వికీపీడియా tewiki https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీపీడియా వికీపీడియా చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ వేదిక వేదిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Package Package talk Event Event talk Topic ముంబై 0 2443 4963521 4918500 2026-09-21T08:25:46Z Chaduvari 97 ప్రవేశిక సవరణ 4963521 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Mumbai | native_name = | native_name_lang = mr | other_name = Bombay | settlement_type = [[Megacity]] | image_shield = SealofMumbai.jpg | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = ওরলির গগনরৈখিক দৃশ্য.jpg | caption1 = [[Parel|Lower Parel]] skyline | image2 = Gateway of India -Mumbai.jpg | caption2 = [[Gateway of India]] | image3 = Taj Hotel, Mumbai - India. (14132561875).jpg | caption3 = [[Taj Mahal Palace Hotel]] | image4 = Chhatrapati shivaji terminus, esterno 01.jpg | caption4 = [[Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus]] | image5 = | caption5 = [[Indiabulls|Indiabulls Sky Blu]] Towers | image6 = Ganpati bappa morya.jpg | caption6 = [[Ganesh Chaturthi|Ganesh Visarjan]] at [[Girgaon Chowpatty]] | image7 = Siddhivinayak Temple (236987777).jpg | caption7 = [[Siddhivinayak Temple, Mumbai|Siddhivinayak Temple]] | image8 = Bandra Worli Sea-Link (cropped).jpg | caption8 = [[Bandra–Worli Sea Link]] }} | flag_size = 120px | nickname = ''[[The City That Never Sleeps (nickname)|The City That Never Sleeps]]'', ''[[City of Dreams (disambiguation)|City of Dreams]]'', ''[[Seven Islands of Bombay|City of Seven Islands]]'',<ref>{{Cite web |date=16 July 1995 |title=The Seven Islands |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026175045/http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |archive-date=26 October 2012 |access-date=27 October 2012 |publisher=The Mumbai Pages}}</ref> ''[[Bollywood|Hollywood of India]]'',<ref>{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Indian Cities and Their Nicknames – Complete List |url=https://www.daytodaygk.com/indian-cities-and-their-nicknames-complete-list/ |access-date=17 మే 2023 |archive-date=1 నవంబరు 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101063027/https://www.daytodaygk.com/indian-cities-and-their-nicknames-complete-list/ |url-status=dead }}</ref> ''[[Gateway of India]]'', ''[[Maximum City]]''<ref>{{Cite news |title=Mumbai is truly maximum city |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mumbai-is-truly-maximum-city/articleshow/64440610.cms?from=mdr |access-date=2023-04-15}}</ref> | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q1156|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=Interactive Map Outlining Mumbai}} | map_alt = Mumbai is on the west coast of India, about one third of the way down to the southern tip. It is in the west side of the Maharashtra province, which covers roughly the second quarter of the west coast (counting from the north), and heads inland roughly twice as far as its coastline. | pushpin_map = Mumbai#India Maharashtra#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Mumbai##Location in Maharashtra##Location in India | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|19|04|34|N|72|52|39|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[Divisions of Maharashtra|Division]] | subdivision_type3 = [[List of districts of Maharashtra|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Maharashtra Flag(INDIA).png}} [[Maharashtra]] | subdivision_name2 = [[Konkan division|Konkan]] | subdivision_name3 = [[Mumbai City district|Mumbai City]]<br />[[Mumbai Suburban District|Mumbai Suburban]] | established_title = First settled | established_date = 1507<ref>{{Cite web|title=Mumbai Settlement|url=https://www.britannica.com/place/Mumbai/History|website=Britannia}}</ref> | named_for = [[Mumbadevi]] | government_type = [[Municipal Corporations in India|Municipal Corporation]] | governing_body = [[Brihanmumbai Municipal Corporation]] | leader_title = [[Mayor of Mumbai|Mayor]] | leader_name = Vacant<ref>{{Cite web |title=Administrator to run BMC, first time in 40 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/administrator-assumes-charge-in-bmc-today-as-term-of-house-ends/articleshow/90063515.cms |website=The Times of India }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |title=BMC to be Run by Administrator Sans Mayor After 4 Decades |publisher=News18 |url=https://www.news18.com/news/india/bmc-to-be-run-by-administrator-sans-mayor-after-4-decades-what-it-means-for-public-explained-4848242.html |access-date=8 March 2022}}</ref> | leader_title2 = Administrator | leader_name2 = [[I. S. Chahal]], [[Indian Administrative Services|IAS]]<ref>{{Cite web |title=Iqbal Chahal appointed as BMC administrator as elections delayed |url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/mumbai-iqbal-chahal-appointed-as-bmc-administrator-as-elections-delayed |access-date=8 March 2022 |website=The Free Press Journal}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 603.4 | area_rank = | area_metro_km2 = 4355 | area_metro_sq_mi = 1681.5 | elevation_footnotes = | elevation_m = 14 | population_total = 12,478,447 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Maharashtra (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts |url=http://www.citypopulation.de/php/india-maharashtra.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006153720/http://www.citypopulation.de/php/india-maharashtra.php |archive-date=6 October 2014}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 18,414,288 <br />20,748,395 (Extended UA) | population_metro_footnotes = <ref name="extended UA 2011">{{Cite web |title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011 |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |archive-date=30 June 2015 |access-date=20 August 2015 |website=Press Information Bureau, Mumbai |publisher=National Informatics Centre}}</ref> | population_rank = [[List of most populous cities in India|1st]] | population_demonym = Mumbaikar, Bombayite, Mumbaiite<ref name="MumbaiitesinMH">{{Cite book |last=Neela Dabir, Naina Athale |url=https://books.google.com/books?id=CNmGAwAAQBAJ&q=mumbaiites&pg=PA75 |title=From Street to Hope |date=7 June 2011 |publisher=Sage Publications Private Limited, Mathura Road, [[New Delhi]] |isbn=9788132107651 |page=76}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PINs]] | postal_code = 400 001 to 400 107 | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-22]] | registration_plate = {{plainlist| *MH-01 Mumbai(S/C) *MH-02 Mumbai(W) *MH-03 Mumbai(E) *MH-47 Borivali<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Government-Know Your RTO |url=https://mahades.maharashtra.gov.in/files/report/pdf/Know%20Your%20RTO.pdf |access-date=21 October 2019}}</ref><!--RTO offices in Mumbai as per Maharashtra Government RTO list. Do not make changes--> }} | blank2_name_sec1 = [[Purchasing Power Parity|GDP (PPP)]] | blank2_info_sec1 = $606.625&nbsp;billion<ref name="Mumbai_info2"> *{{cite web|title=Global Wealth PPP Distribution: Who Are The Leaders Of The Global Economy? - Full Size|url=https://www.visualcapitalist.com/wp-content/uploads/2021/10/Global-Wealth-PPP-Distribution.html|access-date=2022-11-17|website=www.visualcapitalist.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211013080238/http://www.visualcapitalist.com/wp-content/uploads/2021/10/Global-Wealth-PPP-Distribution.html|archive-date=13 Oct 2021}} *{{Cite web |date=3 June 2017 |title=Mumbai 17th in global GDP list, says survey |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/mumbai-17th-in-global-gdp-list-says-survey-4686508/ |access-date=16 September 2021 |website=The Indian Express }} *{{Cite web |date=14 October 2019 |title=Mumbai is the 12th wealthiest city in the world, leaving Paris and Toronto behind |url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/wealthiest-cities-worldwide-in-2019-list-mumbai-is-the-12th-wealthiest-city-in-the-world |access-date=16 September 2021 |website=GQ India }}</ref><ref name=gdp /> | blank3_name_sec1 = [[International airport]] | blank3_info_sec1 = [[Chhatrapati Shivaji Maharaj International Airport]] | blank4_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank4_info_sec1 = [[Mumbai Metro]] and [[Mumbai Monorail]] | blank_name_sec2 = {{nowrap|[[Official language]]}} | blank_info_sec2 = [[Marathi language|Marathi]]<!-- Do not add Hindi, Gujarati, Kannada, or English here --><ref name="NCLMreport">[http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf National Commissioner Linguistic Minorities 50th report, page 131] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |date= 8 July 2016 }}. Government of India. Retrieved 15 July 2015.</ref><ref name="MCGMhistmilestone">{{Cite web |title=Evolution of the Corporation, Historical Milestones |url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715172504/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |archive-date=15 July 2015 |access-date=15 July 2015 |publisher=Municipal Corporation of Greater Mumbai |location=Mumbai}}</ref> | website = {{URL|mumbaicity.gov.in/}} | footnotes = {{designation list | embed = yes | designation1 = WHS | designation1_offname = [[Elephanta Caves]], [[Chhatrapati Shivaji Terminus]], and [[The Victorian and Art Deco Ensemble of Mumbai]] | designation1_date = 1987, 2004, 2018 (11th, 28th 42nd [[World Heritage Committee|sessions]]) | designation1_type = Cultural | designation1_criteria = i, ii, iii, iv | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/244]; [https://whc.unesco.org/en/list/945] [https://whc.unesco.org/en/list/1480] | designation1_free1name = Region | designation1_free1value = [[List of World Heritage Sites in Southern Asia|Southern Asia]] }} | area_metro_footnotes = <ref name="projectsecoa1">{{Cite web |title=Mumbai metropolitan area |url=http://www.projectsecoa.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=117&Itemid=73 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513105912/http://www.projectsecoa.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=117&Itemid=73 |archive-date=13 May 2013 |access-date=14 March 2013 |publisher=Projectsecoa.eu }}</ref> | blank1_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = }} '''ముంబై'''({{lang-mr|मुंबई}}), భారత రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్రకు రాజధాని. దీనికి గతంలో '''బొంబాయి''' అనే పేరు ఉండేది. ఇది [[భారతదేశం]] లోని ముఖ్య [[నగరం]]. [[ఢిల్లీ]] తర్వాత రెండవ అత్యంత జన సమ్మర్ధం గల నగరం. ప్రపంచ నగరాలో జనాభా పరంగా ఏడో స్థానంలో ఉంది. 2011 నాటికి నగర జనాభా ఒక కోటి ఇరవై ఐదు లక్షలు. ఇది మహారాష్ట్రలో పశ్చిమ సముద్ర తీరంలోని సాష్టీ ద్వీపంలో ఉంది. ఆధునిక భారతదేశ విభిన్నతను ఈ నగరంలో చూడచ్చు. ఈ నగర సినీ పరిశ్రమ, రాజకీయాలు, నేరస్థులు కలసిపోయి భవిష్యత్తు గురించి ఆందోళన కలిగిస్తుంది. అదే సమయంలో ఈ నగర వాసుల సాహసం ఆశ కలిగిస్తుంది. == పేరు == మరాఠీయుల ఆరాధ్యదైవమయిన ''[[ముంబా దేవి ఆలయం|ముంబా దేవి]]'' పేరు మీదుగా ఈ పట్టణానికి ముంబై అనే పేరు వచ్చింది.<ref>{{ cite book | last = Sheppard | first = Samuel T | title = Bombay Place-Names and Street-Names:An excursion into the by-ways of the history of Bombay City | url = https://archive.org/details/cu31924024157954 | year = 1917 | publisher = The Times Press | location = Bombay, India | pages = 104–105 | id = {{ASIN|B0006FF5YU}} }}</ref> పాత పేరైనటువంటి 'బాంబే' కు మూలం, 16వ శతాబ్దములో పోర్చుగీసు వారు ఈ నగరానికి వచ్చినపుడు ''బొంబైమ్'' అనే పేరుతో పిలిచేవారు. 17వ శతాబ్దంలో బ్రిటిషువారు దీనిని 'బాంబే' అని పిలిచారు. మహారాష్ట్రీయులు దీనిని 'ముంబై' అని హిందీ ఉర్దూ భాషలవారు 'బంబై' అనే పేర్లతో పిలుస్తారు.<ref>{{ cite book | editor = Sujata Patel & Jim Masselos | title = Bombay and Mumbai. The City in Transition | url = https://archive.org/details/bombaymumbaicity0000unse_v9j7 | chapter = Bombay and Mumbai: Identities, Politics and Populism | year = 2003 | publisher = The Oxford University Press | location = Delhi, India | pages = [https://archive.org/details/bombaymumbaicity0000unse_v9j7/page/4 4] | isbn = 0195677110}}</ref> కాని మహారాష్ట్రీయులు, గుజరాతీయులు ఇంగ్లీషు భాషలో సంభాషించినపుడు 'బాంబే' అనే పలుకుతారు.<ref>{{ cite book | last = Mehta | first = Suketu | title = Maximum City: Bombay Lost and Found | url = https://archive.org/details/isbn_9780670049219 | year = 2004 | publisher = Penguin | location = Delhi, India | pages = [https://archive.org/details/isbn_9780670049219/page/130 130] | isbn = 0144001594 }}</ref> 1995 లో అధికారికంగా ఈ నగరానికి "ముంబై" అనే పేరును స్థిరీకరించారు. == పేరు చరిత్ర == ముంబై నగరానికి ఈ పేరు మాంబాదేవి అనే హిందూ దేవత పేరు ఆధారంగా వచ్చింది. మహా అంబ అనే పేరు రూపాంతరంచెంది మంబాగా మారింది. ఆయీ అంటే మరాఠీ భాషలో అమ్మ ముంబ, ఆయి కలసి ముంబై అయింది. దీనికి ముందరి పేరు బాంబేకి మూలం పోర్చుగీసువారి బాంబియం. 16వ శతాబ్దంలో ఇక్కడకు ప్రవేశించిన పోర్చుగీసు వారు ఈ నగరాన్ని పలు పేర్లతో పిలిచి చివరకు వ్రాత పూర్వకంగా బాంబియంగా స్థిరపరిచారు. 17వ శతాబ్దంలో ఈ నగరాన్ని స్వాధీన పరచుకున్న ఆంగ్లేయులు ఈ పేరుని కొంత ఆంగ్ల భాషాంతరం చేసి బాంబేగా మార్చారు. మరాఠీలు, గుజరాతీయులు దీనిని మంబాయి, ముంబాయి గానూ హిందీలో దీనిని బంబాయి గాను పిలిచినా ఆంగ్లంలో మాత్రం దీనిని బాంబేగా పిలుస్తారు. 1995 లో దీనిని అధికార పూర్వకంగా మరాఠీల ఉచ్ఛారణ అయిన ముంబైగా మార్చారు. <br /> == నగర చరిత్ర == [[దస్త్రం:Gateway of India.jpg|thumb|235px|left|గేట్ వే ఆఫ్ ఇండియా]] [[దస్త్రం:Bombay - The High Court from afar (2006).jpg|thumb|left|ముంబై హైకోర్టు]] ముంబై నగర ఉత్తర భాగంలో కాందివలిలో లభించిన కళాఖండాల ఆధారంగా ఇక్కడ రాతియుగం నుండి నివసించినట్లు విశ్వసిస్తున్నారు. క్రీ.పూ 250 నుండి వ్రాతపూర్వక ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని గ్రీకు రచయిత హెప్టెనేషియాగా (గ్రీకు భాషలో:సప్త ద్వీప సమూహం) వ్యవహరించాడు. క్రీ.పూ 3 వ శతాబ్దంలో ఈ సప్త ద్వీపాలు బౌద్ధ మత అవలంబీకుడైన మౌర్యచక్రవర్తి అశోకుని సామ్రాజ్యంలో భాగంగా మారాయి. మొదటి కొన్ని శతాబ్ధాల వరకు ఈ ద్వీపాలపై ఆధిపత్యంలో ఇండో సితియన్ స్ట్రాప్స్, శాతవాహనుల మధ్య వివాదాలు ఉన్నాయి. తరువాతి కాలంలో ఈ ద్వీపాలు సిల్హరా సామ్రాజ్యంలో భాగమైనాయి. 1343 వరకూ ఈ ద్వీపాలు గుజరాత్ లో కలిసే వరకూ సిల్హరా పాలనలోనే ఉన్నాయి. కొన్ని పురాతన నిర్మాణాలున్న ఎలెఫెంటా గృహలు, వాకేశ్వర్ గుడుల సమూహం ఇక్కడ ఉన్నాయి. 1534 లో ఈ ద్వీపాలు బహదూర్ షాహ్ ఆఫ్ గుజరాత్ నుండి పోర్చుగీస్ ఆధీనంలోకి వచ్చాయి. 1661లో ఈ ద్వీపాలు ఇంగ్లాండుకు చెందిన రెండవ చార్లెస్‌కు కేథరిన్ డీ బ్రగాంజాను వివాహమాడిన సందర్భంలో వరకట్నముగా లభించాయి. 1963లో ఈ ద్వీపాలు ఈస్టిండియా కంపనీకు 10 పౌండ్ల సంవత్సర లీజు కింద ఇవ్వబడ్డాయి. వారు ఈ ద్వీపాల తూర్పు తీరంలో భారత ద్వీపకల్పంపంలోని తమ మొదటి రేవుని నిర్మించారు. 1661లో 10,000 జనాభా ఉన్న ఈ ప్రాంతం జనాభా 1675, 1687 నాటికి 60,000 జనాభాగా త్వరితగతిని అభివృద్ధి చెందింది.ది బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపనీ తన ప్రధాన కార్యాలయాన్ని [[సూరత్]] నుండి బాంబేకు మార్చింది. ఎట్టకేలకు ముంబై నగరం బాంబే ప్రెసిడెన్సీకు ప్రధాన నగరంగా మారింది. 1817 నుండి బృహత్తర నిర్మాణ ప్రణాళికల ద్వారా అన్ని ద్వీపాలను అనుసంధానించాలని తలపెట్టారు.1845 నాటికి '''హార్న్‌బై వల్లర్డ్ ''' పేరుతో నిర్మాణకార్యక్రమాలు పూర్తి అయ్యాయి. దీని ఫలితంగా మొత్తం ద్వీపాలు 438 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రదేశానికి విస్తరించాయి. 1853లో మొదటి రైలు మార్గాన్ని బాంబే నుండి థానే వరకు నిర్మించారు. అమెరికన్ సివిల్ వార్ (1861-1865) కాలంలో ముంబై నగరం నూలు వస్త్రాల వ్యాపార కేంద్రంగా మారింది. ఫలితంగా నగర ఆర్థిక పరిస్థితులలో పెను మార్పు సంభవించింది. ఆ కారణంగా నగర రూపురేఖలలో విశేష మార్పులు వచ్చాయి.<br /> 1955లో బాంబే రాష్ట్రం భాషాపరంగా మహారాష్ట్రా, గుజరాత్‌లుగా విభజింప బడిన తరువాత ఈ నగరం స్వయంపాలిత ప్రాంతంగా మార్చాలన్న ఆలోచనని వ్యతిరేకిస్తూ మహారాష్ట్రీయులు బాంబే ముఖ్యపట్టణంగా మహారాష్ట్రా రాష్ట్రం కావాలని కోరుతూ''' సంయుక్త మహారాష్ట్ర ఉద్యమం '''లేవదీయడంతో, పోలీసు కాల్పుల్లో 105 మంది మరణంతో ఉద్యమం విజయవంతంగా ముగిసింది. మహారాష్ట్రా రాష్ట్రం బాంబే ముఖ్యపట్టణంగా వెలిసింది. <br /> 1970 తరువాత నిర్మాణ కార్యక్రమాలు త్వరిత గతిని అభివృద్ధి చెందటం, వలస ప్రజల స్థిర నివాసం కారణంగా జనసంఖ్యలో బాంబే కలకత్తాను అధిగమించింది. వలస ప్రజల ప్రవాహం ముంచెత్తడం మహారాష్ట్రీయులను కొంత అశాంతికి గురి చేసింది. వారి నాగరికత, భాష, ఉపాధి పరంగా జరిగే నష్టాలను ఊహించి ఆందోళన పడసాగారు. ఈ కారణంగా [[బాల్ ఠాక్రే|బాలాసాహెబ్ థాకరే]] నాయకత్వంలో మాహారాష్ట్రీయుల ప్రయోజనాల పరిరక్షణ ముఖ్యాంశంగా [[శివసేన|శివసేనా]] పార్టీ ప్రారంభం అయింది. 1992-1993లో నగర సర్వమత సౌజన్యం చీలికలైంది. దౌర్జన్యాలు విపరీతమైన ఆస్తి, ప్రాణ నష్టాల కారణంగా మారాయి. కొన్ని నెలల తరువాతి కాలంలో మార్చి 12 వ తారీఖున ముంబాయి మాఫియా ముఠాల ఆధ్వర్యంలో ప్రధాన ప్రదేశాలలో బాంబు పేలుళ్ళు సంభవించాయి. ఈ సంఘటనలో 300 మంది తమ ప్రాణాలను కోల్పోయారు. 1995లో శివసేనా ప్రభుత్వ పాలనలో ఈ నగరం పేరు పురాతన నామమైన మూంబైగా మార్చబడింది. 2006లో ముంబై మరో తీవ్రవాద దాడికి గురైంది ఈ సంఘటన 200 ప్రాణాలను బలితీసుకుంది. ఈ దాడి ముంబై నగర రైల్వే పైన జరిగింది. == భౌగోళికం == ముంబై భారతదేశపు పడమటిభాగంలో అరేబియన్ సముద్ర తీరంలో ఉల్హానదీ ముఖద్వారంలో ఉంది.మహారాష్ట్రా రాష్టృఆనికి చెందిన సాష్టా ద్వీపంలో ముంబై నగరం అధిక భాగాన్ని ఆక్రమించుకుని విస్తరించి ఉంది.ఇది కాక ఈ ద్వీపంలో ఠాణే జిల్లాలోకొంతభాగం కూడా ఉంది.ముంబై నగర అధిక భూభాగం సముద్ర మట్టానికి స్వల్ప ఎత్తులో మాత్రమే ఊంటుంది.నగరమంతా సముద్ర మట్టానికి 10 నుండి 15 మీటర్ల ఎత్తుల మధ్య ఉంటుంది. ఉత్తర ముంబై నగరం కొడ ప్రాంతాలతో నిండి ఉంటుంది.నగరంలోకెల్లా ఎత్తైన ప్రదేశం ఎత్తు 450 మీటర్లు.నగరం విస్తీర్ణం 603 కిలోమీటర్లు. ముంబై నగరంలో ''సంజయ్ గాంధి నేషనల్ పార్క్ ''మాత్రం నగరంలోని ఆరవభాగం భూభాగంలో విస్తరించి ఉంది.ఇక్కడ ఇప్పుడు కూడా చిరుతపులులు ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది. ముంబై వాసుల మంచినీటీ అవసరాలు తీర్చడానికి భాత్సా కాకుండా ఆరు సరసులు ఉన్నాయి.అవి వరసగా విహార్, వైతర్ణా, ఉప్పర్ వైతర్ణా, తుసి, తాన్సా, పొవాయ్.త్ల్సి, విహార్ సరసులు బొరివిలి నేషనల్ పార్క్‌లో నగర సరిహద్దులో ఉన్నాయి.నగర సరిహద్దులో ఉన్న పొవాయ్ నీటిని పరిశ్రమలకు సరఫరా చేస్తారు.దహిసర్, పొఇన్‌సర్, ఒహివారా అనే మూడు నదులు ఉన్నాయి.తుల్సి నుండి ప్రవహించే మిథి నది విహారు, పొవాయ్ సరసులు పొంగి పొరలుతున్నపుడు వచ్చేనీటిని చేర్చుకుని ప్రవహిస్తుంది.పడమటి సముద్ర తీరం సెలఏర్లు నీటిమడుగులు ఉన్నాయి.పడమటి సముద్ర తీరం ఇసుక, రాళ్ళతో నిండి ఉంటుంది. == వాతావరణం == ముంబై నగరం భూమధ్యరేఖకు సమీప ప్రాంతం, సముద్రతీర ప్రాంతం అయినందున ఇక్కడి వాతావరణం రెండు ప్రత్యేక మార్పులకు గురౌతుంది.గాలిలో తేమ అధికంగా ఉండే జీజన్, పొడిగాలులు వీచే సీజన్ ముంబైలో సహజంగా ఉంటుంది.తడిగాలులు మార్చి, అక్టోబరు మధ్యకాలంలోనూ పొడిగాలులు జూన్, సెప్టెంబరు మధ్యకాలంలో అధికం.జూన్, సెప్టెంబరు మాసాల మధ్యకాలంలో వీచే నైరుతి ఋతుపవనాలు నగరానికి నీటి అవసరాన్ని చాలావరకు భర్తీ చేస్తుంది.నగరంలోని వార్షిక వర్షపాతం 2,200 మిల్లీమీటర్లు ఉంటుంది.1954లో నమోదైన 3,452 మిల్లీలీటర్ల వర్షపాతం నగరంలో నమోదైన అత్యధిక వర్షపాతం.ఒక రోజులో నమోదైన అత్యధిక వర్షపాతం 944 మిల్లీలీటర్లు.పోడి గాలులు వీచే నవంబరు, ఫిబ్రవరి మధ్యకాలం మితమైన తడితో చేరిన వెచ్చదనంతో కూడిన చలిగాలులు కలిగిన ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది.ఉత్తరదిశ నుండి వీచే చలిగాలులు జనవరి, ఫిబ్రవరి మాసాల మధ్యకాలంలో కొంచంగా చలిని పుట్టించడానికి కారణమౌతాయి.సంవత్సర అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 38డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్ అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 11డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్ ఉంటుంది. == జనాభా == 2001 జనాభా లెక్కల ననుసరించి ముంబై జనాభా 1,30,00,000. నగరపురాలలో నివసిస్థున్న ప్రజలను చేర్చుకుంటే ఈ సంఖ్య 1,60,00,000.5 ముంబై నగర పురపాలక వ్యవస్థకి చెందిన వెలుపలి ప్రదేశాలలో 10,04,000 ప్రజలు నివసిస్థున్నట్లు అంచనా. 2008 లో జనసంఖ్య 1,36,62,885. పురపాలక వ్యవస్థకు చెందిన వెలుపలి ప్రాంతాల జనాభా 2,08,70,764. జన సాంద్రత ఒక చదరపు కిలో మీటర్‌కి 22,000. అక్షరాస్యత శాతం 86%, ఇది దేశ సరాసరి కంటే అధికం. ప్రతి 1000 మంది రురుషులకు 875 మంది స్త్రీలు. ఇది దేశ సరాసరి కంటే కొంచం తక్కువ. ముంబై జనాభాలో హిందువులు 68%, ముస్లిములు 17%, క్రిస్తియన్లు 4%, జైనులు 4%. మిగిలిన వారు పారశీకులు, బౌద్ధ మతస్థులు, యూదులు, అథియిస్టులు.<br />1991 జనాభా లెక్కల మహారాష్ట్రియన్లు 42%, గుజరాతియన్లు18%, ఉత్తర భారతీయులు21%, తమిళులు 3%, సింధీలు 3%, కన్నడిగులు 5%, ఇతరులు. మిగిలిన పెద్ద నగరాలకంటే ముంబైలో అధిక భాషలను మాట్లాడకలిగిన ప్రజలు అధికం. మహారాష్ట్రా రాష్ట్రానికి అధికారభాష [[మరాఠీ]]. మరాఠీ రాష్ట్రంలో అధికసంఖ్యాకులు మాట్లాడే భాష. ఇతరభాషలు [[హిందీ]], ఆంగ్లము ([[ఇంగ్లీషు]]), [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]]. ఇక్కడి వారు మాట్లాడే హిందీని బాంబియా హిందీగా వ్యవహరిస్తారు. మరాఠీ, హిందీ, భారతీయ ఆంగ్లము ఇవి కాక మరికొన్ని ప్రాంతీయ భాషల కలగలుపుగా ఇక్కడి హిందీ ఉంటుంది. ఇక్కడి ప్రజలు అధికంగా ఆంగ్లంలోనే మాట్లాడుతుంటారు. వైట్ కాలర్ జాబ్ అనబడే కార్యాలయ ఉద్యోగులు ఆంగ్లభాషను ఎక్కువగా మాట్లాడుతుంటారు. <br /> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో సాధారణంగా ఎదుర్కొనే సమస్య నగారాలు వాటి పరిసరాలలో పెరిగే జనసంఖ్య. అన్ని ననగరాల మాదిరిగా ముంబాయి కూడా నగరపరిసరాలలో విపరీతంగా పెరుగుతున్న జనాభాతో ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటుంది. ఈ కారణంగా నిరుద్యోగం, అనారోగ్యం, పేదరికం లాంటి సమస్యలు నగరానికి పరిష్కరించవలసిన ప్రధాన సమస్యలు. పెరుగుతున్న జనాభా కారణంగా నివాసగృహాలు కొరత వలన ప్రజలు ఇరుకైన గృహాలలో నివసించవలసి వస్తుంది. నివాసాలకు చెల్లించ వలసిన బాడుగలు ఎక్కువే. నివాస ప్రదేశానికి పనిచేసే ప్రదేశానికి దూరాలూ ఎక్కువే. ఈ కారణంగా ప్రయాణ వసతులు పెరుగుతున్న జనాభా అవసరాలను తీర్చడం కొంత కష్ణమవుతున్నది. సిటీ బస్సులు, లోకల్ ట్రైన్లలో జన సమర్ధం ఎక్కువైనప్పటికి, చక్కగా కాల ప్రమాణాలను అనుసరించటంవల్ల ప్రజలకు ఎంతగానో సౌకర్యవంతముగా ఉన్నాయి. 2001లో జనాభా లెక్కలననుసరించి నగరంలోని 54% ప్రజలు మురికివాడలలో (స్లమ్స్) అతితక్కువ సౌకర్యాలు కలిగిన నివాసాలలో నివసిస్తున్నట్లు అంచనా. 2004లో ముంబై 27,577 నేరాలను నమోదు చేసింది. 2001 లో నమోదు చేసిన 30,991 నేరాలకంటే 11% తగ్గిన మాట వాస్తవం. ఇతర రాష్ట్రాలనుండి 1991-2001 మధ్య ఇక్కడకు వలస వచ్చిన ప్రజలసంఖ్య 11.2కోట్లు.{{fact|date=june 2008}} ఇది ముంబై జనసంఖ్యను54%పెంచింది.{{fact|date=june 2008}} == పట్టణ పరిపాలన == ముంబై నగరాన్ని రెండు ప్రత్యేకవిభాగాలుగా విభజిస్తారు.ఒకటి ముంబైనగర ద్వీపం (ఐలాండ్ సిటీ) రెండు నగరపరిసరాలు.నగరనర్వహణ బృహన్ముంబై మునిచిపల్ కార్పొరేషన్ (బిఎమ్‌సి) అధ్వర్యంలో జరుగుతుంది.దీనిని పూర్వం బాంబే మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ అని అంటారు.''మున్సిపల్ కమీషనర్''నగర ప్రధాన అధికారి.ఈ పదవికి ఐఏఎస్ అధికారిని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది.24 నియోజకవర్గాల నుండి 227 కౌన్సిలర్లను నగర పాలన నిమిత్తం ప్రజలు నేరుగా 24 వార్డుల నుండి ఓటు వేసి ఎన్నుకుంటారు.వీరుకాక ప్రతిపాదించబడిన అయిదుగురు కౌన్సిలర్లు ఒక మేయరు ఉంటారు.మేయరు మర్యాదపూర్వక అధికారి.పాలనాధికారాలు మున్సిపల్ కమీషనర్ ప్దవికి వర్తిస్తాయి.మహానగర ముఖ్యావసరాలు తీర్చవలసిన బాధ్యత బిఎమ్‌సి వహిస్తుంది.సహాయక కమీషనర్ ప్రతి ఒక్క వార్డు పాలనా వ్యవహారాలు పర్యవేక్షిస్తుంటారు.ఈ ఎన్నికలలో ప్రాంతీయ పార్టీలన్నీ పాలుపంచుకుంటాయి.''ది ముంబై మెట్రోపాలిటన్ రీజియన్ '' లో అంతర్భాగంగా ఏడు మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు,13 మున్సిపల్ కౌన్సిల్స్ ఉంటాయి.గ్రేటర్ ముంబైలో అంతర్భాగంగా రెండు జిల్లాలు ఉన్నాయి.జిల్లా కలెక్టర్ల ఆధ్వర్యంలో ఆస్తివివరాలు, ఆదాయ వ్యయాలు, జాతీయ ఎన్నికల నిర్వహణా బాధ్యతలు నడుస్తుంటాయి. ఐపిఎస్ ఆఫీసరైన పోలిస్ కమీషనర్ ఆధ్వర్యంలో ముంబై పోలిస్ తనబాధ్యతలు నెరవేరుస్తుంటుంది.రక్షకదళం హోమ్‌మంత్రిత్వ శాఖ అధికారంలో పనిచేస్తుంది. ముంబై నగరం ఏడు పోలీస్ విభాగాలుగానూ, ఏడు ట్రాఫిక్ పోలిస్ విభాగాలుగానూ విభజించారు. ట్రాఫిక్ పోలిస్ వ్యవస్థ పోలీసు వ్యవస్థ అధ్వర్యంలోనే ఉన్నా, కొంత స్వతంత్రంగానే వ్యవహరించే వీలు దీనికి ఉంటుంది. నలుగురు సహాయక అగ్నిమాపక దళ అధికారులు, ఆరుగురు విభాగాల అధికారుల సహాయంతో ఉన్నత అగ్నిమాపక అధికారి అధ్వర్యంలో నగరంలోని అగ్నిమాపకదళం ''ముంబై ఫైర్ బ్రిగేడ్'' పనిచేస్తుంది. మహారాష్ట్ర, గోవా, యూనియన్ ప్రదేశాలైన డామన్, డయ్యూ, దాద్రా, నగర్ హవేలీల న్యాయ వ్యవహారాలు చక్కదిద్దే ''బాంబే హైకోర్ట్ ''నగరంలోపల ఉండి న్యాయ సేవలందిస్తుంది.ఇవి కాక రెండు క్రింది కోర్టులు ఉన్నాయి.ఒకటి సాధారణ వ్యవహారాలకు''స్మాల్ కాజెస్ కోర్ట్ '' ఒకటి నేరసంబంధిత వ్యవహారలను చక్కదిద్దే ''సెషన్స్ కోర్ట్ '' ఉన్నాయి.తీవ్రవాద సమస్యల నిమిత్తం ప్రత్యేక కోర్ట్ ఉంది దానిని టిడిఎ అంటారు.నగరం నాలుగు పార్లమెంట్ నియోజక వర్గాలుగానూ, ముప్పై నాలుగు విధాన సభ నియోజక వర్గాలుగా విభజించబడింది. == విద్య == నగరంలో మునిసిపల్ పాఠశాలలు లేక ప్రైవేట్ పాఠశాలలు విద్యా సంబంధిత సేవలందిస్తూ ఉన్నాయి.ఈ పాఠశాలలు ''మహారాష్ట్రా స్టేట్ బోర్డ్'', ''సెంట్రల్ బోర్డ్ ఫర్ సెంకండరీ ఎడ్జ్యుకేషన్'', ది ''ఆల్ ఇండియన్ స్కూల్ సర్టిఫికేషన్ ఎక్జామినేషన్స్''లలో ఏదైనా ఒకదానిలో భాగమై ఉంటాయి.ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు ప్రభుత్వం నుండి కొంత నిధులు అదుంతూ ఉంటాయి.ప్రభుత్వ పాఠశాలలు అనేక సదుపాయాలతో పనిచేస్తాయి.ప్రభుత్వ పాఠశాలలలో ఖరీదైన ప్రైవేట్ పాఠశాలలో చదివించలేని వారు తమ పిల్లలను చదివిస్తుంటారు.అధిక శాతం ప్రజలు తమ పిల్లలను ప్రైవేట్ పాఠశాలలలో చదివించడానికే మొగ్గు చూపుతుంటారు. ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లో చక్కని భవన నిర్మాణ వసతులు ఉండటం ఒక కారణం. విద్యార్థులు 10 సంవత్సరాల చదువు పూర్తిచేసిన తరువాత విద్యార్థులకు జూనియర్ కళాశాలలో విద్యనభ్యసించడానికి అర్హులౌతారు.రెండు సంవత్సరాల జూనియర్ కళాశాల విద్య్హలో విద్యార్థులు ఆర్ట్స్, కామర్స్ (వాణిజ్యం), సైన్స్ (విజ్ఞానం) విభాగాలలో ఒకదానిని ఎన్నుకుని విద్యాభ్యాసం కొనసాగిస్తారు.ఇది సాదారణ పట్టా లేక వృత్తి విద్యలను కొనసాగించడానికి సౌలభ్యం కలిగిస్తుంది.అత్యధిక కళాశాలలు ముంబై విశ్వవిద్యాలయ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తాయి.యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ముంబై ప్రపంచంలోతి పెద్దకళాశాలలలో ఒకటి.ఇక్కడ పట్టభద్రులైయ్యేవారి సంఖ్య అత్యధికం.నగరంలో ఉన్న భారత దేశంలో ప్రాముఖ్యత కలిగిన ''ది ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ '', యూనివర్శిటీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నాలజీ'' లు ముంబై నగర విద్యార్ధులకు సాంకేతిక ఉన్నత విద్యలను అందిస్తున్నాయి.''నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ ఇంజనీరింగ్ '',నర్శీ మంజీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్ '', ''వీరమాత జిజియాబాయ్ టెక్నలాజికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ '', ఎస్‌ఎన్‌డిటి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం, టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ స్టడీస్ ఇతర సాంకేతిక విద్యాలయాలు.ఇవి కాక నగరంలో ''జమ్నాలాల్ బజాజ్ ఇన్‌స్ట్త్యౌత్ అఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్'', ''నర్శీ మంజీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ అండ్ రీసర్చ్'', ''ఎస్‌పి జైన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్ అండ్ రీసేర్చ్'' లాటి ఆసియాలో పేరెన్నికగన్న కళాశాలలు ఉన్నాయి. == సమాచార రంగం == ముంబై నగరం అనేక వార్తాపత్రికా ప్రచురణ సంసంస్థలకు, దూరదర్శన్, రేడియో కేంద్రాలకు పుట్టిల్లు.ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్, మిడ్‌డే, డెన్‌ఏ, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా లాంటి ప్రముఖ ఆంగ్ల వార్తా దినపత్రికలు ఇక్కడ నుండి ప్రచురించబడి అమ్మబడుతుంటాయి.లోక్ సత్తా, లోక్ మాతా, మహారాష్ట్రా టైమ్స్ లాంటి ప్రాంతీయ పత్రికలు ప్రచురించబడుతున్నాయి.ఇతర భారతీయ భాషలలోనూ అనేక వార్తాపత్రికలు నగరంలో లభ్యమౌతూ ఉన్నాయి. 1822 నుండి ప్రచురించబడుతున్న ''[[ముంబై సమాచార్]]'' వార్తాపత్రికకు ఆసియాలో అతి ప్రాచీన వార్తాపత్రిక హోదా ఉంది.[[1832]]లో బాలశాస్త్రి జంబేకర్‌చే బాంబే దర్పన్ అనే మొదటి మరాఠీ వార్తా పత్రిక ప్రచురించబడింది. ముంబై నగవాసులు స్వదేశీ, విదేశీ దూరదర్శన్ ప్రసారాలనేకం చూస్తూంటారు.కేబుల్ కనెక్షన్ ద్వారా దాదాపు నూరుకు పైబడిన చానల్స్ గృహాలకు అందింబడుతున్నాయి. వివిధ మతాలకు, భాషలకు చెందిన ప్రజలకు ఈ ప్రసారాలవలన ప్రయోజనంచేకూరుతుంది. అనేక అంతర్జాతీయ వార్తాసంస్థలు వార్తా ప్రసారాలు, ప్రచురణా సంస్థలకు నగరం ప్రధాన కేంద్రం. జాతీయ దూరదర్శన్ ప్రసారాలద్వారా రెండు ఉచిత ప్రసారాలను ప్రజలకు అందిస్తుంది. మూడు ప్రధాన సంస్థలు అనేక గృహాలకు కేబుళ్ళ ద్వారా ప్రసారాలను అందిస్తున్నాయి. వీటిలో ఈటీవీ మరాఠి, జీ మరాఠి, స్టార్‌స్పోర్ట్స్, ఇఎస్‌పిఎన్, డిడి మరాఠి, శేషాద్రి, మీ మరాఠి, జీటాకీస్, జీటీవీ, స్టార్‌ప్లస్, నూతన ప్రసారాలైన స్టార్‌మజా లేక పాపులర్ ప్రజల అభిమానాన్ని సంపాదించిన ప్రసారాలు. పాపులర్ వార్తాప్రసారాలు పూర్తిగా ముంబై, మహారాష్ట్ర ప్రజలను దృష్టిలో పెట్టుకుని ప్రసారమౌతుంటాయి. స్టార్‌మజా, జీ24టాస్, షహారాసమయ్ పాపులర్ అందించే ముఖ్య ప్రసారాలు. అధిక ఖరీదైన పాపులర్, టాటాస్కై, డిష్ టీవీ ప్రసార కారణంగా ముంబై ఉపగ్రహ ప్రసారాలు శాటిలైట్ టెలివిజన్ ప్రసారాలు ప్రజలంగీకారాన్ని సాధించాయి. పన్నెండు ఆకాశవాణి ప్రసారకేంద్రాలలో నాలుగు కేంద్రాలు ఎఫ్‌ఎమ్ ప్రసారాలందిస్తున్నాయి.ఇవి కాక మూడు ఆకాశవాణి ప్రసారాలు ఏమ్ బ్రాండ్ ప్రసారాలందిస్తున్నాయి.ముంబై నగరంలో కమర్షియల్ రేడియో అందించే వరల్డ్ స్పేస్, సైరస్, ఎక్స్‌ఎమ్ ప్రసారాలు అందిస్తుంది.[[2006]] యూనియన్ గవర్న్‌మెంట్ చే ప్రారంభించబడిన కండిషనల్ ఏక్సెస్ విధానం దాని అనుబంధ విధానం డీటీహెచ్‌తో పోటీని ఎదుర్కోవడంలో విఫలమైంది. == ఆర్ధికరంగం == భారతదేశంలో ముంబై అతి పెద్ద నగరం.దేశం మొత్తంలో పారిశ్రామిక ఉద్యోగాలు 10% ముంబై నగరం నుండి లభిస్తుంది.ఈ నగరంలో ఆదాయపు పన్ను దేశం మొత్తం లభిచించేదానిలో 40%.దేశం మొత్తంలీని కస్టమ్స్ పన్ను 60% ఈ నగరం నుండి లభిస్తుంది.దేశానికి 20% ఎగుమతి పన్ను ముంబై నగరం నుండి లభిస్తుంది.దేశం మొత్తంలో విదేశీ వర్తకం, పారిశ్రామిక పన్ను రూపంలో 40% ముంబైనగరం నుండి లభిస్తుంది.ముంబై నగర తలసరి ఆదాయం 48,954 రూపాయలు.ఇది జాతీయ తలసరి ఆదాయం కంటే మూడింతలు ఎక్కువ.భారతదేశం అంతా శాఖలు కలిగిన స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, ఎల్‌ఐసి, గోద్రెజ్, రిలయన్స్ లాంటి భారతీయ ఫార్చ్యూన్ 500 కంపెనీలకు చెందిన నాలుగు పరిశ్రమలు ముంబై నుండి తమకార్యకలాపాలు సాగిస్తున్నాయి.విదేశీ బ్యాంకులూ, ఆర్థిక సంస్థలు అనేకం ఈ నగరంలో కార్యాలయాలను స్థాపించాయి.వీటిలో ''వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్(ముంబై)''ప్రధానమైనది.1980 వరకు ముంబైనగర ప్రధాన ఆదాయపు వనరులలో వస్త్రాల తయారీ, సముద్ర రేవు (హార్బర్) లు ప్రధానమైనవి. ప్రజాదాయం ఇంజనీరింగ్, వజ్రలను సానబెట్టడం, హెల్థ్ కేర్, సమాచార మాధ్యమం.నగరం బాబా ఆటమిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్, దేశంలో ప్రత్యేకత కలిగిన సాంకేతిక పరిశ్రమలు.ఈ కారణంగా నగరంలో అత్యాధునిక భవన సముదాయాలు అభివృద్ధి చెందాయి.విస్తారంగా మానవ వనరులు లభ్యం కావడం ఈ అభివృద్ధికి ఒక కారణం. నగరంలోని ఉద్యోగులలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు అధికం.అత్యధిక నైపుణ్యం కలిగిన వారు మితమైన నపుణ్యం కలిగినవారూ స్వయం ఉపాధి కలింగిఉన్నారు కూడా అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు.వీధి వర్తకులు, టాక్సీ డ్రైవర్లూ, మెకానిక్, శ్రామిక జీవితంతో తమజీవికకు కావలసిన ద్రవ్యాం సంపాదించే ప్రజలసంఖ్య కూడా నగరంలో అధికమే.ప్రత్యక్షంగానూ పరోక్షంగానూ రేవు, నౌకా పరిశ్రమ ఉద్యోగాలు కల్పిస్తుంది.మధ్య ముంబైలోని ధారవిలో ఉన్న బృహత్తర రీసైక్లింగ్ పరిశ్రమ నగరంలోని ఇతర భాగంలోని వ్యర్ధాల నుండి పలు పరికరాలు తయారు చేయబడతాయి.ఇక్కడ ఒకే గదిలో పనిచేసే లఘు పరిశ్రమలు 15,000 ఉన్నాయి. ముంబై నగర ప్రధాన ఉపాధి వనరులలో ప్రచార మాధ్యమం ఒకటి.అనేక దూరదర్శన్, ఉపగ్రహ (శాటిలైట్) నెట్‌వర్క్‌లు, అలాగే ప్రధాన ప్రచురణా సంస్థలు ఇక్కడనుండి ప్రారంభం అయినవే.హిందీ చలన చిత్రాలకు ముంబై ప్రధాన కేంద్రం. చందు == రవాణా వ్యవస్థ == [[దస్త్రం:Chhatrapati Shivaji Terminus (Victoria Terminus).jpg|thumb|right|ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్]] [[దస్త్రం:Churchgate railway station outside view mumbai.JPG|thumbnail|చర్చిగేట్ మెట్రో రెయిల్వే స్టేషను|ఎడమ]] [[దస్త్రం:Airport, Mumbai.jpg|thumb|విమానాశ్రయం, ముంబై]] [[దస్త్రం:Best cbd wad.jpg|thumb|బీఎస్‌టి (BEST) బసు]] [[దస్త్రం:Mumbai Airport.jpg|thumb|'ఛత్రపతి శివాజీ ఎయిర్‌పోర్ట్']] [[ముంబై]] ప్రజలు అనేకంగా ప్రభుత్వంచే నడపబడుతున్న రైళ్ళలోనూ, సిటీ బస్సులలో ప్రయాణానికి ఉపయోగించుకుంటారు. 'ముంబై సబర్బన్ రైల్వే'బి ఇ ఎస్ టి బస్సులు, కార్లు, ఆటోరిక్షాలు, ఫెర్రీలు లలో వారు పనిచేసే ప్రదేశాలను చేరుకుంటూ ఉంటారు.<br /> ముంబై నగరం రెండు భారతీయ రైల్వే సంస్థలకు చెందిన ప్రధాన కార్యాలయాలకు కేంద్రం. '[[ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్]]' (CR)లో సెంట్రల్ రైల్వేకి చెందిన ప్రధాన కార్యాలయం, 'వెస్ట్రన్ రైల్వే' (WR) ప్రధాన కార్యాలయం చర్చ్‌గేట్ వద్ద ఉన్నాయి. ముంబై సబర్బన్ రైల్‌వే నగరంలో ప్రయాణానికి వెన్నెముక లాంటిది. ఇది మూడు భాగాలుగా విభజింప బడింది.భూమి లోపల, వెలుపల ప్రయాణం చేసే 'ముంబై మెట్రో రైల్ మార్గం ప్రస్తుతం నిర్మాణ దశలో ఉంది. ఇది వెర్సోవా నుండి అంధేరీ మీదుగా ఘాట్‌కోపర్ వరకు ప్రయాణీకులను తీసుకొని వెళుతుంది. 2009లో దీనిలో కొంత భాగం పనులు పూర్తికాగానే మిగిలిన భారతీయ భూభాగంతో ఇండియా రైల్వే ద్వారా ముంబై చక్కగా అనుసంధించబడుతుంది. శివాజీ టెర్మినస్, దాదర్, లోకమాన్య టెర్మినస్ (కుర్లా), ముంబై టెర్మినస్, బాంద్రా టెర్మినస్ నుండి రైళ్ళ రాకపోకలు ఉంటాయి. 'సబర్బన్ రైల్వే' రైళ్ళలో ఒక సంవత్సరానికి 2.20 కోట్ల ప్రాయాణీకులను తమ గమ్యాలకు చేరవేస్తున్నట్లు అంచనా. బస్సు ప్రయాణాలతో పోల్చి చూస్తే ట్రైన్ చార్జీలు కొంత తక్కువ. ఈ కారణంగా ప్రజలు దూర ప్రయాణాలకు రైళ్ళలో ప్రయాణించడానికి ప్రాముఖ్యత ఇస్తారు. ముంబై ప్రభుత్వం బియిఎస్‌టి (BEST)పేరుతో నగరం లోపల బస్సులను నడుపుతుంది. ఈ బస్సు మార్గాలు నగరమంతటినీ కలుపుతూ నగరంలో ఏప్రాతానికైనా చేరుకునేలా ఉంటాయి. ఈ మార్గాలు నేవీ ముంబై నుండి తానే వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. ది బి.యి.ఎస్‌.టి. (BEST) 3,400 బస్సులను నడుపుతుంది. నగర ప్రజలు తక్కువ, మధ్య రకం ప్రయాణాలకు వీటిని ఉపయోగించుకుంటారు. ఫెర్రీ (బోట్) లలో 45% ప్రజలు ప్రయాణిస్తారనీంచనా. ఫెర్రీలలో సాదారణ ఫెర్రీలే కాక రెండస్థుల ఫెర్రీలు నడపడం ప్రత్యేకత. 340 జలమార్గాలలో ఫెర్రీలు ప్రజలను అటూ ఇటూ చేరవేస్తుంటాయి. [[మహారాష్ట్ర]]<nowiki/>లోని ప్రధాన నగరాలను కలుపుతూ ఎయిర్ కండిషన్ బస్సులను ఎమ్‌ఎస్‌ర్‌టిసి (MSRTC) పేరుతో నడుపుతుంటారు. ఈ సర్వీసులు నగరం లోపలి భాగాలలో కూడా ఉంటాయి. ఇక్కడికి సందర్శనార్ధం వచ్చే ప్రయాణీకులకోసం 'ముంబై దర్శన్' పేరుతో బస్సులను నడుపుతుంటారు. వీటి సాయంతో అనేక ముంబై పర్యాటక ఆకర్షణ ప్రదేశాలను దర్శించ వచ్చు. నలుపు, పసుపు రంగులతో మీటర్ల సహాయంతో నడిచే కార్ల బాడుగ వసూలు చెసుకొని ప్రయాణీకులను చేరవేస్తూ ఉంటాయి. నగరపురాలలో ఆటోరిక్షాలు అధికంగా ఉంటాయి. గ్యాస్ సిలిండర్ల సాయంతో నడిపే రిక్షాలు బాడుగకు నడుపుతుంటారు. ఇవి బడుగు వర్గాలకు అందుబాటులో ఉండే చౌకైన వాహనాలు.వీటిలో ముగ్గురు ప్రయాణం చేయవచ్చు. మొదట 'షహర్ ఎయిర్‌పోర్ట్' గానూ ప్రస్తుతం 'ఛత్రపతి శివాజీ ఎయిర్‌పోర్ట్' గాను వ్యవహరిస్తున్న విమానాశ్రయం దే భారత దేశంలో ఎక్కువమంది ప్రయాణం చేసే విమానాశ్రయాలలో ఒకటి. 'జుహూ ఎయిరోడ్రోమ్' భారత దేశంలో మొదటి విమానాశ్రయం.దీనిలో ఇప్పుడు ఫ్లైయింగ్ క్లబ్, హెలీ ఎయిర్ కార్యాలయాలు కూడా పనిచేస్తున్నాయి.కోప్రా-పాన్‌వెల్ లో'అంతర్జాతీయ నావికాదళ విమానాశ్రయం'నిర్మాణానికి ప్రభుత్వం అనుమతి మంజూరు చేసింది.ఇది పనిచేయడం ఆరంభమైతే 'ఛత్రపతి శివాజీ ఎయిర్‌పోర్ట్' లో ప్రస్తుతం ఉన్న ప్రయాణీకుల రద్దీ కొంత తగ్గించవచ్చని ఆలోచన.భారథదేశంలో 25% దేశంలోపల ప్రాణించే ప్రయాణీకులు '38% అంర్జాతీయ ప్రయాణీకులు ముంబై నుండి ప్రయాణిస్తారని అంచనా. == ప్రజలు సంస్కృతి == ముంబైలో నివసించే పౌరులను ముంబైకార్, ముంబైవాలా అని వ్యవహరిస్తుంటారు. ప్రయాణ సౌకర్యంకోసం పనిచేసే ప్రదేశాన్ని సులువుగా చేరడం కోసమూ ప్రజలు ఎక్కువగా రైల్వే స్టేషను సమీపంలో నివసిస్తుంటారు. ఇక్కడి ప్రజల సమయం ఎక్కువ భాగం ప్రయాణాలకే వెచ్చించవలసి రావడం దీనికి కారణం. ముంబై వాసుల ఆహారవిధానంపై ఎక్కువగా మరాఠీ, గుజరాతీ ప్రభావం ఉంటుంది. ఎక్కువ పౌష్ఠికంగా ఉంటాయి మసాలాలు కొంచం తక్కువ. ఎక్కువ మంది ప్రజలను ఆకర్షించే అల్పాహారాలు కచోడీ, భేల్పూరి, పానీపూరీ, మీన్వాలా కర్రీ (చేపల కూర) బాంబే మసాలా బాతు. బజారులలో చిన్న చిన్న దుకాణాలలో వడా పావ్, పావ్ భాజీ, భేల్‌పూరీ అమ్మకాలు జరుగుతుంటాయి.<br /> భారతీయ చిత్రసీమకు ముంబై పుట్టిల్లు. [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే]] తన మొదటి దశ మూకీ చిత్రాలతో చిత్రనిర్మాణం ప్రారంభించి తరువాతి దశలో మరాఠీ భాషలో చిత్రాలు తీసాడు. 20వ శతాబ్ధపు ప్రారంభంలో ముంబై దియేటర్లో మొదటి చలన చిత్రం ప్రదర్శించ బడింది. ముంబై నగరంలో అధిక సంఖ్యలో చిత్రాలు నిర్మిస్తుంటారుం. అంతర్ఝాతీయ ప్రసిద్ధి పొందిన ఐమాక్స్ దియేటర్లు ఇక్కడ ఉన్నాయి. వీటిలో ఎక్కువగా హిందీ, మరాఠీ, హాలీవుడ్ చిత్రాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు. అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు దియేటర్లలో చిత్రాలను చూడటానికి ఆసక్తి కనబరచడం విశేషం. హిందీ, ఇంగ్లీష్, మరాఠీ, అనేక ప్రాంతీయ భాషలలో చిత్రాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు.<br />సమకాలీన కళాప్రదర్శనలు ఎక్కువగా జరుగుతుంటాయి. ఇవి ప్రభుత్వప్రదర్శనశాలలే కాక వ్యాపార ప్రదర్శనశాలలలో ప్రదర్శిస్తుంటారు. 1883లో నిర్మించిన ప్రభుత్వానికి స్వంతమైన 'జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ', 'నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడ్రెన్ ఆర్ట్'లు ఉన్నాయి . ఏషియాటిక్ 'సొసైటీ ఆఫ్ బాంబే'ముంబై నగర పురాతన గ్రంథాలయం.'[[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం|ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వస్తు సంగ్రహాలయ]] (వస్తు ప్రదర్శన శాల)' పునరుద్ధరింపబడిన మ్యూజియం దక్షిణ ముంబై మధ్యభాగంలో గేట్ వే ఆఫ్ ఇండియా సమీపంలో ఉంది.ఇక్కడ భారతీయ చారిత్రాత్మక వస్తువులను ప్రదర్శిస్తుంటారు. జిజియా మాతా ఉద్యాన్ అనే జంతు ప్రదర్శనశాల ఉంది. == ప్రజావసరాలు సేవలు == దస్త్రం ముంబై అపార్ట్‌మెంట్లు ముంబై నగరానికి మంచినీటి సరఫరాను బిఎమ్‌సి అందిస్తుంది.అధికంగా తులసి విహార్ సరస్సులు ఈ నీటిని అందిస్తున్నాయి అలాగే ఉత్తరభాగంలో ఉన్న ఇతర సరసులు కొన్నిటి నుండి ఈ నీటిని అందిస్తారు.ఈ నీటిని ఆసియాలోని అతిపెద్ద ఫిల్టరేషన్ ప్లాంట్ అయిన భాండప్ దగ్గర శుభ్రపరపరుస్తారు. == ప్రముఖులు == * [[కాండిస్ పింటో]]: అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్ * [[షగున్ సారాభాయ్]]: మోడల్ == దేవాలయాలు == * [[వాల్కేశ్వర ఆలయం]] దీనిని బాణ గంగా ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని [[ముంబై]] నగరంలో, దక్షిణ ముంబై ప్రాంతంలోని [[మలబార్ తీరం|మలబార్]] హిల్ పరిసరాలకు సమీపంలో ఉన్న వాల్కేశ్వర్‌<nowiki/>లో కొలువై ఉన్న శివునికి అంకితం చేయబడిన ఒక పురాతన హిందూ దేవాలయం. ఇది నగరం యొక్క అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఉంది,, ఈ ఆలయానికి సమీపంలో బాణగంగా చెరువు ఉంది. == ఆకాశసౌధాలు == <gallery widths="120" heights="120"> దస్త్రం:Mumbai India .jpg|ముంబై నగర గ్రంథాలయం దస్త్రం:Marine Drive -.jpg|alt=|మెరైన్ డ్రైవ్, ముంబై దస్త్రం:Marine Drive, Mumbai (2007).jpg|మెరైన్ డ్రైవ్ స్కైలైన్, ముంబై దస్త్రం:Mumbai TajMahalHotel.jpg|తాజ్ మహల్ హోటల్, ముంబై దస్త్రం:Hiranandani-Gardens-1.jpg|హీరానందని గార్డెన్స్ దస్త్రం:National Stock exchange Mumbai.JPG|నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ ముందు వైపు దస్త్రం:RBI-Tower.jpg|రిజర్వ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రధాన కార్యాలయం, ముంబై దస్త్రం:Videsh Sanchar Nigam headquarters, Bombay (2006).jpg|విఎస్ఎన్ఎల్ టవర్ </gallery> == ఇవికూడా చూడండి == * [[భారతదేశంలోని మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాల జాబితా]] * [[ముంబై మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం]] * [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] * [[ముంబ్రా దేవి ఆలయం]] * [[విశాల్ దద్లానీ]] * [[ప్రియా సారయ్య]] * [[రాజేష్ రోషన్]] * [[అంధేరీ]] * [[రాజ్ కన్వర్]] * [[ఇండియన్ కౌన్సిల్ యాక్ట్ 1909]] * [[యూసుఫ్ మెహెరల్లీ]] * [[జూనియర్ మెహమూద్]] * [[జోగేశ్వరి గుహలు]] * [[హిందూ పాలనలో ముంబై చరిత్ర]] * [[ముంబైలోని కోటల జాబితా]] * [[ఇస్లామిక్ పాలనలో ముంబై చరిత్ర]] * [[కామతిపుర]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{Commons category}} {{మహారాష్ట్ర}} {{భారత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల రాజధానులు}} {{మహారాష్ట్ర జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నగరాలు పట్టణాలు]] [[వర్గం:ముంబాయి]] [[వర్గం:నగరాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని రాజధాని నగరాలు]] 7poqqq0g5u7k4dhh8lhbuvh2d7lmjp4 రాజీవ్ గాంధీ 0 2524 4963662 4950447 2026-09-21T11:49:53Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963662 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{Infobox_Indian_politician | image =Rajiv_Gandhi.gif | imagesize = 200px | name =రాజీవ్ గాంధీ | caption = | birth_date = [[ఆగష్టు 20]], [[1944]] | birth_place =[[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]]<br />{{flagicon|India}} [[భారత్]] | residence =[[న్యూ ఢిల్లీ]] | death_date = [[మే 21]], [[1991]] | death_place = [[శ్రీపెరంబదూర్]], [[తమిళనాడు]] | office = 6వ భారత ప్రధానమంత్రి [[1984]]-[[1989]] | constituency = [[అమేథీ]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | salary = | term =1984-1989 | predecessor = [[ఇందిరా గాంధీ]] | successor = [[వి.పి.సింగ్]] | party =[[దస్త్రం:Congresssymbol.jpg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెసు]] | religion =హిందూ | spouse = [[సోనియా గాంధీ]] | children = [[ప్రియాంక గాంధీ]], [[రాహుల్ గాంధీ]] | website = | footnotes = |date= జులై 31 | | year = 2008 | | source = |relatives=[[నెహ్రూ-గాంధీ కుటుంబం]]}} '''రాజీవ్ గాంధీ''' ([[హిందీ]] '''राजीव गान्धी'''), ([[1944]] [[ఆగష్టు 20]] -[[1991]] [[మే 21]]), [[ఇందిరా గాంధీ]], [[ఫిరోజ్ గాంధీ|ఫిరోజ్ ఖాన్]] దంపతుల పెద్ద కుమారుడు. భారతదేశ 6వ [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|ప్రధానమంత్రిగా]] (గాంధీ - నెహ్రూ [[కుటుంబం]] నుండి మూడవ వాడు). [[1984]], [[అక్టోబరు 31]] న [[తల్లి]] మరణంతో ప్రధానమంత్రిగా రాజీవ్ గాంధీ [[1989]], [[డిసెంబరు 2]] న సాధారణ ఎన్నికలలో పరాజయం పొంది, రాజీనామా చేసే వరకు ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశాడు. 40 సంవత్సరాల వయసులో [[ప్రధానమంత్రి]] అయిన రాజీవ్ గాంధీ, భారత ప్రధానమంత్రి పదవి నిర్వహించినవారిలో అతి పిన్న వయస్కుడు. శ్రీలంక దేశానికి చెందిన తమిళ తీవ్రవాదులు (ఎల్.టి.టి.ఈ) చేసిన [[ఆత్మాహుతి|మానవ బాంబు]] దాడిలో మరణించాడు. ఇతని వర్ధంతి రోజైన మే 21నాడు [[జాతీయ తీవ్రవాద వ్యతిరేక దినోత్సవం]]గా నిర్వహిస్తారు.<ref name="ఉగ్రవాద వ్యతిరేక దినోత్సవంగా రాజీవ్ వర్ధంతి">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=జాతీయ వార్తలు |title=ఉగ్రవాద వ్యతిరేక దినోత్సవంగా రాజీవ్ వర్ధంతి |url=https://www.ntnews.com/NationalNews-in-Telugu/rajiv-anti-terrorism-day-anniversary-1-3-477818.html |accessdate=21 May 2019 |date=20 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190521130206/https://www.ntnews.com/NationalNews-in-Telugu/rajiv-anti-terrorism-day-anniversary-1-3-477818.html |archivedate=21 మే 2019 |work= |url-status=live }}</ref><ref name="ఉగ్రవాద నిర్మూలనకు కంకణబద్ధులు కావాలి">{{cite news |last1=విశాలాంధ్ర |first1=ప్రకాశం |title=ఉగ్రవాద నిర్మూలనకు కంకణబద్ధులు కావాలిఉగ్రవాద నిర్మూలనకు కంకణబద్ధులు కావాలి |url=http://54.243.62.7/prakasham/article-48838 |accessdate=21 May 2019 |date=21 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190521125018/http://54.243.62.7/prakasham/article-48838 |archivedate=21 మే 2019 |work= |url-status=live }}</ref> == తొలినాటి జీవితం, విద్య == [[దస్త్రం:Indira Gandhi, Jawaharlal Nehru, Rajiv Gandhi and Sanjay Gandhi.jpg|thumb|తాత నెహ్రూ, తల్లి ఇందిరా, తమ్ముడు సంజయ్ తో రాజీవ్ గాంధీ (ఎడమ)]] * 1944 ఆగస్టు 20న న్యూఢిల్లీలో జన్మించిన రాజీవ్ గాంధీ, ఢిల్లీలోని డోన్ బాస్కో స్కూల్ లో చదువుకున్నాడు. * అతను లండన్ లోని ఇంపీరియల్ కాలేజ్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీలో మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ చదివాడు. * 1968లో, సోనియా గాంధీని వివాహం చేసుకున్నాడు, వారికి ఇద్దరు పిల్లలు, రాహుల్ గాంధీ, ప్రియాంక గాంధీ వాద్రా జన్మించారు. == రాజకీయ జీవితం == రాజీవ్ గాంధీకి రాజకీయాలపై ఆసక్తి లేదు. అతను విమాన పైలట్‌గా పనిచేసేవారు. కానీ 1980లో తన తమ్ముడు సంజయ్ గాంధీ విమాన ప్రమాదంలో అకాల మరణం తర్వాత, రాజీవ్ గాంధీ తన తల్లి శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీకి మద్ధతుగా 1981లో రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించాడు. పిదప, 1983లో, అతను ఉత్తరప్రదేశ్ నుండి అమేథీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి ఎన్నికయ్యాడు. 1984 అక్టోబరు 31న ప్రధాన మంత్రి ఇందిరా గాంధీ ఆమె అంగరక్షకులచే హత్యకు గురయ్యారు. అప్పుడు 1984లో రాజీవ్ గాంధీ భారత ప్రధానమంత్రి పదవిని చేపట్టాడు. తదుపరి జనరల్‌ ఎన్నికల్లో అత్యధిక మెజారిటీ సాధించి ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగాడు. 1985లో ముంబైలో జరిగిన ఏఐసీసీ సర్వసభ్య సమావేశంలో రాజీవ్ గాంధీ సందేశ్ యాత్రను ప్రకటించాడు. అఖిల భారత కాంగ్రెస్ సేవాదళ్ దీనిని దేశవ్యాప్తంగా నడిపింది. రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ కమిటీలు (PCC), పార్టీ నాయకులు కలిసి ముంబై, కాశ్మీర్, కన్యాకుమారి, ఈశాన్య ప్రాంతాల నుండి నాలుగు పర్యటనలు చేశారు. మూడు నెలలకు పైగా సాగిన ఈ యాత్ర ఢిల్లీలోని రాంలీలా మైదాన్‌లో ముగిసింది. == ప్రధానమంత్రిగా == రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం ఆధునీకరణ, ఉదారీకరణలపై దృష్టి సారించింది. కంప్యూటర్లు, టెలికమ్యూనికేషన్లు వంటి రంగాలలో అతను అనేక ముఖ్యమైన సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. రాజీవ్ గాంధీని భారతదేశంలో సమాచార విప్లవ పితామహుడిగా పరిగణిస్తారు. దేశంలో కంప్యూటరైజేషన్, టెలికమ్యూనికేషన్ విప్లవం ఘనత అతనికే చెందుతుంది. అతను విదేశీ విధానంలో చురుకైన పాత్ర పోషించాడు. శ్రీలంక, సోవియట్ యూనియన్ తో సంబంధాలను మెరుగుపరచడానికి కృషి చేశాడు. స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థల్లో మహిళలకు 33% రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు కృషి చేశారు. రాజీవ్ గాంధీ ఓటు హక్కు వయస్సును 21 ఏళ్ల నుంచి 18 ఏళ్లకు తగ్గించి యువతకు ఎన్నికల్లో ఓటు హక్కు కల్పించారు. == మరణం == [[దస్త్రం:Veer Bhoomi, Rajib Gandhi Memorial in New Delhi 07.jpg|ఎడమ|thumb|రాజివ్ గాంధీ సమాధి - వీర భూమి]] 1991 మే 21న, రాజీవ్ గాంధీ తమిళనాడులోని శ్రీపెరంబుదూర్ లో ఎన్నికల ప్రచారంలో ఉన్నప్పుడు ఒక ఆత్మహత్య బాంబు దాడిలో హత్యకు గురయ్యాడు. == వారసత్వం == భారతదేశ ఆధునిక చరిత్రలో రాజీవ్ గాంధీ ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తి. ఆధునిక భారతాన్ని రూపొందించడంలో ఆయన పోషించిన పాత్ర గుర్తుంచుకోవడం జరుగుతుంది. == ఇవికూడా చూడండి == * [[ఇందిరా గాంధీ]] * [[జవహర్ లాల్ నెహ్రూ]] * [[మోతీలాల్ నెహ్రూ]] * [[కాంగ్రెసు పార్టీ]] * [[సోనియా గాంధీ]] * [[ప్రధానమంత్రి]] * [[రాజీవ్ గాంధీ స్మారక ప్రదేశాలు, పురస్కారాల జాబితా]] {{క్రమము| ముందరి=[[ఇందిరా గాంధీ]]| జాబితా=[[ప్రధానమంత్రి|భారత ప్రధానమంత్రి]]'''<br />31/10/1984—2/12/1989| తరువాతి=[[వి.పి.సింగ్]] }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{భారత ప్రధానమంత్రులు|state=collapsed}}{{భారత రక్షణ మంత్రులు}}{{లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకులు}}{{నెహ్రూ-గాంధీ కుటుంబం}} {{భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షులు}} {{భారతరత్న గ్రహీతలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:1944 జననాలు]] [[వర్గం:1991 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత ప్రధానమంత్రులు]] [[వర్గం:భారతరత్న గ్రహీతలు]] [[వర్గం:9వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:నెహ్రూ-గాంధీ కుటుంబం]] [[వర్గం:భారత తపాలా బిళ్ళపై ఉన్న ప్రముఖులు]] [[వర్గం:హత్య చేయబడ్డ భారతీయులు]] [[వర్గం:ఇందిరా గాంధీ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] eoljzqkqnxo4i07iwvpspgikii4s8og వికీపీడియా:నిర్వాహకులు 4 3003 4963467 4704522 2026-09-21T06:39:53Z SIDDANTHAPU 154502 uppada history 4963467 wikitext text/x-wiki ఉప్పాడ — కొత్తపల్లి గ్రామాలకు 700 ఏళ్ళ చరిత్ర పరిశోధకుడు: సిధ్దాంతపు బెన్ జాన్సన్ బాలసాహితీ రచయిత,కాకినాడ @@@@@@@@@@@@@@@@@@@@ పిఠాపురం సంస్దానం 1450 లో కాకతీయుల పాలనలో ఉంది.ఆ తరువాత గజపతుల చేతుల్లోకి వెళ్ళింది.1570 గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ నవాబు ఇక్కడ రావు కుటుంబాన్ని (పద్మనాయక వెలమ) సామంతులుగా నియమించాడు.మొదటి రాజు శ్రీ రావు గంగాధరావు .1700 లో మొగలులు గోల్కొండను జయించిన తర్వాత, నిజాం పాలన వచ్చింది.నిజాం, పిఠాపురం రావు వారికి "రాజా" బిరుదు ఇచ్చి 18 పరగణాలు (మన కొత్తపల్లి తో సహా) జాగీరుగా ఇచ్చాడు.1802 British Permanent Settlement లో పిఠాపురం సంస్థానాన్ని Official గా గుర్తించారు. - వైశాల్యం: 393 చదరపు మైళ్లు - 300 పైగా గ్రామాలు అందులో మొదటి మూడు ప్రధాన గ్రామాలలో కొత్తపల్లి ఒకటి. శ్రీనాథుడి తాత - కమలనాభుని కాలం 1300—1360(అంచనా) కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడు II పాలన 1289 - 1323 కమలనాభుని మనుమడు శ్రీనాథుడు 1365 - 1441 మన ద్రాక్షారామంలో శ్రీనాధుడు 18 ఏళ్ళు కాపురం ఉన్నాడు.వీరి తాత కమలనాభుడు కోరంగి ఓడరేవులో కలెక్టరుగ పనిచేసాడు కాకతీయుల కాలంలో కలెక్టరు వృత్తి అంటే ఓడరేవులలో పన్నులు వేయటం వసూలు చేయటం. శ్రీనాధుడు తన తాతగురించి ఇలా రాసాడు మ. కనకక్ష్మాధరధీరు వారిధితటీక్రాల్పట్టణాధీశ్వరున్ > ఘనునిం బద్మపురాణసంగ్రహకళాకావ్యప్రబంధాధిపున్ > వినమత్కాకతి సార్వభౌముఁ గవితావిద్యాధరుం గొల్తు నా > యనుఁగుందాతఁ బ్రదాత శ్రీకమలనాభామాత్యచూడామణిన్ అర్థం: - వారిధితటీక్రాల్పట్టణాధీశ్వరున్ = సముద్ర తీరంలో ఉన్న క్రాల్ పట్టణానికి (కొత్తపట్టణం/ఉప్పాడ కోరంగి తీరం ) అధిపతి శ్రీనాథుడి తాత కమలనాభుడు కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడి కాలంలో (1320 ప్రాంతం) సముద్ర తీర పట్టణానికి కరణం లేదా అధికారిగా ఉండేవాడు. కాకతీయులు బ్రాహ్మణ పండితులనే అధికారులుగ పెట్టేవారు ఎందుకంటే అరబ్బులు ఇతర దేశస్దులతో ఉత్తర పశ్చ్యుత్తరాలు నెరపాలి కాబట్టి. శ్రీనాధుడు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా DEO గ పనిచేసాడు.తాత కలెక్టరుగ మన తూర్పుగోదావరి కోరంగి ఓడరేవు అదికారిగ ఉంటు ఉప్పాడ వరకుఉన్న రేవునంతా చూసేవాడు.శ్రీనాధుడు శైవ మతస్దుడు పిఠాపురం కుక్కుటేశ్వరిడిని అనేక సార్లు దర్శించుకున్నాడు.కాని గ్రంధాలలో ఎక్కడ చెప్పలేదు.క్రాల్పటణ్ణమే అంటే కొత్తపట్టణమే ఉప్పాడ కొత్తపల్లి.పిఠాపురం రాజులు అప్పటికి పేరు గడించలేదు.రాజమహేంద్రవరం అప్పటికి పెద్ద పేరుంది.అక్కడ రాజుని కలవాలనుకున్నాడు శ్రీనాధుడు.శ్రీనాధుడుకి మన తీరంతో వంశ సంభందం ఉంది. పిఠాపురం రాజులు పరగణాలో కొత్తపల్లి ఒకటి.ఉప్పాడ రేవులో ఉప్పు తయారయ్యేది. ఉప్పు ఆడ ఉప్పుదొరికే చోటు అదే వాడుకలో ఉప్పాడ అయ్యింది ఉప్పు ఓడ అంటారు అది నిజం కాదు.పిఠాపురం రాజులు ఉప్పువ్యాపారం చేసేవారు.దాదాపు 6—7 ఉప్పాడ గ్రామాలు సముద్రంలో కలసిపోయాయి. ఉప్పాడ సముద్రపు కోత 500 ఏళ్ళగ జరుగూతునే ఉంది. ( సశేషం )ఉప్పాడలో శైవ మతం 500 సంవత్సరాలుగ ప్రాచుర్యంలో ఉంది.విశేషమేమిటంటే సన్నిధిరాజు వంశీయులు 500 సంవత్సరాలుగ పౌరహిత్యం చేస్తున్నారు.అనేక శివాలయాలు సముద్రంలో కలిసిపోయిన వీరి పౌరహిత్యం ఆగలేదు.ఇప్పటికీ సన్నిదిరాజు వంశీయులే పౌరహిత్యం వహిస్తున్నారు.17 వ శతాబ్దిలో సన్నిదిరాజు జగ్గకవి కొన్ని కురవంజీలు ( వీధినాటకాలు) రచించాడు.ఓ వందేళ్ళ క్రితం నుండి ఓ కథ ప్రజల నాలుకలమీద నానుతూ ఉంది సన్నిధిరాజు సోమయాజులు ఉదయాన్నే శివాలయానికి వెళ్ళేప్పుడు ఓ నాగసర్పం అనుసరించేదని ఆయన ఇంటికి వచ్చేప్పుడు తిరిగి వచ్చి ఇంటి దూలలమధ్యన నివశించేదని.బ్రిటీష్ వారు దానిని ఎంత ఫోటో తీయాలని ప్రయత్నించినా ఫోటోలలో కనబడేదికాదని దీనిని చూసినవారు ఎందరో ఉండేవారు .వీరి వంశీయులు దగ్గర 200 సంవత్సరాల క్రితం రాసిన దేవి భాగవతం శిధిలావస్దలో దర్శనమిస్తూ ఉంది.ప్రస్తుతం సన్నిధిరాజు గోపాలకృష్ణ కుమారుడు 10 వ తరం వారసుడు కాకినాడ DMHO ఆఫీసునందు పనిచేస్తునే పౌరహిత్యం చేస్తున్నారు చరిత్ర పరిశోధకుడు సిద్దాంతపు బెన్ జాన్సన్ 1v0n5hzevsr6mfd8hwnzygem4z4gpo2 4963468 4963467 2026-09-21T06:43:40Z SIDDANTHAPU 154502 4963468 wikitext text/x-wiki ఉప్పాడ — కొత్తపల్లి గ్రామాలకు 700 ఏళ్ళ చరిత్ర పరిశోధకుడు: సిధ్దాంతపు బెన్ జాన్సన్ బాలసాహితీ రచయిత,కాకినాడ @@@@@@@@@@@@@@@@@@@@ పిఠాపురం సంస్దానం 1450 లో కాకతీయుల పాలనలో ఉంది.ఆ తరువాత గజపతుల చేతుల్లోకి వెళ్ళింది.1570 గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ నవాబు ఇక్కడ రావు కుటుంబాన్ని (పద్మనాయక వెలమ) సామంతులుగా నియమించాడు.మొదటి రాజు శ్రీ రావు గంగాధరావు .1700 లో మొగలులు గోల్కొండను జయించిన తర్వాత, నిజాం పాలన వచ్చింది.నిజాం, పిఠాపురం రావు వారికి "రాజా" బిరుదు ఇచ్చి 18 పరగణాలు (మన కొత్తపల్లి తో సహా) జాగీరుగా ఇచ్చాడు.1802 British Permanent Settlement లో పిఠాపురం సంస్థానాన్ని Official గా గుర్తించారు. - వైశాల్యం: 393 చదరపు మైళ్లు - 300 పైగా గ్రామాలు అందులో మొదటి మూడు ప్రధాన గ్రామాలలో కొత్తపల్లి ఒకటి. శ్రీనాథుడి తాత - కమలనాభుని కాలం 1300—1360(అంచనా) కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడు II పాలన 1289 - 1323 కమలనాభుని మనుమడు శ్రీనాథుడు 1365 - 1441 మన ద్రాక్షారామంలో శ్రీనాధుడు 18 ఏళ్ళు కాపురం ఉన్నాడు.వీరి తాత కమలనాభుడు కోరంగి ఓడరేవులో కలెక్టరుగ పనిచేసాడు కాకతీయుల కాలంలో కలెక్టరు వృత్తి అంటే ఓడరేవులలో పన్నులు వేయటం వసూలు చేయటం. శ్రీనాధుడు తన తాతగురించి ఇలా రాసాడు మ. కనకక్ష్మాధరధీరు వారిధితటీక్రాల్పట్టణాధీశ్వరున్ > ఘనునిం బద్మపురాణసంగ్రహకళాకావ్యప్రబంధాధిపున్ > వినమత్కాకతి సార్వభౌముఁ గవితావిద్యాధరుం గొల్తు నా > యనుఁగుందాతఁ బ్రదాత శ్రీకమలనాభామాత్యచూడామణిన్ అర్థం: - వారిధితటీక్రాల్పట్టణాధీశ్వరున్ = సముద్ర తీరంలో ఉన్న క్రాల్ పట్టణానికి (కొత్తపట్టణం/ఉప్పాడ కోరంగి తీరం ) అధిపతి శ్రీనాథుడి తాత కమలనాభుడు కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడి కాలంలో (1320 ప్రాంతం) సముద్ర తీర పట్టణానికి కరణం లేదా అధికారిగా ఉండేవాడు. కాకతీయులు బ్రాహ్మణ పండితులనే అధికారులుగ పెట్టేవారు ఎందుకంటే అరబ్బులు ఇతర దేశస్దులతో ఉత్తర పశ్చ్యుత్తరాలు నెరపాలి కాబట్టి. శ్రీనాధుడు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా DEO గ పనిచేసాడు.తాత కలెక్టరుగ మన తూర్పుగోదావరి కోరంగి ఓడరేవు అదికారిగ ఉంటు ఉప్పాడ వరకుఉన్న రేవునంతా చూసేవాడు.శ్రీనాధుడు శైవ మతస్దుడు పిఠాపురం కుక్కుటేశ్వరిడిని అనేక సార్లు దర్శించుకున్నాడు.కాని గ్రంధాలలో ఎక్కడ చెప్పలేదు.క్రాల్పటణ్ణమే అంటే కొత్తపట్టణమే ఉప్పాడ కొత్తపల్లి.పిఠాపురం రాజులు అప్పటికి పేరు గడించలేదు.రాజమహేంద్రవరం అప్పటికి పెద్ద పేరుంది.అక్కడ రాజుని కలవాలనుకున్నాడు శ్రీనాధుడు.శ్రీనాధుడుకి మన తీరంతో వంశ సంభందం ఉంది. పిఠాపురం రాజులు పరగణాలో కొత్తపల్లి ఒకటి.ఉప్పాడ రేవులో ఉప్పు తయారయ్యేది. ఉప్పు ఆడ ఉప్పుదొరికే చోటు అదే వాడుకలో ఉప్పాడ అయ్యింది ఉప్పు ఓడ అంటారు అది నిజం కాదు.పిఠాపురం రాజులు ఉప్పువ్యాపారం చేసేవారు.దాదాపు 6—7 ఉప్పాడ గ్రామాలు సముద్రంలో కలసిపోయాయి. ఉప్పాడ సముద్రపు కోత 500 ఏళ్ళగ జరుగూతునే ఉంది. ( సశేషం )ఉప్పాడలో శైవ మతం 500 సంవత్సరాలుగ ప్రాచుర్యంలో ఉంది.విశేషమేమిటంటే సన్నిధిరాజు వంశీయులు 500 సంవత్సరాలుగ పౌరహిత్యం చేస్తున్నారు.అనేక శివాలయాలు సముద్రంలో కలిసిపోయిన వీరి పౌరహిత్యం ఆగలేదు.ఇప్పటికీ సన్నిదిరాజు వంశీయులే పౌరహిత్యం వహిస్తున్నారు.17 వ శతాబ్దిలో సన్నిదిరాజు జగ్గకవి కొన్ని కురవంజీలు ( వీధినాటకాలు) రచించాడు.ఓ వందేళ్ళ క్రితం నుండి ఓ కథ ప్రజల నాలుకలమీద నానుతూ ఉంది సన్నిధిరాజు సోమయాజులు ఉదయాన్నే శివాలయానికి వెళ్ళేప్పుడు ఓ నాగసర్పం అనుసరించేదని ఆయన ఇంటికి వచ్చేప్పుడు తిరిగి వచ్చి ఇంటి దూలలమధ్యన నివశించేదని.బ్రిటీష్ వారు దానిని ఎంత ఫోటో తీయాలని ప్రయత్నించినా ఫోటోలలో కనబడేదికాదని దీనిని చూసినవారు ఎందరో ఉండేవారు .వీరి వంశీయులు దగ్గర 200 సంవత్సరాల క్రితం రాసిన దేవి భాగవతం శిధిలావస్దలో దర్శనమిస్తూ ఉంది.ప్రస్తుతం సన్నిధిరాజు గోపాలకృష్ణ కుమారుడు 10 వ తరం వారసుడు కాకినాడ DMHO ఆఫీసునందు పనిచేస్తునే పౌరహిత్యం చేస్తున్నారు చరిత్ర పరిశోధకుడు సిద్దాంతపు బెన్ జాన్సన్ dd3tmxi4m8b3dx01jgdapbqitth6or3 4963473 4963468 2026-09-21T06:52:46Z SIDDANTHAPU 154502 4963473 wikitext text/x-wiki UPPADA KOTHAPALLI HISTORY ఉప్పాడ — కొత్తపల్లి గ్రామాలకు 700 ఏళ్ళ చరిత్ర పరిశోధకుడు: సిధ్దాంతపు బెన్ జాన్సన్ బాలసాహితీ రచయిత,కాకినాడ @@@@@@@@@@@@@@@@@@@@ పిఠాపురం సంస్దానం 1450 లో కాకతీయుల పాలనలో ఉంది.ఆ తరువాత గజపతుల చేతుల్లోకి వెళ్ళింది.1570 గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ నవాబు ఇక్కడ రావు కుటుంబాన్ని (పద్మనాయక వెలమ) సామంతులుగా నియమించాడు.మొదటి రాజు శ్రీ రావు గంగాధరావు .1700 లో మొగలులు గోల్కొండను జయించిన తర్వాత, నిజాం పాలన వచ్చింది.నిజాం, పిఠాపురం రావు వారికి "రాజా" బిరుదు ఇచ్చి 18 పరగణాలు (మన కొత్తపల్లి తో సహా) జాగీరుగా ఇచ్చాడు.1802 British Permanent Settlement లో పిఠాపురం సంస్థానాన్ని Official గా గుర్తించారు. - వైశాల్యం: 393 చదరపు మైళ్లు - 300 పైగా గ్రామాలు అందులో మొదటి మూడు ప్రధాన గ్రామాలలో కొత్తపల్లి ఒకటి. శ్రీనాథుడి తాత - కమలనాభుని కాలం 1300—1360(అంచనా) కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడు II పాలన 1289 - 1323 కమలనాభుని మనుమడు శ్రీనాథుడు 1365 - 1441 మన ద్రాక్షారామంలో శ్రీనాధుడు 18 ఏళ్ళు కాపురం ఉన్నాడు.వీరి తాత కమలనాభుడు కోరంగి ఓడరేవులో కలెక్టరుగ పనిచేసాడు కాకతీయుల కాలంలో కలెక్టరు వృత్తి అంటే ఓడరేవులలో పన్నులు వేయటం వసూలు చేయటం. శ్రీనాధుడు తన తాతగురించి ఇలా రాసాడు మ. కనకక్ష్మాధరధీరు వారిధితటీక్రాల్పట్టణాధీశ్వరున్ > ఘనునిం బద్మపురాణసంగ్రహకళాకావ్యప్రబంధాధిపున్ > వినమత్కాకతి సార్వభౌముఁ గవితావిద్యాధరుం గొల్తు నా > యనుఁగుందాతఁ బ్రదాత శ్రీకమలనాభామాత్యచూడామణిన్ అర్థం: - వారిధితటీక్రాల్పట్టణాధీశ్వరున్ = సముద్ర తీరంలో ఉన్న క్రాల్ పట్టణానికి (కొత్తపట్టణం/ఉప్పాడ కోరంగి తీరం ) అధిపతి శ్రీనాథుడి తాత కమలనాభుడు కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడి కాలంలో (1320 ప్రాంతం) సముద్ర తీర పట్టణానికి కరణం లేదా అధికారిగా ఉండేవాడు. కాకతీయులు బ్రాహ్మణ పండితులనే అధికారులుగ పెట్టేవారు ఎందుకంటే అరబ్బులు ఇతర దేశస్దులతో ఉత్తర పశ్చ్యుత్తరాలు నెరపాలి కాబట్టి. శ్రీనాధుడు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా DEO గ పనిచేసాడు.తాత కలెక్టరుగ మన తూర్పుగోదావరి కోరంగి ఓడరేవు అదికారిగ ఉంటు ఉప్పాడ వరకుఉన్న రేవునంతా చూసేవాడు.శ్రీనాధుడు శైవ మతస్దుడు పిఠాపురం కుక్కుటేశ్వరిడిని అనేక సార్లు దర్శించుకున్నాడు.కాని గ్రంధాలలో ఎక్కడ చెప్పలేదు.క్రాల్పటణ్ణమే అంటే కొత్తపట్టణమే ఉప్పాడ కొత్తపల్లి.పిఠాపురం రాజులు అప్పటికి పేరు గడించలేదు.రాజమహేంద్రవరం అప్పటికి పెద్ద పేరుంది.అక్కడ రాజుని కలవాలనుకున్నాడు శ్రీనాధుడు.శ్రీనాధుడుకి మన తీరంతో వంశ సంభందం ఉంది. పిఠాపురం రాజులు పరగణాలో కొత్తపల్లి ఒకటి.ఉప్పాడ రేవులో ఉప్పు తయారయ్యేది. ఉప్పు ఆడ ఉప్పుదొరికే చోటు అదే వాడుకలో ఉప్పాడ అయ్యింది ఉప్పు ఓడ అంటారు అది నిజం కాదు.పిఠాపురం రాజులు ఉప్పువ్యాపారం చేసేవారు.దాదాపు 6—7 ఉప్పాడ గ్రామాలు సముద్రంలో కలసిపోయాయి. ఉప్పాడ సముద్రపు కోత 500 ఏళ్ళగ జరుగూతునే ఉంది. ( సశేషం )ఉప్పాడలో శైవ మతం 500 సంవత్సరాలుగ ప్రాచుర్యంలో ఉంది.విశేషమేమిటంటే సన్నిధిరాజు వంశీయులు 500 సంవత్సరాలుగ పౌరహిత్యం చేస్తున్నారు.అనేక శివాలయాలు సముద్రంలో కలిసిపోయిన వీరి పౌరహిత్యం ఆగలేదు.ఇప్పటికీ సన్నిదిరాజు వంశీయులే పౌరహిత్యం వహిస్తున్నారు.17 వ శతాబ్దిలో సన్నిదిరాజు జగ్గకవి కొన్ని కురవంజీలు ( వీధినాటకాలు) రచించాడు.ఓ వందేళ్ళ క్రితం నుండి ఓ కథ ప్రజల నాలుకలమీద నానుతూ ఉంది సన్నిధిరాజు సోమయాజులు ఉదయాన్నే శివాలయానికి వెళ్ళేప్పుడు ఓ నాగసర్పం అనుసరించేదని ఆయన ఇంటికి వచ్చేప్పుడు తిరిగి వచ్చి ఇంటి దూలలమధ్యన నివశించేదని.బ్రిటీష్ వారు దానిని ఎంత ఫోటో తీయాలని ప్రయత్నించినా ఫోటోలలో కనబడేదికాదని దీనిని చూసినవారు ఎందరో ఉండేవారు .వీరి వంశీయులు దగ్గర 200 సంవత్సరాల క్రితం రాసిన దేవి భాగవతం శిధిలావస్దలో దర్శనమిస్తూ ఉంది.ప్రస్తుతం సన్నిధిరాజు గోపాలకృష్ణ కుమారుడు 10 వ తరం వారసుడు కాకినాడ DMHO ఆఫీసునందు పనిచేస్తునే పౌరహిత్యం చేస్తున్నారు చరిత్ర పరిశోధకుడు సిద్దాంతపు బెన్ జాన్సన్ 52yvc6dm29ba6bpief2m4srle0ssu8w 4963474 4963473 2026-09-21T06:53:30Z SIDDANTHAPU 154502 4963474 wikitext text/x-wiki UPPADA KOTHAPALLI HISTORY ఉప్పాడ — కొత్తపల్లి గ్రామాలకు 700 ఏళ్ళ చరిత్ర పరిశోధకుడు: సిధ్దాంతపు బెన్ జాన్సన్ BEN JOHNSON బాలసాహితీ రచయిత,కాకినాడ @@@@@@@@@@@@@@@@@@@@ పిఠాపురం సంస్దానం 1450 లో కాకతీయుల పాలనలో ఉంది.ఆ తరువాత గజపతుల చేతుల్లోకి వెళ్ళింది.1570 గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ నవాబు ఇక్కడ రావు కుటుంబాన్ని (పద్మనాయక వెలమ) సామంతులుగా నియమించాడు.మొదటి రాజు శ్రీ రావు గంగాధరావు .1700 లో మొగలులు గోల్కొండను జయించిన తర్వాత, నిజాం పాలన వచ్చింది.నిజాం, పిఠాపురం రావు వారికి "రాజా" బిరుదు ఇచ్చి 18 పరగణాలు (మన కొత్తపల్లి తో సహా) జాగీరుగా ఇచ్చాడు.1802 British Permanent Settlement లో పిఠాపురం సంస్థానాన్ని Official గా గుర్తించారు. - వైశాల్యం: 393 చదరపు మైళ్లు - 300 పైగా గ్రామాలు అందులో మొదటి మూడు ప్రధాన గ్రామాలలో కొత్తపల్లి ఒకటి. శ్రీనాథుడి తాత - కమలనాభుని కాలం 1300—1360(అంచనా) కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడు II పాలన 1289 - 1323 కమలనాభుని మనుమడు శ్రీనాథుడు 1365 - 1441 మన ద్రాక్షారామంలో శ్రీనాధుడు 18 ఏళ్ళు కాపురం ఉన్నాడు.వీరి తాత కమలనాభుడు కోరంగి ఓడరేవులో కలెక్టరుగ పనిచేసాడు కాకతీయుల కాలంలో కలెక్టరు వృత్తి అంటే ఓడరేవులలో పన్నులు వేయటం వసూలు చేయటం. శ్రీనాధుడు తన తాతగురించి ఇలా రాసాడు మ. కనకక్ష్మాధరధీరు వారిధితటీక్రాల్పట్టణాధీశ్వరున్ > ఘనునిం బద్మపురాణసంగ్రహకళాకావ్యప్రబంధాధిపున్ > వినమత్కాకతి సార్వభౌముఁ గవితావిద్యాధరుం గొల్తు నా > యనుఁగుందాతఁ బ్రదాత శ్రీకమలనాభామాత్యచూడామణిన్ అర్థం: - వారిధితటీక్రాల్పట్టణాధీశ్వరున్ = సముద్ర తీరంలో ఉన్న క్రాల్ పట్టణానికి (కొత్తపట్టణం/ఉప్పాడ కోరంగి తీరం ) అధిపతి శ్రీనాథుడి తాత కమలనాభుడు కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడి కాలంలో (1320 ప్రాంతం) సముద్ర తీర పట్టణానికి కరణం లేదా అధికారిగా ఉండేవాడు. కాకతీయులు బ్రాహ్మణ పండితులనే అధికారులుగ పెట్టేవారు ఎందుకంటే అరబ్బులు ఇతర దేశస్దులతో ఉత్తర పశ్చ్యుత్తరాలు నెరపాలి కాబట్టి. శ్రీనాధుడు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా DEO గ పనిచేసాడు.తాత కలెక్టరుగ మన తూర్పుగోదావరి కోరంగి ఓడరేవు అదికారిగ ఉంటు ఉప్పాడ వరకుఉన్న రేవునంతా చూసేవాడు.శ్రీనాధుడు శైవ మతస్దుడు పిఠాపురం కుక్కుటేశ్వరిడిని అనేక సార్లు దర్శించుకున్నాడు.కాని గ్రంధాలలో ఎక్కడ చెప్పలేదు.క్రాల్పటణ్ణమే అంటే కొత్తపట్టణమే ఉప్పాడ కొత్తపల్లి.పిఠాపురం రాజులు అప్పటికి పేరు గడించలేదు.రాజమహేంద్రవరం అప్పటికి పెద్ద పేరుంది.అక్కడ రాజుని కలవాలనుకున్నాడు శ్రీనాధుడు.శ్రీనాధుడుకి మన తీరంతో వంశ సంభందం ఉంది. పిఠాపురం రాజులు పరగణాలో కొత్తపల్లి ఒకటి.ఉప్పాడ రేవులో ఉప్పు తయారయ్యేది. ఉప్పు ఆడ ఉప్పుదొరికే చోటు అదే వాడుకలో ఉప్పాడ అయ్యింది ఉప్పు ఓడ అంటారు అది నిజం కాదు.పిఠాపురం రాజులు ఉప్పువ్యాపారం చేసేవారు.దాదాపు 6—7 ఉప్పాడ గ్రామాలు సముద్రంలో కలసిపోయాయి. ఉప్పాడ సముద్రపు కోత 500 ఏళ్ళగ జరుగూతునే ఉంది. ( సశేషం )ఉప్పాడలో శైవ మతం 500 సంవత్సరాలుగ ప్రాచుర్యంలో ఉంది.విశేషమేమిటంటే సన్నిధిరాజు వంశీయులు 500 సంవత్సరాలుగ పౌరహిత్యం చేస్తున్నారు.అనేక శివాలయాలు సముద్రంలో కలిసిపోయిన వీరి పౌరహిత్యం ఆగలేదు.ఇప్పటికీ సన్నిదిరాజు వంశీయులే పౌరహిత్యం వహిస్తున్నారు.17 వ శతాబ్దిలో సన్నిదిరాజు జగ్గకవి కొన్ని కురవంజీలు ( వీధినాటకాలు) రచించాడు.ఓ వందేళ్ళ క్రితం నుండి ఓ కథ ప్రజల నాలుకలమీద నానుతూ ఉంది సన్నిధిరాజు సోమయాజులు ఉదయాన్నే శివాలయానికి వెళ్ళేప్పుడు ఓ నాగసర్పం అనుసరించేదని ఆయన ఇంటికి వచ్చేప్పుడు తిరిగి వచ్చి ఇంటి దూలలమధ్యన నివశించేదని.బ్రిటీష్ వారు దానిని ఎంత ఫోటో తీయాలని ప్రయత్నించినా ఫోటోలలో కనబడేదికాదని దీనిని చూసినవారు ఎందరో ఉండేవారు .వీరి వంశీయులు దగ్గర 200 సంవత్సరాల క్రితం రాసిన దేవి భాగవతం శిధిలావస్దలో దర్శనమిస్తూ ఉంది.ప్రస్తుతం సన్నిధిరాజు గోపాలకృష్ణ కుమారుడు 10 వ తరం వారసుడు కాకినాడ DMHO ఆఫీసునందు పనిచేస్తునే పౌరహిత్యం చేస్తున్నారు చరిత్ర పరిశోధకుడు సిద్దాంతపు బెన్ జాన్సన్ a164l00jkpmfm9hwuvmvf2clh1nb0gg 4963493 4963474 2026-09-21T07:18:32Z K.Venkataramana 27319 [[Special:Contributions/SIDDANTHAPU|SIDDANTHAPU]] ([[User talk:SIDDANTHAPU|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:Saiphani02|Saiphani02]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు. 4704522 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia Administrator.svg|thumb|వికీపీడియాలో నిర్వాహకులచిహ్నం]] [[File:Wikipedia bureaucrat.svg|thumb|వికీపీడియాలో అధికారులచిహ్నం]] సిస్ఆప్("''sysop''") అధికారాలున్న వికిపీడియా సభ్యులను '''నిర్వాహకులు''' అంటారు. ప్రస్తుతం వికిపీడియాలో పాటిస్తున్న విధానం ప్రకారం చాలా కాలం నుంచి వ్యాసాలు రాస్తున్న సభ్యులు నిర్వాహకులు అవ్వచ్చు. ఈ సభ్యులు సాధారణంగా వికిపీడియా సమాజంలో విశ్వసనీయులై ఉంటారు. నిర్వాహకులకు ప్రత్యేకమైన ''అధికారాలు'' ఏవీ లేవు, వ్యాఖ్యాన బాధ్యతలలో వారు మిగతా సభ్యులతో సమానం. నిర్వాహకుల‌కు మిగతా సభ్యులపై ఎటువంటి అధికారాలు ఉండవు, వారు కేవలం అందరు సభ్యుల నిర్ణయాలను అమలు చేస్తారు. నిర్వాహకులు తమకు మిగతా సభ్యుల కన్నా ఎక్కువ ఉన్న అనుమతులను ఉపయోగించి కొన్ని ముఖ్యమైన వికీపీడియా కుటుంబసంబంధమైన బాధ్యతలను నెరవేరుస్తారు. ఉదాహరణకు - కొన్ని వ్యాసాలను ఉంచాలా, తొలిగించాలా అనే సమాజ నిర్ణయాలను అమలు పరచడం, సిస్‌ఆప్స్‌ అనుమతులు అవసరమైన సభ్యుల అభ్యర్ధనలను నెరవేర్చటం, కొత్త, మార్చబడిన వ్యాసాలలో దుశ్చర్యలను పరిశీలించి, ఆ దుశ్చరలను నిరోధించడం మొదలైనవి. సహాయం అవసరమైన సభ్యులకు నిర్వాహకులు సలహా, సమాచారాలు ఇస్తారు. == వివరాలు == వికీ సాఫ్ట్‌‌వేర్ ([[మీడియావికీ]]) లో కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలలో మార్పులు చేయటంపై ఆంక్షలు ఉన్నాయి. ఆ అంశాలలో నిర్వాహకులకు అనుమతి ఉంటుంది. === మార్పు చేయుటకు అనుమతి లేని పేజీలు === * మొదటి పేజీని, మార్చుటకు అనుమతించని ఇతర పేజీలను నిర్వాహకులు మార్చగలరు. * నిర్వాహకులు పేజీల అనుమతులను మార్చగలరు. === తొలగించుట, పునస్థాపన === * నిర్వాహకులకు పేజీలను తొలగించటానికి అనుమతి ఉంది. వారు పేజీల చరిత్రను కూడా తొలగించగలరు. * తొలగించబడిన పేజీలను, వాటి చరిత్రను వారు చూడగలరు. అంతే కాక వారు ఆ పేజీలను పునస్థాపించగలరు. * బొమ్మలను శాశ్వతముగా తొలగించగలరు. === ఇంకా === నిర్వాహకులు ఒక పేజీ పాత కూర్పును తిరిగి స్థాపించగలరు. మిగతా సభ్యులు కూడా ఈ పని చేయవచ్చు, నిర్వాహకులు దీనిని త్వరగా చేయగలరు. == నిర్వాహక హోదా కావాలంటే.. == మీరు నిర్వాహకులు కావాలనుకుంటే మీ పేరును [[వికీపీడియా:నిర్వాహక హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి|నిర్వాహక హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి]] పేజీలో అక్కడి నిబంధనలకు అనుగుణంగా చేర్చాలి. మీరు నిర్వాహకులు కావచ్చో కాకూడదో తోటి సభ్యులు వోటింగు ద్వారా తెలియజేస్తారు. విజ్ఞప్తి చేసే ముందు మీరు వికీపీడియాలో కొన్నాళ్ళ పాటు కృషి చేసి ఉండాలి. వోటు వేసే ముందు ఇతర సభ్యులు మిమ్మల్ని గుర్తించగలగాలి కదా మరి. తెలుగు వికీపీడియాకు ఇతర వికీపీడియాలకు ఈ విధానాల విషయంలో తేడాలు ఉండవచ్చు. ''దయచేసి జాగ్రత్తగా ఉండండి!'' , నిర్వాహక హోదా వచ్చాక ఆ బాధ్యతలను నిర్వర్తించేటపుడు జాగ్రత్తగా ఉండాలని కోరుతున్నాం. ముఖ్యంగా పేజీలూ, వాటి చరితం తొలగించేటపుడు, బొమ్మలను తొలగించేటపుడు (పైగా ఇది శాశ్వతం కూడా), IP అడ్రసులను అడ్డగించేటపుడు. ఈ కొత్త అధికారాల గురించి [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు సూచనలు|నిర్వాహకులకు సూచనలు]] లో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే ఈ అధికారాలను వాడే ముందు '''[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు చదవవలసిన జాబితా|నిర్వాహకులు చదవవలసిన జాబితా]]''' లో లింకులు ఉన్న పేజీలను కూడా చదవండి. == నిర్వాహకుల గణాంకాలు == {| class="wikitable" |- ! తేది !! నిర్వాహకుల సంఖ్య |- |2024-05-01||10 |- |2023-06-03||11 |- |2020-10-09||12 |- |2020-07-29||13 |- |2019-01-24||14 |- |2017-09-06||17 |- |2016-11-08||16 |- |2015-08-05||17 |- | 2013-10-19|| 15 |- | 2008-03-01|| 14 |- | 2008-11-14 || 12 |- | 2007-05-04 || 9 |} == ఇవీ చూడండి == * [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల జాబితా|నిర్వాహకుల పూర్తి జాబితా]] * [[వికీపీడియా:నిర్వాహకత్వ హక్కుల ఉపసంహరణ]] * [[వికీపీడియా:తెలుగు వికీపీడియన్ల చిత్రమాలిక]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] [[వర్గం:వాడుకరి సమూహాలు]] j1hk7kndddp6mkz5151r07hdij76r15 4963494 4963493 2026-09-21T07:19:03Z K.Venkataramana 27319 "[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు]]" ను సంరక్షించారు ([మార్చడం=నిర్వాహకులు మాత్రమే] (నిరవధికం) [తరలించడం=నిర్వాహకులు మాత్రమే] (నిరవధికం)) 4704522 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia Administrator.svg|thumb|వికీపీడియాలో నిర్వాహకులచిహ్నం]] [[File:Wikipedia bureaucrat.svg|thumb|వికీపీడియాలో అధికారులచిహ్నం]] సిస్ఆప్("''sysop''") అధికారాలున్న వికిపీడియా సభ్యులను '''నిర్వాహకులు''' అంటారు. ప్రస్తుతం వికిపీడియాలో పాటిస్తున్న విధానం ప్రకారం చాలా కాలం నుంచి వ్యాసాలు రాస్తున్న సభ్యులు నిర్వాహకులు అవ్వచ్చు. ఈ సభ్యులు సాధారణంగా వికిపీడియా సమాజంలో విశ్వసనీయులై ఉంటారు. నిర్వాహకులకు ప్రత్యేకమైన ''అధికారాలు'' ఏవీ లేవు, వ్యాఖ్యాన బాధ్యతలలో వారు మిగతా సభ్యులతో సమానం. నిర్వాహకుల‌కు మిగతా సభ్యులపై ఎటువంటి అధికారాలు ఉండవు, వారు కేవలం అందరు సభ్యుల నిర్ణయాలను అమలు చేస్తారు. నిర్వాహకులు తమకు మిగతా సభ్యుల కన్నా ఎక్కువ ఉన్న అనుమతులను ఉపయోగించి కొన్ని ముఖ్యమైన వికీపీడియా కుటుంబసంబంధమైన బాధ్యతలను నెరవేరుస్తారు. ఉదాహరణకు - కొన్ని వ్యాసాలను ఉంచాలా, తొలిగించాలా అనే సమాజ నిర్ణయాలను అమలు పరచడం, సిస్‌ఆప్స్‌ అనుమతులు అవసరమైన సభ్యుల అభ్యర్ధనలను నెరవేర్చటం, కొత్త, మార్చబడిన వ్యాసాలలో దుశ్చర్యలను పరిశీలించి, ఆ దుశ్చరలను నిరోధించడం మొదలైనవి. సహాయం అవసరమైన సభ్యులకు నిర్వాహకులు సలహా, సమాచారాలు ఇస్తారు. == వివరాలు == వికీ సాఫ్ట్‌‌వేర్ ([[మీడియావికీ]]) లో కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలలో మార్పులు చేయటంపై ఆంక్షలు ఉన్నాయి. ఆ అంశాలలో నిర్వాహకులకు అనుమతి ఉంటుంది. === మార్పు చేయుటకు అనుమతి లేని పేజీలు === * మొదటి పేజీని, మార్చుటకు అనుమతించని ఇతర పేజీలను నిర్వాహకులు మార్చగలరు. * నిర్వాహకులు పేజీల అనుమతులను మార్చగలరు. === తొలగించుట, పునస్థాపన === * నిర్వాహకులకు పేజీలను తొలగించటానికి అనుమతి ఉంది. వారు పేజీల చరిత్రను కూడా తొలగించగలరు. * తొలగించబడిన పేజీలను, వాటి చరిత్రను వారు చూడగలరు. అంతే కాక వారు ఆ పేజీలను పునస్థాపించగలరు. * బొమ్మలను శాశ్వతముగా తొలగించగలరు. === ఇంకా === నిర్వాహకులు ఒక పేజీ పాత కూర్పును తిరిగి స్థాపించగలరు. మిగతా సభ్యులు కూడా ఈ పని చేయవచ్చు, నిర్వాహకులు దీనిని త్వరగా చేయగలరు. == నిర్వాహక హోదా కావాలంటే.. == మీరు నిర్వాహకులు కావాలనుకుంటే మీ పేరును [[వికీపీడియా:నిర్వాహక హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి|నిర్వాహక హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి]] పేజీలో అక్కడి నిబంధనలకు అనుగుణంగా చేర్చాలి. మీరు నిర్వాహకులు కావచ్చో కాకూడదో తోటి సభ్యులు వోటింగు ద్వారా తెలియజేస్తారు. విజ్ఞప్తి చేసే ముందు మీరు వికీపీడియాలో కొన్నాళ్ళ పాటు కృషి చేసి ఉండాలి. వోటు వేసే ముందు ఇతర సభ్యులు మిమ్మల్ని గుర్తించగలగాలి కదా మరి. తెలుగు వికీపీడియాకు ఇతర వికీపీడియాలకు ఈ విధానాల విషయంలో తేడాలు ఉండవచ్చు. ''దయచేసి జాగ్రత్తగా ఉండండి!'' , నిర్వాహక హోదా వచ్చాక ఆ బాధ్యతలను నిర్వర్తించేటపుడు జాగ్రత్తగా ఉండాలని కోరుతున్నాం. ముఖ్యంగా పేజీలూ, వాటి చరితం తొలగించేటపుడు, బొమ్మలను తొలగించేటపుడు (పైగా ఇది శాశ్వతం కూడా), IP అడ్రసులను అడ్డగించేటపుడు. ఈ కొత్త అధికారాల గురించి [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు సూచనలు|నిర్వాహకులకు సూచనలు]] లో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే ఈ అధికారాలను వాడే ముందు '''[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు చదవవలసిన జాబితా|నిర్వాహకులు చదవవలసిన జాబితా]]''' లో లింకులు ఉన్న పేజీలను కూడా చదవండి. == నిర్వాహకుల గణాంకాలు == {| class="wikitable" |- ! తేది !! నిర్వాహకుల సంఖ్య |- |2024-05-01||10 |- |2023-06-03||11 |- |2020-10-09||12 |- |2020-07-29||13 |- |2019-01-24||14 |- |2017-09-06||17 |- |2016-11-08||16 |- |2015-08-05||17 |- | 2013-10-19|| 15 |- | 2008-03-01|| 14 |- | 2008-11-14 || 12 |- | 2007-05-04 || 9 |} == ఇవీ చూడండి == * [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల జాబితా|నిర్వాహకుల పూర్తి జాబితా]] * [[వికీపీడియా:నిర్వాహకత్వ హక్కుల ఉపసంహరణ]] * [[వికీపీడియా:తెలుగు వికీపీడియన్ల చిత్రమాలిక]] [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] [[వర్గం:వాడుకరి సమూహాలు]] j1hk7kndddp6mkz5151r07hdij76r15 సెప్టెంబర్ 21 0 3674 4963634 4609224 2026-09-21T11:20:17Z స్వరలాసిక 13980 /* జననాలు */ 4963634 wikitext text/x-wiki '''సెప్టెంబర్ 21''', [[గ్రెగొరియన్‌ క్యాలెండర్‌]] ప్రకారము సంవత్సరములో 264వ రోజు ([[లీపు సంవత్సరము]]లో 265వ రోజు ). సంవత్సరాంతమునకు ఇంకా 101 రోజులు మిగిలినవి. {{CalendarCustom|month=September|show_year=true|float=right‌}} == సంఘటనలు == *[[2013]]: తెలంగాణ రచయితల సంఘం రెండవ సదస్సు కరీంనగర్‌లో ప్రారంభమైంది. == జననాలు == * [[1862]]: [[గురజాడ అప్పారావు]], తెలుగు మహాకవి, [[కన్యాశుల్కం (నాటకం)|కన్యాశుల్కం]] రచయిత. (మ.1915) * [[1894]]: [[బేవినహళ్ళి కరణము కృష్ణరావు]], [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] పండితుడు, [[కవి]]. * [[1898]]: [[అద్దంకి శ్రీరామమూర్తి]], తెలుగు రంగస్థల, సినిమా నటుడు, సంగీత విశారదుడు. (మ.1968) * [[1921]]: [[భూపతి నారాయణమూర్తి]], స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకర్త, హేతువాది, దళితవాద రచయిత * [[1927]]: [[గురజాడ కృష్ణదాసు వెంకటేష్]], దక్షిణ భారత సినిమా సంగీత దర్శకుడు. (మ.1993). * [[1931]]: [[సింగీతం శ్రీనివాసరావు]], భారతీయ సినిమా దర్శకుడు. * [[1939]]: [[రంగనాయకమ్మ]], రచయత్రి. * [[1944]]: [[ఎమ్వీయల్. నరసింహారావు]], సాహితీవేత్త, సినిమా [[నిర్మాత]]. (మ.1986). * [[1947]]: [[స్టీఫెన్ కింగ్]], కింగ్ ఆఫ్ హారర్ గా పేరుపొందిన అమెరికన్ రచయిత. * 1955: [[గుల్షన్ గ్రోవర్]], బాలీవుడ్, హాలీవుడ్ నటుడు,నిర్మాత * [[1957]]: [[కెవిన్ రడ్డ్]], ఆస్ట్రేలియా 26 వ ప్రధానమంత్రి. * [[1963]]: [[కర్ట్‌లీ ఆంబ్రోస్]], వెస్టీండీస్ మాజీ క్రికెట్ క్రీడాకారుడు. * [[1964]]: సుధా చంద్రన్, భరత నాట్య నృత్యకారిని.చలనచిత్ర నటి, టీ.వి.నటి. * [[1966]]: [[బి.వి.వి.ప్రసాద్]], కవి. * [[1979]]: [[క్రిస్ గేల్]], వెస్టీండీస్ క్రికెట్ క్రీడాకారుడు. * 1981: రిమీసేన్, హిందీ, తెలుగు, బెంగాలీ, చిత్రాల నటి. * [[1985]]: [[క్రిస్ అలెన్]], అమెరికా [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]. * [[1991]]: [[నాగరాజు కువ్వారపు]], వర్ధమాన సినీ గేయరచయిత. * [[2003]]: [[కృతి శెట్టి]], తెలుగు సినీ నటి. == మరణాలు == [[File:1 Maharaja Sawai Jai Singh II ca 1725 Jaipur. British museum.jpg|thumb|1 Maharaja Sawai Jai Singh II ca 1725 Jaipur. British museum]] * [[1743]]: [[మహారాజా జైసింగ్ II]], అంబర్ (తరువాత [[జైపూర్]] అని పిలవబడినది) రాజు. (జ.1688) * [[1832]]: సర్ వాల్టర్ స్కాట్, స్కాటిష్ నవలా రచయిత. (జ.1771) * [[1969]]: [[స్వామి జ్ఞానానంద]], ఆంధ్రప్రదేశ్ కు చెందిన యోగీశ్వరులు, భౌతిక శాస్త్రవేత్త * 1985: వీటూరి వెంకట సత్య సూర్యనారాయణ మూర్తి, నాటక,సినీ గేయ రచయిత (జ.1934 * [[1994]]: [[రామకృష్ణ బజాబ్]], భారత పారిశ్రామికవేత్త. * [[2011]]: [[తుమ్మల వేణుగోపాలరావు]], విద్యా, సాహితీ, సామాజిక వేత్త, వామపక్ష భావజాలసానుభూతిపరుడు. (జ.1928) * 2019: నారమల్లి శివప్రసాద్, తెలుగు చలన చిత్ర దర్శకుడు, నటుడు, తెలుగుదేశం పార్టీ చిత్తూరు పార్లమెంటు సభ్యుడు(జ.1951) * [[2012]]: [[కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ]], నిజాం వ్యతిరేక, తెలంగాణ ఉద్యమ నాయకుడు. (జ.1915) * [[2021]]: [[కొసనా ఈశ్వరరావు|ఈశ్వర్]], తెలుగు సినీ పరిశ్రమలో సినిమాపోస్టర్లని డిజైన్ చేసిన కళాకారుడు. నంది పురస్కార గ్రహీత. (జ.1938) == పండుగలు , జాతీయ దినాలు == * బయోస్ఫియర్ దినం. * [[అంతర్జాతీయ శాంతి దినోత్సవం]] * ప్రపంచ అల్జీమర్స్ దినోత్సవం. == బయటి లింకులు == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/18 బీబీసి: ఈ రోజున] * [https://web.archive.org/web/20050309061450/http://www.tnl.net/when/9/18 టీ.ఎన్.ఎల్: ఈ రోజు చరిత్రలో] * [https://web.archive.org/web/20150601125111/http://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%8B_%E0%B0%88_%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%9C%E0%B1%81/%E0%B0%B8%E0%B1%86%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B0%B0%E0%B1%8D_21 చరిత్రలో ఈ రోజు : సెప్టెంబర్ 21] * [https://web.archive.org/web/20110320092131/http://www.scopesys.com/anyday/ చారిత్రక సంఘటనలు 366 రోజులు - పుట్టిన రోజులు - స్కోప్ సిస్టం]. * [https://web.archive.org/web/20191120095840/http://www.datesinhistory.com/ ఈ రోజున చరిత్రలో ఏమి జరిగింది]. * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day ఈ రోజున ఏమి జరిగిందంటే]. * [http://www.infoplease.com/dayinhistory చరిత్రలో ఈ రోజున జరిగిన సంగతులు]. * [https://web.archive.org/web/20110429231239/http://440.com/twtd/today.html ఈ రొజు గొప్పతనం]. * [https://archive.today/20121208131831/http://www1.sympatico.ca/cgi-bin/on_this_day?mth=Sep&day=01 కెనడాలో ఈ రోజున జరిగిన సంగతులు] * [https://web.archive.org/web/20191120095840/http://www.datesinhistory.com/ చరిత్రలోని రోజులు] ---- [[సెప్టెంబర్ 20]] - [[సెప్టెంబర్ 22]] - [[ఆగష్టు 21]] - [[అక్టోబర్ 21]] -- [[చారిత్రక తేదీలు|అన్ని తేదీలు]] {{నెలలు}} {{నెలలు తేదీలు}} [[వర్గం:సెప్టెంబర్]] [[వర్గం:తేదీలు]] 571v9yng3lm0802ylzvcc4s899ol4gj పావాడ 0 30507 4963445 4258414 2026-09-21T06:23:19Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963445 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''పావాడ''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 8 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 27 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 177 ఇళ్లతో, 641 జనాభాతో 139 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 322, ఆడవారి సంఖ్య 319. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 75 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583088<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[జాగరం|జాగరాంలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పావాడలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పావాడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 116 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 23 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 93 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పావాడలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 93 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పావాడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[చెరకు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] g2tbpu5gxyzykh3u5eu5jqn88107kla జాగరం 0 30508 4963440 4255444 2026-09-21T06:23:14Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963440 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''జాగరం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 6 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 25 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 559 ఇళ్లతో, 2128 జనాభాతో 544 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1068, ఆడవారి సంఖ్య 1060. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 367 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 5. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583089<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == జాగరంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == జాగరంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 140 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 25 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 378 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 50 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 352 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == జాగరంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 337 హెక్టార్లు* చెరువులు: 6 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 8 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == జాగరంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[చెరకు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] 2qb54b6m7ozmgcyq6r30yhayp9z5ucn తానవరం 0 30509 4963444 4256015 2026-09-21T06:23:18Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963444 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''తానవరం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 7 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 26 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 352 ఇళ్లతో, 1272 జనాభాతో 372 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 637, ఆడవారి సంఖ్య 635. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 172 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 7. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583090<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[విజయనగరం|విజయనగరంలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[విజయనగరం|విజయనగరంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == తానవరంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తానవరంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 142 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 229 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 25 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 204 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == తానవరంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 173 హెక్టార్లు* చెరువులు: 3 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 27 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == తానవరంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] i9nxep2m4l3n8o6ifv0o697hvjpde6v విజినగిరి 0 30510 4963451 4263438 2026-09-21T06:23:24Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963451 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''విజినగిరి''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 6 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 25 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 496 ఇళ్లతో, 1885 జనాభాతో 420 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 947, ఆడవారి సంఖ్య 938. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 178 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 5. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583091<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === విజినగిరిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ఇద్దరు ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == విజినగిరిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == విజినగిరిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 103 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 14 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 271 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 32 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 253 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == విజినగిరిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 251 హెక్టార్లు* చెరువులు: 2 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == విజినగిరిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[చెరకు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}}<br /> [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] ovdnz23g8fqsj8u1gb67g0f3m3x0bl2 తాండ్రంగి 0 30511 4963442 4255938 2026-09-21T06:23:16Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963442 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''తాండ్రంగి''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 8 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 27 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 584 ఇళ్లతో, 2134 జనాభాతో 568 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1047, ఆడవారి సంఖ్య 1087. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 146 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583092<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[విజయనగరం|విజయనగరంలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[విజయనగరం|విజయనగరంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == తాండ్రంగిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == తాండ్రంగిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 57 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 27 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 4 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 7 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 471 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 11 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 467 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == తాండ్రంగిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 463 హెక్టార్లు* చెరువులు: 3 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == తాండ్రంగిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] 08cq4azd0ascqw7rmzrt2sjjzf8onls వెన్నె 0 30513 4963453 4263743 2026-09-21T06:23:26Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963453 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''వెన్నె''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 9 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 22 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 297 ఇళ్లతో, 1148 జనాభాతో 350 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 573, ఆడవారి సంఖ్య 575. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 104 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 1. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583094<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[శాసనపల్లి|శాసనపల్లిలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == వెన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 91 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 258 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 7 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 251 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == వెన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 140 హెక్టార్లు* చెరువులు: 3 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 108 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == వెన్నెలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] 9yg41v70h9hmwtnwu2p9j98xp5veb53 శాసనపల్లి 0 30514 4963454 4264049 2026-09-21T06:23:27Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963454 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''శాసనపల్లి''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 7 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 20 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 466 ఇళ్లతో, 1704 జనాభాతో 261 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 841, ఆడవారి సంఖ్య 863. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 114 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 11. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583095<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === శాసనపల్లిలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == శాసనపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == శాసనపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 57 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 23 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 29 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 149 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 56 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 147 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == శాసనపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 68 హెక్టార్లు* చెరువులు: 4 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 75 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == శాసనపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[చెరకు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] l3y4g6rq2o0cls2yxrjbsr2jclp3n32 రామభద్రపురం 0 30515 4963448 4262365 2026-09-21T06:23:22Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963448 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''రామభద్రపురం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 7 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 26 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 357 ఇళ్లతో, 1391 జనాభాతో 342 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 704, ఆడవారి సంఖ్య 687. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 19 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583098<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[జడ్డేటివలస|జడ్డేటివలసలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == రామభద్రపురంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == రామభద్రపురంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 67 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 267 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 151 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 122 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == రామభద్రపురంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * చెరువులు: 121 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == రామభద్రపురంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మామిడి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] 7lo611nv1krr6ig4jlvqrwurpymjldk కలగాడ 0 30516 4963432 4251177 2026-09-21T06:23:08Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963432 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''కలగాడ''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 16 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 28 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 365 ఇళ్లతో, 1465 జనాభాతో 314 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 713, ఆడవారి సంఖ్య 752. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 107 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 11. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583099<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[ఆలమండ|ఆలమండలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఆలమండ|ఆలమండలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తవలసలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == కలగాడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 62 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 10 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 240 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 105 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 145 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == కలగాడలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * చెరువులు: 144 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == కలగాడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] bfxb1fa5rh3ylhyd2xh3gw45ustyb29 సిరికిపాలెం 0 30517 4963455 4264655 2026-09-21T06:23:28Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963455 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''సిరికిపాలెం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 13 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 25 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 308 ఇళ్లతో, 1263 జనాభాతో 205 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 657, ఆడవారి సంఖ్య 606. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 271 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583101<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[ఆలమండ|ఆలమండలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఆలమండ|ఆలమండలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తవలసలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్ ఉంది. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సిరికిపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 53 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 35 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 115 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 36 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 79 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సిరికిపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 3 హెక్టార్లు* చెరువులు: 76 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సిరికిపాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] qzu9xrhzj1q73tosrcs8i2o03834sve కిర్ల 0 30519 4963434 4251598 2026-09-21T06:23:10Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963434 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''కిర్ల''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 8 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 27 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 69 ఇళ్లతో, 252 జనాభాతో 193 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 113, ఆడవారి సంఖ్య 139. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 187 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583103<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[ఆలమండ|ఆలమండలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఆలమండ|ఆలమండలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == కిర్లలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 37 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 27 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 57 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 71 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 100 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 55 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == కిర్లలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 8 హెక్టార్లు* చెరువులు: 47 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == కిర్లలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మామిడి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] m4eybk2qn9ym5ptyxjyuogth2a277tw జడ్డేటివలస 0 30520 4963439 4255336 2026-09-21T06:23:13Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963439 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''జడ్డేటివలస''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 5 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 24 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 364 ఇళ్లతో, 1450 జనాభాతో 354 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 722, ఆడవారి సంఖ్య 728. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 293 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 3. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583104<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === జడ్డేటివలసలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == జడ్డేటివలసలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == జడ్డేటివలసలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 42 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 43 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 268 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 159 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 108 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == జడ్డేటివలసలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * చెరువులు: 108 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == జడ్డేటివలసలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మామిడి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] h1r388z044vwv1gqc7iog4og28tua6y గొడికొమ్ము 0 30521 4963437 4253842 2026-09-21T06:23:11Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963437 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''గొడికొమ్ము''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 10 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 178 ఇళ్లతో, 715 జనాభాతో 245 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 365, ఆడవారి సంఖ్య 350. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 204 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583105<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[లొట్లపల్లి|లొట్లపల్లిలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[లొట్లపల్లి|లొట్లపల్లిలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === గొడికొమ్ములో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ఇద్దరు ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == గొడికొమ్ములో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 52 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 12 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 79 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 100 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 134 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 58 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == గొడికొమ్ములో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 1 హెక్టార్లు* చెరువులు: 57 హెక్టార్లు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] gpdbp3s95uekevnrgkppgivpso6spnp గొడికొమ్ము సింగవరం 0 30522 4963436 4253843 2026-09-21T06:23:11Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963436 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''గొడికొమ్ము సింగవరం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 10 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 70 ఇళ్లతో, 267 జనాభాతో 177 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 137, ఆడవారి సంఖ్య 130. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 104 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583106<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[లొట్లపల్లి|లొట్లపల్లిలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[లొట్లపల్లి|లొట్లపల్లిలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండిప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. అంగన్ వాడీ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == గొడికొమ్ము సింగవరంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 15 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 4 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 2 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 153 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 122 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 39 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == గొడికొమ్ము సింగవరంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 2 హెక్టార్లు* చెరువులు: 37 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == గొడికొమ్ము సింగవరంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మామిడి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}}<br /> [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] o4nqcpjoznio8q8un5yw7q8pavbadjy లొట్లపల్లి 0 30523 4963452 4262980 2026-09-21T06:23:25Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963452 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''లొట్లపల్లి''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 9 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 22 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 411 ఇళ్లతో, 1609 జనాభాతో 146 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 803, ఆడవారి సంఖ్య 806. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 172 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 91. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583107<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[జామి|జామిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == లొట్లపల్లిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == లొట్లపల్లిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 29 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 10 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 1 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 21 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 84 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 41 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 65 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == లొట్లపల్లిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 5 హెక్టార్లు* చెరువులు: 60 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == లొట్లపల్లిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[మామిడి]], [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] lltu7u2xdo9conl4xu1475d867ysdc9 సోమయాజులపాలెం 0 30524 4963456 4265052 2026-09-21T06:23:28Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963456 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''సోమయాజులపాలెం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 6 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 19 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 76 ఇళ్లతో, 322 జనాభాతో 81 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 177, ఆడవారి సంఖ్య 145. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 72 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 3. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583110<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[భీమసింగి|భీమసింగిలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల భీమసింగిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. ఉన్నాయి. అంగన్ వాడీ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సోమయాజులపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 32 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 4 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 43 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 22 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 26 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సోమయాజులపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 25 హెక్టార్లు* చెరువులు: 1 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సోమయాజులపాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] fnlyhj27a7n6jezuvnw2mjrltovg48p అట్టాడ 0 30525 4963431 4249142 2026-09-21T06:23:06Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963431 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''అట్టాడ''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 9 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 16 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 396 ఇళ్లతో, 1616 జనాభాతో 270 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 819, ఆడవారి సంఖ్య 797. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 44 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 29. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583111<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, మాధ్యమిక పాఠశాల [[కుమరాం (జామి)|కుమరాంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల భీమసింగిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === అట్టాడలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == అట్టాడలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 62 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 15 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 33 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 12 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 146 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 64 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 128 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == అట్టాడలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 10 హెక్టార్లు* చెరువులు: 118 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == అట్టాడలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] 2v4uq8ivh8rjn0d2mwodz0a0wnfbhi4 మొకాస కొత్తవలస 0 30526 4963449 4261780 2026-09-21T06:23:21Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963449 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''మొకాస కొత్తవలస''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 7 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 15 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 752 ఇళ్లతో, 2912 జనాభాతో 433 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1443, ఆడవారి సంఖ్య 1469. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 357 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 25. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583113<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.బాలబడి [[జామి|జామిలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[కుమరాం (జామి)|కుమరాంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల భీమసింగిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == మొకాస కొత్తవలసలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == మొకాస కొత్తవలసలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 136 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 10 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 286 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 130 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 155 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == మొకాస కొత్తవలసలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 13 హెక్టార్లు* చెరువులు: 142 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == మొకాస కొత్తవలసలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] keb4enf59xez08kasrp8ksshiwa73fm అన్నంరాజుపేట 0 30527 4963430 4249289 2026-09-21T06:23:06Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963430 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''అన్నంరాజుపేట''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 7 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 17 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 971 ఇళ్లతో, 3868 జనాభాతో 1214 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1925, ఆడవారి సంఖ్య 1943. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 295 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583114<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.బాలబడి [[జామి|జామిలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[కుమరాం (జామి)|కుమరాంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల భీమసింగిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === అన్నంరాజుపేటలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == అన్నంరాజుపేటలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == అన్నంరాజుపేటలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 30 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 12 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 170 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 62 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 120 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 48 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 768 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 214 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 724 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == అన్నంరాజుపేటలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 486 హెక్టార్లు* చెరువులు: 238 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == అన్నంరాజుపేటలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[చెరకు]], [[మామిడి]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === సిమెంటు ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] hfruz6hsz463na69a8jj9y6st67vq76 సుద్దాల అశోక్ తేజ 0 31655 4963405 4958030 2026-09-21T04:57:04Z Dr Tekumalla Venkatappaiah 108140 /* పుస్తకాలు, ప్రచురణలు */ 4963405 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =సుద్దాల అశోక్ తేజ | residence = [[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = Suddala Ashokteja.jpg | imagesize = 150px | caption = సుద్దాల అశోక్ తేజ | birth_name = గుర్రం అశోక్ తేజ | birth_date = {{birth date and age|1960|05|16}} | birth_place = [[సుద్దాల (గుండాల మండలం)|సుద్దాల]] గ్రామం, [[గుండాల (నల్గొండ)|గుండాల]] మండలం [[యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] | death_date = | death_place = | death_cause = | known = [[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]] సినిమాలో ''నేను సైతం'' పాట | occupation =సినిమా పాటల రచయిత<br>కథా రచయిత,<br> ఉపాధ్యాయుడు | religion =హిందూ | spouse =నిర్మల | children =జ్వాలా చైతన్య, అర్జున్ తేజ, & స్వప్న | father =[[సుద్దాల హనుమంతు]], ప్రముఖ తెలుగు కవి | mother = జానకమ్మ | website =http://www.suddalaashokteja.in/ }} '''సుద్దాల అశోక్ తేజ''' (జననం '''గుర్రం అశోక్ తేజ'''; 1960 మే 16) [[తెలుగు సినిమా]] పాటల రచయిత, [[తెలుగు సాహిత్యం|తెలుగు సాహిత్యకారుడు]].<ref>{{Cite web|date=2006-07-23|title=60th Anniversary Of The Struggle Celebrated|url=http://pd.cpim.org/2006/0820/08202006_ap%20telangana%20struggle.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619125321/http://pd.cpim.org/2006/0820/08202006_ap%20telangana%20struggle.htm|archive-date=19 June 2009|access-date=2016-12-01|publisher=Pd.cpim.org}}</ref> సుమారు 2000కి పైగా సినిమాల్లో 3000 పైచిలుకు పాటలు రాశాడు.<ref>{{Cite web|date=26 April 2018|title=శ్రీశ్రీని ఆవాహన చేసుకున్నా!|url=http://www.eenadu.net/homeinner.aspx?category=home&item=break66|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|accessdate=26 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180426062548/http://www.eenadu.net/homeinner.aspx?category=home&item=break66|archivedate=26 April 2018}}</ref><ref name="acchamgatelugu">{{cite web|last1=భావరాజు|first1=పద్మిని|title=సుద్దాల అశోక్ తేజ గారితో ముఖాముఖి|url=http://acchamgatelugu.com/%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B2-%E0%B0%85%E0%B0%B6%E0%B1%8B%E0%B0%95%E0%B1%8D-%E0%B0%A4%E0%B1%87%E0%B0%9C-%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226105826/http://acchamgatelugu.com/%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B2-%E0%B0%85%E0%B0%B6%E0%B1%8B%E0%B0%95%E0%B1%8D-%E0%B0%A4%E0%B1%87%E0%B0%9C-%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8B|archive-date=26 December 2016|website=acchamgatelugu.com|accessdate=19 December 2016}}</ref> 2003లో వచ్చిన [[ఠాగూర్ (సినిమా)|''ఠాగూర్'']] సినిమాలోని "నేను సైతం" పాటకు 2014లో [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ గీత రచయిత|ఉత్తమ సాహిత్యానికి జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును]] గెలుచుకున్నాడు.<ref name="thetelugufilmnagar">{{Cite web|title=Suddala Ashok Teja|url=https://thetelugufilmnagar.com/celebs/suddala-ashok-teja/|access-date=19 December 2016|website=thetelugufilmnagar.com|publisher=Telugu Film Nagar}}{{Dead link|date=జూలై 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="ఈ పురస్కారం ప్రజలకు అంకితం">{{cite news|last1=ఈనాడు|title=ఈ పురస్కారం ప్రజలకు అంకితం|url=http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Yadadri&info=ydr-gen5|accessdate=15 August 2017|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815041842/http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Yadadri&info=ydr-gen5|archive-date=15 August 2017|url-status=dead}}</ref> [[స్వచ్ఛ భారత్|స్వచ్ఛ్ భారత్]] బ్రాండ్ అంబాసిడర్‌గా ఎంపికైన రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ఏకైక కవి.<ref name="18 Telugu icons named ambassadors for Swachh Bharat">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/swachh-bharat-abhiyan/story/swachh-bharat-telugu-icon-vvs-laxman-pawan-kalyan-234236-2015-01-05|title=18 Telugu icons named ambassadors for Swachh Bharat|last=India Today|date=5 January 2015|access-date=23 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623045646/https://www.indiatoday.in/swachh-bharat-abhiyan/story/swachh-bharat-telugu-icon-vvs-laxman-pawan-kalyan-234236-2015-01-05|archive-date=23 June 2024|language=en}}</ref> సుద్దాల అశోక్ తేజ [[తెలంగాణ ఉద్యమం|తెలంగాణ ఉద్యమంలో]] కీలక పాత్ర పోషించినందుకుగాను 2025 జూన్ 2న [[తెలంగాణ|తెలంగాణ రాష్ట్ర]] ఆవిర్భావ దినోత్సవం సందర్భంగా [[సికింద్రాబాద్‌]] పరేడ్‌ గ్రౌండ్‌లో [[ముఖ్యమంత్రి]] రేవంత్ రెడ్డి చేతులమీదుగా రూ.కోటి నగదు పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.<ref name="అంబరాన్నంటిన ఆవిర్భావ సంబురాలు">{{cite news |title=అంబరాన్నంటిన ఆవిర్భావ సంబురాలు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/telangana-formation-day-cm-revanth-unfurls-national-flag-at-parade-grounds/1802/125099081 |accessdate=3 June 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=3 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250603063545/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/telangana-formation-day-cm-revanth-unfurls-national-flag-at-parade-grounds/1802/125099081 |archivedate=3 June 2025 |language=te}}</ref><ref name="ప్రగతే మా పథం">{{cite news |title=ప్రగతే మా పథం |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/cm-revanth-reddy-aims-for-3-trillion-telangana-economy-by-2047-1411397.html |accessdate=3 June 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=3 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250603064149/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/cm-revanth-reddy-aims-for-3-trillion-telangana-economy-by-2047-1411397.html |archivedate=3 June 2025 |language=te}}</ref> ఆయనను 2025 జూన్ 30న [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ|తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] సలహాదారుల కమిటీ సభ్యుడిగా నియమిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.<ref name="భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సలహాదారుల కమిటీ చైర్మన్‌గా ఎమ్మెల్సీ కోదండరాం">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/telangana/mlc-kodandaram-appointed-as-telangana-cultural-advisory-committee-2055921|title=భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సలహాదారుల కమిటీ చైర్మన్‌గా ఎమ్మెల్సీ కోదండరాం|last1=|date=30 June 2025|work=|accessdate=1 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250701094831/https://www.ntnews.com/telangana/mlc-kodandaram-appointed-as-telangana-cultural-advisory-committee-2055921|archivedate=1 July 2025|publisher=NT News|language=te}}</ref> ==తొలి జీవితం== ఆయన [[1960]], [[మే 16]] న [[యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా]], [[గుండాల మండలం (యాదాద్రి-భువనగిరి జిల్లా)|గుండాల]] మండలం, [[సుద్దాల (గుండాల మండలం)|సుద్దాల]] గ్రామంలో పుట్టాడు.<ref name="cexp">{{Cite web|title=Tollywood lyric writer Suddala Ashok Teja to undergo liver transplant|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/may/22/tollywood-lyric-writer-suddala-ashok-teja-to-undergo-liver-transplant-18563.html|access-date=2021-03-04|website=[[Cinema Express]]|language=en}}</ref> ఈయన ఇంటిపేరు గుర్రం. ఆయన తండ్రి [[సుద్దాల హనుమంతు|హనుమంతు]] ప్రజాకవి. తెలంగాణా కూడా సుద్దాల గా మార్చుకున్నాడు. తల్లి జానకమ్మ. అశోక్ తేజ తల్లిదండ్రులిద్దరూ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు. ఇద్దరూ [[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాంకు]] వ్యతిరేకంగా పోరాడుతూ [[తెలంగాణ విమోచనోద్యమం|తెలంగాణ విమోచనోద్యమంలో]] పాల్గొన్నారు.<ref name="end">{{Cite web|date=2018-04-26|title=శ్రీశ్రీని ఆవాహన చేసుకున్నా!|url=http://www.eenadu.net/homeinner.aspx?category=home&item=break66|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426062548/http://www.eenadu.net/homeinner.aspx?category=home&item=break66|archive-date=26 April 2018|access-date=2021-03-04|website=[[Eenadu]]}}</ref> హనుమంతు 75 సంవత్సరాల వయసులో క్యాన్సర్ వ్యాధితో మరణించాడు. అశోక్ తేజకు ఇద్దరు సోదరులు (ప్రభాకర్ తేజ, సుధాకర్ తేజ) ఒక సోదరి (రచ్చ భారతి) ఉన్నారు. == సినిమారంగం == అశోక్ తేజ తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమలోకి రాకముందు [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[జగిత్యాల జిల్లా]], [[మెట్‌పల్లి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|మెట్‌పల్లి]] మండలంలోని [[బండలింగాపూర్]], [[మేడిపల్లి (w) (మెట్‌పల్లి)|మేడిపల్లి]], [[మెట్‌పల్లి (జగిత్యాల జిల్లా)|మెట్‌పల్లి]] గ్రామాల్లో ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు. చిన్నప్పటి నుంచి సాహిత్యం రాయడం మొదలుపెట్టాడు. [[నమస్తే అన్న]] చిత్రం ద్వారా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]] సినీ తెరకి పరిచయమయ్యాడు. [[తనికెళ్ళ భరణి]] లాంటి వారి ప్రోత్సాహంతో [[సినిమా]] రంగంలో పాటల ప్రస్థానం ప్రారంభించాడు. అయితే ఆయనకు మంచి బ్రేక్ ఇచ్చింది మాత్రం [[దాసరి నారాయణరావు]]ని కలవడం. [[కృష్ణవంశీ]] లాంటి దర్శకుల సినిమాల్లో మంచి మంచి పాటలు రాశాడు. తొలుత తండ్రియైన సుద్దాల హనుమంతు నేపథ్యం వల్ల అన్ని విప్లవగీతాలే రాయాల్సి వచ్చింది. [[కృష్ణవంశీ]] లాంటి దర్శకుల ప్రోద్బలంతో తన పాటల్లో అన్ని రసాలు ఒలికించాడు. 1996-1997 సంవత్సరాలలో [[ఒసేయ్ రాములమ్మా]], [[నిన్నే పెళ్ళాడతా]] సినిమాలో పాటలతో మంచి పేరు తెచ్చుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=27 August 2004|title=Suddala Ashok Teja Interview by Telugu Cinema &#124; సుద్దాల అశోక్ తేజ|url=http://suddala.wordpress.com/2004/08/27/suddala-ashok-teja-interview-by-telugu-cinema|access-date=2016-12-01|publisher=Suddala.wordpress.com}}</ref><ref>http://suddala.wordpress.com/2004/08/27/suddala-ashok-teja-interview-by-telugu-cinema</ref> [[File:Suddala ashokteja 2025.jpg|thumb|right| తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావ దినోత్సవం సందర్భంగా 2025 జూన్ 2న ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి చేతులమీదుగా నగదు పురస్కారం అందుకుంటూ]] ''[[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]] (2003)'' చిత్రంలో ''నేను సైతం'' అనే పాటకు 2004 సంవత్సరంలో [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ గీత రచయిత|ఉత్తమ సాహిత్యానికి జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును]] గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2004-08-15|title=The Hindu : National : Newcomer bags award for feature film|url=http://www.hinduonnet.com/2004/08/15/stories/2004081512400700.htm|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522192813/http://www.hinduonnet.com/2004/08/15/stories/2004081512400700.htm|archive-date=22 May 2010|access-date=2016-12-01|publisher=Hinduonnet.com}}</ref> ఇది [[మహాప్రస్థానం|మహాప్రస్థానంలోని]] [[శ్రీశ్రీ]] 'నేను సైతం' ఆధారంగా ఈ పాట రాయబడింది. [[అల్లూరి సీతారామరాజు|అల్లూరి సీతారామరాజులోని]] “తెలుగు వీర లేవరా”కు [[శ్రీశ్రీ]] తర్వాత, “మాతృదేవోభవ”లోని “రాలిపోయే పువ్వా నీకు రాగాలెందుకే”కి [[వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి|వేటూరి]] తర్వాత ఈ పురస్కారం పొందిన మూడో రచయిత. అశోక్ తేజ 2017 వరకు 1250 సినిమాలకు 2200 పాటలు, 2500 ప్రైవేట్ పాటలు రాశాడు. [[ఫిదా|''ఫిదా (2017)'']] లోని "వచ్చిండే, పిల్లా మెల్లామెల్లగా వచ్చిండే" పాటకు 2018లో తెలుగులో ఉత్తమ గీత రచయితగా [[సైమా ఉత్తమ గీత రచయిత - తెలుగు|సైమా అవార్డును]] గెలుచుకున్నాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం == అశోక్ తేజ నిర్మలను వివాహం చేసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2004-10-05|title=Metro Plus Hyderabad / Personality : Aali neeku dandame|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2004/10/05/stories/2004100500570400.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051122125847/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2004/10/05/stories/2004100500570400.htm|archive-date=2005-11-22|access-date=2016-12-01|website=[[The Hindu]]}}</ref> వారికి కుమార్తె (స్వప్న), కుమారులు (జ్వాలా చైతన్య, అర్జున్ తేజ) ఉన్నారు.<ref name="Telugu lyricist Suddala Ashok Teja undergoes liver transplant, son Arjun donates a part of the organ">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/telugu-lyricist-suddala-ashok-teja-undergoes-liver-transplant-son-arjun-donates-a-part-of-the-organ-1681376-2020-05-24|title=Telugu lyricist Suddala Ashok Teja undergoes liver transplant, son Arjun donates a part of the organ|last=India Today|date=24 May 2020|access-date=23 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623045331/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/telugu-lyricist-suddala-ashok-teja-undergoes-liver-transplant-son-arjun-donates-a-part-of-the-organ-1681376-2020-05-24|archive-date=23 June 2024|language=en}}</ref> ==రచనలు== ===కవిత్వం === ===ప్రసిద్ధి చెందిన పాటలు=== {{Colbegin}} * ఆలి నీకు దండమే, అర్దాంగి నీకు దండమే * [[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]]: నేను సైతం * నేలమ్మ నేలమ్మ నేలమ్మా * ఒకటే జననం ఒకటే మరణం - [[భద్రాచలం (సినిమా)|భద్రాచలం]] * [[ఝుమ్మందినాదం (సినిమా)|ఝుమ్మంది నాదం]]: ఏం సక్కగున్నావో నా సోట్టసేంపలోడా * [[గోవిందుడు అందరివాడేలే|గోవిందుడు అందరి వాడేలే]]: నీలి రంగు చీరలోన సందమామ నీవే జాణ * [[రజాకార్]]: అన్ని పాటలు * ఆ ఐదుగురు: అన్ని పాటలు * [[జై బోలో తెలంగాణ]]: నిజమేనా * [[రోబో (సినిమా)|రోబో]]: ఇనుములో ఊ హృదయం మొలిచేనే, ఓ మర మనిషి * [[దొంగల బండి]]: ఓరోరి మావయ్యో, నేలకు జారెనే చందమామ * [[ఢీ అంటే ఢీ]]: అగ్నిగుండం * [[హోమం (2008 సినిమా)|హోమం]]: అవును మిస్టర్ నిన్నే, యే పగలే, పెదవికిదెం కసిరో, మగాళ్లు మీ మాటలో, కత్తి నాకు గుచ్చాడమ్మో, హోమం యుద్ధం * [[ఆటాడిస్తా|ఆటడిస్తా]]: స్టైల్ స్టైల్ * నా మనసుకేమయింది: సఖుడే సఖుడే * ఎవరినైనా ఎదురిస్తా: ఈ మధు బాల * గౌతమ బుధ: వేడనే, ఏడ యెడలో * [[మైసమ్మ ఐ.పి.ఎస్.]]: మైసమ్మ * [[మిస్టర్ అండ్ మిసెస్ శైలజా కృష్ణమూర్తి]]: అసలే చలికాలం * [[చందమామ (2007 సినిమా)|చందమామ]]: రేగుముల్లోలే * [[వీడు మామూలోడు కాదు]]: కమలా పండు * [[శంకర్‌దాదా జిందాబాద్]]: ఓ బాపు నువ్వే రావై * హింసించే 23వ రాజు పులికేసి: మనిషికి యెందుకు * [[టాస్]]: యెన్ చిలకో * [[భూకైలాస్-ఎకరం 50 కోట్లు|భూకైలాస్]]: బావ మురిపించన * [[రాజు భాయ్]]: అన్ని పాటలు * [[శివాజీ (2007 సినిమా)|శివాజీ]]: వాజీ వాజీ, సహానా * [[అత్తిలి సత్తిబాబు ఎల్‌కేజీ]]: రారా అంటే, ఈ చలి గాలుల్లోనా * మనసుతో: ఎప్పుడు చప్పుడు * [[ఖుషి]]: హోలీ హోలీ * [[కుబుసం (సినిమా)|కుబుసుం]]: నూనుగు మీసాల, నింగికెగిసినరా, నీలి మెగాహలలో, ఇంద్రుడు ఈటకల్లు * [[ఖడ్గం (సినిమా)|ఖడ్గం]]: ఆహా అల్లరి * కాశీ: ఏ మారుగేలరా ఓ రాఘవ, పున్నమి జాబిలి, పచ్చి వెన్న, మరుగేలరా ఓ రాఘవ, కొట్టు కొట్టు, అరెరే యేమైందో * [[ఇంట్లో శ్రీమతి వీధిలో కుమారి]]: భామ నీతో * [[గర్ల్‌ఫ్రెండ్|గర్ల్ ఫ్రెండ్]]: నువ్వు యాడికెళ్తే * [[మురారి (సినిమా)|మురారి]]: బంగారు కళ్ళా బుచ్చమ్మో, అలనాటి రామ చంద్రుడు * ధనుష్: మల్లి మల్లి నీతో * చార్మినార్: భజ్ దేఖ్ * [[ఛలో అసెంబ్లీ]]: ఆగడు * [[నిన్ను చూడాలని (సినిమా)|నిన్ను చూడాలని]]: ముద్ద బంతి * [[లీలామహల్ సెంటర్]]: సిరిమల్లె పువ్వల్లె, పరమపావన, గాలికి తెలియని, చిట్టి చిలకమ్మ, బాలమణెమ్మో * [[మధుమాసం]]: ఓని మెరుపులు * [[సుభాష్ చంద్రబోస్ (సినిమా)|సుభాష్ చంద్రబోస్]]: సుభాష్ చంద్రబోస్, నేరేడు పళ్ళు * [[శ్రీ శ్రీమతి సత్యభామ]]: తిట్టు, సత్య, మేరా * శివాని: ఏమండి * [[శివ్ శంకర్|శివశంకర్]]: నేనేమి చేతను, కృష్ణ నువ్వు రాకు * [[సర్దుకుపోదాం రండి]]: వగలాడి * [[సాంబ (సినిమా)|సాంబ]]: కితైక్తలు * [[సకుటుంబ సపరివార సమేతం]]: వళ్ళంత తుళ్ళింత, పచ్చి వెన్న, మనసంతా మనసుపడి, లవ్ ఈజ్ ది ఫీలింగ్ ఆఫ్ లైఫ్, అంద చందాల * [[దిల్]]: తమల పాకు నెమలి సోకు * [[ఎన్‌కౌంటర్]]: యుద్ధం యుద్ధం, పల్లె తెల్లవారుతున్నాడా, ఊరు వాడ అక్కల్లారా * జెండా: ఇస్ దేశ్ * [[జాబిలి]]: పద పద నీ, జాలీ జాలీ కాలేజ్, గంగా యమునా గోదారి, చిగురాకు ఎవరో * [[నా ఊపిరి]]: ఒక పువ్వులా, ఓక మెరుపే * సత్యం శివం సుందరం: అమ్మో అమ్మమ్మో * [[పెళ్ళాం ఊరెళితే]]: ఓ మల్లెపువ్వురా * [[రాయలసీమ రామన్న చౌదరి]]: ఏడురా లేడింకా, రామన్న రామన్న, బుచ్చిమల్లు బుచ్చిమల్లు * [[చిన్నోడు (సినిమా)|చిన్నోడు]]: హే మానస, చిన్నారి * [[రారాజు (2006 సినిమా)|రారాజు]]: బంగారు చిలక * రానా: రంప చికు * అంకుల్: అంకుల్ అంకుల్ లిటిల్ స్టా, గీతారై నే పాడనా * [[విజయ రామరాజు (సినిమా)|విజయరామరాజు]]: ఎవరు నువ్వు, అడుగు అడుగున * [[వీడే]]: అదిగదిగో వస్తున్నాడు * [[స్టాలిన్ (సినిమా)|స్టాలిన్]]: సూర్యుడే సెలవని * [[రూమ్‌మేట్స్|రూమ్ మేట్స్]]: హయిరే హయిరే, * [[అమ్మ చెప్పింది]]: మాటలతో స్వరాలే * [[అస్త్రం (2006 సినిమా)|అస్త్రం]]: ఉండిపో నేస్తమా * [[హనుమంతు]]: ఓ హనుమంతు, రామయ్య రామయ్య * శ్రీ కృష్ణ: జగదేక వీరునిగా * [[రణం]]: వారెవ్వ * [[శ్రీరామదాసు (సినిమా)|శ్రీరామదాసు]]: హైలెస్సా * [[శ్రీ (2005 సినిమా)|శ్రీ]]: హోలీ హోలీ * [[ఫూల్స్]]: ఆకుచాటు పిందేలం * [[దటీజ్ పాండు|పాండు]]: జాబిలిపైనా * [[శీనుగాడు చిరంజీవి ఫ్యాన్]]: నిన్నేమో పాపరో * [[చంద్రముఖి]]: చిలుక పద పద, అందాల ఆకాశమంత * [[అయోధ్య (సినిమా)|అయోధ్య]]: జిమ్ము చూడు, చోడో చోడో * యాపిల్: రాఘవేంద్రుడు, పైలా పచ్చిసు పిల్ల, నువ్వా నువ్వా, మనీ మనీ, మా కాలనీలో * [[బన్ని]]: మైలు మైలు, కనపడలేదా * [[బాబీ]]: కళ్ళల్లో ద్రాక్షరసం * [[విజయేంద్ర వర్మ]]: పాపరో * [[విష్ణు (2003 సినిమా)|విష్ణు]]: నీ పేరే తనపైన, రావోయి చందమామ * [[యజ్ఞం (2004 సినిమా)|యజ్ఞం]]: ఏం చేసావో, తొంగి తొంగి చూడమోకు చందమామ * [[6 టీన్స్]]: అన్ని పాటలు * [[ఆప్తుడు]]: తూఫాన్ అయి నువ్వు రావాలి రా, పల్లె పల్లెకు ఉంటావు కాపాలా * [[పొలిటికల్ రౌడీ]]: కళ్ళు తెరిచి చూసా, అరే పచ్చి పచ్చిగా * [[భద్రాచలం (సినిమా)|భద్రాచలం]]: ఒకటే జననం ఒకటే మరణం * [[పాండురంగడు (2008 సినిమా)|పాండు రంగడు]]: మాతృదేవో భవా అన్నమాట * [[చందమామ (2007 సినిమా)|చందమామ]]: రేగుముల్లోలే * [[కంటే కూతుర్నే కను|కంటె కూతుర్నే కను]]: ఒక జాబిలి, తెలుగుంటి తులసమ్మ, ఆడ కుతురా నీకు * [[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]]: నేను సైతం * [[ఒకటో నంబర్ కుర్రాడు]]: నెమలి కన్నోడా * [[ఒసేయ్ రాములమ్మా|ఒసేయ్ రాములమ్మ]]: 6 పాటలు * [[నిన్నే పెళ్ళాడుతా (1996 సినిమా)|నిన్నే పెళ్లాడుతా]]: నా మొగుడు రాంప్యారి * [[ఫిదా]]: వచ్చిండే * [[బేవర్స్]]: తల్లి తల్లి * [[ఫ‌ల‌క్‌నుమాదాస్|ఫలక్‌నుమా దాస్]]: పాయే పాయే * [[పలాస 1978]]: కళావతి కళావతి * [[రాధాకృష్ణ (2021 సినిమా)|రాధా కృష్ణ]]: నిర్మల బొమ్మ * లవ్ స్టోరీ: సారంగ దరియా * ఆర్ఆర్ఆర్: కొమురం భీముడో * [[రిపబ్లిక్ (2021సినిమా)|రిపబ్లిక్]]: జోర్ సే * [[రౌడీ బాయ్స్]]: బృందావనం * [[భారతీయుడు-2 (సినిమా)|భారతీయుడు 2]]: సౌరా * [[హైడ్ న్ సిక్]] * [[సోదరా]] (2025) - అన్నంటే దోస్తేయ్, ఓ సోదరా {{Colend}} == సినిమాలు == * [[పలాస 1978]] (2020)<ref name="రివ్యూ: ప‌లాస 1978">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=సినిమా |title=రివ్యూ: ప‌లాస 1978 |url=https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/Palasa-1978-Review-Out-Now/0203/120031746 |accessdate=6 March 2020 |date=6 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200306060653/https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/Palasa-1978-Review-Out-Now/0203/120031746 |archivedate=6 మార్చి 2020 |work= |url-status=dead }}</ref><ref name="పలాస 1978 మూవీ రివ్యూ">{{cite news |last1=టివి9 |first1=రివ్యూ |title=పలాస 1978 మూవీ రివ్యూ |url=https://tv9telugu.com/palasa-1978-telugu-movie-review-210434.html |accessdate=6 March 2020 |publisher=డా. చల్లా భాగ్యలక్ష్మి |date=6 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200306181953/https://tv9telugu.com/palasa-1978-telugu-movie-review-210434.html |archivedate=6 మార్చి 2020 |work= |url-status=dead }}</ref> *కుబుసం * [[అన్నదాత సుఖీభవ (2018 సినిమా)|అన్నదాత సుఖీభవ]] (2018) * [[డేంజర్ లవ్ స్టోరీ]] (2019) * [[భీమదేవరపల్లి బ్రాంచి]] (2023) * [[డెడ్‌లైన్]] (2023) ==పుస్తకాలు, ప్రచురణలు== === తెలుగు === {{Colbegin}} * స్మృతి గీతం * వెలుగు రాకలు నవల * ఆకుపచ్చ చందమామ * బతుకు పాటలు * వీర తెలంగాణ యక్ష గానం * నేలమ్మ నేలమ్మ * నెమలికన్నోడ * శ్రమ కావ్యం * నా పాటలు * నేను అడవిని మాట్లాడుతున్నాను {{Colend}}- శ్రీ శూద్రగంగ - అశోకవనం === ఇంగ్లీష్ === * సుద్దాల అశోక్ తేజ లిరిక్స్ ఆఫ్ టాయిల్ (సుద్దాల అశోక్‌తేజ సాహిత్యం శ్రమ ఇతిహాసం) * ఐ యామ్, ది ఫారెస్ట్, స్పీకింగ్ (నేను అడవిని మాట్లాడుతున్నాను) === హిందీ === * ధరి మా ==పురస్కారాలు== === జాతీయ పురస్కారం === 2003 సంవత్సరానికి ([[ఠాగూర్ (సినిమా)|ఠాగూర్]] సినిమాలోని "నేను సైతం" పాటకు) "జాతీయ ఉత్తమ గీత రచయిత" పురస్కారం లభించింది. ఇది తెలుగు సినీ గేయ రచయితలకు అందిన మూడవ పురస్కారం. === సైమా అవార్డులు === [[సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డులు|సైమా అవార్డులు]]: [[సైమా ఉత్తమ గీత రచయిత - తెలుగు|ఉత్తమ గీత రచయిత]] # 2017: "వచ్చిండే" (ఫిదా'')'' === ఇతర అవార్డులు === {{Colbegin}} * మహాత్మా జ్యోతి ఫూలే అవార్డు * గేయాలకు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పురస్కారం * తెలుగు అధికార భాషా పురస్కారం * వంశీ అంతర్జాతీయ అవార్డులు * ఆత్రేయ మనస్విని పురస్కారం * సినీ గోయర్స్ హైదరాబాద్ అవార్డులు * బిఎన్ రెడ్డి సాహితీ పురస్కారం * భరతముని పురస్కారాలు * ఎన్టీఆర్ తెలుగు ఆత్మగౌరవ పురస్కారం * కొమరంభీం జాతీయ అవార్డు * నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు పురస్కారం * గురజాడ విశిష్ట పురస్కారం * సినారె సాహిత్య పురస్కారం<ref name="Sinare Literary Award: సుద్దాల అశోక్‌తేజకు సినారె సాహితీ పురస్కారం">{{Cite news|url=https://education.sakshi.com/current-affairs/awards/sinare-literary-award-suddala-ashok-teja-117376|title=Sinare Literary Award: సుద్దాల అశోక్‌తేజకు సినారె సాహితీ పురస్కారం|last=Sakshi Education|date=8 October 2022|access-date=23 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623050339/https://education.sakshi.com/current-affairs/awards/sinare-literary-award-suddala-ashok-teja-117376|archive-date=23 June 2024|language=te}}</ref> * కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు సాహితీ సత్కారం (2009లో ఆంధ్రప్రదేశ్ అభ్యుదయ రచయితల సంఘం, గుంటూరు జిల్లాశాఖ)<ref name="గుంటూరుసీమ">{{cite book|title=గుంటూరుసీమ సాహిత్యచరిత్ర|last1=పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ|date=January 2020|publisher=ఆంధ్రప్రదేశ్ అభ్యుదయ రచయితల సంఘం, గుంటూరు జిల్లా శాఖ|edition=1|location=గుంటూరు|pages=283-284}}</ref> {{Colend}} == సుద్దాల ఫౌండేషన్ == 2010 అక్టోబరు 13లో [[సుద్దాల ఫౌండేషన్]] ను ప్రారంభించి తన తల్లిదండ్రుల పేరిట [[సుద్దాల హనుమంతు-జానకమ్మ పురస్కారం]]ను ఏర్పాటుచేసి ప్రతి ఏటా సాహిత్యంలో విశిష్ట సేవలు చేసిన వారికి ఈ పురస్కారంతో సత్కరిస్తున్నారు. ఇప్పటివరకు [[బి. నర్సింగరావు]], [[గద్దర్]], డా. [[తీజన్ బాయి]], ప్రొ. ఎన్ గూగి వాథియాంగో, [[సిరిసిల్ల రాజేశ్వరి]]<ref name="Inspiring tale of Sircilla poet included in Maha school curriculum">{{Cite news|url=https://telanganatoday.com/inspiring-tale-of-sircilla-poet-included-in-maha-school-curriculum|title=Inspiring tale of Sircilla poet included in Maha school curriculum|last=Telangana Today|first=|date=16 January 2021|access-date=23 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623052128/https://telanganatoday.com/inspiring-tale-of-sircilla-poet-included-in-maha-school-curriculum|archive-date=23 June 2024|language=en}}</ref>, [[గూడ అంజయ్య]],<ref name="13న ప్రజా కవి గూడ అంజయ్యకు సుద్దాల హనుమంతు-జానకమ్మ పురస్కారం">{{cite news|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=159698|title=13న ప్రజా కవి గూడ అంజయ్యకు సుద్దాల హనుమంతు-జానకమ్మ పురస్కారం|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|accessdate=5 April 2017}}{{Dead link|date=నవంబర్ 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> [[వంగపండు ప్రసాదరావు]],<ref name="వంగపండుకు సుద్దాల హనుమంతు పురస్కారం">{{cite news|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/namasthetelangaana-epaper-namasthe/vangapanduku+suddaala+hanumantu+puraskaaram-newsid-59032667|title=వంగపండుకు సుద్దాల హనుమంతు పురస్కారం|last1=డైలీహంట్|accessdate=5 April 2017}}{{Dead link|date=జూలై 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="వంగ‌పండుకు సుద్దాల హ‌న్మంతు పుర‌స్కారం">{{cite web|last1=మేడ్ ఇన్ తెలంగాణ|title=వంగ‌పండుకు సుద్దాల హ‌న్మంతు పుర‌స్కారం|url=http://madeintg.com/suddhala-award/|website=madeintg.com|accessdate=5 April 2017}}{{Dead link|date=జనవరి 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> [[గోరటి వెంకన్న]],<ref name="గోరటి వెంకన్నకు సుద్దాల పురస్కారం">{{cite news|url=http://www.tnews.media/2017/10/గోరటి-వెంకన్నకు-సుద్దాల/|title=గోరటి వెంకన్నకు సుద్దాల పురస్కారం|last1=టీన్యూస్|date=14 October 2017|accessdate=21 October 2017}}{{Dead link|date=జూన్ 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="గోరటికి సుద్దాల హనుమంతు-జానకమ్మ జాతీయ పురస్కారం">{{cite news|url=http://www.navatelangana.com/article/state/640528|title=గోరటికి సుద్దాల హనుమంతు-జానకమ్మ జాతీయ పురస్కారం|last1=నవతెలంగాణ|date=14 October 2017|accessdate=21 October 2017}}</ref> [[జయరాజు]],<ref name="జయరాజ్‌కు సుద్దాల-జానకమ్మ పురస్కారం">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=644006|title=జయరాజ్‌కు సుద్దాల-జానకమ్మ పురస్కారం|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|first1=తెలంగాణ|date=6 October 2018|work=www.andhrajyothy.com|accessdate=30 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190930200652/https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=644006|archivedate=30 September 2019|language=te}}</ref><ref name="ప్రజా చైతన్యం తెచ్చిన కవి సుద్దాల హనుమంతు">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/archivespage/archivenewsdetails/4954/15-10-2018/ts|title=ప్రజా చైతన్యం తెచ్చిన కవి సుద్దాల హనుమంతు|last1=ఈనాడు|first1=తెలంగాణ|date=15 October 2018|work=www.eenadu.net|accessdate=30 September 2019|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190930200851/https://www.eenadu.net/archivespage/archivenewsdetails/4954/15-10-2018/ts|archivedate=30 September 2019}}</ref> [[ఆర్. నారాయణమూర్తి]], [[అందెశ్రీ]]<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-10-16|title=అందెశ్రీకి సుద్దాల హనుమంతు పురస్కారం ప్రదానం|url=https://www.ntnews.com/telangana/ande-sri-received-suddala-hanumanthu-award-802182|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016055749/https://www.ntnews.com/telangana/ande-sri-received-suddala-hanumanthu-award-802182|archive-date=2022-10-16|access-date=2022-10-16|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> లకు ఈ పురస్కారం అందజేయబడింది. ==బయటి మూలాలు== * [https://web.archive.org/web/20130611225201/http://www.suddalaashokteja.in/about.html సుద్దాల ఆశోక్ తేజ జీవితవిశేషాలు] ==మూలాలు== {{Reflist}} {{commons category|Suddala Ashok Teja}} {{నంది పురస్కారాలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ గీత రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] [[వర్గం:1960 జననాలు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కార విజేతలు]] [[వర్గం:యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా సినిమా పాటల రచయితలు]] [[వర్గం:కొండేపూడి సాహితీ సత్కార గ్రహీతలు]] lyb3dld59asgcxkwsx8r9celjcqvlo3 మామిడిపల్లి (జామి మండలం) 0 37895 4963447 4261221 2026-09-21T06:23:20Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963447 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''మామిడిపల్లి''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 15 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 27 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 106 ఇళ్లతో, 418 జనాభాతో 295 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 204, ఆడవారి సంఖ్య 214. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 89 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583100<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[ఆలమండ|ఆలమండలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఆలమండ|ఆలమండలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తవలసలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం ఉంది. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. అంగన్ వాడీ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == మామిడిపల్లి (జామి మండలం)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 36 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 3 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 57 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 60 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 137 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 179 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 75 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == మామిడిపల్లి (జామి మండలం)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 75 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == మామిడిపల్లి (జామి మండలం)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} ---- {{అయోమయం|మామిడిపల్లి}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] 25nlkagcpvlyinwbqvhtrv47a912m07 భీమసింగి (జామి మండలం) 0 39843 4963446 4260568 2026-09-21T06:23:19Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963446 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''భీమసింగి''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref>.ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 3 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 16 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1133 ఇళ్లతో, 4592 జనాభాతో 767 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2281, ఆడవారి సంఖ్య 2311. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 163 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 9. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583109<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలో]] ఉన్నాయి.సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[విజయనగరం|విజయనగరంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === భీమసింగి (జామి మండలం)లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు.సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == భీమసింగి (జామి మండలం)లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. రైల్వే స్టేషన్, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == భీమసింగి (జామి మండలం)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 182 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 73 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 49 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 452 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 250 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 325 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == భీమసింగి (జామి మండలం)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 194 హెక్టార్లు* చెరువులు: 131 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == భీమసింగి (జామి మండలం)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మామిడి]] == గ్రామ ప్రముఖులు == ;ఈ గ్రామంలో [[రామాయణం సర్వేశ్వర శాస్త్రి]] పండిత వంశం ప్రసిద్ధిచెందింది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} <br /> [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] cg9ayqazlsdkfhqa95webkqfocyv60t తాపీ ధర్మారావు 0 41047 4963371 4961444 2026-09-20T17:33:08Z Raghurama Raju 1957 146551 /* జీవిత చరిత్ర */ అక్షర దోషం స్థిరం 4963371 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = తాపీ ధర్మారావు నాయుడు | other_names = తాతాజీ | image = Tapi Dharmarao.jpg | caption = తాపీ ధర్మారావు నాయుడు | birth_name = తాపీ ధర్మారావు నాయుడు | birth_date = {{birth date|1887|09|19}} | birth_place = [[ఒరిస్సా]]లో ఉన్న [[బెర్హంపూరు]] | death_date = {{death date and age|1973|05|08|1887|09|19}} | death_place = | death_cause = | known = తెలుగు రచయిత<br/>పత్రికా సంపాదకుడు<br/> తెలుగు భాషా పండితుడు<br/>[[హేతువాది]] <br/>[[నాస్తికుడు]] | occupation = [[కల్లికోట]] రాజావారి కళాశాలలో గణిత ఉపాధ్యాయులు | spouse = అన్నపూర్ణమ్మ | children = కుమార్తెలు (లక్షుమమ్మ, బంగారమ్మ), తర్వాత కవలలు పుట్టి చనిపోయారు. కుమారులు (మోహనరావు, కీ॥అహోబలరావు, చాణక్య) | father = డాక్టర్ అప్పన్న | mother = నరసమ్మ | website = | footnotes = తాపీ ధర్మారావు నాయుడు జయంతి సెప్టెంబర్ 19 ని “తెలుగు మాధ్యమాల దినోత్సవం” | employer = | height = | weight = }} '''తాపీ ధర్మారావు''' (1887 [[సెప్టెంబర్ 19]] - 1973 [[మే 8]]) తెలుగు [[రచయిత]], పత్రికా సంపాదకుడు, తెలుగు భాషా పండితుడు, [[హేతువాది]], [[నాస్తికుడు]]. తాపీ ధర్మారావు జయంతి [[సెప్టెంబర్ 19]]ని “[[తెలుగు మాధ్యమాల దినోత్సవం]]”గా జరుపుకుంటున్నాము.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/vyakyanam/general/1302/126168858|title=బహుముఖ జ్ఞాననిధి|work=EENADU|access-date=2026-09-19|language=te}}</ref> ==జీవిత చరిత్ర== తాతాజీ గారి అసలు పేరు బండారు ధర్మారావు నాయుడు . ఈయన పూర్వీకులు సైన్యంలో పనిచేశాడు. బండారు వంశంలోని లక్ష్మన్న అనే వ్యక్తి సైనిక ఉద్యోగం నుండి తిరిగి వచ్చి తాపీపనిలో స్థిరపడ్డాడు. అందరూ ఆయనను తాపీ లక్ష్మయ్య అని పిలుస్తూ ఉండేవారు. ఆయనకు ఒక కొడుకు. లక్ష్మయ్యకి అప్పన్న అని మనవడు పుట్టాక కొడుకు, కోడలు ఇద్దరూ మరణించారు. దాంతో అప్పన్న శ్రీకాకుళంలో లక్ష్మన్న దగ్గరే పెరిగాడు. లక్ష్మన్నకు మనవడిని బాగా చదివించాలనే కోరిక. కానీ అప్పన్నకు అయిదు సంవత్సరాల వయసులోనే లక్ష్మన్న కూడా మరణించాడు. దాంతో అప్పన్న పోషణ భారమంతా లక్ష్మయ్య భార్యమీద పడింది. అప్పన్నను బళ్ళో చేర్చినపుడు తాపీ లక్ష్మయ్య మనవడు అప్పన్న అని రాశారు. అప్పుడే అతని అసలు ఇంటి పేరైన బండారు మరుగున పడి తాపీ అని మారిపోయింది. అప్పన్న [[శ్రీకాకుళం]]లో మెట్రిక్ పూర్తి చేసి [[మద్రాసు]]లో వైద్యవిద్య నభ్యసించాడు. అప్పన్న మంచి తెలివితేటలతో డాక్టరు పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడై శ్రీకాకుళానికి తిరిగి వచ్చారు. అప్పన్న భార్య నరసమ్మ. ఈ దంపతులకు ముగ్గురు కొడుకులు, ఇద్దరు కూతుర్లు కలిసి మొత్తం ఐదు మంది సంతానం. వీరిలో రెండవ వాడు ధర్మారావు. ధర్మారావు [[1887]] సంవత్సరంలో [[సెప్టెంబర్ 19]]న ప్రస్తుతం [[ఒరిస్సా]]లో ఉన్న [[బెర్హంపూరు]] ([[బరంపురం]]) జన్మించాడు.<ref name="జన మాధ్యమాలలో తెలుగు వినియోగం">{{cite news |last1=ప్రజాశక్తి |title=జన మాధ్యమాలలో తెలుగు వినియోగం |url=http://www.prajasakti.com/Content/1687246 |accessdate=19 September 2019 |work=www.prajasakti.com |date=19 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923040329/http://www.prajasakti.com/Content/1687246 |archivedate=23 September 2015 |url-status=live }}</ref> ఈయనను చిన్నప్పుడు ఢిల్లీరావని కూడా పిలిచేవారు. ఈయన ప్రాథమిక విద్యను [[విజయనగరం]] రిప్పన్ స్కూల్లో చదివారు. చిన్నప్పుడు [[గణితం]] బాగా చదివేవాడు. మెట్రిక్యులేషన్ [[విజయవాడ]]లో, [[పర్లాకిమిడి]]లో ఎఫ్.ఏ. వరకు చదువుకొని [[మద్రాసు]]లోని [[పచ్చయప్ప కళాశాల]]లో చేరారు. [[పర్లాకిమిడి]]లో చదివే రోజులలో వ్యవహారిక భాషావేత్త అయిన [[గిడుగు రామ్మూర్తి]] ఈయనకు గురువు. [[కల్లికోట]] రాజావారి కళాశాలలో [[గణితము|గణిత]] ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేశారు. [[1910]] ప్రాంతంలో కొందరు మిత్రులతో కలిసి [[బరంపురం]]లో వేగుచుక్క గ్రంథమాలను స్థాపించారు. మిత్రులతో కలిసి ఒక సంఘంగా ఏర్పడి అభ్యుదయ వాదం, ప్రజా సమస్యలపై చర్చలు చేసేవారు. కొద్దిగా చిత్రకళ కూడా నేర్చుకున్న ధర్మారావు మిత్రులు వేసే నాటకాలకు రచన, నిర్వహణ, వేషధారణ మొదలైన పనులన్నీ చేసేవారు. మ్యాజిక్ కూడా నేర్చుకుని అప్పుడప్పుడూ ప్రదర్శించేవారు. అమిత బలశాలిగా పేరుగాంచిన [[కోడి రామ్మూర్తి నాయుడు]] ఈయనకు వ్యాయామ పంతులు. ధర్మారావుకు 1904 లో దూరపు బంధువు అయిన అన్నపూర్ణమ్మతో వివాహం జరిగింది. అప్పటికి ఆయన మెట్రిక్ ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. తర్వాత ఎఫ్.ఎ చదవడానికి [[పర్లాకిమిడి]] వెళ్ళారు. అది రాజా గారి పోషణలో నడుస్తున్న కళాశాల. అక్కడే [[గిడుగు రామ్మూర్తి]] పంతులు చరిత్ర బోధించేవారు. ఎఫ్.ఎ. చదువు తర్వాత తండ్రి సంపాదన అంతంతమాత్రమే కావడం, అన్న వైద్య విద్య ఇంకా పూర్తి కాకుండా ఉండటం వల్ల ఆయన కొన్ని చిరుద్యోగాలు చేయవలసి వచ్చింది. 1906 లో ఒక సంవత్సరం పాటు టెక్కలి, బరంపురంలో ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు. ఆర్థిక పరిస్థితి కొంచెం మెరుగయ్యాక రాజమహేంద్రవరంలో చేరడానికి వెళ్ళారు కానీ అప్పుడే మద్రాసు నుంచి పచ్చయప్ప కళాశాలలో సీటు వచ్చిందని తండ్రి తెలియజేయగా మిత్రుల సలహా మేరకు [[మద్రాసు]] వెళ్ళడానికే నిశ్చయించుకున్నారు. అక్కడ నుంచి 1909 లో బి. ఎ ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. [[మద్రాసు]] విద్యార్థి దశలో ఉన్నపుడే తమిళ సాహిత్యంపై ఆసక్తి పెంచుకుని [[శిలప్పదికారం]], [[మణిమేఖలై]], [[కంబ రామాయణం]] లాంటి పుస్తకాలు అధ్యయనం చేశారు. పత్రికారంగంలో లబ్ధప్రతిష్ఠులైన నార్ల వేంకటేశ్వర రావు తాపీ ధర్మారావు శిష్యులు. ఇతని తొలి రచన [[1911]]లో [[ఆంధ్రులకొక మనవి]] అనే పేరుతో విలువడింది. పత్రికా నిర్వహణలో ఇతనికి మంచి పేరు ఉంది. [[కొండెగాడు]], [[సమదర్శిని]], [[జనవాణి]], [[కాగడా (వారపత్రిక)|కాగడా]] మొదలైన పత్రికలు ఇతని ప్రతిభకు నిదర్శనాలు. తాపీ ధర్మారావు [[1973]] [[మే 8]]న మరణించారు. [[తెలుగు సినిమా]] దర్శకులు [[తాపీ చాణక్య]] తాపీ ధర్మారావు గారి కుమారుడు.<ref>{{cite book|last=ఏటుకూరి|first=ప్రసాద్|title=తాపీ ధర్మారావు జీవితం-రచనలు|accessdate=19 March 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.492328}}</ref> ==జీవితంలో ముఖ్య ఘట్టాలు== [[1887]] - సెప్టెంబర్ 19 జననం - గంజాం జిల్లా, [[బరంపురం]] <br /> [[1903]] - మెట్రిక్ పరీక్షకెళ్ళే యత్నం విఫలం <br /> [[1904]] - మెట్రిక్ పరీక్షలో మొదటి శ్రేణిలో కృతార్థత - విజయ నగరం <br /> [[1904]] - [[గురజాడ]]ను సుదూరంగా దర్శించడం<br/>[[1904]] - ఎఫ్.ఎ. [[పర్లాకిమిడి]] రాజా కళాశాలలో ప్రవేశం, పర్లాకిమిడి ==సినిమా జీవితం== ఈయన [[మాలపిల్ల|మాలపిల్ల (1938)]], [[రైతుబిడ్డ (1939 సినిమా)|రైతుబిడ్డ]] (1939), కీలుగుర్రం (1949) పల్లెటూరిపిల్ల (1950) రోజులు మారాయి (1955) వంటి పలు సినిమాలకు సంభాషణలు రాశారు. . ==విశేషాలు== * ఉమ్మడి [[మద్రాసు]] రాష్ట్రం [[ముఖ్యమంత్రి]]గా [[బొబ్బిలి రాజా]] ఉన్నప్పుడు- తాపి ధర్మారావు గారు ఆయన దగ్గర కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. * ఆంధ్ర రాష్ట్ర పత్రికా రచయితల మహాసభ జరిగినప్పుడు తాపీవారే మొదటి అధ్యక్షులు. * మాలపిల్ల చిత్రానికి కథ అందించినది - [[గుడిపాటి వెంకట చలం]]. * [[తాపీ ధర్మారావు]]ని గౌరవంగా 'తాతాజీ' అని పిలిచేవారు. ==రచనలు== {{colbegin}} # ఆంధ్రులకొక మనవి #[[దేవాలయాలపై బూతుబొమ్మలు ఎందుకు?]] 1936 #పెళ్ళి దానిపుట్టుపూర్వోత్తరాలు 1960 #ఇనుపకచ్చడాలు #సాహిత్య మొర్మొరాలు # [[రాలూ రప్పలూ]] # మబ్బు తెరలు # పాతపాళీ # [[కొత్తపాళీ]] # ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ # విజయవిలాసం వ్యాఖ్య # అక్షరశారద ప్రశంస # హృదయోల్లాసము # భావప్రకాశిక # నల్లిపై కారుణ్యము # విలాసార్జునీయము # ఘంటాన్యాయము # [[అన్నా కరెనీనా]] # ద్యోయానము # భిక్షాపాత్రము # ఆంధ్ర తేజము # తప్తాశ్రుకణము {{colend}} ==పురస్కారములు== *[[శృంగేరి]] పీఠాధిపతులు జగద్గురు చంద్రశేఖర భారతీ శంకరాచార్యుల వారి నుండి 1926లో ‘ఆంధ్రవిశారద’ బిరుదు, *[[చేమకూరి వెంకటకవి]] రచించిన ‘విజయవిలాసం’ కావ్యానికి చేసిన ‘హృదయోల్లాస వ్యాఖ్య’కు 1971లో కేంద్రసాహిత్య అకాడమీ పురస్కారము. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[తాపీ ధర్మారావు జీవితం-రచనలు]] * [https://www.teluguthesis.com/2025/07/books-of-tapi-dharma-rao.html తాపీ ధర్మారావు రచనలు] (తెలుగుపరిశోధన వారి వెబ్ సైట్ లో) ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వనరులు== * తెలుగు సాహితీవేత్తల చరిత్ర - [[రచన]]: మువ్వల సుబ్బరామయ్య - [[ప్రచురణ]]: కృష్ణవేణి పబ్లికేషన్స్, [[విజయవాడ]] (2008). {{Authority control}} [[వర్గం:1887 జననాలు]] [[వర్గం:1973 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]] [[వర్గం:సంపాదకులు]] [[వర్గం:నాస్తికులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]] [[వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా హేతువాదులు]] [[వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు]] d3g411fxgrirltt4cvfibm5agi5ins9 హంపి 0 41112 4963586 4955628 2026-09-21T10:09:31Z Demoaco 154377 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 4963586 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = హంపి | native_name = ಹಂಪೆ | native_name_lang = kn | other_name = హంపె | settlement_type = పట్టణం | image_skyline = Virupaksha_Temple,Hampi.JPG | image_alt = | image_caption = విరూపాక్ష దేవాలయం, హంపి, కర్ణాటక | website = www.HAMPI.in | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 15.335 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.462 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = భారతదేశం | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = కర్ణాటక | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = బెల్లరీ | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1336 | founder = హరిహర, బుక్కరాయలు | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 467 | population_total = 2777<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/village/604731-hampi-karnataka.html |title=Hampi Village Population - Hospet - Bellary, Karnataka |publisher=Census2011.co.in |date= |accessdate=2015-08-11}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = Auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అదికార | demographics1_info1 = కన్నడం | timezone1 = [[:en:Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = సమీప నగరం | blank1_info_sec1 = హోస్పేట | website1 = | footnotes = }} {{Infobox World Heritage Site |WHS = Group of Monuments at Hampi |Image = [[Image:Hampi virupaksha temple.jpg|250px|Hampi]] |State Party = [[India]] |Type = Cultural |Criteria = (i)(iii)(iv) |ID = 241 |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|Asia-Pacific]] |Year = 1986 |Danger = 1999&ndash;2006 |Session = 10th |Link = http://whc.unesco.org/en/list/241 }} '''హంపి''' లేదా '''హంపె''' ({{IPA|kn|hɐmpe|lang}}), దీనిని '''హంపిలోని స్మారక కట్టడాల సమూహం''' అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది తూర్పు-మధ్య [[కర్ణాటక]], భారతదేశం విజయనగర జిల్లా హంపి పట్టణంలో ఉన్న ఒక యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం.<ref name="unesco">{{cite web|title=Group of Monuments at Hampi|url=https://whc.unesco.org/en/list/241|access-date=20 December 2006|publisher=World Heritage}}</ref> 13-15వ శతాబ్దములో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్య]] రాజధాని ఇప్పుడు [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలోని [[బళ్ళారి]] జిల్లాలోని ఒక చిన్న పట్టణం. ''[[రామాయణం]]''లో పంపా దేవి తీర్థ క్షేత్రంగా ప్రస్తావించబడింది.<ref name="Verghese2002p1" /><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Trx8UH1UbG4C|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|author1=John M. Fritz|author2=George Michell|author3=Clare Arni|publisher=Marg Publications|year=2001|isbn=978-81-85026-53-4|pages=1–7}}</ref> [[విద్యారణ్యుడు|విద్యారణ్య స్వామి]] ఆశీస్సులతో స్థాపించబడిన విజయనగర సామ్రాజ్యానికి విజయనగరం లేదా '''హంపి''' రాజధాని. దక్షిణ భారతదేశములోని అతి పెద్ద సామ్రాజ్యాలలో విజయనగర సామ్రాజ్యం ఒకటి.రామాయణ యుగంలో ఈ నగరాన్ని కిష్కింధ అని పిలిచేవారు ప్రజలు. ఇది హిందూ మత పురాణాలు, విరూపాక్ష దేవాలయం, ఆది శంకరాచార్య-సంబంధిత చురుకైన ఆశ్రమం, పాత నగరానికి చెందిన వివిధ స్మారక కట్టడాలతో హంపి ఒక మతపరమైన కేంద్రంగా కొనసాగుతోంది.<ref name="Fritz2015p11">{{harvnb|Fritz|Michell|2016|pp=11–23, backpage}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=adpkHQ9SCq0C|title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India Through European Eyes, 1250–1625|author=Joan-Pau Rubiés|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-52613-5|pages=234–236}}</ref> హంపి 1336 నుండి 1565 వరకు (విజయనగరం వలె) విజయనగర (కర్ణాటక) సామ్రాజ్య రాజధానిగా ఉండి తర్వాత వదిలివేయబడింది.<ref name="Verghese2002p12">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=1–18}}</ref> అది కోటతో కూడిన నగరం. పర్షియన్, యూరోపియన్ యాత్రికులు (ముఖ్యంగా పోర్చుగీసు వారు) వదిలిపెట్టిన చరిత్రల ప్రకారం తుంగభద్ర నదీ తీరంలో అనేక దేవాలయాలు, పొలాలు, వాణిజ్య మార్కెట్లతో హంపి ఒక సంపన్న, ఐశ్వర్యవంతమైన, గొప్ప నగరంగా ఉండేది. 1500 నాటికి [[బీజింగ్]] తర్వాత ప్రపంచంలో రెండవ అతిపెద్ద నగరంగా, బహుశా ఆ సమయంలో పర్షియా, పోర్చుగల్ నుండి వ్యాపారులను ఆకర్షించే భారతదేశ అత్యంత సంపన్న నగరంగా హంపి-విజయనగరం అంచనా వేయబడింది.<ref name="Howard2011p77">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Qy4YtuIHsQcC&pg=PA77|title=Transnationalism and Society: An Introduction|author=Michael C. Howard|publisher=McFarland|year=2011|isbn=978-0-7864-8625-0|pages=77–78}}</ref><ref name="Gier2014p11" /> విజయనగర సామ్రాజ్యం ముస్లిం సుల్తానేట్‌ల కూటమి చేతిలో ఓడిపోయింది; దీని రాజధాని 1565లో ముస్లిం సైన్యాలచే జయించబడింది, దోచుకోబడింది, ధ్వంసం చేయబడింది. ఆ తర్వాత హంపి శిధిలావస్థలో మిగిలిపోయింది.<ref name="Verghese2002p12" /><ref name="Fritz2015p112" /><ref name="Lycett 2013 433–470">{{cite journal |last1=Lycett |first1=Mark T. |last2=Morrison |first2=Kathleen D. |year=2013 |title=The Fall of Vijayanagara Reconsidered: Political Destruction and Historical Construction in South Indian History 1 |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=56 |issue=3 |pages=433–470 |doi=10.1163/15685209-12341314}}</ref> హోస్పేట్ నగరానికి {{convert|13|km|miles}} దూరంలో ఉన్న ఆధునిక హంపి పట్టణానికి సమీపంలో కర్ణాటకలో ఉన్న హంపి శిధిలాలు {{convert|4100|ha|sqmi}} విస్తరించి ఉన్నాయి. దీనిని యునెస్కో దక్షిణ భారతదేశంలోని చివరి గొప్ప హిందూ రాజ్యానికి చెందిన 1,600 పైగా మనుగడలో ఉన్న అవశేషాలతో కూడిన "కఠినమైన, గొప్ప ప్రదేశం" గా అభివర్ణించింది. ఇందులో "కోటలు, నదీతీర లక్షణాలు, రాజ, పవిత్ర సముదాయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, స్తంభాలతో కూడిన మందిరాలు, మండపాలు, స్మారక నిర్మాణాలు, నీటి నిర్మాణాలు, ఇతరులు" ఉన్నాయి.<ref name="unescosum">[https://whc.unesco.org/en/list/241 Group of Monuments at Hampi], UNESCO</ref> == వ్యుత్పత్తి == ఈ పేరు తుంగభద్ర నది పాత పేరు పంపా నుండి ఉద్భవించింది, కాబట్టి హంపి అనే పేరు కన్నడ పేరు హంపెకు ఆంగ్ల రూపం.<ref name="unescosum2" /> == స్థానం == {{wide image|File:Virupaksha Temple as seen from the Hemakuta hill 001.jpg|1000px|హేమకూట కొండ నుండి చూసినప్పుడు విరూపాక్ష దేవాలయ సముదాయం, తుంగభద్ర నదీ లోయ విస్తృత దృశ్యం, హంపి.}} [[దస్త్రం:Hampi_Vijayanagara_in_early_16th_century,_South_India.jpg|thumb|16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో హంపి విజయనగరం. పవిత్ర కేంద్రం ప్రధాన హిందూ దేవాలయాలను, అనుబంధ మార్కెట్లను కలిగి ఉంది; పట్టణ కోర్ రాయల్ సెంటర్‌ను కలిగి ఉంది; సబర్బన్ ఉపగ్రహాలు ఇప్పుడు గంగావతి నుండి హోస్పేట్ వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|last=Verghese|first=Anila|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-564890-4|pages=vi–viii}}</ref><ref name="morrison423">KD Morrison and CM Sinopoli (2006), ''Vijayanagara: Archaeological Explorations'', J. Fritz et al (eds.), VPR Monograph, Manohar, pages 423–434</ref>]] [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్ర సరిహద్దుకు సమీపంలో మధ్య కర్ణాటక తూర్పు భాగంలో తుంగభద్ర నది ఒడ్డున హంపి ఉంది. ఇది బాదామి గుహాలయాలు, ఐహోల్ పురావస్తు ప్రదేశాలకు ఆగ్నేయంగా {{convert|140|km}} దూరంలో ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=154–155}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=85–87}} సాంప్రదాయకంగా పంపా-క్షేత్రం, కిష్కింధ-క్షేత్రం, భాస్కర-క్షేత్రం అని పిలువబడే హంపి పదం హిందూ వేదాంతశాస్త్రంలో పార్వతి దేవికి ఉన్న మరొక పేరైన పంపా నుండి ఉద్భవించింది. పురాణాల ప్రకారం, పార్వతి (శివుని మునుపటి భార్య సతీదేవి పునర్జన్మ) ఒంటరి సన్యాసి శివుడిని వివాహం చేసుకోవాలని నిశ్చయించుకుంటుంది.{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} ఆమె తల్లిదండ్రులు ఆమె కోరికను తెలుసుకుని ఆమెను నిరుత్సాహపరుస్తారు, కానీ ఆమె తన కోరికను నెరవేర్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. శివుడు ప్రాపంచిక విషయాలు పట్టించుకోకుండా యోగ ధ్యానంలో మునిగిపోతాడు; అతన్ని నిద్రలేపి అతని దృష్టిని ఆకర్షించడంలో సహాయం చేయమని పార్వతి దేవతలకు విజ్ఞప్తి చేస్తుంది. కోరిక, శృంగార ప్రేమ, ఆకర్షణ, ఆప్యాయతలకు దేవుడైన కామదేవుడిని శివుని నిద్రలేపడానికి ఇంద్రుడు పంపుతాడు. కాముడు శివుని వద్దకు చేరుకుని కోరిక అనే బాణం వేస్తాడు.{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} శివుడు తన నుదిటిపై ఉన్న మూడవ కన్ను తెరిచి కామదేవుడిని బూడిద చేస్తాడు. పార్వతి తన ఆశను, శివుడిని దక్కించుకోవాలనే సంకల్పాన్ని కోల్పోదు; ఆమె అతనిలాగే జీవించడం ప్రారంభిస్తుంది. సన్యాసం, యోగిని, తపస్సు వంటి కార్యకలాపాలలో నిమగ్నమై అతన్ని నిద్రలేపుతుంది, అతని ఆసక్తిని ఆకర్షిస్తుంది. శివుడు మారువేషంలో పార్వతిని కలుస్తాడు. శివుని బలహీనతలు, వ్యక్తిత్వ సమస్యలను ఆమెకు చెబుతూ ఆమెను నిరుత్సాహపరచడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} పార్వతి వినడానికి నిరాకరించి తన సంకల్పంపై పట్టుబడుతుంది. శివుడు చివరకు ఆమెను అంగీకరిస్తాడు, వారు వివాహం చేసుకుంటారు.{{sfn|James Lochtefeld|2002|pp=503–505}}{{sfn|David Kinsley|1988|pp=46–52, 42–44}} శివపార్వతుల వివాహం తర్వాత కాముడు తిరిగి బతికించబడ్డాడు. స్థల పురాణం ప్రకారం, సన్యాసి శివుడిని జయించి గృహస్థ జీవితంలోకి తీసుకురావడానికి పార్వతి (పంపా) హేమకూట కొండపై తన సన్యాసిని, యోగిని జీవనశైలిని కొనసాగించింది, ఇది ఇప్పుడు హంపిలో ఒక భాగం.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} శివుడిని పంపాపతి (పంపా భర్త) అని కూడా పిలుస్తారు.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}} హేమకూట కొండ సమీపంలోని నది పంపా నదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="Verghese2002p6">{{harvnb|Anila Verghese|2002|pp=6–7, 40, 92}}</ref> సంస్కృత పదం పంపా కన్నడ పదం హంపాగా రూపాంతరం చెందింది, పార్వతి శివుడిని వెంబడించిన ప్రదేశం హంపె లేదా హంపిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=14–15}}<ref name="Verghese2002p6" /><ref name="ASI">{{cite book|title=World Heritage Series: Hampi|author=D. Devakunjari|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi – for [[Archaeological Survey of India]]|year=2007|isbn=978-81-87780-42-7|page=8}}</ref> ఈ ప్రదేశం పంపాక్షేత్రంగా పిలువబడే ప్రారంభ మధ్యయుగ కాలపు పుణ్యక్షేత్రం. హిందూ ఇతిహాసం రామాయణంలోని కిష్కింధ అధ్యాయాల నుండి దీనికి కీర్తి లభించింది, ఇక్కడ రాముడు, లక్ష్మణుడు కిడ్నాప్ చేయబడిన సీత అన్వేషణలో హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు, వానర సైన్యాన్ని కలుస్తారు. హంపి ప్రాంతం ఇతిహాసంలో వివరించిన ప్రదేశానికి అనేక దగ్గరి పోలికలను కలిగి ఉంది. ఇది రామాయణంలో పేర్కొన్న ప్రదేశం అని ప్రాంతీయ సంప్రదాయం నమ్ముతుంది, ఇది యాత్రికులను ఆకర్షిస్తుంది.<ref name="KaminskyLong2016p75">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aGIPDQAAQBAJ&pg=PT75|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|publisher=Taylor & Francis|year=2016|isbn=978-1-351-99742-3|pages=75–76}}</ref> దీనిని 1800ల కాలంలో కల్నల్ కొలిన్ మెకెంజీ అనే ఇంజనీర్ వెలుగులోకి తెచ్చాడు. === ప్రాచీన కాలం నుండి క్రీ.శ 14వ శతాబ్దం వరకు === [[బళ్లారి జిల్లా]] నిట్టూరు, ఉదేగోళన్‌లలో క్రీ.పూ 269-232 నాటి అశోకుడి శిలాశాసనాలు ఈ ప్రాంతం క్రీ.పూ 3వ శతాబ్దంలో మౌర్య సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉన్నట్లు సూచిస్తున్నాయి. సైట్ త్రవ్వకాలలో సుమారు క్రీ.శ 2వ శతాబ్దానికి చెందిన బ్రాహ్మీ లిపి శాసనం, టెర్రకోట ముద్ర కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Stein1989p31">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC&pg=PA31|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|author=Burton Stein|publisher=Cambridge University Press|year=1989|isbn=978-0-521-26693-2|pages=31–32}}</ref><ref name="D Devakunjari 2007 11">{{cite book|url=http://asi.nic.in/|title=World Heritage Series Hampi|author=D. Devakunjari|publisher=Eicher Goodearth Ltd., New Delhi - for Archaeological Survey of India|year=2007|isbn=978-8187780427|page=11|access-date=1 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629155409/http://asi.nic.in/|archive-date=29 June 2011|url-status=dead}}</ref> 6 నుండి 8వ శతాబ్దాల నాటి బాదామి చాళుక్యుల శాసనాలలో ఈ పట్టణం పంపాపురంగా ప్రస్తావించబడింది.<ref name="KaminskyLong2016p752" /> 10వ శతాబ్దం నాటికి, హిందూ రాజులు కళ్యాణ చాళుక్యుల పాలనలో ఇది మతపరమైన, విద్యా కార్యకలాపాల కేంద్రంగా మారింది, విరూపాక్ష దేవాలయానికి రాజులు భూదానాలు చేసినట్లు వారి శాసనాలు చెబుతున్నాయి.<ref name="KaminskyLong2016p752" /><ref name="devraj112">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=icdPjpdrkWwC|title=Vijayanagara, Progress of Research|author1=D.V. Devaraj|author2=C.S. Patil|publisher=Directorate of Archaeology & Museums|year=1987|pages=112–113}}</ref> 11 నుండి 13వ శతాబ్దాల నాటి అనేక శాసనాలు హంపి ప్రదేశం గురించి ఉన్నాయి, హంపా దేవికి బహుమతుల ప్రస్తావన ఉంది.<ref name="Stein1989p31" /> 12, 14వ శతాబ్దాల మధ్య, దక్షిణ భారతదేశంలోని హొయసల సామ్రాజ్యపు హిందూ రాజులు దుర్గ, హంపాదేవి, శివుడికి దేవాలయాలను నిర్మించారు, క్రీ.శ 1,199 నాటి శాసనం ప్రకారం. హంపి రెండవ రాజ నివాసంగా మారింది; హొయసల రాజులలో ఒకరిని ''హంపేయ-ఒడెయా'' లేదా "హంపి ప్రభువు" అని పిలిచేవారు.<ref name="KaminskyLong2016p752" /><ref name="devraj112" /> బర్టన్ స్టెయిన్ ప్రకారం, హొయసల కాలపు శాసనాలు పాత విరూపాక్ష (శివుడు) దేవాలయం గౌరవార్థం హంపిని విరూపాక్షపట్టణం, విజయ విరూపాక్షపుర వంటి ప్రత్యామ్నాయ పేర్లతో పిలుస్తాయి.<ref name="Stein1989p31" /> === 14వ శతాబ్దం, ఆ తర్వాత === {{main|విజయనగర సామ్రాజ్యం}} అలావుద్దీన్ ఖల్జీ, [[ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్]] నేతృత్వంలోని ఢిల్లీ సుల్తానేట్ సైన్యాలు దక్షిణ భారతదేశంపై దండెత్తి దోచుకున్నాయి. దక్షిణ కర్ణాటకలోని హొయసల సామ్రాజ్యం, దాని రాజధాని ద్వారసముద్రం 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అలావుద్దీన్ ఖల్జీ సైన్యాలచే దోచుకోబడింది, ధ్వంసం చేయబడింది,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vyEoAwAAQBAJ&pg=PT155|title=The Age of Wrath: A History of the Delhi Sultanate|author=Abraham Eraly|publisher=Penguin Books|year=2015|isbn=978-93-5118-658-8|pages=155–157}}</ref><ref name="Dalal2002p195">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U2gRUVIF2joC|title=The Puffin History of India for Children, 3000 BC - AD 1947|author=Roshen Dalal|publisher=Penguin Books|year=2002|isbn=978-0-14-333544-3|page=195}}</ref> మళ్లీ క్రీ.శ 1326లో ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ సైన్యంచే ధ్వంసం చేయబడింది.<ref name="Knipe2015p38">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8oUSBwAAQBAJ&pg=PT38|title=Vedic Voices: Intimate Narratives of a Living Andhra Tradition|author=David M. Knipe|publisher=Oxford University Press|year=2015|isbn=978-0-19-026673-8|pages=38–39}}</ref><ref name="Rice2001p353">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=p0wSoEIub1YC&pg=PA353|title=Gazetteer of Mysore|author=B. L. Rice|publisher=Asian Educational Services|year=2001|isbn=978-81-206-0977-8|pages=353–354}}</ref><ref name="Bradnock2000p959">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2hCFDsTbmhoC|title=India Handbook|author1=Robert Bradnock|author2=Roma Bradnock|publisher=McGraw-Hill|year=2000|isbn=978-0-658-01151-1|page=959}}</ref> ఉత్తర-మధ్య కర్ణాటకలోని కంపిలి రాజ్యం హొయసల సామ్రాజ్యం పతనం తర్వాత ఏర్పడింది. ఇది హంపి నుండి 33 కిలోమీటర్ల దూరంలో రాజధాని కలిగిన స్వల్పకాలిక హిందూ రాజ్యం.<ref name="Knipe2015p38" /><ref name="Stein1989p18">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC&pg=PA18|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|author=Burton Stein|publisher=Cambridge University Press|year=1989|isbn=978-0-521-26693-2|pages=18–19}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pfAKljlCJq0C&pg=PA281|title=Precolonial India in Practice: Society, Region, and Identity in Medieval Andhra|author=Cynthia Talbot|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-803123-9|pages=281–282}}</ref> ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ ముస్లిం సైన్యాల దండయాత్ర తర్వాత కంపిలి రాజ్యం అంతమైంది. తుగ్లక్ సైన్యంతో కంపిలి సైనికులు ఓటమిని ఎదుర్కొన్నప్పుడు కంపిలి హిందూ మహిళలు జౌహర్ (ఆచార సామూహిక ఆత్మహత్య) చేసుకున్నారు.<ref name="Storm2015p311">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0sJcCgAAQBAJ&pg=PT311|title=Head and Heart: Valour and Self-Sacrifice in the Art of India|author=Mary Storm|publisher=Taylor & Francis|year=2015|isbn=978-1-317-32556-7|page=311}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-cMgAAAAMAAJ|title=The position of Hindus under the Delhi Sultanate, 1206-1526|author=Kanhaiya L Srivastava|publisher=Munshiram Manoharlal|year=1980|isbn=9788121502245|page=202}}</ref> క్రీ.శ 1336లో, కంపిలి రాజ్య శిధిలాల నుండి విజయనగర సామ్రాజ్యం ఉద్భవించింది. ఇది 200 సంవత్సరాలకు పైగా పరిపాలించిన దక్షిణ భారతదేశపు ప్రసిద్ధ హిందూ సామ్రాజ్యాలలో ఒకటిగా ఎదిగింది.<ref name="Stein1989p18" /><ref name="gilmartin300">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ZhT5Ilq5kAC&pg=PA321|title=Beyond Turk and Hindu: Rethinking Religious Identities in Islamicate South Asia|author1=David Gilmartin|author2=Bruce B. Lawrence|publisher=University Press of Florida|year=2000|isbn=978-0-8130-3099-9|pages=300–306, 321–322}}</ref> విజయనగర సామ్రాజ్యం హంపి చుట్టూ తన రాజధానిని నిర్మించి దానిని విజయనగరంగా పిలిచింది. ఉత్తర భారతదేశం నుండి ముస్లింల దండయాత్రలను అరికట్టడానికి తుంగభద్ర ప్రాంతంలో మోహరించిన హొయసల సామ్రాజ్య సైన్యంలో సామ్రాజ్య స్థాపకులు హరిహర రాయలు, బుక్క రాయలు కమాండర్లు అని చరిత్రకారులు ప్రతిపాదిస్తున్నారు. క్షీణత సమయంలో హొయసల సామ్రాజ్యం ఉత్తర భాగాలను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్న తెలుగు వారని కొందరు పేర్కొన్నారు.<ref name="reprint">{{cite book|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.77323/2015.77323.Forgotton-Empire|title=A Forgotten Empire|last=Sewell|first=Robert|date=1900|publisher=George Allen & Unwin|edition=1924 Reprint}}</ref><ref>{{harvnb|Sastri|1955}}</ref><ref>N. Ventakaramanayya, ''The Early Muslim expansion in South India'', 1942; B. Surya Narayana Rao, ''History of Vijayanagar'', 1993</ref><ref>{{harvnb|Kamath|2001|pp=157–160}}</ref> విద్యారణ్య కలజన, విద్యారణ్య వృత్తాంతం, రాజకాలనిర్ణయ, పితామహసంహిత, శివతత్వరత్నాకర వంటి గ్రంథాల ప్రకారం, వారు కాకతీయ రాజ్యానికి చెందిన ప్రతాప రుద్రుని ఖజానా అధికారులు. బహా-ఉద్-దిన్ గుర్షాస్ప్ (ప్రతాప రుద్రుని ఆస్థానంలో ఆశ్రయం పొందుతున్నాడు) కోసం ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ వచ్చినప్పుడు, ప్రతాప రుద్రుడు పడగొట్టబడ్డాడు, కాకతీయ రాజ్యం ధ్వంసమైంది. ఈ సమయంలో ఇద్దరు సోదరులు హరిహర రాయలు, బుక్క రాయలు ఒక చిన్న సైన్యంతో ప్రస్తుత విజయనగర ప్రాంతమైన హంపికి వచ్చారు. శృంగేరి శారద పీఠం 12వ జగద్గురువైన విద్యారణ్య స్వామి వారిని తన రక్షణలోకి తీసుకొని సింహాసనంపై ప్రతిష్టించారు. సా.శ 1336లో ఈ నగరానికి విద్యారణ్యపురం అని పేరు పెట్టారు.<ref name=":0">{{Cite book|title=History of Karnataka|url=https://archive.org/details/ghs2.historyofkarnata0000hvsr|last1=Murthy|first1=HV Sreenivasa|last2=Ramakrishnan|first2=R|publisher=S Chand|year=1982|pages=[https://archive.org/details/ghs2.historyofkarnata0000hvsr/page/150 148]}}</ref> [[దస్త్రం:Hampi_2.jpg|thumb|హంపి రాతి భూభాగంలో ఉంది. పైన: అనేక విజయనగర మార్కెట్ శిధిలాలలో ఒకటి, నేపథ్యంలో తుంగభద్ర నది]] వారు మౌలిక సదుపాయాలు, దేవాలయాలను విస్తరించారు. నికోలస్ గియర్, ఇతర పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం,<ref name="Howard2011p772" /> క్రీ.శ 1500 నాటికి హంపి-విజయనగరం బీజింగ్ తర్వాత ప్రపంచంలో రెండవ అతిపెద్ద మధ్యయుగ నగరంగా, బహుశా భారతదేశంలో అత్యంత సంపన్న నగరంగా ఉంది. దీని సంపద దక్కన్ ప్రాంతం, పర్షియా, పోర్చుగీస్ వలసరాజ్యమైన గోవా నుండి 16వ శతాబ్దపు వ్యాపారులను ఆకర్షించింది.<ref name="Gier2014p112">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0LBhBAAAQBAJ&pg=PA11|title=The Origins of Religious Violence: An Asian Perspective|author=Nicholas F. Gier|publisher=Lexington|year=2014|isbn=978-0-7391-9223-8|pages=11–14}}, Quote: "In its peak of glory, ca. 1500, with a population of about 500,000 and sixty square miles in area, Vijayanagara was the second largest city in the world behind Beijing."</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=G3ClDAAAQBAJ&pg=PT68|title=The Arabian Seas: The Indian Ocean World of the Seventeenth Century: The Indian Ocean World of the Seventeenth Century|author=Rene J. Barendse|publisher=Taylor & Francis|year=2016|isbn=978-1-317-45835-7|page=68}}</ref> విజయనగర పాలకులు మేధోపరమైన కార్యకలాపాలు, కళలలో అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించారు. బలమైన సైన్యాన్ని నిర్వహించారు, దాని ఉత్తర, తూర్పున ఉన్న సుల్తానేట్‌లతో అనేక యుద్ధాలు చేశారు. వారు రోడ్లు, నీటి వసతులు, వ్యవసాయం, మతపరమైన భవనాలు, ప్రజా మౌలిక సదుపాయాలపై పెట్టుబడి పెట్టారు. యునెస్కో పేర్కొన్నట్లుగా ఇందులో "కోటలు, నదీతీర లక్షణాలు, రాజ, పవిత్ర సముదాయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, స్తంభాలతో కూడిన మందిరాలు, మండపాలు (ప్రజలు కూర్చోవడానికి మందిరాలు), స్మారక నిర్మాణాలు, ముఖద్వారాలు, చెక్ పోస్టులు, ఏనుగుల శాలలు, నీటి నిర్మాణాలు, మరిన్ని" ఉన్నాయి.<ref name="unescosum3" /> ఈ సైట్ బహుళ-మతపరమైనది, బహుళ-జాతికి చెందినది; ఇందులో హిందూ, జైన స్మారక కట్టడాలు పక్కపక్కనే ఉన్నాయి. భవనాలు ప్రధానంగా ఐహోల్-పట్టడకల్ శైలుల నాటి దక్షిణ భారత హిందూ కళలు, వాస్తుశిల్పాన్ని అనుసరించాయి, అయితే హంపి బిల్డర్లు లోటస్ మహల్, పబ్లిక్ బాత్, ఏనుగుల శాలలలో భారతీయ వాస్తుశిల్ప అంశాలను కూడా ఉపయోగించారు.<ref name="unescosum3" /> పోర్చుగీస్, పర్షియన్ వ్యాపారులు హంపికి వదిలిపెట్టిన చారిత్రక జ్ఞాపకాల ప్రకారం, నగరం మెట్రోపాలిటన్ నిష్పత్తిలో ఉంది; వారు దానిని "అత్యంత అందమైన నగరాలలో ఒకటి" అని పిలిచారు. మౌలిక సదుపాయాలలో సంపన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, ముస్లిం సుల్తానేట్‌లు, విజయనగర సామ్రాజ్యం మధ్య ముస్లిం-హిందూ యుద్ధాలు కొనసాగాయి. 1565లో, తళ్ళికోట యుద్ధంలో, ముస్లిం సుల్తానేట్‌ల కూటమి విజయనగర సామ్రాజ్యంతో యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది.<ref name="unescosum3" /> వారు రాజు అళియ రామ రాయలను పట్టుకుని శిరచ్ఛేదం చేశారు,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC|title=A History of India|author1=Hermann Kulke|author2=Dietmar Rothermund|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-0-415-32920-0|page=191}}, Quote: "When battle was joined in January 1565, it seemed to be turning in favor of Vijayanagara - suddenly, however, two Muslim generals of Vijayanagara changes sides. Rama Raya was taken prisoner and immediately beheaded."</ref>{{sfn|Eaton|2006|pp=98, Quote: "Husain (...) ordered him beheaded on the spot, and his head stuffed with straw (for display)."}} దానిని అనుసరించి హంపి, మెట్రోపాలిటన్ విజయనగర మౌలిక సదుపాయాల భారీ విధ్వంసం జరిగింది.<ref name="unescosum3" />{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=23}} యుద్ధం తర్వాత ఆరు నెలల పాటు నగరం దోచుకోబడింది, తగలబెట్టబడింది. ఆపై శిధిలాలుగా వదిలివేయబడింది. వీటిని ఇప్పుడు హంపిలోని స్మారక కట్టడాల సమూహం అని పిలుస్తారు.<ref name="unescosum3" />{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=23}}{{refn|నగరం విధ్వంసం, తగలబడటం అనేది విజయనగర ప్రాంతంలో పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు కనుగొన్న పెద్ద ఎత్తున బొగ్గు, వేడితో పగిలిన బేస్‌మెంట్‌లు, కాలిపోయిన నిర్మాణ ముక్కల ద్వారా రుజువు చేయబడింది.<ref>{{cite journal | last=Verghese | first=Anila | title=Deities, cults and kings at Vijayanagara | journal=World Archaeology | volume=36 | issue=3 | year=2004 | doi=10.1080/1468936042000282726812a | pages=416–431| s2cid=162319660 }}</ref><ref name="Lycett 2013 433–470"/>|group=note}} === పురావస్తు ప్రదేశం === [[దస్త్రం:Hampi_Ruins_Map.jpg|ఎడమ|thumb|హంపి లేఅవుట్]] హంపి, దాని సమీప ప్రాంతం 18వ శతాబ్దంలో స్థానిక నాయకులు, హైదరాబాద్ ముస్లిం నిజాంలు, మరాఠా హిందూ రాజులు, హైదర్ అలీ, అతని కుమారుడు మైసూర్‌కు చెందిన టిప్పు సుల్తాన్‌లచే దావా వేయబడిన వివాదాస్పద ప్రాంతంగా మిగిలిపోయింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=51}} 1799లో, బ్రిటిష్ దళాలు, వడియార్ రాజవంశం చేతులు కలపడంతో టిప్పు సుల్తాన్ ఓడిపోయి చంపబడ్డాడు. ఆ తర్వాత ఈ ప్రాంతం బ్రిటిష్ ప్రభావంలోకి వచ్చింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=51}} హంపి శిధిలాలను 1800లో స్కాటిష్ కల్నల్ కొలిన్ మెకెంజీ సర్వే చేశాడు, ఇతను భారతదేశపు మొదటి సర్వేయర్ జనరల్. హంపి ప్రదేశం వదిలివేయబడిందని, అక్కడ కేవలం వన్యప్రాణులు మాత్రమే నివసిస్తున్నాయని మెకెంజీ రాశాడు. మెకెంజీని అనుసరించిన చరిత్రకారుల 19వ శతాబ్దపు ఊహాజనిత కథనాలు హంపి స్మారక కట్టడాల నష్టానికి 18వ శతాబ్దపు హైదర్ అలీ, మరాఠాల సైన్యాలను నిందించాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=51}} {{multiple image | align = right | image1 = Garuda Temple, Maha Mandapa and Eastern Gopura, Vitthala Temple Complex 1856 photo.jpg | width1 = 165 | alt1 = | caption1 = | image2 = The elegant stone chariot.jpg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = 1856లో (ఎడమ), 2016లో గరుడ రాతి రథం, విఠల దేవాలయ గోపురం. }} 1856లో అలెగ్జాండర్ గ్రీన్‌లా ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించి ఫోటోగ్రాఫ్‌లు తీసే వరకు 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు హంపి ప్రదేశం విస్మరించబడింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=50–51}} అతను 1856లో నిలబడి ఉన్న దేవాలయాలు, రాజ నిర్మాణాలకు సంబంధించి 60 క్యలోటైప్ ఫోటోగ్రాఫ్‌ల ఆర్కైవ్‌ను సృష్టించాడు. ఈ ఛాయాచిత్రాలు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఒక ప్రైవేట్ సేకరణలో ఉంచబడ్డాయి, 1980 వరకు ప్రచురించబడలేదు.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=50–51}} పండితులకు 19వ శతాబ్దం మధ్యలో ఉన్న హంపి స్మారక కట్టడాల స్థితికి ఇవి అత్యంత విలువైన మూలం.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=50–51}} ఈ ప్రదేశంలోని స్మారక కట్టడాలు నేడు కనిపించే ఇసుకరాయి రంగు కంటే రంగులను కలిగి ఉండేవి. దేవరాయ II (1424–1446) ఆస్థానంలో పర్షియన్ రాయబారి అయిన అబ్ద్ అల్-రజాక్ సమర్‌ఖండి రాసిన జ్ఞాపకాల అనువాదం 1880ల ప్రారంభంలో ప్రచురించబడింది, ఇది వదిలివేయబడిన ప్రదేశంలోని కొన్ని స్మారక కట్టడాలను వివరించింది. ఈ అనువాదం మొదటిసారిగా, కొన్ని హంపి స్మారక కట్టడాలను వివరించడానికి "జెనానా" వంటి అరబిక్ పదాలను ఉపయోగిస్తుంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=52–53}} ఈ పదాలలో కొన్ని ఆ తర్వాత పేర్లుగా మారాయి. బ్రిటిష్ ఇండియాలోని మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ పురావస్తు సర్వే విభాగానికి అధికారి అయిన అలెగ్జాండర్ రియా 1885లో ఈ ప్రదేశంపై తన సర్వేను ప్రచురించాడు.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=52–53}} రాబర్ట్ సెవెల్ తన పండిత గ్రంథం ''ఎ ఫర్గాటెన్ ఎంపైర్''<ref name="reprint" /> ను 1900లో ప్రచురించాడు, హంపిని పండితుల విస్తృత దృష్టికి తీసుకువచ్చాడు.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=52–53}} పెరుగుతున్న ఆసక్తి రియా, అతని వారసుడు లాంగ్‌హర్స్ట్‌ను హంపి స్మారక కట్టడాల సమూహాన్ని క్లియర్ చేయడానికి, మరమ్మత్తు చేయడానికి దారితీసింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=52–53}} ఈ ప్రదేశం చారిత్రాత్మకంగా, పురావస్తుపరంగా, విజయనగర కాలానికి, దానికి ముందు కాలానికి గణనీయమైనది.{{sfn|J.M. Fritz|George Michell|2001}} ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఈ ప్రాంతంలో త్రవ్వకాలను కొనసాగిస్తోంది.<ref>{{cite web|title=Group of Monuments at Hampi, Karnataka – Archaeological Survey of India|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_hampi.asp|access-date=11 August 2015|publisher=Asi.nic.in}}</ref> == వివరణ == <gallery widths="200" heights="200"> దస్త్రం:Hampi,_India,_View_of_Hampi_Bazaar_from_Matanga_Hill.jpg|మాతంగ కొండ నుండి హంపి బజార్ దృశ్యం దస్త్రం:Hampi,_India,_Sri_Krishna_Temple,_Ancient_ruins_of_Hampi.jpg|శ్రీ కృష్ణ దేవాలయానికి ప్రవేశ ద్వారం దస్త్రం:Hampi,_India,_Temple_on_top_of_Matanga_Hill.jpg|మాతంగ కొండపై ఉన్న దేవాలయం దస్త్రం:6_Sasivekalu_temple_de_Ganesha_Hindu_Hampi_Vijayanagar_Karnataka_India.jpg|సాసివేకలు గణేశ స్మారక చిహ్నం దస్త్రం:A_temple_near_the_sunset_point_of_Hemakuta_hill.jpg|హేమకూట కొండపై చండికేశ్వర దేవాలయం వద్ద ధ్వజ స్తంభం దస్త్రం:Sri_Prasanna_Anjaneya_Gudi_on_Hemakuta_hill_(02).jpg|హేమకూట కొండపై శ్రీ ప్రసన్న ఆంజనేయ గుడి దస్త్రం:Two_temples_and_their_reflection_on_Hemakuta_temple_complex.jpg|నీటి మడుగుతో కూడిన మండపం. </gallery>హంపి గ్రానైట్ బండరాళ్లతో ఏర్పడిన కొండ ప్రాంతంలో ఉంది {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=13–14}} యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన హంపి స్మారక కట్టడాలు విజయనగర శిధిలాలలో ఒక ఉపసమితి. దాదాపు అన్ని స్మారక కట్టడాలు విజయనగర పాలనలో క్రీ.శ 1336, 1570 మధ్య నిర్మించబడ్డాయి.<ref>[http://asi.nic.in/asi_monu_whs_hampi.asp Hampi], Archaeological Survey of India</ref> ఈ ప్రదేశంలో దాదాపు 1,600 స్మారక కట్టడాలు ఉన్నాయి, ఇది {{convert|41.5|sqkm|sqmi}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="unescosum4" /> హంపి ప్రదేశాన్ని మూడు విస్తృత మండలాలుగా అధ్యయనం చేశారు; మొదటి దానిని బర్టన్ స్టెయిన్, ఇతరులు వంటి పండితులు "పవిత్ర కేంద్రం" గా పేర్కొన్నారు<ref name="Stein1989p312" /> రెండవది "అర్బన్ కోర్" లేదా "రాయల్ సెంటర్"గా సూచించబడుతుంది; మూడవది మెట్రోపాలిటన్ విజయనగరం మిగిలిన భాగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. పవిత్ర కేంద్రం, నది వెంబడి తీర్థయాత్ర చరిత్ర కలిగిన పురాతన దేవాలయాలు, విజయనగర సామ్రాజ్యానికి పూర్వం నాటి స్మారక కట్టడాలను కలిగి ఉంది.<ref name="Stein1989p39">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC&pg=PA31|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|author=Burton Stein|publisher=Cambridge University Press|year=1989|isbn=978-0-521-26693-2|pages=31–39}}</ref> అర్బన్ కోర్, రాయల్ సెంటర్ పవిత్ర కేంద్రంలోని వాటికి మించి అరవైకి పైగా శిధిలమైన దేవాలయాలను కలిగి ఉన్నాయి, అయితే అర్బన్ కోర్‌లోని దేవాలయాలన్నీ విజయనగర సామ్రాజ్యం నాటివి. అర్బన్ కోర్ రోడ్లు, ఒక కాలువ, నీటి ట్యాంకులు, మండపాలు, ముఖద్వారాలు, మార్కెట్లు, మఠాలు వంటి ప్రజా వినియోగ మౌలిక సదుపాయాలను కూడా కలిగి ఉంది.{{refn|అనిలా వర్గీస్, డైటర్ ఐగ్నర్ ప్రకారం, సాహిత్య, శాసన డేటా అద్వైత-స్మార్త మఠాలు (ఆశ్రమాలు), అలాగే శైవ, వైష్ణవ మఠాలు - శ్రీ వైష్ణవం, ద్వైత వైష్ణవ మఠాల ఉనికిని రుజువు చేస్తున్నాయి. వీటన్నింటికీ విజయనగర పాలకుల మద్దతు లభించింది. అయితే విజయనగర పతనం తర్వాత వీటన్నింటిలో అద్వైత, శైవ మతాలు మాత్రమే మిగిలాయి.<ref name=dieter127/>|group=note}} ఈ విభజనకు దాదాపు డెబ్బై ఏడు రాతి శాసనాలు సహాయపడ్డాయి.<ref name="Stein1989p39" /><ref name="dieter127">{{cite journal |last1=Verghese |first1=Anila |last2=Eigner |first2=Dieter |year=1998 |title=A Monastic Complex in Vithalapura, Hampi Vijayanagara |journal=South Asian Studies |volume=14 |issue=1 |pages=127–140 |doi=10.1080/02666030.1998.9628555}}</ref><ref name="fritz44">{{cite journal |last=Fritz |first=John M. |year=1986 |title=Vijayanagara: Authority and Meaning of a South Indian Imperial Capital |url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1986-03_88_1/page/44 |journal=American Anthropologist |volume=88 |issue=1 |pages=44–55 |doi=10.1525/aa.1986.88.1.02a00030 |s2cid=143926888}}</ref> చాలా స్మారక కట్టడాలు హిందూ మతానికి చెందినవి; దేవాలయాలు, ట్యాంకులు, మార్కెట్‌ల వంటి ప్రజా మౌలిక సదుపాయాలలో హిందూ దేవతలు, హిందూ గ్రంథాల ఇతివృత్తాలను వర్ణించే రిలీఫ్‌లు, కళాఖండాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=20–22}} ఆరు జైన దేవాలయాలు, స్మారక కట్టడాలు, ఒక ముస్లిం మసీదు, సమాధి కూడా ఉన్నాయి.{{sfn|Anila Vergাজী|2002|pp=20–22}} సమృద్ధిగా లభించే స్థానిక రాయి నుండి వాస్తుశిల్పం నిర్మించబడింది; ప్రధాన శైలి ద్రావిడ వాస్తుశిల్పం, దక్కన్ ప్రాంతంలో 1వ సహస్రాబ్ది ద్వితీయార్ధంలో హిందూ కళలు, వాస్తుశిల్పం పరిణామాలలో మూలాలను కలిగి ఉంది.{{sfn|Michael W. Meister|Madhusudan A. Dhaky|1996|pp=xvii–xviii}} 11, 14వ శతాబ్దాల మధ్య దక్షిణాన హొయసల సామ్రాజ్య పాలనలో అభివృద్ధి చెందిన కళల అంశాలు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి, రామచంద్ర దేవాలయం స్తంభాలలో, విరూపాక్ష దేవాలయ సముదాయం పైకప్పుల మాదిరిగా.{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=18–22}}{{refn|హంపికి సమీపంలో ఉన్న దక్కన్ ప్రాంతం, ముఖ్యంగా పట్టడకల్ - మరొక ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం, బాదామి గుహాలయాలు, దానికి ఉత్తరాన ఉన్న ఐహోల్, మరింత దక్షిణాన బేలూర్, హళేబీడు వరకు విస్తరించి ఉన్న ఉత్తర భారత, దక్షిణ భారత శైలుల కలయికతో అధునాతన హిందూ దేవాలయాలను నిర్మించే గొప్ప సంప్రదాయం ఉంది. ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుండి వినాశకరమైన దండయాత్రల తర్వాత 14వ శతాబ్దం మొదటి త్రైమాసికం తర్వాత ఇది అకస్మాత్తుగా ముగిసిందని మీస్టర్, ధాకీ పేర్కొన్నారు. దక్షిణ భారత కళాకారులు, వాస్తుశిల్పులు విజయనగరంలో ఎక్కువగా ద్రావిడ శైలిని అవలంబించడం ద్వారా కోలుకున్నారు.{{sfn|Michael W. Meister|Madhusudan A. Dhaky|1996|pp=xvii–xviii}}|group=note}} రాణీ స్నానపు గది, ఏనుగుల శాలల వంటి కొన్ని స్మారక కట్టడాలలో వాస్తుశిల్పులు ఇండో-ఇస్లామిక్ శైలిని కూడా అవలంబించారు, ఇది "అత్యంత పరిణామం చెందిన బహుళ-మతపరమైన, బహుళ-జాతి సమాజాన్ని" ప్రతిబింబిస్తుందని యునెస్కో పేర్కొంది.<ref name="unescosum4" />{{sfn|Anila Verghese|2000|pp=1–12}} ==దర్శనీయ స్థలాలు== {{main|హంపి నిర్మాణ సమూహాలు}} ===నగర ప్రవేశం=== 14వ శతాబ్దం నగర అవశేషాలు 26 చదరపు కి.మి విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంటాయి. ఉత్తరం వైపు [[తుంగభద్ర]] నది మీదగా మూడు వైపుల పెద్ద పెద్ద గ్రానైటు శిలలతో అప్పటి విజయనగర వీధుల వైభవాన్ని తెలుపుతూ ఉంటుంది. ఈ పట్టణంలోకి ప్రవేశిస్తుంటే కనిపించే విశాలమైన భవంతులు, పెద్ద పెద్ద ప్రాకారాలు అప్పటి నగర నిర్మాణ చాతుర్యాన్ని, సుల్తానుల అవివేక వినాశన వైఖరిని వెలిబుచ్చుతాయి. నగరం యొక్క ప్రధాన అవశేషాలన్ని కమలాపుర్‌ నుండి హంపి వెళ్ళే రహదారిలో కనిపిస్తాయి. కమలాపుర నుండి హంపి వెళ్ళె దారిలో కమలాపురకు మూడు కి.మి. దూరం మల్యంవంత రఘునాధ స్వామి దేవాలయం వస్తుంది. ఈ దేవాలయం [[ద్రావిడ ప్రజలు|ద్రవిడ]] ఆలయ నిర్మాణ శైలిలో నిర్మించబడింది. ఆ ఆలయంలో వైవిధ్య భరితంగా చెక్క బడిన [[చేపలు]], జలచరాలు పర్యాటకుల కళ్ళకు విందు. ===విరుపాక్ష దేవాలయం=== విరూపాక్ష దేవాలయం పురాతన పుణ్యక్షేత్రం, యాత్రికులు, పర్యాటకులకు ప్రధాన గమ్యస్థానం. ఇది హిందూ ఆరాధనా స్థలంగా మిగిలిపోయింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}} శివుడు, పంపా, దుర్గ దేవాలయాల భాగాలు 11వ శతాబ్దంలో ఉండేవి; ఇది విజయనగర కాలంలో విస్తరించబడింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jNqDFSxR8-MC&pg=PA123|title=Sacred Places of a Lifetime: 500 of the World's Most Peaceful and Powerful Destinations|author=National Geographic|publisher=National Geographic Society|year=2008|isbn=978-1-4262-0336-7|pages=123–124}}</ref> ఈ దేవాలయం చిన్న దేవాలయాల సమాహారం, క్రమం తప్పకుండా పెయింట్ చేయబడే {{convert|50|m|adj=on}} ఎత్తైన గోపురం, అద్వైత వేదాంత సంప్రదాయానికి చెందిన విద్యారణ్యుడికి అంకితం చేయబడిన ఒక హిందూ ఆశ్రమం, ఒక నీటి ట్యాంక్ (''మన్మథ''), కమ్యూనిటీ వంటగది, ఇతర స్మారక కట్టడాలు, తూర్పు చివర ఏకశిలా నంది మందిరంతో కూడిన {{convert|750|m}} పొడవైన శిధిలమైన రాతి మార్కెట్ ఉన్నాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=38–42}}{{sfn|Michael W. Meister|Madhusudan A. Dhaky|1996|pp=21–23, 91–92}} {{multiple image | total_width = 360 | align = right | direction = horizontal | image1 = 4 Erotic statues of Hindu Virupaksha Shiva Temple Hampi, Vijayanagar Karnataka India.jpg | caption1 = | image2 = 5 Erotic statues at the Hindu Shiva temple Virupaksha Hampi Vijayanagara Karnataka India April 2014.jpg | caption2 = | footer = విరూపాక్ష దేవాలయం బాహ్య రాతి గోడలపై శృంగార శిల్పాలు, విజయనగర సామ్రాజ్యం విభిన్న ప్రతిమాశాస్త్ర సంప్రదాయాలను ప్రదర్శిస్తున్నాయి. }} 800 గజాల పొడవు 35 గజాల వెడల్పు ఉన్న హంపి వీదులలో అత్యంత సుందరమైన ఇళ్ళున్నాయి. హంపి వీధికి పశ్చిమ చివర విరుపాక్ష దేవాలయం ఉంది. 50 మీటర్ల ఎత్తు ఉన్న తూర్పు గాలి గోపురం విరుపాక్ష దేవాలయంలోనికి స్వాగతం పలుకుతుంది. దేవాలయంలో ప్రధాన దైవం విరుపాక్షుడు (శివుడు). ప్రధాన దైవానికి అనుసంధానంగా పంపా దేవి గుడి, భువనేశ్వరి దేవి గుడి ఉంటుంది. ఈ దేవాలయానికి 7 వ శతాబ్దం<ref>{{cite web |url=http://www.museum.upenn.edu/new/research/Exp_Rese_Disc/Asia/vrp/HTML/Virupaksha.shtml |title=విరుపాక్ష పరిశోధన ప్రాజెక్టు |publisher= |accessdate=2006-09-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713185238/http://www.museum.upenn.edu/new/research/Exp_Rese_Disc/Asia/vrp/HTML/Virupaksha.shtml |archive-date=2007-07-13 |url-status=dead }}</ref> నుండి నిర్విఘ్నమైన చరిత్ర ఉంది. విరుపాక్ష-పంపా ఆలయం [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] కంటే ముందు నుండి ఉన్నదని శిలాశాసనాలు చెబుతున్నాయి. 10-12 శతాబ్దానికి చెందినవి అయి ఉండవచ్చని చరిత్రకారుల అంచనా <ref>{{cite web |url=http://www.hampionline.com/attractions/virupakshatemple.php |title= శ్రీ విరుపాక్ష దేవాలయం |publisher= |accessdate=2006-09-13 }}</ref> చరిత్ర ఆధారాల ప్రకారం ప్రధాన దేవాలయానికి [[చాళుక్యులు|చాళుక్యుల]], [[హొయసల సామ్రాజ్యం|హోయసల]] పరిపాలన మార్పులు చేర్పుల జరిగాయని అయితే ప్రధాన ఆలయం మాత్రం [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగ రాజులే]] నిర్మించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.hotelskarnataka.com/html/virupaksha-temple.htm |title=విరుపాక్ష |publisher= |accessdate=2006-09-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20030326082318/http://www.hotelskarnataka.com/html/virupaksha-temple.htm |archive-date=2003-03-26 |url-status=dead }}</ref> విజయనగర రాజుల పతనమయ్యాక దండయాత్రల వల్ల 16 వ శతాబ్ధానికి హంపి నగరంలోని అత్యాద్బుత శిల్ప సౌందర్యం నాశమైపోయింది.<ref>{{cite web |url=http://www.templenet.com/Karnataka/virup.html |title=విరుపాక్ష దేవాలయం, హంపి |publisher= |accessdate=2006-09-13 }}</ref> విరుపాక్ష-పంపా ప్రాకారం మాత్రం 1565 దండయాత్రల బారి పడలేదు. విరుపాక్ష దేవాలయంలో దేవునికి దూపనైవేద్యాలు నిర్విఘ్నంగా కొనసాగాయి. 19 వ శతాబ్దం మెదలులో ఈ ఆలయం పైకప్పు పై చిత్రాలకి, తూర్పు, ఉత్తర గోపురాలకి జీర్ణోద్ధరణ జరిగింది.<ref>{{cite web |url=http://www.museum.upenn.edu/new/research/Exp_Rese_Disc/Asia/vrp/HTML/Virupaksha.shtml |title=విరుపాక్ష దేవాలయ పరిశోధన ప్రాజెక్టు |publisher= |accessdate=2006-09-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713185238/http://www.museum.upenn.edu/new/research/Exp_Rese_Disc/Asia/vrp/HTML/Virupaksha.shtml |archive-date=2007-07-13 |url-status=dead }}</ref> ఈ దేవాలయానికి 3 ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. 9 ఖానాలతో 50 మీటర్ల ఎత్తు ఉన్న తూర్పు గోపురములోని రెండు ఖానాలు రాతితో నిర్మించబడ్డాయి మిగతా 7 ఖానాలు ఇటుకలతో నిర్మించబడ్డాయి. ఈ తూర్పు గోపురం నుండి లోపలికి ప్రవేశిస్తే బయటి నుండి ఆలయంలోకి వెళ్ళే మొదటి ప్రాకారం స్తంభాలు లేకుండా ఆకాశం కనిపించేటట్లు ఉంటుంది. ఈ ప్రాకారాన్ని దాటి లోపలికి వెళ్తే స్థంబాలతో కూడి కప్ప బడిన వసరా ఉంటుంది. స్తంభాలతో కూడి ఉన్న వసరాలో చిన్న చిన్న దేవాలయాలు ఉంటాయి. దీని కూడా దాటి లోపలి ప్రాకారంలోకి వెళ్ళితే గర్భగుడి వస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.hampionline.com/attractions/virupakshatemple.php |title=శ్రీ విరుపాక్ష |publisher= |accessdate=2006-09-13 }}</ref> తుంగభద్రా నది నుండి ఒక చిన్న నీటి ప్రవాహం ఆలయంలోకి ప్రవేశించి గుడి [[వంట]] గదికి నీరు అందించి బయటి ప్రాకారం ద్వారా బయటకు వెళ్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.hotelskarnataka.com/html/virupaksha-temple.htm |title=విరుపాక్ష |publisher= |accessdate=2006-09-13 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20030326082318/http://www.hotelskarnataka.com/html/virupaksha-temple.htm |archive-date=2003-03-26 |url-status=dead }}</ref> ఈ ఆలయ అభివృద్ధిలో [[శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయల]] పాత్ర ఎంతో ఉన్నదని లోపలి ప్రాకారం ఉన్న స్థంబాల వసరాలోని శిలాశాసనాలు చెబుతున్నాయి. ఈ లోపలి ప్రాకారంలోని స్తంభాల వసరాని 1510 సంవత్సరములో [[కృష్ణదేవరాయలు]] కట్టించాడని కుడా శిలాశాసనాలు చెబుతున్నాయి. <ref>{{cite web |url=http://www.hampi.in/sites/Virupaksha_Temple.htm |title=Details of Virupaksha Temple |publisher=హంపి.ఇన్‌ |accessdate=2007-03-08 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070621100717/http://www.hampi.in/sites/Virupaksha_Temple.htm |archive-date=2007-06-21 |url-status=dead }}</ref> విరుపాక్ష దేవాలయంలోని బయటి ప్రాకారంలో ఏకశిలలో చెక్క బడిన నంది ఒక కి.మి. దూరం వరకు కనిపిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Vijayanagara#virupaksha_temple|title=Details of Virupaksha Temple |publisher=ఆంగ్ల వికి |accessdate=2007-05-08 }}</ref> స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం, 1565లో హంపి ధ్వంసమైన తర్వాత హిందువులు కలుసుకునే ప్రదేశంగా, యాత్రికులు తరచుగా సందర్శించే ఏకైక దేవాలయం విరూపాక్ష దేవాలయం. ఈ దేవాలయం పెద్ద సంఖ్యలో జనాలను ఆకర్షిస్తుంది; విరూపాక్ష, పంపాల వివాహాన్ని సూచించడానికి వసంతకాలంలో రథోత్సవంతో వార్షిక ఉత్సవం జరుగుతుంది, అలాగే మహా శివరాత్రి ఉత్సవం కూడా జరుగుతుంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=58–65, 155}} దేవాలయం వెనుక భాగంలో ఇరుకైన సందులో నివసించే లక్ష్మి అనే ఏనుగు పట్ల వ్యవహరిస్తున్న తీరుపై పర్యాటకుల నుండి విమర్శలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite web|date=24 April 2019|title=5 reasons why getting an 'elephant blessing' in India is unethical|url=https://landofsize.com/5-reasons-why-getting-an-elephant-blessing-in-india-is-unethical/}}</ref> ==== కృష్ణ దేవాలయం, మార్కెట్, నరసింహ, లింగం ==== [[దస్త్రం:The_ruins_of_Krishna_Temple.jpg|ఎడమ|thumb|కృష్ణ దేవాలయ శిధిలాలు]] హేమకూట కొండకు ఆవల ఉన్న కృష్ణ దేవాలయం, బాలకృష్ణ దేవాలయం అని కూడా పిలువబడుతుంది, ఇది విరూపాక్ష దేవాలయానికి దక్షిణంగా సుమారు {{convert|1|km|miles}} దూరంలో ఉంది. ఇది క్రీ.శ 1515 నాటిది; హంపి సముదాయంలోని ఈ భాగాన్ని శాసనాలలో కృష్ణపురం అని పిలుస్తారు.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=70–72}} శిధిలమైన దేవాలయం ముందు పొడవైన మార్కెట్ వీధి ఉంది, దీనిని స్థానికంగా బజార్ అని కూడా పిలుస్తారు. వరుసగా ఉన్న రాతి దుకాణాల శిధిలాల మధ్య ఒక విశాలమైన రహదారి ఉంది, ఇది మార్కెట్‌కు, మార్కెట్ నుండి వస్తువులను రవాణా చేయడానికి రథాలకు అనుకూలంగా ఉండేది, అలాగే ఉత్సవాలు, పండుగ వేడుకలను నిర్వహించింది. ఈ రహదారికి ఉత్తరాన, మార్కెట్ మధ్యలో ఒక పెద్ద పుష్కరిణి ఉంది-ఇది మధ్యలో కళాత్మక పెవిలియన్ కలిగిన పబ్లిక్ యుటిలిటీ మెట్ల నీటి ట్యాంక్. ట్యాంక్ పక్కన ప్రజలు కూర్చోవడానికి పబ్లిక్ హాల్ (మండపం) ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=70–72}} {{multiple image | align = right | image1 = Giant Shiva Linga, Hampi.jpg | width1 = 148 | alt1 = | caption1 = | image2 = Narasimha Statue in Krishnapuram 1.jpg | width2 = 140 | alt2 = | caption2 = | footer = శివలింగం (ఎడమ), యోగ-నరసింహ ఏకశిలా విగ్రహాలు యధాతథంగా చెక్కబడ్డాయి. నరసింహుడు దెబ్బతిన్నాడు, అతని పీఠంపై కాలిన గుర్తులు ఉన్నాయి. }} దేవాలయం తూర్పు వైపుకు తెరుచుకుంటుంది; దిగువన మత్స్య అవతారంతో ప్రారంభమయ్యే విష్ణువు పది అవతారాల శిల్పాలతో కూడిన ముఖద్వారం ఉంది. లోపల కృష్ణుడి కోసం శిధిలమైన దేవాలయం, దేవతల కోసం చిన్న, శిధిలమైన పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=70–72}} ఆలయ సమ్మేళనం బయటి, లోపలి ఆవరణతో సహా మండపాలుగా పొరలుగా ఉంటుంది. ఈ సమ్మేళనం రెండు గోపుర ప్రవేశాలను కలిగి ఉంది. లోపల, 25 (5x5)-బే ఓపెన్ మండపం 9 (3x3)-బే కప్పబడిన మండపానికి దారి తీస్తుంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=70–71}} గర్భగుడిలోని బాలకృష్ణ (శిశువు కృష్ణుడు) అసలు విగ్రహం ఇప్పుడు చెన్నై మ్యూజియంలో ఉంది. తూర్పు గోపురం ముందు నుండి ఆధునిక రహదారి వెళుతుంది, ఇది కమలాపురం, హంపిని కలుపుతుంది. పశ్చిమ గోపురంలో యుద్ధ ఏర్పాటు, సైనికుల ఫ్రీజ్‌లు ఉన్నాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=70–72}} కృష్ణ దేవాలయం వెలుపలి భాగానికి దక్షిణంగా రెండు పక్కపక్కనే పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి, ఒకదానిలో హంపిలో అతిపెద్ద ఏకశిలా శివలింగం, మరొకదానిలో అతిపెద్ద ఏకశిలా యోగ-నరసింహ విష్ణు అవతారం ఉన్నాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=70–72}} {{convert|3|m}} శివలింగం ఘనాకార గదిలో నీటిలో నిలబడి ఉంటుంది, దాని పైభాగంలో మూడు కళ్ళు గీయబడి ఉన్నాయి. దీనికి దక్షిణాన {{convert|6.7|m}} ఎత్తైన నరసింహుని మందిరం ఉంది-విష్ణువు మానవ-సింహ అవతారం-యోగ భంగిమలో కూర్చున్నాడు. నరసింహుని ఏకశిలా విగ్రహంలో వాస్తవానికి లక్ష్మీదేవి కూడా ఉంది, కానీ ఇది విస్తృతమైన నష్టం, కార్బన్-మరకలతో ఉన్న నేల సంకేతాలను చూపుతుంది-మందిరాన్ని తగలబెట్టే ప్రయత్నాలకు ఆధారం. విగ్రహం శుభ్రం చేయబడింది, మందిరంలోని భాగాలు పునరుద్ధరించబడ్డాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=70–72}} ==== అచ్యుతరాయ దేవాలయం, మార్కెట్ సముదాయం ==== {{multiple image | align = right | image1 = Achyutaraya Temple, Hampi, Vijayanagara, Karnataka, India (2007) 1.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = 15th-16th century ruins of market and Vaishnavism Achyutaraya Tiruvengalanatha temple, Hampi Hindu monuments Karnataka 3.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = | footer = ఎడమ: అచ్యుతరాయ దేవాలయ శిధిలాలు; కుడి: దేవాలయ శిధిలాల ముందు ఉన్న మార్కెట్. }} అచ్యుతరాయ దేవాలయం, తిరువేంగళనాథ దేవాలయం అని కూడా పిలువబడుతుంది, ఇది విరూపాక్ష దేవాలయానికి తూర్పున సుమారు {{convert|1|km|miles}} దూరంలో ఉంది, దాని పవిత్ర కేంద్రంలో ఒక భాగం తుంగభద్ర నదికి సమీపంలో ఉంది. దీనిని శాసనాలలో అచ్యుతపురంలో ఉన్నట్లు ప్రస్తావించారు, ఇది క్రీ.శ 1534 నాటిది. హంపిలోని నాలుగు అతిపెద్ద సముదాయాలలో ఇది ఒకటి.{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=47–48}} ఈ దేవాలయం ఉత్తరాభిముఖంగా ఉండటం అసాధారణం. ఇది విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=105–107}} విజయనగర కాలంలో, దేవాలయాన్ని నది నుండి చేరుకునేవారు, మొదట ఉత్సవ ట్యాంక్ గుండా వెళ్లి ఆ తర్వాత విశాలమైన రహదారితో మార్కెట్ వీధి వెంబడి వెళ్లేవారు. దేవాలయానికి వెలుపలి గోపురం ఉండి 100-స్తంభాల హాలుతో కూడిన ప్రాంగణంలోకి దారి తీస్తుంది, విష్ణు దేవాలయానికి దారితీసే లోపలి గోపురం ఉంటుంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=105–107}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AjduAAAAMAAJ|title=Hampi, a Medieval Metropolis|author=S. Settar|publisher=Kala Yatra|year=1990|pages=25–27|oclc=24461300}}</ref> 100-స్తంభాల హాలులోని ప్రతి స్తంభానికి ప్రతి వైపులా విష్ణువు అవతారాల శిల్పాలు ఉంటాయి; శివుడు, సూర్యుడు, దుర్గ వంటి ఇతర దేవతలు; రోజువారీ జీవిత దృశ్యాలు—ఋషులు, ప్రేమ జంటలు, జోకర్లు; యోగాసనాలలో ఉన్న వ్యక్తులు; నమస్తే భంగిమల్లో ఉన్న వ్యక్తులు; విజయనగర చిహ్నాలు ఉంటాయి.<ref>జేమ్స్ మల్లిన్సన్, డానియెలా బెవిలాక్వా (2016), [http://hyp.soas.ac.uk/hampi/ The Hatha Yoga Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180509100402/http://hyp.soas.ac.uk/hampi/ |date=2018-05-09 }}, SOAS, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ లండన్</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=r7xmluMu-FsC|title=Sculptural Art of Hampi|author=K. M. Suresh|publisher=Directorate of Archaeology and Museums|year=1998|pages=190–195}}</ref> ఆలయ ద్వారం విజయనగర వంశ చిహ్నాలను చూపుతుంది; వరాహం (పంది), కత్తి, సూర్యుడు, చంద్రుడు. దేవాలయం, మార్కెట్ వీధి శిధిలావస్థలో ఉన్నాయి, అయితే వాటి లేఅవుట్ రథాల రాకపోకలకు వీలుగా వీధులు ఉన్న ప్రధాన మార్కెట్ అని సూచిస్తుంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fStuAAAAMAAJ|title=Vijayanagara, Progress of Research|author=Anila Verghese|publisher=Directorate of Archaeology & Museums|year=1996|editor=DV Devaraj, CS Patil|pages=179–191}}</ref>{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=47–49}} ===విఠల దేవాలయ సముదాయం=== [[దస్త్రం:Hampi_Vitthala_Temple_3465.jpg|ఎడమ|thumb|హంపిలో విఠల దేవాలయం]] హంపికి ఈశాన్య భాగంలో [[ఆనెగొంది|అనెగొంది]] గ్రామానికి ఎదురుగా ఉన్న విఠల దేవాలయ సముదాయం అప్పటి శిల్ప కళా సంపత్తికి ఒక నిదర్శనం. ఈ దేవాలయం మరాఠీలు విష్ణుమూర్తిగా ప్రార్థించే విఠలుడిది. ఈ ఆలయం 16 వ శతాబ్ధానికి చెందినది. విఠలేశ్వర దేవాలయం ఆకర్షణీయమైన విశేషం సప్త స్వరాలు పలికే ఏడు సంగీత స్తంభాలు.ఈ దేవాలయంలోనే [[పురందర దాసు|పురందరదాస]] ఆరాధనోత్సవాలు జరుతాయి. [[దస్త్రం:Vittala_temple_complex_Rath_MS.jpg|thumb|విఠల దేవాలయంలో రాతి రథం రూపంలో ఉన్న గరుడ మందిరం.]] ''విఠల'' దేవాలయం ప్రాంగణంలో రాతి రథం రూపంలో ''గరుడ మందిరం'' ఉంది; ఇది తరచుగా చిత్రించబడే హంపి చిహ్నం. చరిత్రకారుడు డాక్టర్ ఎస్. షెట్టార్ ప్రకారం, రథం పైన ఒక గోపురం ఉండేది, దానిని 1940లలో తొలగించారు.<ref>{{cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/A-mistake-of-elephantine-proportions/articleshow/44927944.cms|title=A Mistake of Elephantine Proportions|last1=Prasad|first1=Shyam S|date=25 October 2014|access-date=12 November 2020|publisher=Bangalore Mirror news|agency=Times group}}</ref> రాతి రథం ముందు పెద్ద, చతురస్రాకార, బహిరంగ స్తంభాలతో కూడిన అక్షీయ ''సభా మండపం'' లేదా కమ్యూనిటీ హాల్ ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=98–103}} మండపంలో నాలుగు విభాగాలు ఉన్నాయి, వాటిలో రెండు ఆలయ గర్భగుడితో సమలేఖనం చేయబడ్డాయి. మండపం 56 చెక్కిన రాతి కిరణాలను విభిన్న వ్యాసాలు, ఆకారం, పొడవు, ఉపరితల ముగింపుతో కలిగి ఉంది, ఇవి కొట్టినప్పుడు సంగీత శబ్దాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి; స్థానిక సాంప్రదాయ నమ్మకం ప్రకారం, ఈ హాలును సంగీతం, నృత్యం బహిరంగ వేడుకల కోసం ఉపయోగించేవారు.<ref>{{cite book|title=2012 International Conference on Signal Processing and Communications (SPCOM)|last1=Patil|first1=Hemant A.|last2=Gajbhar|first2=Shrishail S.|publisher=IEEE|year=2012|isbn=978-1-4673-2014-6|pages=1–5|chapter=Acoustical analysis of musical pillar of great stage of Vitthala temple at Hampi, India|doi=10.1109/spcom.2012.6290213|s2cid=6715610}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kumar |first1=Anish |last2=Jayakumar |first2=T. |last3=Rao |first3=C. Babu |display-authors=etal |year=2008 |title=Nondestructive characterization of musical pillars of Mahamandapam of Vitthala Temple at Hampi, India |journal=The Journal of the Acoustical Society of America |volume=124 |issue=2 |pages=911–917 |bibcode=2008ASAJ..124..911K |doi=10.1121/1.2945170 |pmid=18681583}}</ref> పండుగల సమయంలో దేవాలయం చుట్టూ ఊరేగింపుగా తీసుకువెళ్ళే ఆలయ రథాల నమూనాలో ఉన్న ఈ ఆలయం కరక్కోయిల్‌గా వర్గీకరించబడింది.<ref>{{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|last=Reddy|first=G.Venkatramana|publisher=Sri Ramakrishna Math|year=2010|isbn=978-81-7823-542-4|location=Mylapore, Chennai|pages=31, 32}}</ref> [[దస్త్రం:15th-16th_century_ruins_of_market_and_Vaishnavism_Vitthala_temple,_Hampi_Hindu_monuments_Karnataka.jpg|ఎడమ|thumb|విఠల దేవాలయ గోపురం, మార్కెట్.]] మండపం గర్భగుడి చుట్టూ నడవడానికి ఒక పరివేష్టిత ''ప్రదక్షిణ పథానికి'' కలుపుతుంది. ఈ అక్షీయ మండపం చుట్టూ (తూర్పు నుండి సవ్యదిశలో); గరుడ మందిరం, కళ్యాణ మండపం (వివాహ వేడుకలు), 100-స్తంభాల మండపం, అమ్మన్ మందిరం, ఉత్సవ మండపం (పండుగ హాలు) ఉన్నాయి. సమ్మేళనం గోడలకు వరుసగా స్తంభాలతో కూడిన వరండాలతో {{convert|1.3|ha|acres}} విస్తీర్ణంలో గోడతో కూడిన ఆవరణ ఉంది. ఆగ్నేయ మూలలో పైకప్పు కిటికీ (క్లెరెస్టోరి) ఉన్న వంటగది ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=98–103}}<ref name="dieter1272" /><ref name="mack24">{{cite journal |author=Alexandra Mack |year=2001 |title=The temple district of Vitthalapura |journal=Marg: A Magazine of the Arts |volume=53 |issue=1 |pages=24–39}}</ref> ఆలయ ఆవరణకు వెలుపల, దాని తూర్పు-ఆగ్నేయంగా, దాదాపు {{convert|1|km|miles}} పొడవున్న స్తంభాలతో కూడిన మార్కెట్ వీధి ఉంది; ఇవన్నీ ఇప్పుడు శిధిలావస్థలో ఉన్నాయి. ఉత్తరాన మరొక మార్కెట్, దక్షిణాభిముఖంగా ఉన్న మందిరం ఉంది, ఇందులో రామాయణ దృశ్యాలు, మహాభారత దృశ్యాలు, వైష్ణవ సాధువుల శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఉత్తర వీధి హిందూ తత్వవేత్త రామానుజాచార్యుడిని గౌరవించే ఆలయంతో ముగుస్తుంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=98–103}}<ref name="Dallapiccola109" /> విఠల దేవాలయం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతాన్ని విఠలాపురం అని పిలిచేవారు. ఇది ఆళ్వార్ సంప్రదాయం చుట్టూ కేంద్రీకృతమైన పుణ్యక్షేత్రంగా రూపొందించబడిన వైష్ణవ మఠంకు (ఆశ్రమం) ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. కనుగొనబడిన శాసనాల ప్రకారం ఇది హస్తకళల ఉత్పత్తికి కూడా కేంద్రంగా ఉండేది.<ref name="dieter1272" /><ref name="Dallapiccola109" /><ref name="mack24" /> ===శిలా రథం=== ఈ ఏక శిలా రథం విఠల దేవాలయ సముదాయానికి తూర్పు భాగంలో ఉంది. ఇంకో విశేషం ఏమంటె ఈ రథానికి కదిలే చక్రాలు ఉంటాయి. ===గజ శాల=== పట్టపు ఏనుగులు నివాసం కొరకు వాటి దైనందిన కార్యకలాపాల కొరకు రాజ ప్రసాదానికి దగ్గరలోనే గజశాల ఉంది. ఏనుగులు కవాతు చేయడానికి వీలుగా ఈ గజశాలకు ఎదురుగా ఖాళీ ప్రదేశం ఉంది. ఈ గజశాల గుమ్మాలు కొప్పు ఆకారంలో ఉండి ముస్లిం కట్టడ శైలి చూపుతున్నాయి. మావటి వారు సైనికులు ఉండడానికి గజశాలకు ప్రక్కన సైనిక స్థావరాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.art-and-archaeology.com/india/hampi/ele01.html |title=గజశాలలు |publisher= |accessdate=2006-09-09 }}</ref> ==== హేమకూట కొండ స్మారక కట్టడాలు ==== ఉత్తరాన విరూపాక్ష దేవాలయ సముదాయం, దక్షిణాన కృష్ణ దేవాలయం మధ్య హేమకూట కొండ ఉంది. ఇది విజయనగరానికి ముందు, విజయనగర ప్రారంభ కాలపు దేవాలయాలు, నిర్మాణాలకు సంరక్షించబడిన ఉదాహరణలుగా ఉన్న నిరాడంబరమైన పరిమాణపు స్మారక కట్టడాల సమాహారం. ఈ సైట్ అనేక ముఖ్యమైన శాసనాలను కలిగి ఉంది, సులభంగా చేరుకోవచ్చు. హంపిలోని కొన్ని భాగాలు, పవిత్ర కేంద్రాన్ని దాని రాయల్ సెంటర్‌తో ఉన్న పట్టణ కోర్ నుండి వేరుచేసే సారవంతమైన, వ్యవసాయ లోయ దృశ్యాలను అందిస్తుంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=66–69}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=37–39}} [[దస్త్రం:Temples_on_the_Hemakuta_Hill.jpg|thumb|హేమకూట కొండ దేవాలయాలు]] కొండపై ముప్పైకి పైగా చిన్న-నుండి-మధ్యస్థ పరిమాణ దేవాలయాలు, నీటి కુંభాలు, ముఖద్వారాలు, లౌకిక పెవిలియన్‌లు ఉన్నాయి.{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=37–39}} తాజా ఉదాహరణలు 14వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటివి.{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=37–39}}{{sfn|George Michell|1995|pp=28–29}} కొన్ని నిర్మాణాలు రాతి దిమ్మెల నుండి సమీకరించబడిన దేవాలయాలు లేదా మండపాల భిన్నమైన-పరిమాణ నమూనాలు. మరికొన్ని ''ఫంసానా'' శైలి వంటి విభిన్న డిజైన్లతో పూర్తయిన స్మారక కట్టడాలు.{{sfn|Vinayak Bharne|Krupali Krusche|2014|pp=72–74}} ఈ శైలిలోని రెండు దేవాలయాల సమూహాలు ఒకేలా కనిపిస్తాయి; ప్రతిదానిలో మూడు విమానాలు ఉంటాయి, ఇవి చతురస్రాకార గర్భగుడులను కలిగి ఉంటాయి, ప్రతి సెట్ దాని స్వంత భాగస్వామ్య చతురస్రాకార మండపానికి అనుసంధానించబడి ఉంటుంది.{{sfn|George Michell|1995|pp=28–29}} వీటిపై ఉన్న టవర్లు (శిఖరాలు) పిరమిడ్ ఆకారపు గ్రానైట్ నిర్మాణాలు, ఇవి పదకొండు పేర్చబడిన, కుంచించుకుపోతున్న చతురస్రాలు, దక్కన్-శైలి చతురస్రాకార కలశ ముగింపుతో ఉంటాయి.{{sfn|George Michell|1995|pp=28–29}} రెండు సెట్లు మూడు లింగాలతో ఉన్న శివాలయాలు; ప్రారంభ మూలాలు వాటి సరళమైన బాహ్య, అంతర్గత గోడల కారణంగా వీటిని జైన దేవాలయాలుగా తప్పుగా గుర్తించాయి. ఈ సమూహాలలో ఒకదానిలో 14వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ''కంపిల'' ఈ స్మారక కట్టడాన్ని నిర్మించినట్లు రికార్డు చేసే చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైన శాసనం ఉంది. ఈ శాసనం హంపిని కంపిలి రాజ్యంతో కలుపుతుంది, కంపిలి చరిత్రను దాని తరువాత వచ్చిన విజయనగర సామ్రాజ్యంతో ముడిపెడుతుంది.{{sfn|George Michell|1995|pp=28–29}} హేమకూట కొండపై ఉన్న దేవాలయాల శైలి విభిన్న రకాల హిందూ దేవాలయాలతో ప్రయోగాలు చేయడానికి ఇది ఒక అధ్యయన కేంద్రంగా ఉండి ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది. చాళుక్యుల కాలం, రాష్ట్రకూటుల కాలం, తరువాతి కాలాలకు చెందిన శైలులు ఉన్నాయి. ఇది అసలు విరూపాక్ష దేవాలయానికి నమూనాగా కూడా ఉండవచ్చు, ఇది తరువాత గోపురం, మండలం, ఇతర చేర్పులతో బాగా విస్తరించబడింది. విష్ణువు మానవ-సింహ అవతారమైన నరసింహుడికి అంకితం చేయబడిన ఇదే విధమైన స్మారక కట్టడం హంపికి తూర్పున ఉంది; దాని సమీపంలో ఉన్న ఒక శాసనం ఇది క్రీ.శ 1379లో పనిచేస్తున్నట్లు పేర్కొంది.{{sfn|George Michell|1995|pp=28–29}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=37–39}} హేమకూట కొండపై రెండు ఏకశిలా గణేశ విగ్రహాలతో కూడిన స్మారక కట్టడాలు కూడా ఉన్నాయి; కడలేకాలు గణేశుడు, సాసివేకాలు గణేశుడు.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=68–69}} కడలేకాలు గణేశుడికి అతని శనగ గింజ (gram) ఆకారపు బొజ్జ పేరు పెట్టారు, ఇది మాతంగ సమీపంలోని కొండ తూర్పు వైపున ఉన్న హంపి పవిత్ర కేంద్రం మధ్యలో ఉంది.{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=27, 36–37}} స్తంభాలతో కూడిన, ఓపెన్ మండపం గర్భగుడికి దారి తీస్తుంది, ఇది {{convert|4.5|m}} ఎత్తైన ఏకశిలా గణేశ విగ్రహాన్ని కలిగి ఉంది, ఇది ఉన్న రాయి నుండి స్థానికంగా చెక్కబడింది. గణేశుడి దంతం, ఇతర భాగాలు దెబ్బతిన్నాయి, కానీ ఎడమ చేతిలో-అతని తొండం చేరుకునే రైస్ కేక్ ట్రీట్‌ను పట్టుకుని ఉండటం-బయటపడింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=66–69}} సాసివేకాలు గణేశుడికి అతని ఆవగింజ (mustard seed) ఆకారపు బొజ్జ పేరు పెట్టారు, ఇది కడలేకాలు గణేశుడికి నైరుతిలో కృష్ణ దేవాలయానికి సమీపంలో ఉంది. ఇది {{convert|2.4|m}} ఎత్తైన ఏకశిలా విగ్రహం, ఇది కూడా ఉన్న రాయి నుండి స్థానికంగా చెక్కబడింది. సాసివేకాలు గణేశుడు తన తల్లి పార్వతితో చెక్కబడ్డాడు, ఆమె ఒడిలో అతను కూర్చుంటాడు. ఆమె విగ్రహం వెనుక నుండి మాత్రమే కనిపిస్తుంది. స్మారక కట్టడం ఓపెన్-పిల్లర్ మండపం లోపల ఉంది; ఎడమ చెయ్యి, దంతం దెబ్బతిన్నాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=68–69}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=36–37}} ==== హజారా రామాలయం ==== {{multiple image | align = left | image1 = Perspective view of Garbhagriha in Hazara Rama Temple.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Ornate Carvings on Garbhagriha of Hazara Rama Temple, Hampi (01).jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = | footer = ఎడమ: హజారా రామ దేవాలయ గర్భగృహం; కుడి: దేవాలయంపై అలంకరించబడిన చెక్కడాలు }} హజారా రామాలయం, శాసనాలలో రామచంద్ర దేవాలయంగా సూచించబడుతుంది, హంపి రాయల్ సెంటర్ విభాగంలో అర్బన్ కోర్ పశ్చిమ భాగాన్ని ఆక్రమించింది. ఈ దేవాలయం రామాయణానికి చెందిన రాముడికి, విష్ణు అవతారానికి అంకితం చేయబడింది. ఇది రాజకుటుంబానికి వేడుకల దేవాలయం. ఈ దేవాలయం 15వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటిది, ఒకటవ దేవరాయలకు ఆపాదించబడింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=84–86}} దేవాలయం వెలుపలి గోడలు హిందూ మహానవమి (దసరా), వసంతకాలపు హోలీ పండుగ ఊరేగింపు, వేడుకలను కళాఖండాల సమాంతర బ్యాండ్లలో చిత్రీకరిస్తాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=84–86}} అతి తక్కువ బ్యాండ్ కవాతు చేస్తున్న ఏనుగులను చూపుతుంది, దాని పైన గుర్రపు రౌతులు నడిపించే గుర్రాలు ఉన్నాయి, తరువాత ప్రజలచే సత్కరించబడిన సైనికులు, తరువాత నృత్యకారులు, సంగీతకారులు, పై పొరలో సాధారణ ప్రజల ఊరేగింపును వర్ణిస్తుంది. విజయనగర రాజధానిని సందర్శించిన పర్షియన్లు, పోర్చుగీసుల సజీవ జ్ఞాపకాలలో పండుగలు, ఊరేగింపుల వర్ణనను ఈ చిత్రణ ప్రతిబింబిస్తుంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RS4ASa7WCfMC|title=The Ramachandra Temple at Vijayanagara|author=Anna Libera Dallapiccola|publisher=American Institute of Indian Studies|year=1992|isbn=978-81-85425-27-6|pages=1–19}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fStuAAAAMAAJ|title=Vijayanagara, Progress of Research|author=Anna L Dallapiccola|publisher=Directorate of Archaeology & Museums|year=1996|editor=DV Devaraj, CS Patil|pages=128–134}}</ref> {{multiple image | align = right | image1 = Le temple Hazara Rama Thousand Vishnu Avatar Hampi Vijayanagar India 2014.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Le temple Hazara Rama (Hampi, Inde) (14302319731).jpg | width2 = 120 | alt2 = | caption2 = | footer = ఎడమ: హజారా రామ దేవాలయం వెలుపలి గోడలు హిందూ పండుగ ఊరేగింపులను చూపుతాయి; కుడి: విష్ణు పురాణం ప్రకారం విష్ణువు అవతారంగా గౌతమ బుద్ధుడు, దేవాలయం లోపల }} దేవాలయం లోపలి గోడలలో హిందూ ఇతిహాసం ''రామాయణం'' విస్తృతమైన కథనాన్ని కలిగి ఉన్న ఫ్రీజ్‌లు ఉన్నాయి.<ref name="roger273">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ctgyAAAAIAAJ|title=Indien in Deutschland: Darmstädter Beiträge zum Diskurs über indische Religion, Kultur und Gesellschaft|author=Roger Töpelmann|publisher=P. Lang|year=1990|isbn=978-3-631-42335-6|pages=273–278|language=de}}</ref>{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=84–86}} దేవాలయంలో ప్రవేశ మండపం, యజ్ఞ వేడుకల హాలు ఉన్నాయి, దీని పైకప్పు కప్పు గుండా పొగ, పొగను వెంటిలేట్ చేయడానికి రూపొందించబడింది. ప్రధాన మండపం లోపల హొయసల శైలిలో సంక్లిష్టంగా చెక్కబడిన నాలుగు స్తంభాలు ఉన్నాయి; ఈ చెక్కడాలలో వైష్ణవానికి చెందిన రాముడు, లక్ష్మణుడు, సీత, శక్తికి చెందిన మహిషాసురమర్దినిగా దుర్గ, శైవానికి చెందిన శివ-పార్వతుల వర్ణనలు ఉన్నాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=84–86}} చతురస్రాకార గర్భగుడిలో చిత్రాలు లేవు. దేవాలయంలో విష్ణు అవతారాల పురాణాలను వర్ణించే ఫ్రీజ్‌లతో కూడిన చిన్న మందిరం ఉంది.<ref name="roger273" /> ఈ శిధిలమైన దేవాలయ సముదాయం వేలాది శిల్పాలు, శాసనాలు, హిందూ తత్వశాస్త్రం వర్ణించే విస్తృతమైన కుడ్యచిత్రాలు, తోటలతో వేయబడిన విశాలమైన ప్రాంగణానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="Madan">{{cite book|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|title=India through the ages|last=Gopal|first=Madan|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1990|editor=K.S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/178 178]}}</ref> ==== కోదండరామ దేవాలయం, నదీతీర స్మారక కట్టడాలు ==== [[దస్త్రం:Nandi_at_the_Tungabhadra_river,_Hampi.jpg|thumb|హంపి తుంగభద్ర నది రాళ్లపై శివలింగం, నంది శిల్పాలు]] కోదండరామ దేవాలయ సముదాయం తుంగభద్ర నది సమీపంలో ఉంది, అచ్యుతరాయ దేవాలయానికి ఉత్తరాన ఉంది. ఈ దేవాలయం చక్రతీర్థానికి ఎదురుగా ఉంటుంది, ఇక్కడ తుంగభద్ర ఉత్తరం వైపు హిమాలయాల వైపు మలుపు తీసుకుంటుంది. పవిత్రంగా పరిగణించబడే నదీ తీరాలు, స్నానం చేయడానికి విజయనగర కాలపు ఘాట్, మండప సౌకర్యాలను కలిగి ఉంటాయి. దేవాలయం ముందు రావి చెట్టు (Pipal tree) కింద ''దీప స్తంభం'' (లైటింగ్ పిల్లర్) ఉంది, లోపల రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడికి అంకితం చేయబడిన గర్భగుడి ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=108–109}} సమీపంలో, దాని ఉత్తరాన ఉన్న కోటితీర్థం వరకు కొనసాగుతూ, విఠల, ఆంజనేయ, శివ, ఇతర దేవతలకు అంకితం చేయబడిన అనేక చిన్న పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి. రాతి ముఖంపై అనంతశయన విష్ణువు (విశ్రమిస్తున్న విష్ణువు విశ్వ చక్రాన్ని సృష్టిస్తున్నాడు, రంగనాథుడు), నరసింహ, ప్రహ్లాద పురాణాలను వివరించే ఫ్రీజ్‌లు, వైష్ణవ పౌరాణిక సంప్రదాయం ప్రకారం విష్ణువు ఇరవై నాలుగు అవతారాలు ఉన్నాయి. నది సమీపంలో శైవ మతానికి చెందిన 1,008 లింగాలతో చెక్కబడిన శిల ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=108–109}} ==== పట్టాభిరామ దేవాలయ సముదాయం ==== [[దస్త్రం:Pattabhirama_temple_in_Hampi_1.JPG|కుడి|thumb|హంపి శివార్లలో పట్టాభిరామ దేవాలయం]] పట్టాభిరామ దేవాలయ సముదాయం పవిత్ర కేంద్రం, అర్బన్ కోర్ వెలుపల దక్షిణ సబర్బన్ కేంద్రంలో ASI హంపి మ్యూజియం నుండి సుమారు {{convert|500|m|yards}} దూరంలో ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=93–94}} ఇది ఇప్పుడు కమలాపురానికి ఈశాన్యంలో ఉన్న ఈ శివారు ప్రాంతపు ఆర్థిక, సాంస్కృతిక కార్యకలాపాల కేంద్రంగా ఉండేది. వరదేవి అమ్మన పట్టణంగా కూడా పిలువబడే ఈ సముదాయం బహుశా 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నిర్మించబడి రాముడికి (విష్ణు అవతారం) అంకితం చేయబడింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=93–94}} ఈ సముదాయంలో ఒక ప్రధాన దేవాలయం, ప్రాకారం లోపల స్తంభాలతో కూడిన ప్రాంగణం, గర్భగుడి ముందు 64 (8x8 చదరపు)-స్తంభాలు, పైకప్పు గల మండపం ఉన్నాయి. సముదాయం, గర్భగుడి తూర్పు ముఖంగా ఉంటాయి; సాధారణ ప్రవేశం తూర్పు గోపురం గుండా ఉండేది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=93–94}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=73–74}} గోపురానికి ఆరు అంచెలు ఉన్నాయని శిధిలాలు సూచిస్తున్నాయి. పట్టాభిరామ దేవాలయంలో 100 స్తంభాల హాలు-బహుశా ఫీడింగ్ హాల్-పరివేష్టిత సమ్మేళనం దక్షిణ గోడకు అనుసంధానించబడి ఉంది. స్తంభాలపై హిందూ ఇతివృత్తాలను వర్ణించే శిల్పాలు ఉన్నాయి, వీటిలో దేవుళ్ళు, దేవతలు, హిందూ గ్రంథం నుండి దృశ్యం, యోగా, నమస్తే ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=r7xmluMu-FsC|title=Sculptural Art of Hampi|author=K. M. Suresh|publisher=Directorate of Archaeology and Museums|year=1998|pages=84–87}}</ref> ==== మహానవమి దిబ్బ, పబ్లిక్ స్క్వేర్ సముదాయం ==== మహానవమి వేదిక, దీనిని "గ్రేట్ ప్లాట్‌ఫారమ్", "ఆడియన్స్ హాల్", "దసరా" లేదా "మహానవమి దిబ్బ" స్మారక కట్టడం అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది రాయల్ సెంటర్ (అర్బన్ కోర్) లోపల అత్యున్నత ప్రదేశాలలో ఒకటైన {{convert|7.5|ha|acres}} ఎన్‌క్లోజర్‌లో ఉంది. ఇది వేడుక నిర్మాణాలను కలిగి ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=88–89}}<ref name="Dallapiccola1998p27">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9GzqAAAAMAAJ|title=Sculpture at Vijayanagara: Iconography and Style|author1=Anna Libera Dallapiccola|author2=Anila Verghese|publisher=Manohar Publishers|year=1998|isbn=978-81-7304-232-4|pages=2–3, 27–28, 91–95}}</ref> విజయనగరాన్ని సందర్శించిన విదేశీయుల జ్ఞాపకాలలో ఇది ప్రస్తావించబడింది, కొందరు దీనిని "విక్టరీ హౌస్" అని పిలిచారు.{{refn|విజయనగరాన్ని సందర్శించి వ్యాపారం చేసిన పోర్చుగీసు వారి జ్ఞాపకాలు దీనిని ప్రస్తావించాయి.<ref name=fritz44/>}} ఈ సముదాయంలోని అతిపెద్ద స్మారక కట్టడం మూడు ఆరోహణ చతురస్ర దశలను కలిగి ఉంది, ఇది పెద్ద, చతురస్రాకార వేదికకు దారి తీస్తుంది, దాని పైన చెక్క మండపం ఉండేది. హంపి విధ్వంసం సమయంలో ఇది కాలిపోయింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=88–90}} [[దస్త్రం:Mahanavami_Dibba1.jpg|thumb|మహానవమి వేదిక స్మారక చిహ్నం]] ప్లాట్‌ఫారమ్ దిగువ రెండు స్థాయిలు గ్రానైట్‌తో నిర్మించబడ్డాయి. ఇది 14వ శతాబ్దపు రాజ కార్యకలాపాల జాబితా—మరియు ఏనుగులు, గుర్రాలు, ఒంటెలతో సహా కవాతు చేసే జంతువుల శ్రేణులను కలిగి ఉండవచ్చు.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=88–89}}<ref>{{cite book|title=Great Platform at Vijayanagara: Architecture & Sculpture|author=Anna Dallapiccola|publisher=Manohar|year=2010|isbn=978-8173048586|pages=1–9}}</ref> దక్షిణ వైపున ఉన్న శిల్పాలు సంగీతకారులను, నృత్యకారులను చూపుతాయి, ఇందులో మహిళా దాండియా రాస్ స్టిక్-డ్యాన్సర్లు ఉన్నారు. మూడవ స్థాయి శిల్పాలు ఒక యుద్ధ ఊరేగింపు, జంటలు, ఒకరిపై ఒకరు నీళ్లు చల్లుకుంటూ హోలీ (వసంతోత్సవం) జరుపుకుంటున్న సాధారణ పౌరుల దృశ్యాలను చూపుతాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=88–90}}<ref name="Dallapiccola1998p27" /><ref>{{cite book|title=Dimensions of Indian Art|author=G Michell|publisher=Agam Kala Prakashan|year=1986|editor=Lokesh Chandra|pages=101–104|chapter=Chapter: Folk tradition in the Monumental Setting: Sculptures on the Great Platform at Vijayanagara|editor2=Jyotindra Jain|display-editors=etal|chapter-url=https://books.google.com/books?id=5cafAAAAMAAJ}}</ref> గొప్ప ప్లాట్‌ఫారమ్ సమీపంలో ఆడియన్స్ హాల్ ఉంది, ఇందులో కూడా బహుశా చెక్క పెవిలియన్ ఉండి ఉండవచ్చు, ఇది 100 రాతి మొద్దుల ద్వారా రుజువు చేయబడింది; ఇది కూడా కాలిపోయింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=88–89}} ప్లాట్‌ఫారమ్‌కు దక్షిణాన 1980లలో పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు త్రవ్విన గ్రానైట్‌తో చేసిన పెద్ద, సుష్ట, మెట్ల ట్యాంక్‌కు నీటిని నడిపించే కాలువ ఉంది. ఈ సముదాయంలో బహుశా వాటర్ స్పోర్ట్స్ కోసం మరొక పెద్ద నీటి కొలను, ఒక ఉద్యానవనం, వివిధ మండపాలు ఉన్నాయి. మెట్ల ట్యాంక్ సమీపంలో శిధిలమైన దేవాలయం లాంటి స్మారక కట్టడం ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=88–90}}<ref name="fritz442" /> ==== నీటి మౌలిక సదుపాయాలు ==== [[దస్త్రం:Krishna_Pushkarani_-_Hampi_Ruins.jpg|ఎడమ|thumb|కృష్ణ దేవాలయం వద్ద నీటి ట్యాంక్]] [[దస్త్రం:IMG_2272_Queen's_Bath.jpg|ఎడమ|thumb|ఇండో-ఇస్లామిక్ శైలిలో నిర్మించబడిన రాణి స్నానపు గది]] స్క్వేర్ వాటర్ పెవిలియన్, రాణి స్నానపు గది (క్వీన్స్ బాత్) అని కూడా పిలువబడుతుంది, ఇది రాయల్ సెంటర్‌కు ఆగ్నేయంలో ఉంది. ఇది ఒక పెవిలియన్, నీటి బేసిన్, దానికి స్వచ్ఛమైన నీటిని తరలించడానికి, వాష్ వాటర్, ఓవర్‌ఫ్లోలను తీసివేయడానికి ఒక పద్ధతిని కలిగి ఉంది. బేసిన్ అలంకరించబడిన, స్తంభాలతో కూడిన, వాల్టెడ్ బే లోపల పరివేష్టితం చేయబడింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=91}} సమీపంలో కాలువ శిధిలాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=91}} ఈ భవనం ఆధునిక నామం, రాణి స్నానపు గది బహుశా తప్పుపేరు కావచ్చు, ఎందుకంటే ఇది పురుషులు, ప్రయాణికుల కోసం ఒక పబ్లిక్ బాత్.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=91}}<ref name="michell19">{{cite journal |last=Michell |first=George |year=1985 |title=Vijayanagara: the architectural record |journal=South Asian Studies |volume=1 |issue=1 |pages=19–41 |doi=10.1080/02666030.1985.9628330}}</ref> భవనం ఇంటీరియర్ ఆర్చ్‌లు ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం నుండి ప్రభావాన్ని చూపుతాయి, భారతదేశంలో హిందూ, ముస్లిం కళలు ఒకరినొకరు ప్రభావితం చేసుకున్న యుగాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref>{{cite journal |author=D. Fairchild Ruggles |author-link=D. Fairchild Ruggles |year=2013 |title=At the Margins of Architectural and Landscape History |journal=Muqarnas |volume=30 |issue=1 |pages=95–117 |doi=10.1163/22118993-0301P0006}}</ref> విజయనగర సామ్రాజ్యం విస్తృతమైన నీటి మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించింది,<ref name="michell19" /><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FTXbAAAAMAAJ|title=The Irrigation and Water Supply Systems of Vijayanagara|author=Dominic J. Davison-Jenkins|publisher=Manohar|year=1997|isbn=978-81-7304-031-3|pages=1–12|oclc=879239921}}</ref> కొన్ని ఉదాహరణలలో విరూపాక్ష దేవాలయం సమీపంలోని మన్మథ ట్యాంక్, ఇది సుమారు 9వ శతాబ్దం నాటిది, విజయనగర కాలానికి ముందు నాటిది. అక్కడ దొరికిన ఒక శాసనం ప్రకారం, మన్మథ ట్యాంక్ అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది, 1199లో దుర్గా మందిరం జోడించబడింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=65}} సింహంతో పోరాడుతున్న యోధుడు వంటి ట్యాంక్ వద్ద కళాకృతిని చేర్చడం 13వ శతాబ్దం నాటిది, హొయసలులు హంపిని తరచుగా సందర్శించే సమయం.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=65}} [[దస్త్రం:15th_century_aqua_duct_to_Mahanavami_platform_Pushkarani_step_well,_Hampi_Hindu_monuments_Karnataka_3.jpg|కుడి|thumb|మెట్లతో కూడిన చతురస్రాకార నీటి ట్యాంక్]] హంపి స్మారక కట్టడాలలో ట్యాంకులు, నగరంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు నీటిని తీసుకువెళ్ళడానికి కాలువలు, అలాగే నీటి ఓవర్‌ఫ్లోను తొలగించడానికి కాలువలు ఉన్నాయి.<ref name="michell19" /> 1980లలో అర్బన్ కోర్‌లోని మహానవమి వేదిక సమీపంలో జరిపిన త్రవ్వకాలలో ఒక పెద్ద, చతురస్రాకార మెట్ల ట్యాంక్ బయటపడింది, ఇది కాలువ ద్వారా పోషించబడింది.<ref>Roger Dunn (2005), [http://vc.bridgew.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1132&context=br_rev Photographs of Hampi, India], Bridgewater Review, 24(1), pp. 15–18</ref> ఈ ట్యాంకులు పబ్లిక్ యుటిలిటీస్; కొన్ని బహుశా రాజ వేడుకల కోసం ఉపయోగించబడ్డాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=90}} 1990లో జరిగిన పురావస్తు త్రవ్వకాలలో హంపి-విజయనగర మహానగరంలో ఇరవై మూడు బావులు, నీటి కుండలు బయటపడ్డాయి. వీటిలో పద్మూడు నగర గోడల వెలుపల శివార్లలో, పది లోపల కనుగొనబడ్డాయి. వీటిలో పన్నెండు రోడ్డు పక్కన, ఎనిమిది దేవాలయాల దగ్గర, పది నివాస ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి, రెండు అర్బన్ కోర్ లోపల నీటిపారుదల కోసం ఉపయోగించబడ్డాయి. వ్యవసాయం కోసం దరోజి లోయలో మరిన్ని నీటి నిర్మాణాలు కనుగొనబడ్డాయి. పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు కాథ్లీన్ మోరిసన్, కార్లా సినోపోలీ ప్రకారం, హంపి నీటి మౌలిక సదుపాయాలు ప్రయాణికుల ఉపయోగం కోసం, ఆచారాలు, గృహ వినియోగం, నీటిపారుదల కోసం ఉండేవి.<ref>Kathleen Morrison Carla Sinopoli (1991), ''Archaeological Survey in the Vijayangara Metropolitan Region: 1990'', in Vijayanagara: Progress of Research, Editors: DV Devaraj, CS Patil, pages 67–69</ref> ==== ఫౌంటైన్లు, కమ్యూనిటీ వంటగది ==== హంపిలోని అనేక ప్రధాన దేవాలయాలలో ఒక ఎంబెడెడ్ వంటగది, 100 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ స్తంభాలతో కూడిన ఫీడింగ్ హాల్స్ ఉన్నాయి.<ref name="Dallapiccola1092" /><ref name="mack59" /> హంపిలో ఒక ప్రత్యేకమైన పబ్లిక్ ''భోజన శాల'' (ఆహార గృహం) కూడా ఉంది, ఇక్కడ నీటి కాలువకు ఇరువైపులా ఒక రాయిలో వరుసగా అనేక ''తాలి'' (వంటకం) చెక్కబడ్డాయి. రాజ కేంద్రం దక్షిణాన అష్టభుజి ఫౌంటెన్ దగ్గర ఒక ఉదాహరణ కనుగొనబడింది;{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=74}} ఎపిగ్రాఫికల్ మూలాల ప్రకారం, ఈ హంపి ''భోజన శాల'' అనేది ఒక ''ఉటాడ కలువే'' లేదా "తినడానికి అనుసంధానించబడిన కాలువ".{{sfn|Anila Verghese|2002|p=30}} ==== ఏనుగుల శాలలు, ఎన్‌క్లోజర్ ==== రాయల్ సెంటర్ తూర్పున గజశాల, లేదా ఏనుగుల శాలలు ఉన్నాయి, ఇవి ఉత్తర-దక్షిణంగా సమలేఖనం చేయబడిన పదకొండు చతురస్రాకార గదులను కలిగి ఉంటాయి. లాయల ప్రవేశ ద్వారాలు వంపుగా ఉంటాయి; పది గదుల పైన ప్రత్యామ్నాయంగా ఫ్లూటెడ్, సాదా గుమ్మటాలు ఉంటాయి. లాయల మధ్యలో పైకప్పును చేరుకోవడానికి మెట్లు ఉన్నాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=82–83}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=70–72}} {{multiple image | align = right | image1 = Lotus Mahal Pavilion MS.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Closeup of Elephant Stables, Hampi.jpg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = లోటస్ మహల్ (ఎడమ), ఏనుగుల శాలలు: సింక్రెటిక్ శైలి స్మారక కట్టడాలు. }} ఈ ఆవరణ ఏనుగుల శాలలకు దగ్గరగా ఉంది; 19వ శతాబ్దపు పర్షియన్ జ్ఞాపకాల అనువాదం ఆధారంగా ఈ పేరు పెట్టబడింది, ఇది చాలా మందికి హంపి శిధిలాలకు ప్రారంభ పరిచయం.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=52–53}} {{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=77–78}} ఈ ఎన్‌క్లోజర్‌లో లోటస్ మహల్ ఉంది, ఇది రాయల్ సెంటర్‌లోని రెండు అంతస్తుల పెవిలియన్.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=77–81}} లోటస్ మహల్ ఒక సుష్ట, చతురస్రాకార, హిందూ మండల రూపకల్పనను ఇండో-ఇస్లామిక్ శైలి లోబ్డ్ ఆర్చ్‌లు, వాల్ట్‌లు, డోమ్‌లతో కలుపుతుంది. దీని బేస్‌మెంట్, పిరమిడ్ టవర్లు హిందూ దేవాలయాల వాస్తుశిల్పంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=77–81}} హంపి రాయల్ సెంటర్‌లోని దాదాపు అన్ని నిర్మాణాల మాదిరిగానే, ఈ స్మారక కట్టడానికి దీనిని ప్రస్తావించే శాసనాలు లేదా ఎపిగ్రాఫ్‌లు లేవు, కాబట్టి దీని కాలాన్ని నిర్ణయించడం, సాక్ష్యాలతో దీని పనితీరును స్థాపించడం కష్టంగా మారింది. లోటస్ మహల్, హంపి అర్బన్ కోర్‌లోని ఇతర నిర్మాణాలు ముస్లింల ప్రోత్సాహంతో నిర్మించబడలేదు, నగరంలోని వివిధ ముస్లిం క్వార్టర్లలోని సమాధుల మాదిరిగా కాకుండా. ఈ భవనాలు విజయనగర హిందూ పాలకుల సమీకృత విధానాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. లోటస్ మహల్ ఒక సమికృత, రద్దీ స్థలం వలె కనిపిస్తుంది, దీని ప్రయోజనం అస్పష్టంగా ఉంది. ఊహాగానాలలో ఇది కౌన్సిల్ హాల్ అయి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=77–81}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=68–70}} ==== ఇతర హిందూ దేవాలయాలు, స్మారక కట్టడాలు ==== తుంగభద్ర నది దక్షిణ ఒడ్డున ఉన్న పవిత్ర కేంద్రంలో, విఠల దేవాలయ సముదాయానికి సమీపంలో, ముఖద్వారాలు, ఇప్పుడు కింగ్స్ బ్యాలెన్స్ అని పిలువబడే ఒక స్మారక కట్టడం ఉన్నాయి.{{sfn|Anila Verghese|2002|p=49}}{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=102–103}} తరువాతిది దక్షిణ భారత హిందూ దేవాలయాల ప్రవేశద్వారాల వద్ద ''తులా-పురుష-దాన'' లేదా ''తులాభారం'' వేడుకల కోసం కనుగొనబడిన వాటికి సారూప్యంగా ఉంటుంది, ఇందులో ఒక వ్యక్తి వారి శరీర బరువుకు సమానమైన లేదా అంతకంటే ఎక్కువ బరువు గల బహుమతిని ఇస్తాడు.{{sfn|Anila Verghese|2002|p=49}}{{sfn|Fritz|Michell|2016|pp=102–103}}<ref>{{cite journal |last=Rao |first=Nalini |date=19 July 2016 |title=Royal religious beneficence in pre-modern India: social and political implications |journal=International Journal of Dharma Studies |volume=4 |issue=1 |pages=7–19 |doi=10.1186/s40613-016-0030-z |doi-access=free}}</ref> విజయనగర పాలకులు యుద్ధ శిధిలాల నుండి వారి రాజవంశం స్థాపించబడిన తరువాత, పదేపదే జరిగే దాడులు, దండయాత్రల నుండి రక్షణ కోసం కోటలు, కోట ద్వారాలు, వాచ్ టవర్లను నిర్మించారు. హిందూ-శైలి కార్బెల్డ్ ఆర్చ్‌లు హంపిలో సాధారణ ప్రవేశద్వారాలు, వాచ్ టవర్లు.{{refn|హంపి బిల్డర్లు కొన్ని ప్రదేశాలలో కోట ద్వారాలలో ఇస్లామిక్ శైలి తోరణాలను కూడా చేర్చారు.|group=note}} అటువంటి ఒక ముఖద్వారం గణాగిట్టి జైన దేవాలయానికి ఆగ్నేయంగా ఉంది;{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=95}} ఇది అపరిచితుడిని తప్పుదారి పట్టించడానికి, గందరగోళానికి గురిచేయడానికి రూపొందించబడిన కేంద్ర బార్బికన్ గోడను కలిగి ఉంటుంది, అయితే తరచుగా సందర్శించేవారికి ముఖద్వారానికి ముందు దిశలో ఉన్న మూడు మార్పులు తెలుసు. ఈ ఫంక్షనల్ హిందూ స్మారక కట్టడాలు మహాభారతంలోని పాండవుల భీముడి వంటి పురాణ హిందూ పాత్రను పొందుపరచడం ద్వారా గుర్తించబడతాయి. తలారిఘాట్ హిందూ స్మారక కట్టడం, విఠల దేవాలయానికి వెళ్లే ఈశాన్య రహదారిపై ఇటువంటి మరొక ద్వారం కనుగొనబడింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=95}}{{sfn|Anila Verghese|2002|pp=57–58}} హంపి సైట్ 1,600 పైగా మనుగడలో ఉన్న శిధిలాలను కలిగి ఉంది—ఎక్కువగా హిందూ—విస్తారమైన ప్రాంతంలో వ్యాపించి ఉంది.<ref name="unescosum5" /> ఇతర ముఖ్యమైన స్మారక కట్టడాలలో జ్ఞానం, సంగీతానికి హిందూ దేవతైన సరస్వతి కోసం అష్టభుజి స్నానానికి సమీపంలో ఉన్న ఒక దేవాలయం; అనంతశయన విష్ణువు కోసం శివారులో ఉన్న దేవాలయం; శివుడు, విష్ణువు కోసం ఉద్దాన వీరభద్ర దేవాలయం; అసాధారణంగా అన్నం ముద్ద, గరిటె (అన్నపూర్ణ) పట్టుకుని ఉన్నట్లు చూపబడిన దుర్గ భయంకరమైన రూపమైన కాళీ మందిరం;{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=73}} రాయల్ సెంటర్‌లో ఒక భూగర్భ దేవాలయం; సుగ్రీవ గుహ దేవాలయం;{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=104}} మాతంగ కొండ స్మారక కట్టడాలు; కర్ణాటక సంగీత సంప్రదాయానికి ప్రసిద్ధి చెందిన పండితుడు-సంగీతకారుడికి అంకితం చేయబడిన పురందరదాసు దేవాలయం; క్వీన్స్ బాత్ స్మారక కట్టడం సమీపంలో శివుని కోసం చంద్రశేఖర దేవాలయం; రామ-సీత-లక్ష్మణ, శివుడికి అంకితం చేయబడిన మాల్యవంత కొండ ఉన్నాయి. మాల్యవంత కొండ రఘునాథ దేవాలయం, రాతిలో చెక్కబడిన శివలింగాల వరుసతో సహా అనేక పుణ్యక్షేత్రాలను కలిగి ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=96}} === జైన స్మారక కట్టడాలు === హంపిలోని జైన దేవాలయాల శిల్పాలలో హేమకూట జైన దేవాలయాలు, రత్నత్రయకూట, పార్శ్వనాథ చరణ్, గణాగిట్టి జైన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. 14వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఈ దేవాలయాల నుండి ఇప్పుడు చాలా విగ్రహాలు కనిపించడం లేదు.<ref>{{Cite web|title=Jain: Hampi|url=http://www.jaindharmonline.com/pilgri/hampi.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030073327/http://www.jaindharmonline.com/pilgri/hampi.htm|archive-date=30 October 2018|access-date=11 August 2016}}</ref> ==== గణాగిట్టి దేవాలయ సముదాయం ==== [[దస్త్రం:Flat_elevation_of_Ganagitti_Sri_Jaina_Basadi.jpg|thumb|గణాగిట్టి జైన దేవాలయం]] హంపిలోని అర్బన్ కోర్ విభాగానికి ఆగ్నేయంలో ఉన్న భీముని గేటు సమీపంలో గణిగిట్టి జైన దేవాలయం ఉంది. దాని ముందు ఒక ఏకశిలా దీప స్తంభం ఉంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=95}} ఈ దేవాలయం ఉత్తరాభిముఖంగా ఉంది; ఇది ఆలయంలోని ఒక శాసనం ఆధారంగా హిందూ రాజు రెండవ హరిహరుని పాలనలో క్రీ.శ 1385 నాటిది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=95}} ఇది తీర్థంకరుడైన కుంతునాథుడికి అంకితం చేయబడింది, సాదా గోడలు, స్తంభాలతో కూడిన మండపం, ఒక చతురస్రాకార గర్భగుడి ఉన్నాయి, ఇక్కడి నుండి జినా విగ్రహం లేదు. స్తంభాలపై పైభాగాలు ఉన్నాయి, తలుపులు అలంకరణను కలిగి ఉన్నాయి. గర్భగుడి పైన ద్రావిడ శైలి, కుంచించుకుపోతున్న చతురస్రం, పిరమిడ్ ఆకారపు టవర్ ఉంది. ఆలయ సమ్మేళనంలోని ఇతర స్మారక కట్టడాలు శిధిలావస్థలో ఉన్నాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=95}} ==== ఇతర జైన దేవాలయాలు, స్మారక కట్టడాలు ==== ఏనుగుల శాలలకు తూర్పున {{convert|150|meters|yards}} దూరంలో ఉన్న జైన సమూహం. ఉత్తరాభిముఖంగా ఉన్న ఒక దేవాలయం పార్శ్వనాథ తీర్థంకరుడికి అంకితం చేయబడింది. ఇది రాజు రెండవ దేవరాయలచే నిర్మించబడింది, ఆలయంలోని ఒక శాసనం ప్రకారం క్రీ.శ 1426 నాటిది. ఆలయం ముందు రెండు శిధిలమైన దేవాలయాలు ఉన్నాయి; ఒకటి శివుడిది, మరొకటి మహావీరుడికి అంకితం చేయబడింది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=83}} హిందూ దేవాలయాల లోపల శిల్పాలలో జైన తీర్థంకరులు కూడా చేర్చబడ్డారు.<ref name="ceilingpaintings" /><ref>{{cite journal |last=Smith |first=Alan |year=1999 |title=Rock-cut Features at Vijayanagara |journal=South Asian Studies |volume=15 |issue=1 |pages=41–46 |doi=10.1080/02666030.1999.9628564}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MQDWAAAAMAAJ|title=Jaina Art and Architecture at Vijayanagara, Hampi|author=H. T. Talwar|publisher=Directorate of Archaeology and Museums, Government of Karnataka|year=1997|pages=15–21|oclc=40418652}}</ref> === ముస్లిం స్మారక కట్టడాలు === [[దస్త్రం:Tomb_enroute_to_Hampi.JPG|thumb|హంపిలో అహ్మద్ ఖాన్ సమాధి]] హంపి ప్రదేశంలో ఇస్లామిక్ సమాధులు, రెండు మసీదులు, ఒక స్మశానవాటికతో కూడిన ముస్లిం క్వార్టర్ ఉంది. ఇవి పవిత్ర కేంద్రంలో కానీ హంపి రాయల్ సెంటర్‌లో కానీ లేవు. కొన్ని ముస్లిం స్మారక కట్టడాలు అర్బన్ కోర్‌లో ఒక భాగం కాగా, మరికొన్ని చాలా మంది విజయనగర నివాసితులు నివసించే శివారు ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి. ఇవి అర్బన్ కోర్‌లోని ఈశాన్య లోయలో ఉన్నాయి, ఇక్కడ హిందువులు, జైనుల నివాసాలు కూడా కనిపిస్తాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఎక్కువ భాగం లోతుగా బురదమయమైంది, నేల వదిలివేయబడిన దేవాలయాలు, రోడ్లు, నీటి ట్యాంకులు, ముఖద్వారాలు, నివాస గృహాలను దాచిపెడుతుంది.<ref name="Vatsyayan1991p198">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=X1a7XZdH1V0C&pg=PA198|title=Concepts of Space, Ancient and Modern|author1=John Fritz|author2=George Michell|publisher=Abhinav|year=1991|isbn=978-81-7017-252-9|editor=Kapila Vatsyayan|pages=198–199}}</ref>{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=97}} ==== అహ్మద్ ఖాన్ మసీదు, సమాధి ==== నీటిపారుదల గల లోయలో కమలాపురం నుండి ఆనెగొంది వెళ్లే రహదారిపై అర్బన్ కోర్‌కు ఆగ్నేయంలో ఒక ముస్లిం స్మారక కట్టడం ఉంది. ఈ స్మారక కట్టడాన్ని మొదట 1439లో హిందూ రాజు రెండవ దేవరాయల సైన్యంలోని ముస్లిం అధికారి అహ్మద్ ఖాన్ నిర్మించాడు. స్మారక కట్టడాలలో ఒక మసీదు, ఒక అష్టభుజి బావి, ఒక సమాధి ఉన్నాయి. మసీదుకు గోపురం లేదు, స్తంభాలతో కూడిన పెవిలియన్‌గా ఉంటుంది, సమాధి గోపురం, తోరణాలను కలిగి ఉంటుంది.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=97}} అహ్మద్ ఖాన్ వారసత్వానికి సమీపంలో ఇతర ముస్లిం స్మారక కట్టడాలు, ఒక స్మశానవాటిక తరువాత జోడించబడ్డాయి.{{sfn|Fritz|Michell|2016|p=97}} == ఆదరణ == {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = center | header = 19వ శతాబ్దంలో హంపి శిధిలాలు | image1 = Ruins of Bala Krishna Temple Vijayanagara Hampi 1868 Edmund Lyon photo.jpg | caption1 = 1868లో కృష్ణ దేవాలయం | image2 = Ruins of Vijianuggur, the Volkonda Ramachandra temple in Hampi, Vijayanagara, 1868 photo.jpg | caption2 = 1868లో రామాలయం | image3 = Interior of Vitthala temple mandapa in Hampi, Vijayanagara 1880 photo.jpg | caption3 = 1880లో విఠల దేవాలయం | image4 = Hampi King's Balance Vitthala temple street entrance near river 1856 photo.jpg | caption4 = 1858లో కింగ్స్ బ్యాలెన్స్ }} సుమారు 1420లో హంపిని సందర్శించిన ఇటాలియన్ వ్యాపారి, యాత్రికుడు నికోలో డి కాంటి జ్ఞాపకాలలో, నగరం అంచనా వేయబడిన చుట్టుకొలత {{convert|60|miles|km}}, దాని కోటలలో వ్యవసాయం, నివాసాలను కలిగి ఉంది. 1442లో పర్షియా నుండి సందర్శించిన అబ్దుల్ రజాక్, దీనిని ఏడు పొరల కోటలతో కూడిన నగరంగా అభివర్ణించాడు, బయటి పొరలు వ్యవసాయం, చేతిపనులు, నివాసం కోసం, లోపలి మూడవ నుండి ఏడవ పొరలు దుకాణాలు, బజార్లతో (మార్కెట్లు) చాలా రద్దీగా ఉండేవి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=J3nHg-eKWuIC&pg=PA146|title=The Political Economy of Craft Production: Crafting Empire in South India, c.1350–1650|author=Carla M. Sinopoli|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-1-139-44074-5|pages=146–149}}</ref> 1520లో, పోర్చుగీస్ యాత్రికుడైన డొమింగో పేస్ పోర్చుగీస్ గోవా నుండి వాణిజ్య బృందంలో భాగంగా విజయనగరాన్ని సందర్శించాడు. అతను తన జ్ఞాపకాన్ని ''కానిక దోస్ రీస్ డి బిస్నాగా''గా రాశాడు, అందులో విజయనగరం "రోమ్ అంత పెద్దదిగా, చూడటానికి చాలా అందంగా ఉంటుంది... ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమంగా అందించబడిన నగరం" అని పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4CUlDwAAQBAJ&pg=PA66|title=Nationalism and Imperialism in South and Southeast Asia: Essays Presented to Damodar R.SarDesai|author1=Arnold P. Kaminsky|author2=Roger D. Long|publisher=Taylor & Francis|year=2016|isbn=978-1-351-99743-0|page=66}}</ref><ref name="Raychaudhuri122">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L-s8AAAAIAAJ&pg=PA122|title=The Cambridge Economic History of India: Volume 1, C.1200-c.1750|author1=Tapan Raychaudhuri|author2=Irfan Habib|author3=Dharma Kumar|publisher=Cambridge University Press|year=1982|isbn=978-0-521-22692-9|page=122}}</ref> పేస్ ప్రకారం, "దీని లోపల అనేక తోటలు ఉన్నాయి, ఇళ్ల తోటలలో, నీటి కాలువలు దాని మధ్యలోకి ప్రవహిస్తాయి, కొన్ని ప్రదేశాలలో సరస్సులు ఉన్నాయి...".<ref name="Raychaudhuri122" /> ఒక ఇటాలియన్ వ్యాపారి, యాత్రికుడైన సిజేర్ ఫెడెరిసి 1565 విజయనగర సామ్రాజ్యం ఓటమి, పతనం తర్వాత కొన్ని దశాబ్దాలకు సందర్శించాడు. సినోపోలి, జోహాన్సెన్, మోరిసన్ ప్రకారం, ఫెడెరిసి దీనిని చాలా భిన్నమైన నగరంగా అభివర్ణించాడు. అతను, "బెజెనెగెర్ (హంపి-విజయనగరం) నగరం పూర్తిగా నాశనం కాలేదు, ఇళ్ళు ఇంకా నిలబడి ఉన్నాయి, కానీ ఖాళీగా ఉన్నాయి, వాటిలో నివేదించబడినట్లుగా పులులు, ఇతర క్రూర మృగాలు తప్ప మరేమీ నివసించడం లేదు" అని రాశాడు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YkYdxK29RHkC&pg=PA37|title=Polities and Power: Archaeological Perspectives on the Landscapes of Early States|author1=Carla Sinopoli|author2=Peter Johansen|author3=Kathleen Morrison|publisher=University of Arizona Press|year=2009|isbn=978-0-8165-2603-1|editor=Steven E. Falconer and Charles L. Redman|page=37}}</ref> చరిత్రకారుడు విల్ డ్యూరాంట్, తన ''అవర్ ఓరియంటల్ హెరిటేజ్: ది స్టోరీ ఆఫ్ సివిలైజేషన్''లో విజయనగర కథను వివరిస్తూ దాని ఆక్రమణ, విధ్వంసాన్ని నిరుత్సాహపరిచే కథగా పేర్కొన్నాడు. అతను, "దాని స్పష్టమైన నైతికత ఏమిటంటే నాగరికత అనేది ఒక ప్రమాదకరమైన విషయం, దీని సున్నితమైన క్రమం, స్వేచ్ఛ, సంస్కృతి, శాంతి సంక్లిష్టత ఎప్పుడైనా యుద్ధం, క్రూరమైన హింస ద్వారా పడగొట్టబడవచ్చు" అని రాశాడు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ru4LPyMAxxkC&pg=PT579|title=Our Oriental Heritage: The Story of Civilization|author=Will Durant|publisher=Simon and Schuster|year=2011|isbn=978-1-4516-4668-9|page=579|author-link=Will Durant}}</ref>{{refn|హంపి చరిత్ర, శిధిలాలు, దేవాలయాలు 1960లు, ఆ తర్వాత అసాధారణ పర్యాటకానికి ప్రారంభ కేంద్రంగా మార్చాయి. పర్యాటకులు దాని కొండలపై, దాని శిధిలాల మధ్య గుమిగూడి పార్టీలు, ఆధ్యాత్మిక తిరోగమనాలను నిర్వహించేవారు, వీరిని కొన్ని ప్రచురణలలో "హంపి హిప్పీలు" అని, హంపిని "కోల్పోయిన నగరం" అని పిలిచారు.<ref name="Aitken1999p219">{{cite book|author=Bill Aitken|title=Divining the Deccan: A Motorbike to the Heart of India|url=https://books.google.com/books?id=sUJuAAAAMAAJ|year=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-564711-2|pages=219–221}}</ref><ref>{{cite book|author=David Hatcher Childress|title=Lost Cities of China, Central Asia, and India: A Traveler's Guide|url=https://books.google.com/books?id=LBAeAAAAMAAJ|year=1985|publisher=Adventures |isbn=978-0-932813-00-8|pages=186–187}}</ref>|group=note}} 2006 తెలుగు చలనచిత్రం ''[[పౌర్ణమి (సినిమా)|పౌర్ణమి]]''లోని దృశ్యాలు కూడా ఇక్కడే చిత్రీకరించబడ్డాయి. ==దృశ్యం== {{wide image|Hampi7-gimped-small.jpeg|1024px|align-cap=center|Hampi Scenery, 360° Panorama Shot from Matanga Hill}} == చిత్రమాలిక == <gallery mode="packed" heights="154"> దస్త్రం:Hampi aug09 56.jpg|ఆంజనేయాద్రి కొండ పైనుండి చూస్తే కనిపించే పొలాలు దస్త్రం:Hampi aug09 243.jpg|భూగర్భ దేవాలయం సమీపంలోని మెట్ల కోనేరు దస్త్రం:Ya Temple.jpg|అక్కడక్కడా ఉన్న దేవాలయాలు దస్త్రం:WatchTower.JPG|కాపలా బురుజు దస్త్రం:Narasimha Vigrah.JPG|నరసింహ విగ్రహం దస్త్రం:Zanana Enclosure.jpg|జెనానా ప్రాకారం దస్త్రం:Stone Monolithic Nandi Bull Hampi.JPG|ప్రధాన మార్కెట్‌లో ఒకే రాతితో మలచిన ఏకశిలా నంది విగ్రహం దస్త్రం:Hampi, India, Banks of the Tungabhadra River, Rocky hills of Hampi.jpg|హంపిలో తుంగభద్రా నది దస్త్రం:Kadalekalu Ganesha Temple.jpg|హేమకూట కొండపై ఉన్న సాసివెకాళు గణేశ దేవాలయపు ఎత్తైన అలంకృత స్తంభాలు దస్త్రం:Kadalekalu Ganesha Statue.JPG|హంపి బజారులోని హేమకూట కొండపై ఉన్న ఏకశిలా గణేశుడు దస్త్రం:Sunset in Hampi, Karnataka.JPG|కర్ణాటక, హంపిలో సూర్యాస్తమయం దస్త్రం:Southside elevation of Virupaksa temple's Galigopuram during sunrise (Symmetry) (cropped).jpg|సూర్యోదయం సమయంలో దక్షిణపు దిక్కున గాలిగోపురం </gallery> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} === గ్రంథ పట్టిక === * S.Srinivasachar, T.S.Satyan, ''Hampi : The fabled capital of the Vijayanagara Empire'', (Directorate of Archaeology and Museums), Govt. of Karnataka, 1995 * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|publisher=Cambridge Scholars|year=2014|isbn=978-1-4438-6734-4}} * {{cite book|title=A social history of the Deccan, 1300–1761: eight Indian lives|url=https://archive.org/details/socialhistoryofd0000eato|last=Eaton|first=Richard M.|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-521-71627-7|location=Cambridge}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cj2tAwAAQBAJ|title=Hinduism and the Religious Arts|author=Heather Elgood|publisher=Bloomsbury Academic|year=2000|isbn=978-0-304-70739-3}} * {{cite book|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://archive.org/details/newlightonhampir0000unse|publisher=Marg|year=2001|isbn=978-81-85026-53-4|editor1=J.M. Fritz|editor2=George Michell}} * {{cite book|title=Hampi Vijayanagara|url=https://archive.org/details/hampivijayanagar0000frit|last1=Fritz|first1=John M|last2=Michell|first2=George|publisher=Jaico|year=2016|isbn=978-81-8495-602-3}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation : the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries|author=Adam Hardy|publisher=Abhinav|year=1995|isbn=978-81-7017-312-0}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oqY9AAAAMAAJ|title=A Concise History of Karnataka: from pre-historic times to the present|last=Kamath|first=Suryanath U.|date=2001|publisher=Jupiter Books|location=Bangalore|lccn=80905179|oclc=7796041|author-link=Suryanath U. Kamath}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|title=The Hindu Temple|author=Stella Kramrisch|publisher=Motilal Banarsidass|year=1993|isbn=978-81-208-0224-7}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ajgImLs62gwC|title=The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms|author=George Michell|publisher=University of Chicago Press|year=1977|isbn=978-0-226-53230-1}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=W6bphUvvPf4C&pg=PR11|title=Architecture and Art of Southern India|author=George Michell|publisher=Cambridge University Press|year=1995|isbn=978-0-521-44110-0}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins|title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition|author=David Kinsley|publisher=University of California Press|year=1988|isbn=978-0-520-90883-3|url-access=registration}} * {{citation|author=James Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 2: N–Z|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|year=2002|publisher=Rosen Publishing|isbn=978-0-8239-2287-1|url-access=registration}} * A.N. Longhurst, ''Hampi Ruins Described and Illustrated'', (Laurier Books Ltd., 1998) {{ISBN|81-206-0159-9}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=p1GzJRNhnnsC|title=Encyclopaedia of Indian Temple Architecture|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan A. Dhaky|publisher=American Institute of Indian Studies|year=1996|isbn=978-81-86526-00-2}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.16035/page/n7/mode/2up|title=A History of South India from Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar|last=Sastri|first=K.A. Nilakanta|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1955|isbn=|location=New Delhi|oclc=1035966644}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TDduAAAAMAAJ|title=Hampi|author=Anila Verghese|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-565433-2}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GZzpAAAAMAAJ|title=Archaeology, Art and Religion: New Perspectives on Vijayanagara|author=Anila Verghese|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-564890-4}} * ''The Ruins of Hampi:Travel Guide'' {{ISBN|81-7525-766-0}} * Karnataka State Gazetteer 1983. ==బయటి లింకులు== {{commons category|Group of monuments at Hampi}}{{Wikivoyage|Hampi}} * [http://asi.nic.in/asi_museums_hampi.asp హంపి మ్యూజియం], ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా * [https://whc.unesco.org/en/list/241 హంపిలోని స్మారక కట్టడాల సమూహం], యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితా * [https://www.penn.museum/research/projects-researchers/asian-section/115-vijayanagara-research-project విజయనగర పరిశోధన ప్రాజెక్ట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023201827/https://www.penn.museum/research/projects-researchers/asian-section/115-vijayanagara-research-project|date=23 October 2019}}, పెన్ మ్యూజియం * [http://digitalassets.lib.berkeley.edu/anthpubs/ucb/text/arf053-001.pdf ఫీల్డ్స్ ఆఫ్ విక్టరీ: విజయనగర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921224314/http://digitalassets.lib.berkeley.edu/anthpubs/ucb/text/arf053-001.pdf|date=21 September 2015}}, కాథ్లీన్ మోరిసన్, యుసి బర్కిలీ [[వర్గం:కర్ణాటక]] [[వర్గం:కర్ణాటక కోటలు]] [[వర్గం:హంపి]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 2jy9fr1cy23xyxz4e2nua6rtaszghlf ఆలమండ (జామి) 0 48737 4963433 4249759 2026-09-21T06:23:08Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963433 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''ఆలమండ''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref>.ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 12 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 24 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1503 ఇళ్లతో, 5948 జనాభాతో 1427 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2987, ఆడవారి సంఖ్య 2961. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 586 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 15. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583102<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[జామి|జామిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల కొత్తవలసలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === ఆలమండ (జామి)లో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, పారామెడికల్ సిబ్బంది 9 మంది ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ఇద్దరు ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు. డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టరు ఒకరు, డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, == ఆలమండ (జామి)లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == రవాణా సౌకర్యాలు == ఆలమండ గ్రామానికి రైల్వే స్టేషన్ వసతి ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. . ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == ఆలమండ (జామి)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 363 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 123 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 15 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 61 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 3 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 860 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 379 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 484 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == ఆలమండ (జామి)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 10 హెక్టార్లు* చెరువులు: 473 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == ఆలమండ (జామి)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[చెరకు]], [[మామిడి]] ==మూలాలు== <references/> == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] agx1mvaf86d0yv5i48a9sd3iy2fz79z కుమరాం (జామి) 0 48909 4963435 4251770 2026-09-21T06:23:10Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963435 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''కుమరాం''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 6 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 13 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 779 ఇళ్లతో, 3157 జనాభాతో 229 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1524, ఆడవారి సంఖ్య 1633. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 296 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 5. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583112<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల భీమసింగిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == కుమరాం (జామి)లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ట్రాక్టరు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == కుమరాం (జామి)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 18 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 10 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 24 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 174 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 112 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 98 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == కుమరాం (జామి)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 20 హెక్టార్లు* చెరువులు: 78 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == కుమరాం (జామి)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === గ్రామంలో 1960 లో నిర్మించిన బీమసింగి చక్కెర కర్మాగారం ఉంది. పంచదార == దేవాలయాలు == ఇక్కడ కళ్యాణ వేంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయము, పైడి తల్లి అమ్మవారి కోవెల ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] eiuho79853cc120xm76jbb8ibem2k8c చింతాడ (జామి) 0 49786 4963438 4254461 2026-09-21T06:23:12Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963438 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''చింతాడ''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 9 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 28 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 326 ఇళ్లతో, 1225 జనాభాతో 237 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 617, ఆడవారి సంఖ్య 608. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 143 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 7. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583087<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[జాగరం|జాగరాంలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === చింతాడ (జామి)లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == చింతాడ (జామి)లో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == చింతాడ (జామి)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 41 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 3 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 191 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 3 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 191 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == చింతాడ (జామి)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 1 హెక్టార్లు* చెరువులు: 190 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == చింతాడ (జామి)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[చెరకు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] ovmxpakj36r1jcxjtzeybxoxfxrlem9 జన్నివలస (జామి) 0 49985 4963441 4255355 2026-09-21T06:23:15Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963441 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''జన్నివలస''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 8 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 21 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 187 ఇళ్లతో, 627 జనాభాతో 445 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 325, ఆడవారి సంఖ్య 302. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 200 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583093<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[శాసనపల్లి|శాసనపల్లిలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == జన్నివలస (జామి)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 100 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 1 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 7 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 334 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 8 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 334 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == జన్నివలస (జామి)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 333 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == జన్నివలస (జామి)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] bhkslr39xqwilp2rzecvb4ajrg561nh ఐక్యరాజ్య సమితి 0 51040 4963658 4918755 2026-09-21T11:43:24Z Chaduvari 97 4963658 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Flag of the United Nations.svg|thumb|ఐక్యరాజ్య సమితి పతాకం]] '''ఐక్యరాజ్య సమితి''' ('''ఐరాస''') అంతర్జాతీయ చట్టం, భద్రత, ఆర్థిక అభివృద్ధి, సామాజిక అభివృద్ధి, [[మానవ హక్కులు|మానవ హక్కు]]లపై సమష్టి కృషి చేసేందుకు ప్రపంచ దేశాలు ఏర్పాటు చేసుకున్న ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] తరువాత ఏర్పాటు చేసిన [[నానాజాతి సమితి]] (లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్) [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాన్ని]] నివారించుటలో విఫలమగుటచే దానికి ప్రత్యామ్నాయముగా [[1945]]లో ఐక్యరాజ్య సమితి స్థాపించబడింది. ప్రస్తుతము [[దేశాల జాబితా - ఐక్య రాజ్య సమితి సభ్యులు|193]] దేశాలు ఐక్యరాజ్య సమితిలో సభ్యదేశాలుగా ఉన్నాయి. ఐక్యరాజ్య సమితిలో ప్రధానంగా 6 అంగాలు ఉన్నాయి. సర్వప్రతినిధి సభలో ఐక్యరాజ్య సమితిలో ప్రవేశించిన అన్ని దేశాలకు సభ్యత్వం ఉండగా, భద్రతామండలిలో 15 దేశాలకు మాత్రమే సభ్యత్వం ఉంటుంది. అందులో 10 దేశాలు రెండేళ్ళకోసారి ఎన్నిక ద్వారా సభ్యత్వం పొందగా, మరో 5 దేశాలు శాశ్వత సభ్య దేశాలు. అవి: [[అమెరికా]], [[రష్యా]], [[బ్రిటన్]], [[చైనా]] , [[ఫ్రాన్స్]]. ప్రధాన కార్యాలయం [[న్యూయార్క్]] నగరంలో ఉంది. దీని ప్రస్తుత ప్రధాన కార్యదర్శి [[ఆంటానియో గుట్టెర్స్]]. ఐక్యరాజ్య సమితి స్థాపించబడిన [[అక్టోబరు 24]]వ తేదీని ప్రతి సంవత్సరం '''[[ఐక్యరాజ్యసమితి దినోత్సవం|ఐక్యరాజ్య సమితి దినోత్సవం]]''' గా పాటిస్తారు. యునైటెడ్ నేషన్స్ అనే పదాన్ని మొదటిగా అమెరికా అధ్యక్షుడు ప్రాంక్లిన్ డి, రూజ్వెల్డ్ సూచించారు. ఐక్యరాజ్య సమితి రాజ్యాంగ ప్రవేశిక ముసాయిదాను జాన్ క్రిస్టియన్ రూపొందించారు, ఈయన దక్షిణా ఆఫ్రికాకు చెందిన వారు. [[దస్త్రం:United Nations (Member States and Territories).svg|thumb|upright=2|ఐక్య రాజ్య సమితి సభ్యదేశాలను, ఆయా దేశాల ఆధారిత భూభాగాలను (ఐ.రా.స.) గుర్తింపు ప్రకారం చూపే చిత్రపటం.- ఇందులో కలుపనివి: అంటార్కిటికా (ఒడంబడిక ప్రకారం నియంత్రింపబడుతుంది), వాటికన్ నగరం లేదా హోలీ సీ (ఐ.రా.స.) సాధారణ సభలో అబ్సర్వర్ హోదా ఉంది), పాలస్తీనా భూభాగాలు (ఐ.రా.స. అబ్సర్వర్), పశ్చిమ సహారా (మొరాకో, పోలిసారియో ఫ్రంట్ల మధ్య వివాదంలో ఉంది), తైవాన్ - (చైనా రిపబ్లిక్ (తైవాన్) అనబడే దీనిని పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనాలో ఒక భాగంగా ఐ.రా.స. గుర్తిస్తుంది.]] == సమితి ఆవిర్భావం == [[దస్త్రం:Prince of Wales-5.jpg|thumb|కుడి|1941లో HMS Prince of Wales అనే నౌకపై రూజ్‌వెల్ట్ , చర్చిల్.]] రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం జరుగుతున్న సమయంలోనే 1941 ఆగస్టులో అమెరికా అధ్యక్షుడు [[థియోడార్ రూజ్‌వెల్ట్]] , బ్రిటిష్ ప్రధాని విన్‌స్టన్ చర్చిల్ అట్లాంటిక్ సముద్రంలో ఒక ఓడలో సమావేశమై కుదుర్చుకొన్న ఒప్పందాన్ని [[:en:Atlantic Charter|అట్లాంటిక్ ఛార్టర్]] అంటారు. ప్రాదేశిక సమగ్రత కాపాడడం, యుద్ధభయాన్ని తొలగించడం, [[శాంతి]]ని నెలకొల్పడం, నిరాయుధీకరణ వంటి ఎనిమిది అంశాలు ఈ ఒప్పందంలో ఉన్నాయి. ఈ ఒప్పందమే తరువాత ఐక్య రాజ్య సమితి సిద్ధాంతాలకు మౌలిక సూత్రాలుగా గుర్తింపు పొందినది.<ref>{{Cite web |url=http://www.internet-esq.com/ussaugusta/atlantic1.htm |title=Atlantic Charter<!-- Bot generated title --> |access-date=2009-02-21 |archive-date=2009-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090223153334/http://internet-esq.com/ussaugusta/atlantic1.htm |url-status=dead }}</ref> తరువాత 1944లో [[వాషింగ్టన్]] లోని డంబార్టన్ ఓక్స్ వద్ద జరిగిన సమావేశంలో అమెరికా, బ్రిటన్, రష్యా ప్రతినిధులు ఐ.రా.స. ప్రకటన పత్రం ముసాయిదాను తయారు చేశారు. 1945 ఫిబ్రవరిలో [[యాల్టా]] సమావేశంలో [[అమెరికా]], [[బ్రిటన్]], [[రష్యా]] నేతలు ప్రపంచ శాంతి పరిరక్షణ కోసం ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థను స్థాపించాలని తీర్మానం చేశారు. శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో నగరంలో 1945 [[ఏప్రిల్ 25]]నుండి [[జూన్ 26]] వరకు జరిగిన అంతర్జాతీయ సమావేశంలో 51 దేశాల ప్రతినిధులు పాల్గొని ఐక్య రాజ్య సమితి ఛార్టర్‌పై [[సంతకాలు]] చేశారు. 1945 అక్టోబరు 24న [[న్యూయార్క్]] నగరంలో ఐక్య రాజ్య సమితి లాంఛనంగా ప్రారంభమైంది. == సమితి ఆశయాలు == [[దస్త్రం:United Nations member countries world map.PNG|thumb|ఐ.రా.స.లో వివిధ దేశాలు చేరిన దశకాలను సూచించే చిత్రపటం.]] * [[యుద్ధాలు]] జరగకుండా చూడటం, * అంతర్జాతీయ తగాదాలను [[శాంతి]]యుతంగా పరిష్కరించడం, * దేశాల మధ్య స్నేహసంబంధాలను పెంపొందించడం, * అంతర్జాతీయ బాధ్యతలను అన్ని దేశాలు గౌరవించేటట్లు చేయడం, * సాంఘిక అభివృద్ధి సాధించి, మానవ జీవితాలను సుఖమయం చేయడం. == సమితి ప్రధాన అంగాలు == ఐక్యరాజ్య సమితికి 6 ప్రధానాంగాలు ఉన్నాయి. === సర్వ ప్రతినిధి సభ === {{ప్రధాన వ్యాసం|ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వప్రతినిధి సభ}}[[దస్త్రం:UN General Assembly hall.jpg|thumb|సాధారణ సభ సమావేశం]] ఈ సభలో సభ్యదేశాలన్నింటికీ ప్రాతినిధ్యం ఉంటుంది. ప్రతి దేశానికి సమానంగా ఒక్క ఓటు ఉంటుంది. సమావేశాలకు ప్రతి సభ్యదేశం గరిష్ఠంగా 5 గురు సభ్యులను పంపవచ్చు. ఈ సభ సంవత్సరానికి ఒక పర్యాయం, సాధారణంగా సెప్టెంబరు మాసంలో, సమావేశమౌతుంది. సమావేశానికి అధ్యక్షుడిగా సభ్యదేశాలు ఎన్నిక చేస్తాయి. కొత్త సభ్యదేశాలకు ప్రవేశం కల్పించడానికి, భద్రతామండలిలో తాత్కాలిక సభ్యదేశాలను ఎన్నిక చేయుటలో ఈ సభకే అధికారముంది. సమితి ఆశయాలకు, లక్ష్యాలకు వ్యతిరేకంగా వ్యవహరించే సభ్యదేశాలను తొలగించే అధికారం కూడా ఈ సభకు ఉంది. అన్ని రంగాలలో అంతర్జాతీయ సహకారాన్ని పెంపొందించడం దీని కర్తవ్యం. ఈ సభ మూడింట రెండు వంతులు (2/3) మెజారిటీతో నిర్ణయాలు చేస్తుంది. === భద్రతా మండలి === [[దస్త్రం:United Nations Security Council.jpg|thumb|భద్రతా మండలి ఆఫీసు లోపలి భాగం]] సమితి ప్రారంభమయ్యేనాటికి ఇందులో సభ్యదేశాల సంఖ్య 11. ప్రస్తుతం 15 సభ్యదేశాలు ఉన్నాయి. అందులో 5 శాశ్వత సభ్యదేశాలు కాగా 10 రెండేళ్ళ కాలవ్యవధి కొరకు ఎన్నిక కాబడు తాత్కాలిక సభ్యదేశాలు. [[అమెరికా]], [[రష్యా]], [[ఇంగ్లాండు]], [[చైనా]], [[ఫ్రాన్సు]]లు ఇందులో శాశ్వత సభ్యదేశాలు. ఈ శాశ్వత సభ్యదేశాలకు వీటో అధికారం కూడా ఉంది. సమితి ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఇందులో ప్రధానమైన రెండు మార్పులు చేసారు. ప్రారంభంలో 6 తాత్కాలిక సభ్యదేశాలుండగా దాని సంఖ్యను 10 కి పెంచారు. వీరిలో ఆసియా-ఆఫ్రికా దేశాలనుండి ఐదుగురు, లాటిన్ అమెరికా దేశాలనుండి ఇద్దరు, పశ్చిమ ఐరోపా నుండి ఇద్దరు, తూర్పు ఐరోపా‌నుండి ఒక్కరు ఎన్నికవుతుంటారు. నేషనలిస్ట్ చైనా స్థానంలో కమ్యూనిస్ట్ చైనాకు శాశ్వత సభ్యత్వం కల్పించారు. తాత్కాలిక సభ్యదేశాలను సాధారణ సభ ఎన్నిక చేస్తుంది. ఏ దేశం కూడా వరుసగా రెండు పర్యాయాలు ఎన్నిక కారాదు. దీనికి అధ్యక్షుడు ప్రతి మాసము మారుతుంటాడు. భద్రతా మండలి తన ఆదేశాలను పాటించని రాజ్యాలపై ఆంక్షలు విధిస్తుంది. సైనిక చర్య కూడా చేపట్టే అధికారముంది. === సచివాలయం === [[దస్త్రం:The United Nations Secretariat Building.jpg|thumb|ఐ.రా.స. సచివాలయ కార్యాలయం.]] ఇది ఐ.రా.స. వ్యవహారాలు నిర్వహించే కార్యనిర్వాహక విభాగం. దీని ప్రధాన కార్యాలయం న్యూయార్క్ నగరంలో ఉంది. ఇందులో పది వేలకు పైగా ఉద్యోగులు పనిచేస్తారు. సచివాలయానికి ప్రధానాధికారిని సెక్రటరీ జనరల్ అంటారు. ఐ.రా.స.కీ, దాని వివిధ విభాగాలకు, అనుబంధ సంస్థలకు అవుసరమైన సమాచారము, అధ్యయనం, సదుపాయాలు వంటి విషయాలు సచివాలయం అధ్వర్యంలో నిర్వహింపబడుతాయి. ఉద్యోగుల ప్రతిభ, నిజాయితీ, పనితనం , వివిధ ప్రాంతాలకు ఉచితమైన ప్రాతినిధ్యం అనే అంశాలు ఈ ఉద్యోగుల ఎంపికలో ముఖ్యమైన విషయాలని ఐ.రా.స. ఛార్టర్‌లో వ్రాయబడింది. [[ఐ.రా.స]] శాంతి సైనిక దళాలను Blue helmets అంటారు. === ధర్మ కర్తృత్వ మండలి === కొన్ని పాశ్చాత్య దేశాల వలస పాలన క్రింద కొనసాగిన భూభాగాల ప్రయోజనాలను కాపాడడం ఈ మండలి లక్ష్యం. ఇక్కడి ప్రజలను స్వీయ ప్రతిపత్తికి లేదా స్వయంపాలనకు లేదా స్వాతంత్ర్యానికి సిద్ధం చేయడం ఈ మండలి బాధ్యత. ఇది సంవత్సరానికి రెండు సార్లు సమావేశమవుతుంది. ఇందులో మూడు రకాల సభ్యత్వాలు ఉన్నాయి # ధర్మ కర్తలుగా కొన్ని దేశాలను పాలిస్తున్న దేశాలు # [[భద్రతా మండలి]]లో శాశ్వత సభ్యత్వం కలిగిన దేశాలు. # మూడేళ్ళ కాల పరిమితికి ఎన్నికైనవి. === ఆర్థిక, సాంఘిక మండలి === {{ప్రధాన వ్యాసం|ఐక్యరాజ్యసమితి ఆర్థిక, సామాజిక మండలి}} ఇది సాధారణ సభ అధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది. ఇందులో 54 మంది సభ్యులుంటారు. ఈ మండలి ఏటా రెండుసార్లు సమావేశమవుతుంది. ప్రజల జీవన స్థాయిని మెరుగు పరచడం, విద్య, సాంస్కృతిక, ఆరోగ్య రంగాలలో అంతర్జాతీయ సహకారానికి కృషి చేయడం, మానవ హక్కులను సమర్ధించడం వంటివి ఈ మండలి ఆశయాలు. === అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం === {{Main|అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం}} '''అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం''' (సాధారణంగా "ప్రపంచ న్యాయస్థానం"గా పిలువబడుతుంది); [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] యొక్క ప్రాథమిక తీర్పులను ప్రకటించే అంగము. దీని కేంద్రం [[నెదర్లాండ్]] లోని [[:en:The Hague|హేగ్]] నగరంలోగల, [[:en:Peace Palace|శాంతి సౌధం]]లో యున్నది. దీని ప్రధాన కార్యక్రమం, సభ్యదేశాల ద్వారా సమర్పించబడిన "న్యాయపర వాదనలు" ఆలకించడం , తీర్పు చెప్పడం. అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం , [[:en:International Criminal Court|అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టు]] రెండూ వేరు వేరు సంస్థలు. వీటి రెండిటికీ ప్రపంచ పరిధి ఉంది.1945లో [[:en:United Nations Charter|ఐక్యరాజ్యసమితి చార్టర్]] ఆధారంగా స్థాపించబడింది. 1946 నుండి పనిచేయడం ప్రారంభించింది. ఇది [[:en:Permanent Court of International Justice|పర్మనెంటు కోర్ట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ జస్టిస్]] వారసురాలు.<ref>{{Cite web |url=http://www.icj-cij.org/documents/index.php?p1=4&p2=2&p3=0 |title=Statute of the International Court of Justice |website= |access-date=2009-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629193835/http://www.icj-cij.org/documents/index.php?p1=4&p2=2&p3=0 |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead }}</ref> == ఐక్యరాజ్య సమితి అనుబంధ సంస్థలు == ప్రత్యేక ఒప్పందాల ద్వారా ఏర్పడిన ఐక్యరాజ్య సమితి అనుబంధ సంస్థలు అంతర్జాతీయ ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక, విద్యా, వైద్య రంగాలలో పనిచేస్తుంటాయి. ఐక్య రాజ్య సమితి అంగాలలో ఒకటైన "ఆర్ధిక, సామాజిక మండలి" ఈ అనుబంధ సంస్థలకు సహాయ సహకారాలు అందిస్తుంది. # [[ఐక్య రాజ్య సమితి విద్యా, వైజ్ఞానిక, సాంస్కృతిక సంస్థ]] – [[యునెస్కో]] (UNESCO) - ఈ సంస్థను 1946 నవంబరు 4 స స్థాపించారు. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పారిస్]]లో ఉంది. [[విద్య]], [[విజ్ఞానం]], [[సంస్కృతి]] రంగాలలో అంతర్జాతీయ సహకారానికి, ప్రగతికి, శాంతియుత సంబంధాలకు ఈ సంస్థ కృషి చేస్తుంది. దీని ప్రధాన అంగాలు మూడు, ఇవి తన పాలసీల తయారీ కొరకు, అధికార చెలామణి కొరకు, , దైనందిన కార్యక్రమాలకొరకు పాటుపడుతాయి. (1) సాధారణ సభ (జనరల్ కాన్ఫరెన్సు) (2) కార్యనిర్వాహక బోర్డు (ఎక్సిక్యూటివ్ బోర్డు) (3) మంత్రాలయం (సెక్రటేరియట్) - కార్యనిర్వాహక బోర్డు, సాధారణ సభచే నాలుగేండ్లకొరకు ఎన్నుకోబడుతుంది. మంత్రాలయం, దైనందిన కార్యక్రమాలను, , దీని పరిపాలనా బాధ్యతలను చేపడుతుంది. దీని డైరెక్టర్ జనరల్ నాలుగేండ్ల కాల పరిమితికి ఎన్నుకోబడతాడు. దీనిలో 2100 మంది సిబ్బంది ఉంటారు. మూడింట రెండువంతు సిబ్బంది పారిస్ లోనే తమ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు. మిగతా వారు ప్రపంచంలోని పలు దేశాలలో గల యునెస్కో కార్యాలయాలలో తమ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు. ప్రపంచ ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు పెంచడానికి కావలసిన శాస్త్ర, సాంకేతిక రంగాలలో అభివృద్ధిని యునెస్కో ప్రధానంగా ప్రోత్సహిస్తుంది. ఇందుకోసం [[న్యూఢిల్లీ]], [[కైరో]], [[జకార్తా]], [[మాంటెవిడియో]], [[వెనిస్]] లలో కార్యాలయాలున్నాయి. ప్రస్తుతం యునెస్కోలో 192 దేశాలకు సభ్యత్వం ఉంది. # [[ఐక్య రాజ్య సమితి అంతర్జాతీయ బాలల అత్యవసర నిధి]] లేదా [[ఐక్య రాజ్య సమితి అంతర్జాతీయ బాలల అత్యవసర నిధి]]- [[యునిసెఫ్]] (UNICEF లేదా UNCF) – 1946 డిసెంబరు 11న ఈ సంస్థ ఏర్పాటైంది. ప్రధాన కార్యాలయం న్యూయార్కు నగరంలో ఉంది. ప్రస్తుతం దీని పేరులో "అంతర్జాతీయ ", "అత్యవసర " అనే పేర్లను తొలగించి [[ఐక్య రాజ్య సమితి బాలల నిధి]] అని వ్యవహరిస్తున్నారు. [[అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు|అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల]]లో పిల్లలు, వారి తల్లుల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగు పరచడానికి ఈ సంస్థ కృషి చేస్తున్నది. # [[ఐక్య రాజ్య సమితి అభివృద్ధి కార్యక్రమం]] – (UNDP) - ఈ సంస్థ 1965 నవంబరు 22న స్థాపించబడింది. ప్రధాన కార్యాలయం న్యూయార్కు నగరంలో ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు వాటి [[సంపద]]ను వృద్ధి చేసుకొనేందుకు అవుసరమైన శిక్షణ, వైజ్ఞానిక సహాయ కార్యక్రమాలకు ఈ సంస్థ నిధులు సమకూరుస్తుంది. 1990 నుండి [[యు.ఎన్.డి.పి.]] యేటా మానవాభివృద్ధి నివేదికను విడుదల చేస్తున్నది. # [[ఐక్య రాజ్య సమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం]] – (UNEP) [[స్వీడన్]] రాజధాని [[స్టాక్‌హోమ్]]లో 1972 జూన్ 5 న నిర్వహించిన [[పర్యావరణం|పర్యావరణ]] సదస్సు ఫలితంగా యు.ఎన్.ఇ.పి. రూపుదిద్దుకొంది. # [[ఆహార , వ్యవసాయ సంస్థ|ఆహార వ్యవసాయ సంస్థ]] – (FAO) - ప్రధాన కార్యాలయం [[రోమ్]] నగరంలో ఉంది. 1945 అక్టోబరు 16న [[కెనడా]] దేశపు నగరం [[క్విబెక్]]లో జరిగిన సమావేశంలో ఈ సంస్థను ఏర్పాటు చేశారు. ఆ కారణంగానే యేటా అక్టోబరు 16ను [[ప్రపంచ ఆహార దినోత్సవం]]గా నిర్వహిస్తున్నారు. పౌష్టికాహారం అందించడం, జీవన ప్రమాణాలు మెరుగు పరచడం, గ్రామీణ ప్రజల స్థితిగతులను అభివృద్ధి చేయడం, ఆహార, వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల దిగుబడిమి, పంపిణీని మెరుగు పరచడం ఈ సంస్థలక్ష్యాలు. # [[అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ]] – (ILO) - ఈ సంస్థ కేంద్ర కార్యాలయం [[స్విట్జర్లాండు]] దేశం [[జెనీవా]]లో ఉంది. 1919 ఏప్రిల్ 11న [[నానా జాతి సమితి]] అనుబంధ సంస్థగా ఈ సంస్థ ఏర్పాటయ్యింది. అనంతరం ఐక్య రాజ్య సమితి అనుబంధ సంస్థగా రూపు దిద్దుకొంది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉన్న [[కార్మికులు|కార్మికుల]] [[జీవన ప్రమాణాలు]] స్థాయిని పెంపొందించడానికి ఈ సంస్థ కృషి చేశ్తున్నది. 1969లో ఈ సంస్థకు [[నోబెల్ శాంతి బహుమతి]] లభించింది. # [[దస్త్రం:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|right|thumb| [[జెనీవా]]లో ఉన్న ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయం]] [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] – (WHO) – 1948 ఏప్రిల 7న ఈ సంస్థ ప్రారంభమైంది. దీని కేంద్ర కార్యాలయం [[స్విట్జర్లాండు]] దేశం [[జెనీవా]]లో ఉంది. ఇంకా అలెగ్జాండ్రియా, బ్రజవిల్లే, కోపెన్ హాగెన్, మనీలా, న్యూఢిల్లీన వాషింగ్టన్ నగరాలలో ప్రాంతీయ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రజలందరికీ అత్యుత్తమ ఆరోగ్య సేవలు అందించడం, [[అంటు వ్యాధి|అంటు వ్యాధుల]] నివారణ ఈ సంస్థ ప్రధాన లక్ష్యాలు. అందుకోసం వైద్య పరిశోధనలను ప్రోత్సహిస్తుంది. [[మలేరియా]], [[క్షయ]], [[మశూచి]] వంటి వ్యాధులను నిర్మూలించడానికి ఈ సంస్థ కృషి చేసింది. [[ఎయిడ్స్]] వ్యాధి నిరోధానికి ప్రస్తుతం చాలా కృషి చేస్తున్నది. # [[ఐక్య రాజ్య సమితి ఫారిశ్రామిక అభివృద్ధి సంస్థ]] – (UNIDO) - ఈ సంస్థ ఐక్య రాజ్య సమితి సాధారణ సభకు చెందిన అంగంగా 1966 నవంబరు 17న ఏర్పాటయ్యింది. 1985లో ప్రత్యేక సంస్థగా గుర్తించారు. ప్రధాన కార్యాలయం [[ఆస్ట్రియా]] దేశపు [[వియన్నా]]లో ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న, బాగా వెనుకబడిన దేశాల పారిశ్రామికీకరణకు, సంబంధిత పాలిసీలకు ఈ సంస్థ సహకరిస్తుంది. # [[ఐక్య రాజ్య సమితి శరణార్ధుల హైకమిషనర్]] – (UNHCR) ) – 1951 జనవరి 1నుండి ఈ సంస్థ పని చేయసాగింది. ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది. శరణార్ధుల పరిరక్షణ ఈ సంస్థ ప్రధాన ధ్యేయం. ఈ సంస్థకు 1954, 1981 సంవత్సరాలలో వోబెల్ శాంతి బహుమతి లభించింది. # [[విశ్వ తపాలా సంఘం]] – [[యూనివర్సల్ పోస్టల్ యూనియన్]] (UPU) - ప్రధాన కార్యాలయం [[బెర్న్]] (స్విట్జర్లాండు) లో ఉంది. 1874 అక్టోబరు 9న బెర్న్‌లో జరిగిన పోస్టల్ కాంగ్రెస్ సమావేశంలో "యూనివర్సల్ పోస్టల్ కన్వెన్షన్"ను ఆమోదించారు. అలా ఏర్పడిన యు.పి.యు., 1875 జూలై1 నుండి అమలులోకి వచ్చింది. 1947 నవంబరు 15న సమితి ప్రత్యేక సంస్థగా గుర్తింపు పొందింది. ప్రతి యేటా అక్టోబర్ 9 తేదీని [[ప్రపంచ తపాలా దినోత్సవం]]గా నిర్వహిస్తారు. వివిధ రకాల [[తపాలా]] సేవల నిర్వహణ ద్వారా ప్రపంచ దేశాల మధ్య సుహృద్భావ వాతావరణ నిర్వహణకు ఈ సంస్థ కృషి చేస్తుంది. # [[ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ]] - వరల్డ్ మీటియొరలాజికల్ ఆర్గనైజేషన్ (WMO) – 1873లో ఏర్పడిన అంతర్జాతీయ వాతావరణ సంస్థ నిర్వహించిన సదస్సులో కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం 1947 వాషింగ్టన్ సమావేశంలో ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ ఏర్పడింది. 1950 మార్చి 23 నుండి ఈ సంస్థ పని చేయడం ప్రారంభించింది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది. 1951లో సమితి ప్రత్యేక సంస్థగా గుర్తింపు పొందింది. వాతావరణంలో సంభవించే మార్పుల గురించి ప్రపంచ దేశాలను అప్రమత్తం చేయడం, సమాచారాన్ని అందించేందుకు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వాతావరణ పరిశీలనా కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడం, త్వరితంగా వాతావరణ సమాచారాన్ని అందించడం ఈ సంస్థ నిర్వహించే కార్యక్రమాలు. # [[అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ]] – (IAEA) – 1953లో అమెరికా అధ్యక్షుడు డ్వైట్ ఐసెన్‌హోవర్ చేసిన "శాంతి కోసం అణుశక్తి" ప్రసంగం ఈ సంస్థ ఆవిర్భావానికి నాంది. 1957 జూలై 29న ఈ సంస్థ ప్రారంభమైంది. అణుశక్తిని కేవలం శాంతియుత కార్యక్రమాలకు ఉపయోగపడేలా చేయడం ఈ సంస్థ లక్ష్యం. దీని రాజధాని వియన్నాలో ఉంది. 2005లో ఈ సంస్థకు, దాని అధ్యక్షుడు మహమ్మద్ అల్-బరాదీకి సంయక్తంగా నోబెల్ శాంతి బహుమతి లభించింది. # ఐక్య రాజ్య సమితి వాణిజ్య అభినృద్ధి సదస్సు- (UNCTAD) – 1964లో డిసెంబరు 30న దీన్ని నెలకొలిపారు. ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించేందుకు ఈ సంస్థ కృషి చేస్తుంది. # [[అంతర్జాతీయ దూరప్రసారం యూనియన్]] (ITU) – 1865లో ప్యారిస్‌లో ఏర్పటిన ఇంటర్నేషనల్ టెలిగ్రాఫ్ యూనియన్, 1906లో బెర్లిన్‌లో ఏర్పడిన ఇంటర్నేషనల్ రేడియో-టెలిగ్రాఫ్ యూనియన్లు [[మాడ్రిడ్]] ఒప్పందం ప్రకారం విలీనమై 1932లో ఇంటర్నేషనల్ టెలికమ్యూనికేషన్ యూనియన్‌గా అవతరించాయి. 1947నుండి ఈ సంస్థ ఐ.రా.స. అనుబంధ సంస్థగా పనిచేస్తుంది. కేంద్ర కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది. # [[అంతర్జాతీయ పునర్వ్యవస్థీకరణ, అభివృద్ధి బ్యాంకు]] లేదా [[ప్రపంచ బ్యాంకు]] (IBRD or World Bank) – 1944 జూన్ 22న అమెరికాలోని "బ్రెట్టన్‌వుడ్"లో జరిగిన సమావేశంలో ఏర్పాటయిన ఈ సంస్థ "ప్రపంచ బ్యాంకు" అనే పేరుతో పిలువబడుతున్నది. ఐ.ఎమ్.ఎఫ్. కూడా ఈ సమావేశంతోనే ఏర్పడింది. 1946 జూన్ 25నుండి ప్రపంచ బ్యాంకు కార్యకలాపాలు ఆరంభించింది. కేంద్ర కార్యాలయం [[వాషింగ్టన్ డి.సి.]]లో ఉంది. ఈ సంస్థ నిధులు , సాంకేతిక సహాయం అందించడం ద్వారాను, పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించడం ద్వారాను సభ్య దేశాల ఉన్నతికి సహకరిస్తుంది. అదే విధంగా అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం పెంపొందించేందుకు, చెల్లింపుల సమతుల్యతను కాపాడేందుకు కృషి చేస్తుంది. ప్రపంచ బ్యాంకుకు [[మూడు]] అనుబంధ సంస్థలున్నాయి. ## ఇంటర్నేషనల్ డెవలప్‌మెంట్ అసోసియేషన్ (ఐ.డి.ఎ.) ## ఇంటర్నేషనల్ ఫైనాన్స్ కార్పొరేషన్ (ఐ.ఎఫ్.సి.) ## [[మల్టిలేటరల్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ గ్యారంటీ ఏజెన్సీ]] (ఎమ్.ఐ.జి.ఎ.) # [[అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి]] – [[ఐ.ఎమ్.ఎఫ్.]] (IMF) – 1947 మార్చి 1 నుండి అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి కార్యకలాపాలు ఆరంభమయ్యాయి. దీని కేంద్ర కార్యాలయం కూడా [[వాషింగ్టన్ డి.సి.]]లో ఉంది. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య సహకారాన్ని అందించడం, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యాన్ని పెంపొందించడం, ఉపాధి అవకాశాలను మెరుగుపరచడం దీని ముఖ్య లక్ష్యాలు. # మహిళలకు సమాన అవకాశాలు కల్పించేందుకు ఉద్దేశించిన కార్యక్రమాల పర్యవేక్షణ కోసం ‘యూఎన్ ఉమెన్’ అనే కొత్త సంస్థను ఏర్పాటు చేస్తున్నట్టు ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రధాన కార్యదర్శి [[బాన్ కి-మూన్|బాన్ కీ మూన్]] ప్రకటించారు. ఈ సంస్థకు చిలీ మాజీ అధ్యక్షురాలు మిషెల్ బాచ్లెట్ నేతృత్వం వహిస్తారన్నారు.<ref>{{cite web | url=http://www.sakshi.com/main/SportsDetailsNormal.aspx?catid=11369&Categoryid=1&subcatid=31 | title=Sakshi: Telugu Breaking News &#124; Latest Telugu News &#124; తెలుగు వార్తలు &#124; Online Telugu News Today | access-date=2010-09-16 | archive-date=2021-01-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210128053830/https://www.sakshi.com/main/SportsDetailsNormal.aspx?catid=11369&Categoryid=1&subcatid=31 | url-status=dead }}</ref> == ఇవికూడా చూడండి == * [[దేశాల జాబితా - ఐక్య రాజ్య సమితి సభ్యులు|ఐక్య రాజ్య సమితి సభ్యదేశాల జాబితా]] * [[మిలియన్ మినిట్స్ ఆఫ్ పీస్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వనరులు == * 2008 డిసెంబరు 5 – [[ఈనాడు]] పత్రిక "ప్రతిభ ప్లస్" శీర్షికలో - ఎం. వెంకటేశ్వర్లు వ్యాసం * 2009 ఫిబ్రవరి 2 – "ఈనాడు" పత్రిక ప్రతిభ శీర్షికలో - సీ.హెచ్. కృష్ణప్రసాద్ వ్యాసం *నందగోపాల్ సర్ నోట్స్ {{నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు 2001–2025}} == బయటి లింకులు == ; అధికారిక వెబ్‌సైటులు * [[ఐ.బి.ఆర్.డి.(ప్రపంచ బ్యాంక్)]] * [http://www.un.org/ ఐ.రా.స. అధికారిక హోమ్ పేజి] * [http://www.unsystem.org/ ఐ.రా.స. సంస్థల మధ్య సంబంధాలు] * [https://archive.today/20121205094335/www.un.org/aboutun ఐ.రా.స. గురించి] * [https://web.archive.org/web/20040210011626/http://www.un.org/issues ఐ.రా.స. అజెండాలో భౌగోళిక సమస్యలు] * [http://www.un.org/Docs/journal/En/lateste.pdf ఐ.రా.స. మీటింగుల జర్నల్]. * [http://www.unric.org/ ఐ.రా.స. ప్రాదేశిక సమాచార కేంద్రం (UNRIC)] * [https://web.archive.org/web/20091015193110/http://www.un.org/chronicle/ ఐ.రా.స. పత్రిక] * [http://www.un.org/aboutun/chart.html ఐ.రా.స. ఆర్గనైజేషన్ చార్టు] * [https://web.archive.org/web/20121203102205/http://www.un.org/works/ ఐ.రా.స. కార్యక్రమాలు] * [http://www.un.org/aboutun/charter/index.html ఐ.రా.స. చార్టర్] - * [http://www.un.net/ ఐ.రా.స. డైరెక్టరీ]{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20120905005042/http://www.un.org/documents/scres.htm ఐ.రా.స. భద్రతా మండలి రిజల్యూషన్లు] * [http://www.unv.org/ ఐ.రా.స. స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలు] * [http://www.un.org/Overview/rights.html విశ్వ మానవ హక్కుల ప్రకటన] * [https://web.archive.org/web/20001110051100/http://www.un.org/aroundworld/map/ ఐ.రా.స. వెబ్ సైటులు, కేంద్రాల మ్యాప్] ;ఇతరాలు * [https://web.archive.org/web/20091224150610/http://www.warcrimes.info/ యుద్ధ నేరాల గురించి, జాతుల నిర్మూలనా ఘటనల గురించి వివరాలు] * [https://web.archive.org/web/20120703045556/http://www.eyeontheun.org/ Eye on the U.N.] – A Project of the Hudson Institute New York and the Touro Law Center Institute for Human Rights * {{PDFlink|[http://www.un.org/summit2005/presskit/fact_sheet.pdf Outcomes of the 2005 World Summit]|82.9&nbsp;KB}} * [http://www.un.int/ Permanent Missions To The United Nations] * [http://www.usip.org/un/ Task Force on United Nations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160904075042/http://www.usip.org/un/ |date=2016-09-04 }} – [[:en:U.S. Institute of Peace|U.S. Institute of Peace]] * [http://www.unwatch.org/ U.N. watch] - ఐ.రా.స. కార్యక్రమాలను పరిశిలించే సంస్థ. * [https://web.archive.org/web/20070312214143/http://elearning.security-research.at/flash/un/ United Nations eLearning Unit] created by ISRG – University of Innsbruck <!-- వర్గాలు --> <!-- అంతర్వికీ --> [[వర్గం:ఐక్యరాజ్యసమితి| ]] [[వర్గం:అంతర్జాతీయ సంస్థలు]] [[వర్గం:1945 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 6nmdzzkh51js5ncrp77m3okxs0c1oj3 రామచంద్రపురం (తెర్లాం) 0 52089 4963459 4262317 2026-09-21T06:27:47Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెర్లాం మండలంలోని గ్రామాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963459 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''రామచంద్రపురం,''' [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం జిల్లా]], [[తెర్లాం మండలం|తెర్లాం మండలంలోని]] గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన తెర్లాం నుండి 12 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[రాజాం]] నుండి 22 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 47 ఇళ్లతో, 176 జనాభాతో 42 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 90, ఆడవారి సంఖ్య 86. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 582574<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి ఉంది.సమీప బాలబడి, ప్రాథమిక పాఠశాల [[లోచెర్ల|లోచెర్లలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[నెమలాం|నెమలాంలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[నెమలాం|నెమలాంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల తెర్లాంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రాజాంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ బొబ్బిలిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల రాజాంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల బొబ్బిలిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం తెర్లాంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటో సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == రామచంద్రపురం (తెర్లాం)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 16 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 2 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 24 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 17 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 8 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == రామచంద్రపురం (తెర్లాం)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * చెరువులు: 8 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == రామచంద్రపురం (తెర్లాం)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[వేరుశనగ]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తెర్లాం మండలంలోని గ్రామాలు}} 2aajyovph14uaajxhgtbgoauctepwm2 సీతారాంపురం (కొరటం) 0 52847 4963460 4264752 2026-09-21T06:27:52Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెర్లాం మండలంలోని గ్రామాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963460 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''సీతారాంపురం''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[తెర్లాం మండలం|తెర్లాం మండలానికి]] చెందిన గ్రామం ఇది మండల కేంద్రమైన తెర్లాం నుండి 17 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[బొబ్బిలి]] నుండి 30 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 80 ఇళ్లతో, 271 జనాభాతో 59 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 136, ఆడవారి సంఖ్య 135. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 0 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 582563<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[లోచెర్ల|లోచెర్లలోను]], మాధ్యమిక పాఠశాల [[వంతరాం|వంతరాంలోనూ]] ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల బలిజిపేటలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల చిల్కపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ బొబ్బిలిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల రాజాంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల బొబ్బిలిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం తెర్లాంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం ఉంది. పౌర సరఫరాల వ్యవస్థ దుకాణం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == సీతారాంపురం (తెర్లాం)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 14 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 2 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 5 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 38 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 11 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == సీతారాంపురం (తెర్లాం)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * చెరువులు: 11 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == సీతారాంపురం (తెర్లాం)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[వేరుశనగ]], [[గోగు]] ==మూలాలు== <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{తెర్లాం మండలంలోని గ్రామాలు}} b6w5hlgmhk0cd1wd32utbmm36rwh63y నందిగం (తెర్లాం) 0 53084 4963458 4257254 2026-09-21T06:27:41Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:తెర్లాం మండలంలోని గ్రామాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963458 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''నందిగం''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[తెర్లాం మండలం|తెర్లాం మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12|title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు|website=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12|archive-date=2016-03-10|access-date=2015-09-13}}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన తెర్లాం నుండి 6 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[బొబ్బిలి]] నుండి 17 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 612 ఇళ్లతో, 2330 జనాభాతో 467 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1165, ఆడవారి సంఖ్య 1165. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 262 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 17. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 582558<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[తెర్లాం|తెర్లాంలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల తెర్లాంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల బొబ్బిలిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, పాలీటెక్నిక్‌ బొబ్బిలిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల బొబ్బిలిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం తెర్లాంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === నందిగం (తెర్లాం)లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ఇద్దరు ఉన్నారు.ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == బావుల నీరు గ్రామంలో అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == నందిగం (తెర్లాం)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 103 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 5 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 18 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 341 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 137 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 221 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == నందిగం (తెర్లాం)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * చెరువులు: 221 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == నందిగం (తెర్లాం)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[వేరుశనగ]], [[చెరకు]] ==మూలాలు== <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{తెర్లాం మండలంలోని గ్రామాలు}} 73esm5h1orl86k7nzz2h5gmw29d217z లక్ష్మీపురం (జామి) 0 54163 4963450 4262802 2026-09-21T06:23:23Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963450 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''లక్ష్మీపురం''',[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం]] జిల్లా, [[జామి మండలం|జామి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310234716/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=12 |archive-date=2016-03-10 |url-status=dead }}</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 4 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 23 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 328 ఇళ్లతో, 1325 జనాభాతో 316 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 648, ఆడవారి సంఖ్య 677. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 335 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583097<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[జామి|జామిలోను]], ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల [[జాగరం|జాగరాంలోనూ]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల జామిలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం జామిలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == లక్ష్మీపురం (జామి)లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 29 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 279 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 188 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 97 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == లక్ష్మీపురం (జామి)లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 97 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == లక్ష్మీపురం (జామి)లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[మామిడి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] h5e9w3nj6sr86sr5c2puvfsugnd403f చంద్రరేఖా విలాపం 0 56627 4963336 4293083 2026-09-20T15:10:22Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963336 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Édouard-Henri_Avril_(9).jpg|thumb|<center>'''ఉదాహరణ''': చాలాసార్లు నిషేధించబడిన 18వ శతాబ్దపు బూతు పుస్తకం ''[[Fanny Hill]]'': plate XI: The bathing party; La baignade)</center>]] '''చంద్రరేఖా విలాపం''' అనేది హాస్యరస [[బూతు]] ప్రబంధం. దీనిని 18వ [[శతాబ్దము|శతాబ్దం]]లో [[పిఠాపురం]]కు చెందిన [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]] తమ్ముడు [[కూచిమంచి జగ్గకవి]] వ్రాశాడు.<ref>{{Cite web|url=https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:Ganapeswaralayam_-_K._Srinivasa_Rao.pdf/11|title=పుట:Ganapeswaralayam - K. Srinivasa Rao.pdf/11 - వికీసోర్స్|website=te.wikisource.org|language=te|access-date=2021-04-03}}</ref> [[పుదుచ్చేరి]] లోని కామ గ్రంథమాల సంపాదకులు యస్.చిన్నయ్య 1922లో ఈ పుస్తకాన్ని ప్రచురిస్తే ప్రభుత్వం దీన్ని నిషేధించారు. ఇది హాస్య కథ ప్రబంధం. ఈ గ్రంధాన్ని మితిమీరిన శృంగార అంశాలున్నందువల్ల ప్రభుత్వం దీనిని నిషేధించింది.<ref>{{Cite web|url=https://vdocuments.mx/chandra-rekha-vilapam.html|title=Chandra Rekha Vilapam - [PDF Document]|website=vdocuments.mx|language=sa|access-date=2021-04-03}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కవి పరిచయం == కూచిమంచి జగ్గకవి 18వ శతాబ్దము తొలి భాగంలో పిఠాపురం ప్రాంతంలో ఉండేవాడు. ఇతని అన్న కూచిమంచి తిమ్మకవి. అతను కూడా ప్రసిద్ధుడే. జగ్గకవి రాసిన హాస్యరస ప్రబంధం ఇది. == ప్రచురణ == ఈ కావ్యాన్ని 1922లో పుదుచ్ఛేరి నుండి "కామ గ్రంథమాల" వారు ప్రచురించారు. దీనికి ఎస్.చిన్నయ్య గారు సంపాదకులుగా ఉన్నారు. 1922లో ఇది మొదటి సారి ప్రచురించబడినా తరువాత దీనిని ఎవరూ ప్రచురించలేదు. == గ్రంథ విశేషాలు == తెలుగులో విశిష్టమైన ప్రబంధం ఇది. రచనా పద్ధతి ప్రబంధాల వలెనే నడుస్తున్నా, ఇందులోని భాషా, వర్ణనా సంప్రదాయాల్ని చిన్నాభిన్నం చేసిన హాస్య రస ప్రబంధం ఇది. ఈ కావ్యంలో కవి ఈ రచనకు ఎలా అంకురార్పణ జరిగిందో వివరించాడు. ఒక కావ్యాన్ని మొదట తన సంప్రదాయ పద్ధతిలో రాసి, అంకితం తీసుకుంటానని వాగ్దానం చేసిన చింతలపాటి నీలాద్రిరాజు తీరా ఆ ప్రబంధం రచన జరిగిన తరువాత చేతిలో డబ్బులు లేవని, తీసుకొనలేనని చెప్పాడు. అంతే కాక వాటి వల్ల ఏమీ ఉపయోగం కలగడం లేదనీ, డబ్బు ఖర్చు లేకుండా తన గురించి, తను ఉంచుకున్న వేశ్య చంద్రరేఖ గురించి, ఓ హాస్య ప్రబంధం రాయమని సలహా కూడా ఇచ్చాడు. అంతకు ముందు ఆడిమళ్ళ వెంకట శాస్త్రులు అతనికి ఒక ప్రబంధాన్ని అంకితం ఇచ్చాడు. చంద్రరేఖ ఆ వేంకటశాస్త్రులు ఉంచుకున్న వేశ్య కటకపు వేంకటసాని కూతురు. బహుశా వీటన్నిటి కారణంగా జగ్గకవి, తనకు నీలాద్రిరాజు డబ్బివ్వకపోవడానికి ముఖ్య కారకుడు ఆ వేంకటశాస్త్రి అని నమ్మినట్లు కనబడుతుంది. నీలాద్రి రాజునీ, చంద్రరేఖనీ, వేంకటశాస్త్రుల్నీ, వేంకట సానినీ గలగలిపి చండాలంగా బండబూతులు తిడుతూ జగ్గకవి ఈ గ్రంథాన్ని రాసాడు. <ref>{{Cite web |url=http://www.eemaata.com/books/candrarekha/candrarekha-intro.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2021-04-03 |archive-date=2014-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512104635/http://www.eemaata.com/books/candrarekha/candrarekha-intro.pdf |url-status=dead }}</ref> == ఇతర విశేషాలు == [[వెలుదండ నిత్యానందరావు]] ప్రాచీనాధునిక సాహిత్యకారులందరూ ఈసడించుకున్న ఈ ప్రబంధాన్ని తన ఎం.ఫిల్. పరిశోధనాంశంగా స్వీకరించి ఈ తొలి వికట ప్రబంధం పైన సమగ్ర పరిశీలన చేసి ఈ ప్రబంధంలోని ప్రౌఢమైన పదాల గుంభనాన్ని, సరస హాస్యాలను బయల్పరిచాడు.<ref>{{Cite web|url=http://www.navatelangana.com/article/darvaaja/869189|title=తెలుగు సంశోధన సామ్రాట్టు {{!}} దర్వాజ {{!}} www.NavaTelangana.com|website=NavaTelangana|access-date=2021-04-03|archive-date=2019-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025200532/http://www.navatelangana.com/article/darvaaja/869189|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == బాహ్య లంకెలు == * http://www.eemaata.com/books/candrarekha/candrarekha-1.pdf{{Dead link|date=జూన్ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.eemaata.com/books/candrarekha/candrarekha-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031005231040/http://www.eemaata.com/books/candrarekha/candrarekha-2.pdf |date=2003-10-05 }} [[వర్గం:తెలుగు కావ్యములు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు రచనలు]] kgte7kxsq2l5r7o6idsr44ymiovxaqw వేయిపడగలు 0 60942 4963298 4219618 2026-09-20T14:23:28Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963298 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = వేయిపడగలు. | image = | image_caption = వేయి పడగలు ప్రస్తుత ప్రచురణ ముఖ చిత్రము | author = [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = నవల | editor = | publisher = [[రసతరంగిణీ గ్రంథ మాల]], మచిలీపట్టణం. | release_date = [[1934]], [[1989]] | pages = | isbn = | price = మొదటి ముద్రణ 2 రూపాయలు | ముద్రణ సంవత్సరాలు = | ప్రతులకు = [[రసతరంగిణీ గ్రంథ మాల]], మచిలీపట్టణం. ఆంధ్రపత్రికాముద్రణాలయము. [[మద్రాసు]] | అంకితం = వరకక్ష్మమ్మ కు<br />(విశ్వనాధ సత్యనారాయణ భార్య) }} '''వేయిపడగలు''' నవలను [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] రచించారు. ఇది విశ్వనాధ నవలలలో అత్యంత ప్రసిద్దమైన నవలగా ప్రజాదరణ పొంది పలుమార్లు పునర్ముద్రితమైనది. ==రచన, నేపథ్యం== [[దస్త్రం:Viswanatha-satyanarayana-tel-20170110163242-3013.jpg|thumb|విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] ఈ నవలను విశ్వనాధ సత్యనారాయణ ఆశువుగా చెబుతుండగా అతని తమ్ముడు వేంకటేశ్వర్లు వ్రాశారు. 1934లో సరిగ్గా 29 రోజుల్లో 999 అరటావుల మీద వ్రాశాడు. ఆనాడు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం వారు ప్రకటించిన పోటీ కోసం వ్రాయబడి బహుమతినందుకుంది. 1937-38లలో [[ఆంధ్రపత్రిక]] సచిత్ర వార పత్రికలో ధారావాహికగా ప్రచురింపబడింది. స్వర్ణోత్సవ సందర్భంగా తిరిగి 1987-88లో ఆంధ్ర పత్రికలోనే ప్రచురించారు.<ref name="వేయి">"వేయి పడగలు" పుస్తకానికి విశ్వనాధ పావనిశాస్త్రి పీఠిక</ref> ఈ నవల విశ్వనాధ స్వీయానుభవాల సారాంశం అని, అందులోని పాత్రలలో ఆయన కుటుంబం, దగ్గరి సమాజం ఛాయలు గోచరిస్తున్నాయని పలువురు పరిశీలకులు అభిప్రాయపడ్డారు. అదే విధమైన అభిప్రాయాలను విశ్వనాధ పావనిశాస్త్రి కూడా 1987లో ఆంధ్ర పత్రిక సీరియల్‌లో item box లలో వెలిబుచ్చారు. అందులోని పాత్రలు, స్థలాల స్వారూప్యం ఇలా చెబుతారు <ref name="శతవసంత">శత వసంత సాహితీ మంజీరాలు - ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రంథాలయ సంఘం ప్రచురణ - ఇందులో వేయిపడగలు గురించిన ఉపన్యాసం కూర్చినవారు [[ప్రసాదరాయ కులపతి]]</ref>- : * సుబ్బన్నపేట - నందమూరు, తోట్లవల్లూరు; * వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం - విశ్వేశ్వరస్వామి ఆలయం; * కృష్ణమనాయుడు - నూజివీడు జమీందారు ధర్మ అప్పారావు, రంగయ్యప్పారావు; * రామేశ్వర శాస్త్రి - విశ్వనాధ తండ్రి శోభనాద్రి; * ప్రధాన పాత్ర [[ధర్మారావు (పాత్ర)|ధర్మారావు]] - [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] ; * సూర్యపతి - కొల్లిపర సూరయ్య చౌదరి; * కుమారస్వామి - కృష్ణా జిల్లా కపిలేశ్వరపురం కరణం అగస్త్యరాజు రాఘవరావు; * కేసవరావు - కోపెల్ల హనుమంతరావు; * రుక్మిణమ్మరావు - ముట్నూరి కృష్ణారావు శ్రీమతి; * నాయరు - బందరులోని ఒక కిళ్ళీకొట్టు ఓనరు; గుంటూరు ఏ.సి. కాలేజిలో మత సంబంధమైన ఒక వ్యాఖ్యకు సంబంధించిన వివాదంలో విశ్వనాధ తన ఉద్యోగాన్ని వదులుకోవలసివచ్చింది. ఆ ఉద్యోగం పోయి మరొక ఉద్యోగంలో చేరని దశలో ఈ నవల వ్రాయబడింది. నవలలో చెప్పబడిన ధార్మిక సాహిత్య వాద ప్రతివాదాలు విశ్వనాధ జీవితంలో ఇతరులతో జరిగిన విభేదాలను చాలావరకు ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref name="శతవసంత"/> ==కథ== [[బొమ్మ:Veyipadagalu.jpg|thumb|right|200px|విశ్వనాధ వారి వేయిపడగలు మొదటి భాగపు చిత్రము]] * నవల ప్రారంభం వినూత్నంగా ఉంటుంది, కాని అసలు కథకు ఈ ప్రారంభ కథకు సంభంధం ఉండదు. *ఈ నవలను విశ్వనాధ వారు అంకితమిస్తూ ఇలా రాసుకొన్నారు- <poem> నీవొక పెద్ద వెల్గువయి నీ వెలుగారిన నాదు జీవిత వ్యావృతి యీ కవిత్వ మనునట్టీ విచిత్రపు నీడ పారె దేవీ'అరుంధతీ ప్రముఖ దివ్యమహా పరిలీన మూర్తి ఆ నీ వెలుగుల్ పరోక్షమయి నేటికి నీడలు పారజొచ్చెడున్ </poem> కథా విశేషాలలోకెళితే ఒక [[గొల్ల]]వాడి దగ్గరుండే ఒక [[ఆవు]] ఇచ్చే అపారమైన [[పాలు|పాల]] వలన అతడు ఏ చీకూ చింతా లేక జీవిస్తుంటాడు. అయితే కొద్ది రోజులుగా ఆవు సాయంకాలం పాలివ్వడం మానేయ్యడంతో ఒక రోజు కాపరి దానిని అనుసరించి వెళతాడు. సాయంకాల సమయానికి గోవు మందకు దూరంగా పోతుంతే దానిని అనుసరించి వెళ్ళిన అతడు గోవు ఒక పుట్టవద్దకు నడచి దానిపై ఆగటం అందునుండి ఒక తెల్లని [[సర్పం]] వచ్చి గోవు పొదుగునుండి పాలు త్రాగటం చూస్తాడు. అయితే అతడు చూస్తున్నది నిజమో కాదో తెలియనట్టుగా ఆసర్పమునకు అనేక శిరసులు కనిపిస్తాయి. ఆ రాత్రి అతడి [[కల]]లో కనబడిన ఆసర్పము తనకు అక్కడ [[దేవాలయం]] నిర్మించవలసినదిగా చెప్పి మాయమవుతుంది. తదనంతరం అక్కడ ఒక [[గ్రామం]] వెలసి విలసిల్లి తధనంతరం ఎలా శిథిలమయిందనే దానిని కథకు మూలంగా చెపుతూ కొన్ని ముఖ్యపాత్రల ద్వారా కథను కొంచెం మెల్లగా అప్పటి స్థితి గతులను తెలియ జేస్తూ సాగించారు. *కథలో ముఖ్య పాత్రధారులు # దేవదాసి # [[ధర్మారావు]] # రంగారావు # గణాచారి ==కథనం-విశేషాలు== [[బొమ్మ:viswanadha novel-veyipadagalu.jpg|200px|right]] కథనంలో సామాన్య పాఠకుడు ఆశించే తొందరను విశ్వనాధ ఖాతరు చేయడు. సందర్భానుసారంగా అనేక శాస్త్ర, సాహిత్య, ధార్మిక విశేషాలను తన పాత్రల ద్వారా చెప్పిస్తాడు. కనుక ఈ నవల శ్రద్ధగా చదివితే పాఠకునికి చెప్పుకోదగిన పాండిత్య పరిచయం లభిస్తుంది. అలాగే అప్పటిలో దేశంలో చర్చలో ఉన్న వివిధ ధ్యాన పద్ధతుల గురించి విస్తారమైన వ్యాఖ్యలున్నాయి. ఆంగ్ల సాహిత్యాన్ని పోలిన విపుల సాహితీ పరంపర తెలుగులో లేదన్న ఒక వాదనకు ధర్మారావు ద్వారా రచయిత ఇలా జవాబు చెప్పించాడు - :మనకును లక్ష రకముల ప్రబంధములున్నవి. ఇతిహాసములు, కావ్యములు, కావ్యాలలో ఎన్నో రకాలు, నాటకాళు పది రకాలు, పదాలు, క్షేత్రయ్య పదముల వంటివి, యక్ష గానములు, జంగము కథలు, బొబ్బిలి పాటలు, శతకములు, ఉదాహరణములు, చాటువులు, స్తోత్రములు, - ఇవన్నీ కాక వారికి లేని లక్షణ గ్రంథములు - ఇంత విలక్షణమైన సృష్టి ఇతర దేశములలో చూపుడు. ==శైలి, ఉదాహరణలు== పాఠకుల స్థాయి రచయిత దిగిపోవడం కంటే కొంత వరకైనా పాఠకులను ఉన్నత స్థితికి లాగాలని విశ్వనాధ తాపత్రయం <ref name="శతవసంత"/>. ఈ నవలలో ప్రౌఢమైన భాష, శైలి కనిపిస్తుంది. క్రింది వాక్యాలు బహుశా సాక్షి వ్యాసాల గురించి కావచ్చును. :రాసినాయన ఆంధ్రా డికెన్స్ అట. నిజమే కాబోలునని తీసితిని. ఆంగ్లేయములో పిక్‌విక్ పేపర్స్ అని యున్నవి. అవి చాలా రమ్యముగా ఉండును. ఈ యుపన్యాసములు వానిననుసరించి రాయబడెనని చెప్పిరి. తీసి చూచితిని కదా… దానికి దీనికి ఏమియూ సంబంధం లేదు. చెప్పినదే చెప్పి, చెప్పినదేచెప్పి ప్రాణములు తీయుచున్నాడు. పలుకుబడిలో నొదుగు ఒక చిన్న వాక్యమును చెప్పి పెద్ద అర్థమును స్ఫురింపజేయుట మొదలైన మహారచయిత లక్షణములు లేవు. ఒక శయ్య లేదు. వాచ్యత ఎక్కువగా ఉన్నది. శబ్దప్రయోగమునందు కూడా సొగసు కనిపించుటలేదు. (ధర్మారావు అరుంధతి తో) పాశ్చాత్య భారతీయ రచనా శిల్పాల పోలిక: :పాశ్చాత్యుల శిల్పము సహారా ఎడారి లోని సికతామయోన్మత్త ప్రళయవాయువుల వలె విరుచుకుని, మానుష ప్రకృతినున్మూలించునకు ప్రయత్నించును. భారతీయ శిల్పము భారత జాతిమతధర్మముల వలెనే ఇంద్రియముల నదుపులో పెట్టి సంఘమర్యాదల ననుసరించి నడువవలెనన్నట్లు - భావోద్రేకమలినం నిర్మూలించి తదంతర్గాఢదృఢత్వమును ప్రకటించును. మరోచోట "శిల్పం" పై: :[[దస్త్రం:Veyi padagalu.png|thumb]]శిల్పం నిప్పులు తొక్కిన కోత వంటిది కాదు. మదించిన ఏనుగు వంటిది. ఉన్మాదమెక్కువ కలది. ఠీవి ఎక్కువ. నిదానమెక్కువ. శక్తి ఎక్కువ. మరొక "ఆశ్చర్యం కలిగంచే" వ్యాఖ్య - :భోగముదానికిచ్చిన డబ్బు మోటారు కొన్నదానికన్నా చెడిపోయిందా? ఇది ఏదో ఒక పేదజీవి బ్రతుకుటకుపయోగపడినది. మోటారు కొన్న డబ్బు అమెరికాలోని కోటీశ్వరులైన ఫోర్డు, రాక్‌ఫెల్లర్ లను బాగు చేయుచున్నది. ఏమి న్యాయము? == సాహిత్య పరిశోధనలు == వేయిపడగలు నవలపై పలు సాహిత్య పరిశోధనలు చేశారు. వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల్లో వేయిపడగలు నవల గురించి పరిశోధించి పలువురు విద్యార్థులు 2 పీహెచ్.డీలు, 8 ఎం.ఫిల్స్ సాధించారు. వాటిలో కొన్ని: === పి.హెచ్.డి. పరిశోధనలు === 2007లో నాదెళ్ళ రామకృష్ణ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో '''విశ్వనాథ వేయిపడగలు - అడవి బాపిరాజు నారాయణరావు నవలల్లో వర్ణనలు:తులనాత్మక పరిశీలన''' అంశంపై పరిశోధన చేసి పి.హెచ్.డి. పట్టా పొందారు.<ref name="నాదెళ్ళ రామకృష్ణ">విశ్వనాథ వేయిపడగలు - అడవి బాపిరాజు నారాయణరావు నవలల్లో వర్ణనలు:తులనాత్మక అధ్యయనం:నాదెళ్ళ రామకృష్ణ</ref> === ఎం.ఫిల్. పరిశోధనలు === * 1984లో బి.రుక్మిణి '''వేయిపడగలులో స్త్రీ''' అంశంపై చేసిన పరిశోధనకు కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎం.ఫిల్ పొందారు. * 1991లో '''వేయిపడగలు-బ్రిటీష్ సాంస్కృతిక సామ్రాజ్యవాదంపై ప్రతిఘటన''' అంశంపై చేసిన పరిశోధనకు సిహెచ్.పద్మజ హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎం.ఫిల్. సాధించారు. * 1993లో హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయంలో '''వేయిపడగలులో ధర్మదృష్టి''' అంశంపై ఎన్.విద్యుల్లత చేసిన పరిశోధనకు ఎం.ఫిల్ లభించింది. * 1992లో ఎం.గంగిరెడ్డి '''వేయిపడగలులో ప్రతీకాత్మకత''' అంశంపై పరిశోధన చేసి శ్రీకృష్ణదేవరాయలు విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఫిల్ పొందారు. * 1986లో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో '''వేయిపడగలు-సమకాలీనత-సార్వకాలీనత''' అనే అంశంపై కె.వి.ఎన్.రాఘవన్ పరిశోధన సమర్పించి ఎం.ఫిల్. పొందారు. * 1992లో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో '''వేయిపడగలు, నారాయణరావు నవలల్లో నాయకపాత్రలు - తులనాత్మక పరిశీలన''' అంశంపై పరిశోధించి వి.సుజాత ఎం.ఫిల్ పొందారు. * 2016లో హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయంలో '''‘‘వేయిపడగలు-చిలకమర్తి’ నవలలు - రేడియో నాటకీకరణ’'''’ అనే అంశంపై ఎస్.రాజేందర్ పరిశోధన చేసి, డాక్టరేట్ పట్టాను పొందారు.<ref name="నాదెళ్ళ రామకృష్ణ"/> == ప్రముఖ వ్యాఖ్యలు == * వేయి పడగలతోనేల దాల్చిన వాడు రెండు పడగలతో దంపతుల పాలించువాడు. ఒక్కపడగ విప్పి పైరు పచ్చకు గొడుగుపట్టినవాడు. త్రిమూర్త్యాకృతి, శూలము నాలుకయందు, శంఖ చక్రములు ఫణాగ్రముల యందు దాల్చిన దేవుడు, ధర్మమయ తనువు, కరుణాతరంగితాంతరంగుడై తన్ను గూడ తన పితరులవలెనే సంప్రదాయమునకు దూరము గాకుండ కాపాడువాడు నాకు ప్రసన్నుడగునుగాక! నన్ను సర్వదా రక్షించుగాక<ref>{{cite web|last1=పేరాల|first1=భరతశర్మ|title=విశ్వనాథలోని నేను|url=http://pustakam.net/?p=18947|website=పుస్తకం.నెట్|accessdate=11 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106234420/http://pustakam.net/?p=18947|archive-date=6 జనవరి 2016|url-status=dead}}</ref> ==అనువాదాలు== దీనిని మాజీ భారత ప్రధాని [[పి.వి.నరసింహారావు]] "సహస్రఫణ్ "గా [[హిందీ]] లోకి 1968 కాలంలో అనువదించాడు. ఆ అనువాదానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. 1995 తరువాత [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] ద్వారా హిందీలోను, మరికొన్ని భాషలలోను ధారావాహికగా ప్రసారమైంది. 1976 ప్రాంతాలలో డా. చంద్రకాంత్ మెహతా, ప్రొ.మహేంద్ర ధవె దీనిని [[గుజరాతీ]] భాషలోకి అనువదించారు. ఆర్.వి.ఎస్.సుందరం ఇదే నవలను [[కన్నడ భాష]]లోకి అనువదించాడు. 1998 కాలంలో "నూతన" అనే కన్నడ పత్రికలో ధారావాహికగా వచ్చింది. దీనిని ఆంగ్లంలోకి అనువదించాలని ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.<ref name="వేయి"/> డా. శ్యామల కల్లూరి గారి అంగ్లానువాదం [https://web.archive.org/web/20140208014848/http://newaavakaaya.com/ ఆవకాయ.కామ్] లో [https://web.archive.org/web/20140328222754/http://newaavakaaya.com/Table/%E0%B0%A8%E0%B0%B5%E0%B0%B2%E0%B0%B2%E0%B1%81/Thousand-Hoods/ Thousand Hoods] అన్న పేరుతో సాప్తాహిక ధారావాహికగా 2014లో కొన్నాళ్ళపాటు ప్రచురితమైంది. <!-- Due to objections raised from Jr.Viswanatha satyanarayana and his brothers, Grandsons of the author and legal hairs who hold copyright of authors books, serialization of this translation has been stopped and archives has been deleted. according to legal hairs all the aficionados and admirers of Viswanatha on whose behalf they acted against this translation.<ref name="Afterword for Veyipadagalu">{{cite web|last1=Syamala|first1=Kalluri|title=Afterword for 'Veyi Padagalu'|url=http://www.newaavakaaya.com/Editor-s-Pick/afterword-for-veyi-padagalu.html|website=http://www.newaavakaaya.com/|accessdate=25 October 2014}}</ref> --> ==ఇతరుల వ్యాఖ్యలు== ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[ముఖ్యమైన తెలుగు పుస్తకాల జాబితా]] ==మూలాలు, వనరులు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== {{విశ్వనాథ సత్యనారాయణ సాహిత్యం}} [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచనలు]] [[వర్గం:1989 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:విశ్వనాథ సత్యనారాయణ సాహిత్యం]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] 414b1thussaki6x29c39wxyxgzapiel బారిష్టర్ పార్వతీశం (నవల) 0 63376 4963595 4282891 2026-09-21T10:20:25Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963595 wikitext text/x-wiki [[బొమ్మ:Barister parvatesam.jpg|thumb|right|బారిష్టరు పార్వతీశం నవల ముఖ చిత్రం]] '''బారిష్టర్ పార్వతీశం''' [[మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి]] కలం నుండి వెలువడిన హాస్యంతో కూడిన నవల.<ref>బారిష్టరు పార్వతీశం : [[నూరేళ్ళ తెలుగు నవల]] 1878-1977 (పాతిక ప్రసిద్ధ నవలల పరిచయం - పరిశీలన), రచన: సహవాసి, సంపాదకుడు: డి.వెంకట్రామయ్య, పర్ స్పెక్టివ్స్, హైదరాబాద్, 2007. పేజీలు: 27-32.</ref> ఈ నవల మూడు భాగాలుగా వెలువడింది. ఈ నవలలో ముఖ్య కథానాయకుడైన ''పార్వతీశం'' ఒక పల్లెటూరు నుండి బయలుదేరి [[ఇంగ్లండ్]] వెళ్ళి న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించి భారత దేశానికి తిరిగి వచ్చి న్యాయశాస్త్రాన్ని ప్రాక్టీసు చేసి మంచి పేరు సంపాందించి కథ చివరిభాగంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొంటాడు == నేపథ్యం == రచయిత మొక్కపాటి నరసింహ శాస్త్రి అత్తగారి ఊరు నర్సాపురం తాలూకా, గుమ్మలూరు అనే గ్రామం. ఇతను అక్కడికి వెళ్ళినపుడు తన బంధువుల కోసం ఒక పడవ ప్రయాణంలో ఉండే కష్టాలు, తమాషాలు సరదాగా చెప్పాడు. వాళ్ళు ఆనందించి దాన్ని ఓ కథలా రాయమన్నారు. అప్పటికి ఆయన రాసిన మూడు కథలు సాహితి, భారతి పత్రికలలో అచ్చయి ఉన్నాయి. అప్పటికి ఆయనకు దీన్ని ఓ రచనగా మలచాలనే సంకల్పం లేదు. కానీ శ్రోతలు ఇచ్చిన ఉత్సాహంతో ముందుగా ఒక కుర్రవాడిని నర్సాపురం నుంచి నిడదవోలు, అక్కడ నుంచి మద్రాసు చేరినట్లు రాసి కుర్రవాళ్ళకు చదివి వినిపించాడు. వారు బాగుందనడంతో ఉత్సాహంతో కథానాయకుడు అక్కడి నుంచి బారిష్టరు చదువు కోసం ఇంగ్లండు ప్రయాణించడం వరకు రాయాలనుకున్నాడు. ఆ రోజుల్లో ఇంగ్లండు వెళ్ళి బారిష్టరు చదవడమంటే గొప్ప. అప్పటి దాకా పేరు పెట్టని పాత్రకు పార్వతీశం అని పేరు పెట్టి చదువు ఇతర వివరాలన్నీ రాశాడు. తర్వాత అంతా పార్వతీశం తన కథను చెప్పుకుపోతుంటాడు.<ref>{{Cite wikisource|title=బారిష్టరు_పార్వతీశం_-_ప్రథమ_భాగము|anchor=1}}</ref> ==బారిష్టర్ పార్వతీశం మొదటి భాగం== పార్వతీశం [[మొగల్తూరు]] నుండి బయలు దేరి [[నిడదవోలు]] మీదుగా [[చెన్నై]] వెళ్తాడు. అక్కడ నుండి ఓడ పట్టుకొని ఇంగ్లాడు చేరుతాడు. ఈ భాగం చాలా హాస్యంగా నడుస్తుంది. ముఖ్యంగా నిడదవోలు నుండి [[చెన్నై|మద్రాసు]] వెళ్ళే రైలు ప్రయాణం చాలా హాస్యరసంగా చిత్ర్రించడం జరిగింది. మద్రాసు నుండి ఇంగ్లాండు వెళ్ళడానికి కావలసిన సరంజామా కొనుక్కొనే సన్నివేశాలు చాలా హాస్యవత్తరంగా ఉంటాయి. ఈ నవలను తెలుగు అకాడమీ పుస్తకాల్లో పదవ తరగతి తెలుగు ఉపవాచకముగా అందించారు. ==బారిష్టర్ పార్వతీశం రెండవ భాగం== ఓడలో ఇంగ్లండ్ చేరు కొన్న పార్వతీశం ఓడలో చిక్కిన స్నేహితుడి వల్ల [[స్కాట్‌లాండ్]]లో [[ఎడిన్‌బరా]] నగరంలో ఒక ఇంట్లో పేయింగ్ గెస్టుగా చేరుతాడు. ఒక లా కళాశాలలో చేరుతాడు. ఆంగ్లం కూడా రాని పార్వతీశం ఏకసంధాగ్రహి క్రింద అన్ని విషయాలు ఒక్కసారి చెప్పడంతో గ్రహించి అందరి మన్ననలు పొందుతాడు. ఒక స్నేహితురాలిని ఆసక్తికరమైన సన్నివేశం ద్వారా పొందుతాడు. హాస్యం పాళ్ళు ఈ భాగంలో తగ్గినా ఈ భాగం రసవత్తరంగానే ఉంటుంది. ఈ భాగం చివరి అంకంలో బారిష్టర్ పాసై ఇంటి ప్రయాణం పట్టుతాడు. తన స్నేహితురాలు వదిలి వెళ్ళే సన్నివేశాన్ని మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి గారు చాలా చక్కగా చిత్రించారు. [[బొమ్మ:Baarishtar paarvateesam.jpg|thumb|right|150px]] ==బారిష్టర్ పార్వతీశం మూడవ భాగం== మూడవ భాగం ముఖ్యంగా ఇంటివచ్చాక తనని ఇంటి వారు ఏవిధంగా స్వీకరించారు అనే విషయాలు, అప్పటి సాంప్రదాయల ప్రకారం బయటి దేశం నుండి వచ్చిన వారు ఎదుర్కొనే సంఘటనలు చిత్రించారు. ఇంగ్లాండు నుండి వచ్చాక గ్రామంలో ఉన్నవారు అడిగే వివిధమైన విచిత్ర ప్రశ్నలు చాలా అసక్తికరంగా ఉంటాయి. తరువాత పెళ్ళి, న్యాయశాస్త్ర ప్రాక్టీసు, స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొనడం, [[టంగుటూరి ప్రకాశం|ప్రకాశం పంతులు]] గారిని కలవడం, తాను సంపాదించిన సంపదను స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి ధార పోయడం, పలు మార్లు జైలుకి వెళ్ళడం అనే విషయాలు ఉంటాయి. హాస్యం పాళ్ళు ఈ భాగంలో మరింత తగ్గుతుంది. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి]] * [[బారిష్టరు పార్వతీశం (సినిమా)]] * [[ముఖ్యమైన తెలుగు పుస్తకాల జాబితా]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు- వనరులు== [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1924 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:హాస్య రచనలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] q9l46awlsckemft0v580b11auuvcb4r వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు 4 64166 4963543 4935201 2026-09-21T09:10:25Z Pranayraj1985 29393 /* తాజా చేర్పులు */ 4963543 wikitext text/x-wiki <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing this page! When you nominate a page for deletion, it gets an entry in a sub-sub-page corresponding to the (UTC) date of nomination. Go back to viewing this page instead of editing it, and look for the link to edit today's sub-sub-page. Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing this page! - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --> {{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాతవి-1|1]]{{*}}[[/పాతవి-2|2]] {{*}}[[/పాతవి-3|3]] {{*}}[[/పాతవి-4|4]]{{*}} [[/పాతవి-5|5]]{{*}} [[/పాతవి-6|6]]{{*}} [[/పాతవి-7|7]]{{*}} [[/పాతవి-8|8]] {{*}} [[/పాతవి-9|9]] {{*}} [[/పాతవి-10|10]] {{*}} [[/పాతవి-11|11]] {{*}} [[/పాతవి-12|12]] ||వ్యాఖ్య = మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు}} {{Deletion debates}} ప్రధానబరి లోని వ్యాసాన్ని తొలగించాలా లేదా అనే చర్చ చేసే ప్రదేశం '''తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు (AfD)'''. ఇక్కడ చేర్చిన వ్యాసాలను కనీసం ఒక వారం రోజుల పాటు చర్చించి, తొలగించాలని సముదాయం నిర్ణయిస్తే [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం తొలగించడం గానీ, పేజీని ఉంచి, దాన్ని మెరుగుపరచడంగానీ, వేరే పేజీతో విలీనం చెయ్యడం గానీ, దారిమార్పుగా మార్చడంగానీ, కొన్న్నాళ్ళపాటు సంరక్షణలో ఉంచడంగానీ, వేరే వికీమీడియా ప్రాజెక్టుకు తరలించడం గానీ, వేరే పేరుకు తరలించడంగానీ, వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడం గానీ, వాడుకరి ఉపపేజీగా మార్చడంగానీ, చేస్తారు. ఏదైనా పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే ముందు ఏయే అంశాలను పరిశీలించాలో, ప్రపాదించే పద్ధతి ఏమిటో, ప్రతిపాదనపై చర్చ ఎలా జరపాలో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలకు లింకులు ఇవ్వడంతో పాటు, దీనికే సంబంధించిన మరో రెండు రకాల పద్ధతులకు కూడా లింకులిస్తుంది. [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు]] కు సవివరమైన హేతుబద్ధత [[వికీపీడియా:దుశ్చర్య|దుశ్చర్య]], [[వికీపీడియా:విస్పష్టమైన చెత్త|విస్పష్టమైన చెత్త]] పేజీల ద్వారా ఇవ్వగా, [[మూస:తొలగించు|వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన]]ను ఇతర తొలగింపుల కోసం వాడుతారు. '''ఏదైనా వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రతిపాదించాలనుకుంటే''', అందుకు అవసరమైన ప్రాతిపదికలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] వివరిస్తుంది. తొలగించే పద్ధతిని [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] వివరిస్తుంది. ఏదైనా వ్యాసానికి తొలగింపుకు కావాల్సిన లక్షణాలున్నాయని మీకనిపిస్తే, మీకు తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే పద్ధతి తెలిస్తే, కింది సూచనలను అనుసరించండి. పేజీని ప్రతిపాదించాలో వద్దో స్పష్టంగా మీరు నిర్ణయించుకోలేకపోతే, లేక మీకు ఈ విషయంలో సహాయం కావాల్సి ఉంటే, [[వికీపీడియా చర్చ:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|దీని చర్చాపేజీని]] గానీ, [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|వికీపీడియా సహాయ కేంద్రాన్ని]] గానీ చూడండి. వికీపీడియాలో తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఈ జాబితాలో కేవలం వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:తొలగింపు_పద్ధతి]] చూడండి ==తాజా చేర్పులు == ఈ క్రింది పుటలలోనే కాక ఇంకా ఈ పేజీలో చేరని చర్చా పేజీలను [[:వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]] లో పరిశీలించండి. # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నేతకారుడు]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/టాల్ రేడియో]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధుల వ్యాసాల జాబితా]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉత్తర భారతదేశం]] <!--{{/current]]--> ==పాత చర్చలు == పాత చర్చల కోసం - * ప్రస్తుతం నడుస్తున్న భండారం: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11]] (తాజాగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీలో చేర్చండి) * [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాత AFD ఉపపేజీల్లో జరిగిన చర్చలు]] ఈ పేజీని సృష్టించకముందు, గతంలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion]] పేజీకి చెందిన ఉపపేజీల్లో తొలగింపు చర్చలు జరిగేవి. ఆ తరువాత ఆ పేజీని వాడడం మానేసాం. అప్పట్లో జరిగిన చర్చలను ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. * మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు - [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] (కొత్తగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీల్లో ఏమీ చేర్చకండి) ===ముగిసిపోయిన, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న AfD చర్చల్లో వెతకండి === {{search archives|searchbuttonlabel=ముగిసిన, ప్రస్తుత AfDల్లో వెతుకు}} * ''మతం'' అనే పేరు కలిగిన వ్యాసాల కోసం వెతకాలంటే, ఈ వెతుకు పెట్టెలో '''మతం''' అని ఇవ్వండి. * ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలోనే ఉన్న పేజీల కోసం వెతికేందుకు '''intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి. * "''మతం''" అనే పేరు పాఠ్యంలో ఎక్కడైనా ఉండి, ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలో ఉండాలంటే '''మతం intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి. == తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనడం == === వికీ మర్యాద === {{See also|వికీపీడియా:Guide to deletion#General advice}} * తొలగింపు చర్చల్లో పాల్గొనేవారికి [[వికీపీడియా:వికీ సాంప్రదాయం|వికీ మర్యాద]], [[వికీపీడియా:కొత్తవారిని ఆదరించండి|"కొత్తవారిని బెదరగొట్టకండి"]] గురించి తెలిసి ఉండాలి. ** ఇతర తొలగింపు పేజీలక్కూడా ఇది వర్తిస్తుంది. * తొలగింపు కొరకు చర్చల్లో దాపరికమేమీ లేదు, అన్నీ బహిరంగమే. ఎన్వికీలో జరిగిన కొన్ని చర్చలు పత్ర్రికలక్కూడా ఎక్కిన సందర్భాలున్నాయి. <ref name="economist">[http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354&logout=Y "The battle for Wikipedia's soul"], [[The Economist]], Mar 6th 2008.</ref><ref>Seth Finkelstein,[http://www.guardian.co.uk/technology/2006/sep/28/wikipedia.web20 "I'm on Wikipedia, get me out of here"], [[The Guardian]], September 28 2006. <br />"At Wikipedia, contentious decisions are made by a process of elaborate discussion culminating in administrative fiat. Deletions go through a comment period. The process is not a vote, but the result forms a recommendation to the administrators."</ref> వికీపీడియాలో చేసే ఏ దిద్దుబాటుకైనా ఎలాంటి నాగరిక విధానాలను పాటిస్తారో అలానే ఇక్కడా పాటించండి. * మీతో విభేదించిన వారిపై [[వికీపీడియా:వ్యక్తిగత దాడులు కూడదు|వ్యక్తిగత దాడులు చెయ్యకండి]]; వెటకారంగా మాట్లాడకండి, [[వికీపీడియా:సంయమనంగా ఉండండి|సంయమనం పాటించండి]]. * జీవించి ఉన్న వ్యక్తులపై ఆధారాల్లేని ప్రతికూల వ్యాఖ్యలు చెయ్యకండి. వీటిని ఎవరైనా తొలగించవచ్చు. * తొలగింపు చర్చలు మామూలు వోటింగు పద్ధతి లాగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది అలా పనిచెయ్యదు. స్పందన కంటే స్పందనకు మద్దతుగా ఇచ్చిన ఔచిత్యము, రుజువులూ ఎంతో ఎక్కువ విలువ కలిగి ఉంటాయి. అంచేత తొలగింపు చర్చను వోటింగు లాగా పెట్టకూడదు: ** తొలగింపు పేజీకి ట్యాలీ పెట్టెలు చేర్చకండి. ** తొలగింపు పేజీలోని వ్యాఖ్యలను అభిప్రాయాల వారీగా - ఉంచాలి/తొలగించాలి/ఇతరాలు - విడదీయకండి. అలా వర్గీకరిస్తే, చర్చ సాఫీగా జరక్కపోగా, వోట్ల లెక్కకు ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతుంది. ** తొలగింపు చర్చల గురించి వాడుకరులకు సందేశాలు పంపకండి. దాని వలన వాళ్ళు మీ అభిప్రాయానికి మద్దతు ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. కానీ వ్యాసం తొలగింపును మీరు ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటే , ఆ వ్యాసానికి తోడ్పడిన వాళ్ళకు మైత్రీపూర్వక సందేశాన్ని పంవచ్చు. * ఒకే రకమైన అనేక వ్యాసాలను ప్రతిపాదించదలచుకుంటే, అన్నిటినీ కలిపి ఒకే ప్రతిపాదన చెయ్యవచ్చు. దీంతో చర్చలో రిపిటీషనుండదు. వాటిపై చర్చించే సమయాన్ని ఆదా చేసుకోవచ్చు కూడా. అయితే, సంబంధం లేని వ్యాసాలను కట్టగట్టరాదు. * చర్చ జరుగుతూండగా వ్యాసాన్ని తరలించకూడగనే నియమమేమీ లేనప్పటికీ, అలా తరలిస్తే అనవసరమైన తికమకకు దారితీస్తుందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. చర్చను అనుసరించడాం కూడా ఇబ్బందవుతుంది. === చర్చలో పాల్గొనడం === ఒక వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని హేతుబద్ధంగా చర్చించే స్థలం. భిన్నాభిప్రాయాలుంటాయి. కానీ తర్కబద్ధంగా ఉంటూ, సరైన ఆధారాలతో కూడిన వాదనలకు మిగత వాటికంటే ఎక్కువ విలువ ఉంటుందిక్కడ. వ్యాసం వికీ విధానాలకు అనుకూలమో వ్యతిరేకమో చెప్పకుండా సంబంధం లేని వాదన చెయ్యడం, ఆధారాలు చూపడం వంటివి చేసే వాడుకరులకు నిర్మాణాత్మక చర్చ గురించి, చర్చా విషయం పైననే కేంద్రీకరించిన వాదన గురించీ మరోసారి సూచన లివ్వడం తప్ప మరి చేసేదేమీ లేదు. కానీ, అలాంటి నిరాధారమైన వాదనలు, కంటెంటు మార్గదర్శకాలను పట్టించుకోకపోవడం వంటివి కొనసాగిస్తే, చర్చను అడ్డుకోవడంగా భావించాలి. ఇలా అడ్డుకోవడం కొనసాగిస్తే, ఇంగ్లీషు వికీలో లాగా [[వికీపీడియా:వివాద పరిష్కారం|వివాద పరిష్కార]] విధానం తెలుగు వికీలో లేదు కాబట్టి, అప్పటి వరకూ చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకులు కలుగ జేసుకుని పరిస్థితిని చక్కదిద్దాలి. AfD చర్చల్లో అనుసరించే కొన్ని సంప్రదాయాలు: * సాధారణంగా వాడుకరులు తాము సూచించే చర్యలను '''బొద్దు పాఠ్యంలో''' రాస్తారు. ఉదాహరణకు, "'''ఉంచాలి'''", "'''తొలగించాలి'''", "'''విలీనం చెయ్యాలి'''", "'''దారిమార్పుగా చెయ్యాలి'''", "'''ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి'''" -ఇలాగ. ఈ AfD లను లెక్కించే కొన్ని బాట్లు, పరికరాలూ ఇలా బొద్దుగా ఉన్న పాఠ్యాన్నే లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి. అంచేత ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడం చాలా ముఖ్యం. * మీ వ్యాఖ్యలను, అభిప్రాయాలనూ బులెట్ పాయింట్లుగా రాయండి (అంటే, <code>*</code> తో మొదలవ్వాలి). చివర్లో సంతకం చెయ్యండి. వేరే వాడుకరికి సమాధానం ఇస్తూంటే వారి అభిప్రాయం కిందనే తగినన్ని <code>*</code> గుర్తులు పెట్టి మీ సమాధానం రాయండి. * మీరు వ్యాసపు సృష్టికర్తా, మేజరు పాఠ్యాన్ని సమర్పించిన రచయితా, లేక వ్యాసంపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారా అనే విషయాన్ని రాయండి. * మీ అభిప్రాయం చెప్పేముందు వ్యాసాన్ని ఒకమారు చూడండి. ప్రతిపాఅదకులు ఇచ్చ్చిన సమాచారం మీద్ మాత్రమే ఆధారపడి మీ అభిప్రాయం ఏర్పరచుకోకండి. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునేందుకు వ్యాసపు చరితం కూడా సాయపడవచ్చు. అలాగే ఇంతకు ముందు రాసిన వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలను చూడండి. వాటిలో మీకు ఉపయోగపడే సమాచారం ఉండవచ్చు. పాల్గొనేటపుడు, కింది విషయాలను గమనించండి: * చర్చ వోటింగు కాదు; ఏ చర్య తీసుకోవాలో, దాన్ని సమర్ధించే వాదనలతో సహా, చర్చలో ప్రతిపాదించండి. * మీ వాదనలో వ్యాసం వికీ విధానాలను అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయడమే కాదు "'''''ఎలా'''''" అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయండి. * మీ వాదనకు మద్దతుగా బహుళ ఖాతాలను వాడడం నిషిద్ధం. అలాంటి వాడుకరులు శాశ్వత నిషేధానికి గురవుతారు. * తొలగింపును ప్రతిపాదించినవారు మళ్ళీ తమ అభిప్రాయాన్ని రాయనక్కరలేదు. ఎందుకంటే ప్రతిపాదించినప్పుడే "తొలగించాలి" అని వారు తమ అభిప్రాయాన్ని చేప్పేసినట్లే. * పరస్పర వ్యతిరేక అభిప్రాయాలను చెప్పకండి. ఒకవేళ మీ తొలి అభిప్రాయాన్ని మార్చుకుంటే, గతంలో మీరు రాసినదాన్ని కొట్టేసి దాని పక్కనే మళ్ళీ రాయండి. * కొత్త వాడుకరులు, నమోదు కాని వాడుకరుల అభిప్రాయాలను కూడా స్వీకరిస్తారు. కానీ అవి సదాశయంతో లేవని భావిస్తే వాటిని పట్టించుకోకపోవచ్చు. AfD ప్రతిపాదన కంటే ముందే నమోదైన వాడుకరులు ఇచ్చే అభిప్రాయాలకు ఎక్కువ విలువ ఉంటుంది. ప్రతిపాదిన వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యడం, తొలగించడం, దారిమార్పు చెయ్యడం వగైరాల్లో ఉచితమైన దాన్ని చెయ్యడానికి సలహా ఇచ్చేందుకు కొన్ని పద్ధతులున్నాయి. వాటిలో కొన్ని: * తొలగింపును సమర్ధించే వాదన ఇలా ఉంటుంది: తొలగింపు విషయ ప్రాముఖ్యత గురించినదైతే.. సందర్భోచితంగా "నిర్ధారించుకునే సౌకర్యం లేదు", "మౌలిక పరిశోధన", "విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు" వంటి కారణాలను చెప్పవచ్చు. వ్యాసం జీవించి ఉన్న వ్యక్తి గురించి అయితే, విషయ ప్రాముఖ్యత లేదన్న సంగతిని వీలైనంత మృదువుగా చెప్పాలి. * వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యాలని మీరు భావిస్తే, తొలగింపు ప్రతిపాదనకు చూపించిన కారణాలను సరిచేస్తూ, వ్యాసంలో దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి. విశ్వసనీయ మూలాలను వెతికి, మంచి, విశేష వ్యాసాలను ఉదాహరణలుగా చూపి మీ వాదనను చెప్పవచ్చు. మూలాలను చేర్చి వ్యాసాన్ని మెరుగు పరచే ప్రయత్నం చెయ్యవచ్చు. ప్రతిపాదనలో చూపిన కారణాలను సరిచేస్తూ వ్యాసాన్ని మెరుగు పరిస్తే, ప్రతిపాదకులు తమ ప్రతిపాదనను వెనక్కు తీసుకోవాలి. ఆ తరువాత నిర్వాహకులు ప్రతిపాదనను మూసేస్తారు. ప్రతిపదకులు అలా చెయ్యకపోతే, వారి చర్చాపేజీలో ఆ సంగతిని గుర్తు చెయ్యాలి. * వ్యాసాన్ని అయోమయ నివృత్తి పేజీ గానో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు గానో ఉంచాలని భావిస్తే, దాన్నే ప్రతిపాదించండి. అలాంటి సందర్భాల్లో తొలగింపును రికమెండు చెయ్యవద్దు. == వ్యాసాల తొలగింపును ప్రతిపాదించడం == === ప్రతిపాదించే ముందు: గమనింపులు, ప్రత్యామ్నాయాలు=== {{IncGuide}} వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించే ముందు కింది వాటిని అనుసరించండి: ;అ. విధానాలను, మార్గదర్శకాలనూ చదివి అర్థం చేసుకోండి: # [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|వికీపీడియా తొలగింపు విధానం]]: ఇది తొలగించేందుకు ఉండాల్సిన కారణాలను, తొలగింపుకు ప్రత్యామ్నాయాలను, తొలగింపు పద్ధతులనూ సూచిస్తుంది. # తొలగింపు చర్చలకు సహకరించే నాలుగు ప్రధాన మార్గదర్శకాలు, విధానాలు: [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారత్వం]], [[వికీపీడియా:మూలాలు|మూలాలు]], [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|ఏది వికీపీడియా కాదు]] ;ఆ. కిందివాటిని పరిశీలించండి: # వ్యాసం - [[వికీపీడియా:Speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన|తొలగింపు ప్రతిపాదన]], [[వికీపీడియా:సత్వర స్థాపన|సత్వర స్థాపన]] అంశాల పరిధిలోకి రాదని నిర్ధారించుకోండి. # నిర్ధారకత్వం, విషయ ప్రాముఖ్యత వంటి సందేహాలుంటే, సరైన మూలాల కోసం శోధించండి. ("ఈ" చూడండి.) # వ్యాస చరితాన్ని చూడండి. గతంలో దుశ్చర్యలు, తప్పులతడక భాష వాడకం వంటివి జరిగాయేమో గమనించండి. # వ్యాసపు చర్చాపేజీ చూడండి. ఇప్పుడు మీరు లేవనెత్తుతున్న అభ్యంతరాలను ఈసరికే లేవనెత్తి ఉన్నారేమో చూడండి. # ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు లింకును నొక్కి, ఈ వ్యాసాన్ని వికీపీడియాలో ఎలా ఉదహరిస్తున్నారో గమనించండి. # భాషాంతర లింకులను పరిశీలించండి. ఇతర భాషల్లో మరింత మెరుగైన వ్యాసాలున్నాయేమో గమనించండి. ;ఇ. వ్యాసాన్ని తొలగించకుండా మెరుగుపరచే మార్గముందేమో పరిశిలించండి # మామూలు సవరింపుల ద్వారా వ్యాసంలోని దోషాలను సవరించగలిగితే, దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించరాదు. # వ్యాసాన్ని ఈమధ్యే సృష్టించి ఉంటే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకుగాను ఆయా రచయితలకు తగినంత సమయమివ్వండి. # వ్యాసంపై మీకున్న అభ్యంతరాలను దాని చర్చాపేజీలోను, ప్రధాన రచయితల వద్దా, సంబంధిత వికీప్రాజెక్టులోను లేవనెత్తండి. వ్యాసంలో మీ సందేహాలను సూచించే ట్యాగును పెట్టండి. తద్వారా, ఆయా రచయితలు తగు దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. # వ్యాస విషయానికి అంత ప్రాముఖ్యత లేదనుకుంటే, సంబంధిత వ్యాసంలో దీన్ని విలీనం చెయ్యడమో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు చెయ్యడమో చెయ్యండి. మరీ ముఖ్యంగా, వ్యాసపు పేరు కోసం ఎక్కువగా అన్వేషిస్తారని అనిపించినపుడు. ;ఈ. నోటబిలిటీయే ప్రధాన సమస్య అయితే, మరిన్ని మూలాల కోసం వెతకండి: # కనీసం గూగుల్లోను, గూగుల్ బుక్స్‌లోనూ వెతకండి. గూగుల్ న్యూస్, గూగుల్ స్కాలర్‌ లలోనూ వెతకొచ్చు. # ఎక్కడా మూలాలు దొరక్కపోతే, ప్రతిపాదనకు ముందు తీసుకోవాల్సిన కనీసపు చర్యలు తీసుకున్నట్లే. అయితే, ఈ అన్వేషణలో మూలాలు దొరికినంత మాత్రాన ఆ వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చెయ్యకూడదని అర్థం కాదు. ఆయా మూలాలు సరిపోవనిపిస్తే, లేదా ఆ మూలాలు వ్యాసవిషయాన్ని లీలామాత్రంగా మాత్రమే స్పృశిస్తున్నాయనిపిస్తే, వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసెయ్యవచ్చు. # సరిపడినన్ని మూలాలున్నాయని మీకు అనిపిస్తే, సదరు మూలాలు ప్రస్తుతం వ్యాసంలో లేవన్న ఉద్దేశంతో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం సబబు కాదు. దాని బదులు మీరే ఆయా మూలాలను వ్యాసంలో తగిన చోట్ల చేర్చవచ్చు. కనీసం మూలాలు కావాలన్న మూసనైనా ఉంచండి. === ఒక్క పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ఎలా === {{Afd footer}} === ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం === కొన్నిసార్లు ఒకద నికొకటి సంబంధమున్న అనేక వ్యాసాలుండవచ్చు. ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ తొలగించాలని మీకు అనిపించవచ్చు. అలాంటివాటన్నిటినీ తొలగింపు కోసం మూకుమ్మడిగా ప్రతిపాదించవచ్చు. అయితే, ముందు ఒకదాన్ని ప్రతిపాదించి, చర్చా ధోరణిని, ఫలితాన్నీ బట్టి మిగతా వాటిని గుంపుగా ప్రతిపాదించవచ్చు. గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించదగ్గ వ్యాసలకు ఉదాహరణలు: * ఓకే రకమైన పాఠ్యముండి, కొద్ది తేడాలతో శిర్షికలు కలిగిన వ్యాసాలు * ఒకే రచయిత రాసిన మస్కా (hoax) వ్యాసాలు * ఒకే రచయిత రాసిన స్పాము వ్యాసాలు * ఒకే రకమైన ఉత్పత్తులపై రాసిన వ్యాసాల శ్రేణి గుర్తుంచుకోండి.. #'''మీకు కచ్చితంగా తెలియకపోతే, గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించకండి.''' # వ్యాసాలన్నీ ప్రతిపాదన సమయంలోనే గుది గుచ్చాలి. చరచ మొదలయ్యాక చేర్చకండి. '''వ్యాసాలను తొలగింపు కోసం గుదిగుచ్చడం ఎలా:''' {| style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="4" |- | style="background:#ff9;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''I.<br>II.<br>III.'''</span> || <div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">మొదటి వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించండి.</div> &nbsp; పైన చూపిన I నుండి III అంచెలను అనుసరించండి. |- | style="background:#fc0;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''IV'''.</span> | style="background:#f6f6f6;"|<div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">అదనపు వ్యాసాలను ప్రతిపాదించండి.</div> &nbsp; ఆ వ్యాసాలన్నింటిలోనూ పైన, కింది మూసను చేర్చండి: {{clearleft}} : '''<nowiki>{{subst:afd1</nowiki>|''NominationName''<nowiki>}}</nowiki>''' ''NominationName'' స్థానంలో తొలగించాల్సిన మొట్టమొదటి పేజీ పేరును ఉంచండి - ప్రస్తుత పేజీ పేరును ''కాదు''. అంటే, ప్రతిపాదించిన మొదటి వ్యాసం [[User:Ashibaka/example|ఏదో ఒక వ్యాసం]] అయితే, ''PageName'' స్థానంలో ''ఏదో ఒక వ్యాసం'' ఉంచండి. ఇదివరకటి లాగానే దిద్దుబాటు సారాంశంలో "AfD: తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను" అని రాయండి. దిద్దుబాటును చిన్న మార్పుగా గుర్తించవద్దు. పేజీని భద్రపరచండి. ఇదే పద్ధతిని మిగతా అన్ని వ్యాసాలకూ పాటించండి. (If the article has been nominated before, use <nowiki>{{subst:afdx}}</nowiki> instead of <nowiki>{{subst:afd1}}</nowiki>, and replace "''NominationName''" with the name of the page '''plus''' a note like ''"(second nomination)"'' for a second nomination, etc. See [[Template talk:Afdx]] for details.) |- | style="background:orange;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''V'''.</span> || <div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">Add the additional articles to the nomination.</div> &nbsp; మొదటి వ్యాసపు తొలగింపు చర్చ పేజీ, <br /> &nbsp; <tt>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''PageName''</tt> కి వెళ్ళి, అక్కడ <br /> &nbsp; మీ ఒరిజినల్ ప్రతిపాదన కింద మిగతా పేజీలను చేర్చండి, ఇలా: <blockquote><tt><nowiki>నేను కింది పేజీలను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. కారణం: [ఇక్కడ కారణం రాయండి]:</nowiki></tt><br /> <tt><nowiki>:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 1}}</nowiki></tt><br /> <tt><nowiki>:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 2}}</nowiki></tt></blockquote> దిద్దుబాటు సారాంశంలో, తొలగింపు కోసం వ్యాసాలను గుత్తగా చేరుస్తున్నారని రాయండి. |} === AFD ని సృష్టించడం ===<!--not really sure where this goes; poorly explained how it fits with elaborate instructions above--> నమోదైన వాడుకరులు ఈ మూసను వాడి వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించవచ్చు: <inputbox> type=create preload=Template:Afd2 starter default=వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/<ARTICLENAME> buttonlabel=ఈ వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించు bgcolor=#eeeeff width=60 </inputbox> ఈ రకంగా చేస్తే, మీ ప్రతిపాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{CURRENTYEAR}} {{#time:F j}}|AFD లాఅగ్ పేజీలో]] చేర్చాల్సి ఉంటుంది. [[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] ను వాడి కూడా ఈ పని చెయ్యవచ్చు. [[Special:నా అభిరుచులు|మీ అభిరుచులు పేజీలో]] ట్వింకిల్‌ను చేతనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ "[[వికీపీడియా:Gadgets|ఉపకరణాలు]]" ట్యాబును నొక్కి, ట్వింకిల్ చెక్‌మార్కును సెలెక్టు చేసి భద్రపరచండి. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:Twinkle/doc]] చూడండి. === ప్రతిపాదించాక: సంబంధమున్న ప్రాజెక్టులకు, వాడుకరులకూ తెలపండి=== AfD లో చర్చ కొరకు ప్రతిపాదిస్తే సరిపోతుంది. అయితే ప్రతిపాదకులు వ్యాసంతో సంబంధమున్న వారికి తెలియజేయాలనుకోవచ్చు. కాన్వాసింగు లాంటివి చెయ్యకుండా తెలియజేయవచ్చు. వికీపీడియాలో పెద్దగా అనుభవం లేని వాఅడుకరులను కూడా చర్చలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహించేందుకు గాను, మీ సందేశాల్లో పొడిఅక్షరాలు (ఎబ్రీవియేషన్లు) వాడకండి. సంబంధిత విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు లింకులివ్వండి. AfD చర్చాపేజీకి కూడా లింకివ్వండి. ఏదైనా వ్యాసాన్ని సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించదలచుకుంటే అందుకు తగ్గ [[వికీపీడియా:Criteria for speedy deletion|కారణాలను]] ఇవ్వండి. పేజీ శీర్షికను చూడగానే తెలిసిపోతోంటే తప్ప, ఆ వ్యాసం దేని గురించో కూడా రాయండి. ;Deletion sorting Once listed, deletion discussions can, optionally, also be transcluded into an appropriate [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting|deletion sorting]] category, such as the ones for [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Actors and actresses|actors]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Music|music]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Academics and educators|academics]], or for specific countries. Since many people watch deletion sorting pages for subject areas that particularly interest them, including your recent AfD listing on one of these pages helps attract people familiar with a particular topic area. Please see the [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Compact|the complete list of categories]]. {{anchor|wikiProjects}} ;Notifying related WikiProjects <!-- OLD TEXT (please restore when ArticleAlertbot is resurrected) [[:వర్గం:ArticleAlertbot subscriptions|Many projects]] have subscribed to [[WP:Article alerts|Wikipedia's article alerts service]], a fully automated program that keeps track of AfD discussions for subscribed projects. Projects that have not subscribed may welcome a brief, neutral note on their project's talk page about the AfD. --> [[WP:WikiProject|WikiProjects]] are groups of editors that are interested in a particular subject or type of editing. If the article is within the scope of one or more WikiProjects, they may welcome a brief, neutral note on their project's talk page(s) about the AfD. {{anchor|substantial}} ;Notifying substantial contributors to the article While not required, it is generally considered courteous to notify the [[వికీపీడియా:Assume good faith|good-faith]] creator and any main contributors of the articles that you are nominating for deletion. One should not notify [[వికీపీడియా:Bot policy|bot accounts]], people who have made only insignificant 'minor' edits, or people who have never edited the article. To find the main contributors, look in the [[Help:Page history|page history]] or [[Help:Talk page|talk page]] of the article and/or use [[tools:~daniel/WikiSense/Contributors.php|Duesentrieb's ActiveUsers tool]] or [http://vs.aka-online.de/wppagehiststat/ Wikipedia Page History Statistics]. Use {{tlsx|AfD-notice|''article name''|''AfD discussion title''}}. At this point, you've done all you need to do as nominator. Sometime after seven days has passed, someone will either close the discussion or, where needed, "[[WP:RELIST|relist]]" it for another seven days of discussion. (The "someone" ''must not'' be you the nominator, but if you want to see how it's done see the next section.) ===ప్రతిపాదనను వెనక్కితీసుకోవడం=== ప్రతిపాదన విషయంలో మీరు మనసు మార్చుకుంటే దాన్ని వెనక్కు తీసుకోవచ్చు. దీనికి కారణం, చర్చలో కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి రావడం గావచ్చు, మరే కారణం చేతనైనా మీ ప్రతిపాదన పొరపాటని మీకే అనిపించి ఉండవచ్చు. వెనకి తీసుకోవడం వలన ఇతర వాడుకరుల సమయం ఆదా అవుతుంది. వెనక్కి తీసుకునేందుకు చర్చకు పైభాగాన ఉన్న ప్రతిపాదన స్టేట్‌మెంటుకు కింద, "'''ప్రతిపాదకులు వెనక్కి తీసుకున్నారు'''" అనే నోటీసు పెట్టండి. కొద్దిగా వివరణ ఇచ్చి, సంతకం చెయ్యండి. తొలగింపును వేరెవరూ సమర్ధించి ఉండకపోతే, మీరే చరచ్ను ముగించవచ్చు. వేరేవరైనా సమర్ధించి ఉంటే, మరెవరినైనా చరచను ముగించమని మీరు కోరవచ్చు. == తొలగింపు చర్చను ముగించడం ఎలా == {{See also|వికీపీడియా:చర్చలను ముగించడం}} * సాధారణంగా తొలగింపు చర్చ వారం పాటు జరగాలి. * నిర్ణయం వోట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉండదు. తార్కికమైన, సరైన కారణాలతో కూడుకున్న, విధానాలపై ఆధారపడిన వాదనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. * చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకుడు చర్చపై '''ఉంచాలా ''', '''తొలగించాలా ''', '''విలీనం చెయ్యాలా ''', '''దారిమార్పు చెయ్యాలా ''', '''ట్రాన్స్‌వికీ చెయ్యాలా ''' అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు. * సముదాయంలో మంచి పేరు ఉన్న వికీపీడియను, నిర్వాహకుడు కాకపోయినా, చర్చలో పాల్గొనకపోతే, నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. * చర్చలో పాల్గొన్న వారంతా ఉంచాలనే అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించినపుడు, తొలగింపును ప్రతిపాదించిన వ్యక్తి, మధ్యలోనే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు, వ్యాసాన్ని ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకుని. అలా చెయ్యడం చర్చను దారిమళ్ళించి, అర్ధంతరంగా ముగించినట్లు కాదు. * చర్చ ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి రాలేకపోతే '''ఒక అభిప్రాయానికి రాలేదు''' అని ప్రకటించి, వ్యాసాన్ని యథాస్థితిలో ఉంచెయ్యవచ్చు. లేదా వ్యాసాన్ని తిరిగి చరచ్కు పెట్టవచ్చు. * కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో - త్వరితంగా ఉంచెయ్యడం, త్వరితంగా తొలగించడం, నిర్ణయం ఎలా ఉండబోతోందో సందేహాతీతంగా, విస్పష్టంగా ముందే తెలిసిపోయినప్పుడు - చర్చను గడువుకు ముందే ముగించవచ్చు. * నిర్ణయంపై అభిప్రాయాలను నిర్ణయం ప్రకటించిన వాడుకరి చర్చ పేజీలో ముందు వెల్లడించాలి. అక్కడ సరైన సమాధానం దొరక్కపోతే [[వికీపీడియా:తొలగింపు సమీక్ష]] వద్ద అప్పీలు చెయ్యవచ్చు. == నిర్ణయాన్ని అమలు చేసే పద్ధతి == తొలగింపు చర్చ, చర్చాపేజీలో సరిపడినన్ని రోజులు ఉన్న తరువాత చర్చను ముగించేటపుడు పాటించవలసిన పద్ధతి ఇది: # చర్చను పరిశీలించి, ముగింపు పలికేందుకు చాలా సమయం పట్టేట్టైతే, ముందు ఉపపేజీలో పైన {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను పెట్టండి. దీనివలన మీరు ముగింపు చేస్తూ ఉండగా మరొకరు దిదుబాటు చేసి దిద్దుబాటు ఘర్షణ తలెత్తకుండా ఉంటుంది. # చర్చపై ఆధారపడి, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|మార్గదర్శకాలు]] వాడి వ్యాసాన్ని ఉంచాలో తొలగించాలో, సంబంధిత చర్చ, ఉప పేజీలను తొలగించాలో లేదో నిర్ణయించండి. # {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను చేర్చి ఉంటే దాన్ని తీసెయ్యండి. # చర్చా ఉపపేజీలో పైన అడుగున కింది పాఠ్యాన్ని చేర్చండి. (ఈ రెండూ కలిసి చర్చ ముగిసినట్టు సూచిస్తూ, దాని చుట్టూ ఒక ఒక మసక పెట్టెను సృష్టిస్తాయి. (కింది [[#ఉదాహరణ|ఉదాహరణ చూడండి]].) శీర్షం మూస, ముగింపు ఫలితం పై విభాగపు శీర్షానికి ''పైకి'' చేరతాయి, దాని కిందకు కాదు. #* పైన: #*:'''<nowiki>{{subst:వ్యాతొలపైన}}</nowiki>''' <nowiki>'''ఫలితం'''</nowiki>. <tt><nowiki>~~~~</nowiki></tt> #* అడుగున: #*:'''<nowiki>{{subst:వ్యాతొలకింద}}</nowiki>''' # నిర్ణయం తొలగించడమే అయితే, వ్యాసాన్ని తొలగించండి. (ఇది ఆటోమాటిగ్గా తొలగింపు లాగ్ లో నమోదవుతుంది.) "తొలగింపుకు కారణం" పెట్టెలో చర్చకు లింకు ఇవ్వడం మరువకండి. (అంటే '''<nowiki>[[</nowiki>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''వ్యాసం''<nowiki>]]</nowiki>''' అని రాయాలి). సముచితమైతే వ్యాసపు చర్చాపేజీని, సంబంధిత ఉపపేజీలను కూడా తొలగించండి. "ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు" లింకును నొక్కి [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|దారి మార్పులు]] ఏమైనా ఉంటే తొలగించండి. ఆ శీర్షికతో ''వ్యాసమనేది ఉండకూడని'' పక్షంలో, దానికున్న అన్ని లింకులను తీసెయ్యండి. అయితే, వ్యాసానికి దాని తొలగింపు ప్రతిపాదనకు ఉన్న లింకును మాత్రం తీసెయ్యరాదు. # నిర్ణయం '''ఉంచెయ్యడం'' అయితే, (విస్తృత ఏకాభిప్రాయం లేదు, దారిమార్పు, విలీనం వంటివైనా సరే), వ్యాసంలోని తొలగింపు మూసను తీసేసి, వ్యాసపు చర్చాపేజీలో తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీకి లింకును పెట్టండి. #* పేజీ దారిమార్పుగా మారితే, మెలికెల దారి మార్పులు లేకుండా చూడండి. #* చర్చ విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రాకపోతే, మామూలుగానైతే వ్యాసాన్ని ఉంచాలి. భవిష్యత్తులో అయోమయం లేకుండా ఉండేందుకుగాను, నిర్ణయంతోపాటు ఈ విషయాన్ని సూచించాలి. # ఆ తరువాత, తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీని ఈ పేజీలో పైనున్న [[#తాజా చేర్పులు|తాజా చేర్పులు]] అనే విభాగం నుండి తీసేసి, [[#పాత చర్చలు|పాత చర్చలు]] విభాగంలో చూపించిన "ప్రస్తుత పాత చర్చల పేజీ" లోకి చేర్చండి. ===ఉదాహరణ=== చర్చను ముగించాక, పేజీ ఇలా కనబడుతుంది: {{వ్యాతొలపైన}} '''ఫలితం'''. ''వాడుకరి సంతకం'' ====[[పేజీపేరు]]==== ''చర్చ తీగ''<br> {{వ్యాతొలకింద}} == ఇవి కూడా చూడండి== * [[:వర్గం:Proposed deletion]] (''Note that this is under the separate Wikipedia process [[వికీపీడియా:Proposed deletion]] rather than Articles for Deletion.'') * [[:వర్గం:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు మూసలు]] * An editor can use {{tl|Db-u1}} to make a [[వికీపీడియా:Criteria_for_speedy_deletion#U1|user request]] for starting the process of deleting certain pages from their [[వికీపీడియా:User_pages|userspace]]. *[[User:Snotbot/Current AfD's|Sortable table of open AfDs]] == మూలాలు== {{reflist|2}} ''{{purge|Purge server cache for today's AFD page|page={{FULLPAGENAME}}/Log/{{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}}}'' {| style="margin:auto; margin:0 auto;" class="toccolours" |- | style="text-align:center;"| '''మరికొన్ని:''' | style="text-align:center;"| {{nowrap|[[వికీపీడియా:Undeletion policy|Undeletion policy]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Alternative outlets|Alternative outlets]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Common outcomes|Common outcomes of AfD]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Archived delete debates|Archived delete debates]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Policy consensus|Policy consensus discussions]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Arguments to avoid in deletion discussions|Arguments to avoid in deletion discussions]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Deletion review|Deletion review]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Non-admin closure|Non-admin closure]] }}<br /> {{nowrap|[[వికీపీడియా:Proposed mergers|Proposed mergers]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Articles for merging|Articles for merging]]}}, a failed proposal |} [[వర్గం:Non-talk pages with subpages that are automatically signed]] [[వర్గం:వికీపీడియా తొలగింపు| తొలగింపుకై వ్యాసాలు]] 3zgj590ji4pmvdztgyeee6pxlzraoo3 4963549 4963543 2026-09-21T09:17:30Z Pranayraj1985 29393 /* తాజా చేర్పులు */ 4963549 wikitext text/x-wiki <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing this page! When you nominate a page for deletion, it gets an entry in a sub-sub-page corresponding to the (UTC) date of nomination. Go back to viewing this page instead of editing it, and look for the link to edit today's sub-sub-page. Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing this page! - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --> {{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాతవి-1|1]]{{*}}[[/పాతవి-2|2]] {{*}}[[/పాతవి-3|3]] {{*}}[[/పాతవి-4|4]]{{*}} [[/పాతవి-5|5]]{{*}} [[/పాతవి-6|6]]{{*}} [[/పాతవి-7|7]]{{*}} [[/పాతవి-8|8]] {{*}} [[/పాతవి-9|9]] {{*}} [[/పాతవి-10|10]] {{*}} [[/పాతవి-11|11]] {{*}} [[/పాతవి-12|12]] ||వ్యాఖ్య = మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు}} {{Deletion debates}} ప్రధానబరి లోని వ్యాసాన్ని తొలగించాలా లేదా అనే చర్చ చేసే ప్రదేశం '''తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు (AfD)'''. ఇక్కడ చేర్చిన వ్యాసాలను కనీసం ఒక వారం రోజుల పాటు చర్చించి, తొలగించాలని సముదాయం నిర్ణయిస్తే [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం తొలగించడం గానీ, పేజీని ఉంచి, దాన్ని మెరుగుపరచడంగానీ, వేరే పేజీతో విలీనం చెయ్యడం గానీ, దారిమార్పుగా మార్చడంగానీ, కొన్న్నాళ్ళపాటు సంరక్షణలో ఉంచడంగానీ, వేరే వికీమీడియా ప్రాజెక్టుకు తరలించడం గానీ, వేరే పేరుకు తరలించడంగానీ, వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడం గానీ, వాడుకరి ఉపపేజీగా మార్చడంగానీ, చేస్తారు. ఏదైనా పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే ముందు ఏయే అంశాలను పరిశీలించాలో, ప్రపాదించే పద్ధతి ఏమిటో, ప్రతిపాదనపై చర్చ ఎలా జరపాలో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలకు లింకులు ఇవ్వడంతో పాటు, దీనికే సంబంధించిన మరో రెండు రకాల పద్ధతులకు కూడా లింకులిస్తుంది. [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు]] కు సవివరమైన హేతుబద్ధత [[వికీపీడియా:దుశ్చర్య|దుశ్చర్య]], [[వికీపీడియా:విస్పష్టమైన చెత్త|విస్పష్టమైన చెత్త]] పేజీల ద్వారా ఇవ్వగా, [[మూస:తొలగించు|వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన]]ను ఇతర తొలగింపుల కోసం వాడుతారు. '''ఏదైనా వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రతిపాదించాలనుకుంటే''', అందుకు అవసరమైన ప్రాతిపదికలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] వివరిస్తుంది. తొలగించే పద్ధతిని [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] వివరిస్తుంది. ఏదైనా వ్యాసానికి తొలగింపుకు కావాల్సిన లక్షణాలున్నాయని మీకనిపిస్తే, మీకు తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే పద్ధతి తెలిస్తే, కింది సూచనలను అనుసరించండి. పేజీని ప్రతిపాదించాలో వద్దో స్పష్టంగా మీరు నిర్ణయించుకోలేకపోతే, లేక మీకు ఈ విషయంలో సహాయం కావాల్సి ఉంటే, [[వికీపీడియా చర్చ:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|దీని చర్చాపేజీని]] గానీ, [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|వికీపీడియా సహాయ కేంద్రాన్ని]] గానీ చూడండి. వికీపీడియాలో తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఈ జాబితాలో కేవలం వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:తొలగింపు_పద్ధతి]] చూడండి ==తాజా చేర్పులు == ఈ క్రింది పుటలలోనే కాక ఇంకా ఈ పేజీలో చేరని చర్చా పేజీలను [[:వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]] లో పరిశీలించండి. # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నేతకారుడు]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/టాల్ రేడియో]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉత్తర భారతదేశం]] <!--{{/current]]--> ==పాత చర్చలు == పాత చర్చల కోసం - * ప్రస్తుతం నడుస్తున్న భండారం: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11]] (తాజాగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీలో చేర్చండి) * [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాత AFD ఉపపేజీల్లో జరిగిన చర్చలు]] ఈ పేజీని సృష్టించకముందు, గతంలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion]] పేజీకి చెందిన ఉపపేజీల్లో తొలగింపు చర్చలు జరిగేవి. ఆ తరువాత ఆ పేజీని వాడడం మానేసాం. అప్పట్లో జరిగిన చర్చలను ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. * మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు - [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] (కొత్తగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీల్లో ఏమీ చేర్చకండి) ===ముగిసిపోయిన, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న AfD చర్చల్లో వెతకండి === {{search archives|searchbuttonlabel=ముగిసిన, ప్రస్తుత AfDల్లో వెతుకు}} * ''మతం'' అనే పేరు కలిగిన వ్యాసాల కోసం వెతకాలంటే, ఈ వెతుకు పెట్టెలో '''మతం''' అని ఇవ్వండి. * ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలోనే ఉన్న పేజీల కోసం వెతికేందుకు '''intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి. * "''మతం''" అనే పేరు పాఠ్యంలో ఎక్కడైనా ఉండి, ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలో ఉండాలంటే '''మతం intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి. == తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనడం == === వికీ మర్యాద === {{See also|వికీపీడియా:Guide to deletion#General advice}} * తొలగింపు చర్చల్లో పాల్గొనేవారికి [[వికీపీడియా:వికీ సాంప్రదాయం|వికీ మర్యాద]], [[వికీపీడియా:కొత్తవారిని ఆదరించండి|"కొత్తవారిని బెదరగొట్టకండి"]] గురించి తెలిసి ఉండాలి. ** ఇతర తొలగింపు పేజీలక్కూడా ఇది వర్తిస్తుంది. * తొలగింపు కొరకు చర్చల్లో దాపరికమేమీ లేదు, అన్నీ బహిరంగమే. ఎన్వికీలో జరిగిన కొన్ని చర్చలు పత్ర్రికలక్కూడా ఎక్కిన సందర్భాలున్నాయి. <ref name="economist">[http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354&logout=Y "The battle for Wikipedia's soul"], [[The Economist]], Mar 6th 2008.</ref><ref>Seth Finkelstein,[http://www.guardian.co.uk/technology/2006/sep/28/wikipedia.web20 "I'm on Wikipedia, get me out of here"], [[The Guardian]], September 28 2006. <br />"At Wikipedia, contentious decisions are made by a process of elaborate discussion culminating in administrative fiat. Deletions go through a comment period. The process is not a vote, but the result forms a recommendation to the administrators."</ref> వికీపీడియాలో చేసే ఏ దిద్దుబాటుకైనా ఎలాంటి నాగరిక విధానాలను పాటిస్తారో అలానే ఇక్కడా పాటించండి. * మీతో విభేదించిన వారిపై [[వికీపీడియా:వ్యక్తిగత దాడులు కూడదు|వ్యక్తిగత దాడులు చెయ్యకండి]]; వెటకారంగా మాట్లాడకండి, [[వికీపీడియా:సంయమనంగా ఉండండి|సంయమనం పాటించండి]]. * జీవించి ఉన్న వ్యక్తులపై ఆధారాల్లేని ప్రతికూల వ్యాఖ్యలు చెయ్యకండి. వీటిని ఎవరైనా తొలగించవచ్చు. * తొలగింపు చర్చలు మామూలు వోటింగు పద్ధతి లాగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది అలా పనిచెయ్యదు. స్పందన కంటే స్పందనకు మద్దతుగా ఇచ్చిన ఔచిత్యము, రుజువులూ ఎంతో ఎక్కువ విలువ కలిగి ఉంటాయి. అంచేత తొలగింపు చర్చను వోటింగు లాగా పెట్టకూడదు: ** తొలగింపు పేజీకి ట్యాలీ పెట్టెలు చేర్చకండి. ** తొలగింపు పేజీలోని వ్యాఖ్యలను అభిప్రాయాల వారీగా - ఉంచాలి/తొలగించాలి/ఇతరాలు - విడదీయకండి. అలా వర్గీకరిస్తే, చర్చ సాఫీగా జరక్కపోగా, వోట్ల లెక్కకు ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతుంది. ** తొలగింపు చర్చల గురించి వాడుకరులకు సందేశాలు పంపకండి. దాని వలన వాళ్ళు మీ అభిప్రాయానికి మద్దతు ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. కానీ వ్యాసం తొలగింపును మీరు ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటే , ఆ వ్యాసానికి తోడ్పడిన వాళ్ళకు మైత్రీపూర్వక సందేశాన్ని పంవచ్చు. * ఒకే రకమైన అనేక వ్యాసాలను ప్రతిపాదించదలచుకుంటే, అన్నిటినీ కలిపి ఒకే ప్రతిపాదన చెయ్యవచ్చు. దీంతో చర్చలో రిపిటీషనుండదు. వాటిపై చర్చించే సమయాన్ని ఆదా చేసుకోవచ్చు కూడా. అయితే, సంబంధం లేని వ్యాసాలను కట్టగట్టరాదు. * చర్చ జరుగుతూండగా వ్యాసాన్ని తరలించకూడగనే నియమమేమీ లేనప్పటికీ, అలా తరలిస్తే అనవసరమైన తికమకకు దారితీస్తుందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. చర్చను అనుసరించడాం కూడా ఇబ్బందవుతుంది. === చర్చలో పాల్గొనడం === ఒక వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని హేతుబద్ధంగా చర్చించే స్థలం. భిన్నాభిప్రాయాలుంటాయి. కానీ తర్కబద్ధంగా ఉంటూ, సరైన ఆధారాలతో కూడిన వాదనలకు మిగత వాటికంటే ఎక్కువ విలువ ఉంటుందిక్కడ. వ్యాసం వికీ విధానాలకు అనుకూలమో వ్యతిరేకమో చెప్పకుండా సంబంధం లేని వాదన చెయ్యడం, ఆధారాలు చూపడం వంటివి చేసే వాడుకరులకు నిర్మాణాత్మక చర్చ గురించి, చర్చా విషయం పైననే కేంద్రీకరించిన వాదన గురించీ మరోసారి సూచన లివ్వడం తప్ప మరి చేసేదేమీ లేదు. కానీ, అలాంటి నిరాధారమైన వాదనలు, కంటెంటు మార్గదర్శకాలను పట్టించుకోకపోవడం వంటివి కొనసాగిస్తే, చర్చను అడ్డుకోవడంగా భావించాలి. ఇలా అడ్డుకోవడం కొనసాగిస్తే, ఇంగ్లీషు వికీలో లాగా [[వికీపీడియా:వివాద పరిష్కారం|వివాద పరిష్కార]] విధానం తెలుగు వికీలో లేదు కాబట్టి, అప్పటి వరకూ చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకులు కలుగ జేసుకుని పరిస్థితిని చక్కదిద్దాలి. AfD చర్చల్లో అనుసరించే కొన్ని సంప్రదాయాలు: * సాధారణంగా వాడుకరులు తాము సూచించే చర్యలను '''బొద్దు పాఠ్యంలో''' రాస్తారు. ఉదాహరణకు, "'''ఉంచాలి'''", "'''తొలగించాలి'''", "'''విలీనం చెయ్యాలి'''", "'''దారిమార్పుగా చెయ్యాలి'''", "'''ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి'''" -ఇలాగ. ఈ AfD లను లెక్కించే కొన్ని బాట్లు, పరికరాలూ ఇలా బొద్దుగా ఉన్న పాఠ్యాన్నే లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి. అంచేత ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడం చాలా ముఖ్యం. * మీ వ్యాఖ్యలను, అభిప్రాయాలనూ బులెట్ పాయింట్లుగా రాయండి (అంటే, <code>*</code> తో మొదలవ్వాలి). చివర్లో సంతకం చెయ్యండి. వేరే వాడుకరికి సమాధానం ఇస్తూంటే వారి అభిప్రాయం కిందనే తగినన్ని <code>*</code> గుర్తులు పెట్టి మీ సమాధానం రాయండి. * మీరు వ్యాసపు సృష్టికర్తా, మేజరు పాఠ్యాన్ని సమర్పించిన రచయితా, లేక వ్యాసంపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారా అనే విషయాన్ని రాయండి. * మీ అభిప్రాయం చెప్పేముందు వ్యాసాన్ని ఒకమారు చూడండి. ప్రతిపాఅదకులు ఇచ్చ్చిన సమాచారం మీద్ మాత్రమే ఆధారపడి మీ అభిప్రాయం ఏర్పరచుకోకండి. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునేందుకు వ్యాసపు చరితం కూడా సాయపడవచ్చు. అలాగే ఇంతకు ముందు రాసిన వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలను చూడండి. వాటిలో మీకు ఉపయోగపడే సమాచారం ఉండవచ్చు. పాల్గొనేటపుడు, కింది విషయాలను గమనించండి: * చర్చ వోటింగు కాదు; ఏ చర్య తీసుకోవాలో, దాన్ని సమర్ధించే వాదనలతో సహా, చర్చలో ప్రతిపాదించండి. * మీ వాదనలో వ్యాసం వికీ విధానాలను అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయడమే కాదు "'''''ఎలా'''''" అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయండి. * మీ వాదనకు మద్దతుగా బహుళ ఖాతాలను వాడడం నిషిద్ధం. అలాంటి వాడుకరులు శాశ్వత నిషేధానికి గురవుతారు. * తొలగింపును ప్రతిపాదించినవారు మళ్ళీ తమ అభిప్రాయాన్ని రాయనక్కరలేదు. ఎందుకంటే ప్రతిపాదించినప్పుడే "తొలగించాలి" అని వారు తమ అభిప్రాయాన్ని చేప్పేసినట్లే. * పరస్పర వ్యతిరేక అభిప్రాయాలను చెప్పకండి. ఒకవేళ మీ తొలి అభిప్రాయాన్ని మార్చుకుంటే, గతంలో మీరు రాసినదాన్ని కొట్టేసి దాని పక్కనే మళ్ళీ రాయండి. * కొత్త వాడుకరులు, నమోదు కాని వాడుకరుల అభిప్రాయాలను కూడా స్వీకరిస్తారు. కానీ అవి సదాశయంతో లేవని భావిస్తే వాటిని పట్టించుకోకపోవచ్చు. AfD ప్రతిపాదన కంటే ముందే నమోదైన వాడుకరులు ఇచ్చే అభిప్రాయాలకు ఎక్కువ విలువ ఉంటుంది. ప్రతిపాదిన వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యడం, తొలగించడం, దారిమార్పు చెయ్యడం వగైరాల్లో ఉచితమైన దాన్ని చెయ్యడానికి సలహా ఇచ్చేందుకు కొన్ని పద్ధతులున్నాయి. వాటిలో కొన్ని: * తొలగింపును సమర్ధించే వాదన ఇలా ఉంటుంది: తొలగింపు విషయ ప్రాముఖ్యత గురించినదైతే.. సందర్భోచితంగా "నిర్ధారించుకునే సౌకర్యం లేదు", "మౌలిక పరిశోధన", "విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు" వంటి కారణాలను చెప్పవచ్చు. వ్యాసం జీవించి ఉన్న వ్యక్తి గురించి అయితే, విషయ ప్రాముఖ్యత లేదన్న సంగతిని వీలైనంత మృదువుగా చెప్పాలి. * వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యాలని మీరు భావిస్తే, తొలగింపు ప్రతిపాదనకు చూపించిన కారణాలను సరిచేస్తూ, వ్యాసంలో దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి. విశ్వసనీయ మూలాలను వెతికి, మంచి, విశేష వ్యాసాలను ఉదాహరణలుగా చూపి మీ వాదనను చెప్పవచ్చు. మూలాలను చేర్చి వ్యాసాన్ని మెరుగు పరచే ప్రయత్నం చెయ్యవచ్చు. ప్రతిపాదనలో చూపిన కారణాలను సరిచేస్తూ వ్యాసాన్ని మెరుగు పరిస్తే, ప్రతిపాదకులు తమ ప్రతిపాదనను వెనక్కు తీసుకోవాలి. ఆ తరువాత నిర్వాహకులు ప్రతిపాదనను మూసేస్తారు. ప్రతిపదకులు అలా చెయ్యకపోతే, వారి చర్చాపేజీలో ఆ సంగతిని గుర్తు చెయ్యాలి. * వ్యాసాన్ని అయోమయ నివృత్తి పేజీ గానో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు గానో ఉంచాలని భావిస్తే, దాన్నే ప్రతిపాదించండి. అలాంటి సందర్భాల్లో తొలగింపును రికమెండు చెయ్యవద్దు. == వ్యాసాల తొలగింపును ప్రతిపాదించడం == === ప్రతిపాదించే ముందు: గమనింపులు, ప్రత్యామ్నాయాలు=== {{IncGuide}} వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించే ముందు కింది వాటిని అనుసరించండి: ;అ. విధానాలను, మార్గదర్శకాలనూ చదివి అర్థం చేసుకోండి: # [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|వికీపీడియా తొలగింపు విధానం]]: ఇది తొలగించేందుకు ఉండాల్సిన కారణాలను, తొలగింపుకు ప్రత్యామ్నాయాలను, తొలగింపు పద్ధతులనూ సూచిస్తుంది. # తొలగింపు చర్చలకు సహకరించే నాలుగు ప్రధాన మార్గదర్శకాలు, విధానాలు: [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారత్వం]], [[వికీపీడియా:మూలాలు|మూలాలు]], [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|ఏది వికీపీడియా కాదు]] ;ఆ. కిందివాటిని పరిశీలించండి: # వ్యాసం - [[వికీపీడియా:Speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన|తొలగింపు ప్రతిపాదన]], [[వికీపీడియా:సత్వర స్థాపన|సత్వర స్థాపన]] అంశాల పరిధిలోకి రాదని నిర్ధారించుకోండి. # నిర్ధారకత్వం, విషయ ప్రాముఖ్యత వంటి సందేహాలుంటే, సరైన మూలాల కోసం శోధించండి. ("ఈ" చూడండి.) # వ్యాస చరితాన్ని చూడండి. గతంలో దుశ్చర్యలు, తప్పులతడక భాష వాడకం వంటివి జరిగాయేమో గమనించండి. # వ్యాసపు చర్చాపేజీ చూడండి. ఇప్పుడు మీరు లేవనెత్తుతున్న అభ్యంతరాలను ఈసరికే లేవనెత్తి ఉన్నారేమో చూడండి. # ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు లింకును నొక్కి, ఈ వ్యాసాన్ని వికీపీడియాలో ఎలా ఉదహరిస్తున్నారో గమనించండి. # భాషాంతర లింకులను పరిశీలించండి. ఇతర భాషల్లో మరింత మెరుగైన వ్యాసాలున్నాయేమో గమనించండి. ;ఇ. వ్యాసాన్ని తొలగించకుండా మెరుగుపరచే మార్గముందేమో పరిశిలించండి # మామూలు సవరింపుల ద్వారా వ్యాసంలోని దోషాలను సవరించగలిగితే, దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించరాదు. # వ్యాసాన్ని ఈమధ్యే సృష్టించి ఉంటే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకుగాను ఆయా రచయితలకు తగినంత సమయమివ్వండి. # వ్యాసంపై మీకున్న అభ్యంతరాలను దాని చర్చాపేజీలోను, ప్రధాన రచయితల వద్దా, సంబంధిత వికీప్రాజెక్టులోను లేవనెత్తండి. వ్యాసంలో మీ సందేహాలను సూచించే ట్యాగును పెట్టండి. తద్వారా, ఆయా రచయితలు తగు దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. # వ్యాస విషయానికి అంత ప్రాముఖ్యత లేదనుకుంటే, సంబంధిత వ్యాసంలో దీన్ని విలీనం చెయ్యడమో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు చెయ్యడమో చెయ్యండి. మరీ ముఖ్యంగా, వ్యాసపు పేరు కోసం ఎక్కువగా అన్వేషిస్తారని అనిపించినపుడు. ;ఈ. నోటబిలిటీయే ప్రధాన సమస్య అయితే, మరిన్ని మూలాల కోసం వెతకండి: # కనీసం గూగుల్లోను, గూగుల్ బుక్స్‌లోనూ వెతకండి. గూగుల్ న్యూస్, గూగుల్ స్కాలర్‌ లలోనూ వెతకొచ్చు. # ఎక్కడా మూలాలు దొరక్కపోతే, ప్రతిపాదనకు ముందు తీసుకోవాల్సిన కనీసపు చర్యలు తీసుకున్నట్లే. అయితే, ఈ అన్వేషణలో మూలాలు దొరికినంత మాత్రాన ఆ వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చెయ్యకూడదని అర్థం కాదు. ఆయా మూలాలు సరిపోవనిపిస్తే, లేదా ఆ మూలాలు వ్యాసవిషయాన్ని లీలామాత్రంగా మాత్రమే స్పృశిస్తున్నాయనిపిస్తే, వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసెయ్యవచ్చు. # సరిపడినన్ని మూలాలున్నాయని మీకు అనిపిస్తే, సదరు మూలాలు ప్రస్తుతం వ్యాసంలో లేవన్న ఉద్దేశంతో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం సబబు కాదు. దాని బదులు మీరే ఆయా మూలాలను వ్యాసంలో తగిన చోట్ల చేర్చవచ్చు. కనీసం మూలాలు కావాలన్న మూసనైనా ఉంచండి. === ఒక్క పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ఎలా === {{Afd footer}} === ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం === కొన్నిసార్లు ఒకద నికొకటి సంబంధమున్న అనేక వ్యాసాలుండవచ్చు. ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ తొలగించాలని మీకు అనిపించవచ్చు. అలాంటివాటన్నిటినీ తొలగింపు కోసం మూకుమ్మడిగా ప్రతిపాదించవచ్చు. అయితే, ముందు ఒకదాన్ని ప్రతిపాదించి, చర్చా ధోరణిని, ఫలితాన్నీ బట్టి మిగతా వాటిని గుంపుగా ప్రతిపాదించవచ్చు. గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించదగ్గ వ్యాసలకు ఉదాహరణలు: * ఓకే రకమైన పాఠ్యముండి, కొద్ది తేడాలతో శిర్షికలు కలిగిన వ్యాసాలు * ఒకే రచయిత రాసిన మస్కా (hoax) వ్యాసాలు * ఒకే రచయిత రాసిన స్పాము వ్యాసాలు * ఒకే రకమైన ఉత్పత్తులపై రాసిన వ్యాసాల శ్రేణి గుర్తుంచుకోండి.. #'''మీకు కచ్చితంగా తెలియకపోతే, గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించకండి.''' # వ్యాసాలన్నీ ప్రతిపాదన సమయంలోనే గుది గుచ్చాలి. చరచ మొదలయ్యాక చేర్చకండి. '''వ్యాసాలను తొలగింపు కోసం గుదిగుచ్చడం ఎలా:''' {| style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="4" |- | style="background:#ff9;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''I.<br>II.<br>III.'''</span> || <div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">మొదటి వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించండి.</div> &nbsp; పైన చూపిన I నుండి III అంచెలను అనుసరించండి. |- | style="background:#fc0;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''IV'''.</span> | style="background:#f6f6f6;"|<div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">అదనపు వ్యాసాలను ప్రతిపాదించండి.</div> &nbsp; ఆ వ్యాసాలన్నింటిలోనూ పైన, కింది మూసను చేర్చండి: {{clearleft}} : '''<nowiki>{{subst:afd1</nowiki>|''NominationName''<nowiki>}}</nowiki>''' ''NominationName'' స్థానంలో తొలగించాల్సిన మొట్టమొదటి పేజీ పేరును ఉంచండి - ప్రస్తుత పేజీ పేరును ''కాదు''. అంటే, ప్రతిపాదించిన మొదటి వ్యాసం [[User:Ashibaka/example|ఏదో ఒక వ్యాసం]] అయితే, ''PageName'' స్థానంలో ''ఏదో ఒక వ్యాసం'' ఉంచండి. ఇదివరకటి లాగానే దిద్దుబాటు సారాంశంలో "AfD: తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను" అని రాయండి. దిద్దుబాటును చిన్న మార్పుగా గుర్తించవద్దు. పేజీని భద్రపరచండి. ఇదే పద్ధతిని మిగతా అన్ని వ్యాసాలకూ పాటించండి. (If the article has been nominated before, use <nowiki>{{subst:afdx}}</nowiki> instead of <nowiki>{{subst:afd1}}</nowiki>, and replace "''NominationName''" with the name of the page '''plus''' a note like ''"(second nomination)"'' for a second nomination, etc. See [[Template talk:Afdx]] for details.) |- | style="background:orange;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''V'''.</span> || <div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">Add the additional articles to the nomination.</div> &nbsp; మొదటి వ్యాసపు తొలగింపు చర్చ పేజీ, <br /> &nbsp; <tt>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''PageName''</tt> కి వెళ్ళి, అక్కడ <br /> &nbsp; మీ ఒరిజినల్ ప్రతిపాదన కింద మిగతా పేజీలను చేర్చండి, ఇలా: <blockquote><tt><nowiki>నేను కింది పేజీలను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. కారణం: [ఇక్కడ కారణం రాయండి]:</nowiki></tt><br /> <tt><nowiki>:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 1}}</nowiki></tt><br /> <tt><nowiki>:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 2}}</nowiki></tt></blockquote> దిద్దుబాటు సారాంశంలో, తొలగింపు కోసం వ్యాసాలను గుత్తగా చేరుస్తున్నారని రాయండి. |} === AFD ని సృష్టించడం ===<!--not really sure where this goes; poorly explained how it fits with elaborate instructions above--> నమోదైన వాడుకరులు ఈ మూసను వాడి వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించవచ్చు: <inputbox> type=create preload=Template:Afd2 starter default=వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/<ARTICLENAME> buttonlabel=ఈ వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించు bgcolor=#eeeeff width=60 </inputbox> ఈ రకంగా చేస్తే, మీ ప్రతిపాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{CURRENTYEAR}} {{#time:F j}}|AFD లాఅగ్ పేజీలో]] చేర్చాల్సి ఉంటుంది. [[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] ను వాడి కూడా ఈ పని చెయ్యవచ్చు. [[Special:నా అభిరుచులు|మీ అభిరుచులు పేజీలో]] ట్వింకిల్‌ను చేతనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ "[[వికీపీడియా:Gadgets|ఉపకరణాలు]]" ట్యాబును నొక్కి, ట్వింకిల్ చెక్‌మార్కును సెలెక్టు చేసి భద్రపరచండి. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:Twinkle/doc]] చూడండి. === ప్రతిపాదించాక: సంబంధమున్న ప్రాజెక్టులకు, వాడుకరులకూ తెలపండి=== AfD లో చర్చ కొరకు ప్రతిపాదిస్తే సరిపోతుంది. అయితే ప్రతిపాదకులు వ్యాసంతో సంబంధమున్న వారికి తెలియజేయాలనుకోవచ్చు. కాన్వాసింగు లాంటివి చెయ్యకుండా తెలియజేయవచ్చు. వికీపీడియాలో పెద్దగా అనుభవం లేని వాఅడుకరులను కూడా చర్చలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహించేందుకు గాను, మీ సందేశాల్లో పొడిఅక్షరాలు (ఎబ్రీవియేషన్లు) వాడకండి. సంబంధిత విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు లింకులివ్వండి. AfD చర్చాపేజీకి కూడా లింకివ్వండి. ఏదైనా వ్యాసాన్ని సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించదలచుకుంటే అందుకు తగ్గ [[వికీపీడియా:Criteria for speedy deletion|కారణాలను]] ఇవ్వండి. పేజీ శీర్షికను చూడగానే తెలిసిపోతోంటే తప్ప, ఆ వ్యాసం దేని గురించో కూడా రాయండి. ;Deletion sorting Once listed, deletion discussions can, optionally, also be transcluded into an appropriate [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting|deletion sorting]] category, such as the ones for [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Actors and actresses|actors]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Music|music]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Academics and educators|academics]], or for specific countries. Since many people watch deletion sorting pages for subject areas that particularly interest them, including your recent AfD listing on one of these pages helps attract people familiar with a particular topic area. Please see the [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Compact|the complete list of categories]]. {{anchor|wikiProjects}} ;Notifying related WikiProjects <!-- OLD TEXT (please restore when ArticleAlertbot is resurrected) [[:వర్గం:ArticleAlertbot subscriptions|Many projects]] have subscribed to [[WP:Article alerts|Wikipedia's article alerts service]], a fully automated program that keeps track of AfD discussions for subscribed projects. Projects that have not subscribed may welcome a brief, neutral note on their project's talk page about the AfD. --> [[WP:WikiProject|WikiProjects]] are groups of editors that are interested in a particular subject or type of editing. If the article is within the scope of one or more WikiProjects, they may welcome a brief, neutral note on their project's talk page(s) about the AfD. {{anchor|substantial}} ;Notifying substantial contributors to the article While not required, it is generally considered courteous to notify the [[వికీపీడియా:Assume good faith|good-faith]] creator and any main contributors of the articles that you are nominating for deletion. One should not notify [[వికీపీడియా:Bot policy|bot accounts]], people who have made only insignificant 'minor' edits, or people who have never edited the article. To find the main contributors, look in the [[Help:Page history|page history]] or [[Help:Talk page|talk page]] of the article and/or use [[tools:~daniel/WikiSense/Contributors.php|Duesentrieb's ActiveUsers tool]] or [http://vs.aka-online.de/wppagehiststat/ Wikipedia Page History Statistics]. Use {{tlsx|AfD-notice|''article name''|''AfD discussion title''}}. At this point, you've done all you need to do as nominator. Sometime after seven days has passed, someone will either close the discussion or, where needed, "[[WP:RELIST|relist]]" it for another seven days of discussion. (The "someone" ''must not'' be you the nominator, but if you want to see how it's done see the next section.) ===ప్రతిపాదనను వెనక్కితీసుకోవడం=== ప్రతిపాదన విషయంలో మీరు మనసు మార్చుకుంటే దాన్ని వెనక్కు తీసుకోవచ్చు. దీనికి కారణం, చర్చలో కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి రావడం గావచ్చు, మరే కారణం చేతనైనా మీ ప్రతిపాదన పొరపాటని మీకే అనిపించి ఉండవచ్చు. వెనకి తీసుకోవడం వలన ఇతర వాడుకరుల సమయం ఆదా అవుతుంది. వెనక్కి తీసుకునేందుకు చర్చకు పైభాగాన ఉన్న ప్రతిపాదన స్టేట్‌మెంటుకు కింద, "'''ప్రతిపాదకులు వెనక్కి తీసుకున్నారు'''" అనే నోటీసు పెట్టండి. కొద్దిగా వివరణ ఇచ్చి, సంతకం చెయ్యండి. తొలగింపును వేరెవరూ సమర్ధించి ఉండకపోతే, మీరే చరచ్ను ముగించవచ్చు. వేరేవరైనా సమర్ధించి ఉంటే, మరెవరినైనా చరచను ముగించమని మీరు కోరవచ్చు. == తొలగింపు చర్చను ముగించడం ఎలా == {{See also|వికీపీడియా:చర్చలను ముగించడం}} * సాధారణంగా తొలగింపు చర్చ వారం పాటు జరగాలి. * నిర్ణయం వోట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉండదు. తార్కికమైన, సరైన కారణాలతో కూడుకున్న, విధానాలపై ఆధారపడిన వాదనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. * చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకుడు చర్చపై '''ఉంచాలా ''', '''తొలగించాలా ''', '''విలీనం చెయ్యాలా ''', '''దారిమార్పు చెయ్యాలా ''', '''ట్రాన్స్‌వికీ చెయ్యాలా ''' అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు. * సముదాయంలో మంచి పేరు ఉన్న వికీపీడియను, నిర్వాహకుడు కాకపోయినా, చర్చలో పాల్గొనకపోతే, నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. * చర్చలో పాల్గొన్న వారంతా ఉంచాలనే అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించినపుడు, తొలగింపును ప్రతిపాదించిన వ్యక్తి, మధ్యలోనే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు, వ్యాసాన్ని ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకుని. అలా చెయ్యడం చర్చను దారిమళ్ళించి, అర్ధంతరంగా ముగించినట్లు కాదు. * చర్చ ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి రాలేకపోతే '''ఒక అభిప్రాయానికి రాలేదు''' అని ప్రకటించి, వ్యాసాన్ని యథాస్థితిలో ఉంచెయ్యవచ్చు. లేదా వ్యాసాన్ని తిరిగి చరచ్కు పెట్టవచ్చు. * కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో - త్వరితంగా ఉంచెయ్యడం, త్వరితంగా తొలగించడం, నిర్ణయం ఎలా ఉండబోతోందో సందేహాతీతంగా, విస్పష్టంగా ముందే తెలిసిపోయినప్పుడు - చర్చను గడువుకు ముందే ముగించవచ్చు. * నిర్ణయంపై అభిప్రాయాలను నిర్ణయం ప్రకటించిన వాడుకరి చర్చ పేజీలో ముందు వెల్లడించాలి. అక్కడ సరైన సమాధానం దొరక్కపోతే [[వికీపీడియా:తొలగింపు సమీక్ష]] వద్ద అప్పీలు చెయ్యవచ్చు. == నిర్ణయాన్ని అమలు చేసే పద్ధతి == తొలగింపు చర్చ, చర్చాపేజీలో సరిపడినన్ని రోజులు ఉన్న తరువాత చర్చను ముగించేటపుడు పాటించవలసిన పద్ధతి ఇది: # చర్చను పరిశీలించి, ముగింపు పలికేందుకు చాలా సమయం పట్టేట్టైతే, ముందు ఉపపేజీలో పైన {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను పెట్టండి. దీనివలన మీరు ముగింపు చేస్తూ ఉండగా మరొకరు దిదుబాటు చేసి దిద్దుబాటు ఘర్షణ తలెత్తకుండా ఉంటుంది. # చర్చపై ఆధారపడి, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|మార్గదర్శకాలు]] వాడి వ్యాసాన్ని ఉంచాలో తొలగించాలో, సంబంధిత చర్చ, ఉప పేజీలను తొలగించాలో లేదో నిర్ణయించండి. # {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను చేర్చి ఉంటే దాన్ని తీసెయ్యండి. # చర్చా ఉపపేజీలో పైన అడుగున కింది పాఠ్యాన్ని చేర్చండి. (ఈ రెండూ కలిసి చర్చ ముగిసినట్టు సూచిస్తూ, దాని చుట్టూ ఒక ఒక మసక పెట్టెను సృష్టిస్తాయి. (కింది [[#ఉదాహరణ|ఉదాహరణ చూడండి]].) శీర్షం మూస, ముగింపు ఫలితం పై విభాగపు శీర్షానికి ''పైకి'' చేరతాయి, దాని కిందకు కాదు. #* పైన: #*:'''<nowiki>{{subst:వ్యాతొలపైన}}</nowiki>''' <nowiki>'''ఫలితం'''</nowiki>. <tt><nowiki>~~~~</nowiki></tt> #* అడుగున: #*:'''<nowiki>{{subst:వ్యాతొలకింద}}</nowiki>''' # నిర్ణయం తొలగించడమే అయితే, వ్యాసాన్ని తొలగించండి. (ఇది ఆటోమాటిగ్గా తొలగింపు లాగ్ లో నమోదవుతుంది.) "తొలగింపుకు కారణం" పెట్టెలో చర్చకు లింకు ఇవ్వడం మరువకండి. (అంటే '''<nowiki>[[</nowiki>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''వ్యాసం''<nowiki>]]</nowiki>''' అని రాయాలి). సముచితమైతే వ్యాసపు చర్చాపేజీని, సంబంధిత ఉపపేజీలను కూడా తొలగించండి. "ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు" లింకును నొక్కి [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|దారి మార్పులు]] ఏమైనా ఉంటే తొలగించండి. ఆ శీర్షికతో ''వ్యాసమనేది ఉండకూడని'' పక్షంలో, దానికున్న అన్ని లింకులను తీసెయ్యండి. అయితే, వ్యాసానికి దాని తొలగింపు ప్రతిపాదనకు ఉన్న లింకును మాత్రం తీసెయ్యరాదు. # నిర్ణయం '''ఉంచెయ్యడం'' అయితే, (విస్తృత ఏకాభిప్రాయం లేదు, దారిమార్పు, విలీనం వంటివైనా సరే), వ్యాసంలోని తొలగింపు మూసను తీసేసి, వ్యాసపు చర్చాపేజీలో తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీకి లింకును పెట్టండి. #* పేజీ దారిమార్పుగా మారితే, మెలికెల దారి మార్పులు లేకుండా చూడండి. #* చర్చ విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రాకపోతే, మామూలుగానైతే వ్యాసాన్ని ఉంచాలి. భవిష్యత్తులో అయోమయం లేకుండా ఉండేందుకుగాను, నిర్ణయంతోపాటు ఈ విషయాన్ని సూచించాలి. # ఆ తరువాత, తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీని ఈ పేజీలో పైనున్న [[#తాజా చేర్పులు|తాజా చేర్పులు]] అనే విభాగం నుండి తీసేసి, [[#పాత చర్చలు|పాత చర్చలు]] విభాగంలో చూపించిన "ప్రస్తుత పాత చర్చల పేజీ" లోకి చేర్చండి. ===ఉదాహరణ=== చర్చను ముగించాక, పేజీ ఇలా కనబడుతుంది: {{వ్యాతొలపైన}} '''ఫలితం'''. ''వాడుకరి సంతకం'' ====[[పేజీపేరు]]==== ''చర్చ తీగ''<br> {{వ్యాతొలకింద}} == ఇవి కూడా చూడండి== * [[:వర్గం:Proposed deletion]] (''Note that this is under the separate Wikipedia process [[వికీపీడియా:Proposed deletion]] rather than Articles for Deletion.'') * [[:వర్గం:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు మూసలు]] * An editor can use {{tl|Db-u1}} to make a [[వికీపీడియా:Criteria_for_speedy_deletion#U1|user request]] for starting the process of deleting certain pages from their [[వికీపీడియా:User_pages|userspace]]. *[[User:Snotbot/Current AfD's|Sortable table of open AfDs]] == మూలాలు== {{reflist|2}} ''{{purge|Purge server cache for today's AFD page|page={{FULLPAGENAME}}/Log/{{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}}}'' {| style="margin:auto; margin:0 auto;" class="toccolours" |- | style="text-align:center;"| '''మరికొన్ని:''' | style="text-align:center;"| {{nowrap|[[వికీపీడియా:Undeletion policy|Undeletion policy]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Alternative outlets|Alternative outlets]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Common outcomes|Common outcomes of AfD]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Archived delete debates|Archived delete debates]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Policy consensus|Policy consensus discussions]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Arguments to avoid in deletion discussions|Arguments to avoid in deletion discussions]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Deletion review|Deletion review]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Non-admin closure|Non-admin closure]] }}<br /> {{nowrap|[[వికీపీడియా:Proposed mergers|Proposed mergers]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Articles for merging|Articles for merging]]}}, a failed proposal |} [[వర్గం:Non-talk pages with subpages that are automatically signed]] [[వర్గం:వికీపీడియా తొలగింపు| తొలగింపుకై వ్యాసాలు]] 9icg7907ncq3mapwkdkxvxhd5oulvam జీవావరణ శాస్త్రం 0 65961 4963394 4871882 2026-09-21T04:26:27Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:జీవశాస్త్రం]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:జీవావరణ శాస్త్రము]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963394 wikitext text/x-wiki {{Short description |జీవులు వాటి పరిసరాలతో ఎలా కలిసి ఉంటాయో వివరించే శాస్త్రం}} {{Use dmy dates |date=February 2026}} {{infobox |title = జివావరణ శాస్త్రం (Ecology) |data1 = [[File:Bufo boreas.jpg |160px]] [[File:Blue Linckia Starfish.JPG |90px]] |data2 = [[File:Hawk eating prey.jpg |119px]] [[File:European honey bee extracts nectar.jpg |131px]] |data3 = జివావరణ శాస్త్రం జీవనంలోని అన్ని భాగాలను పరిశీలిస్తుంది. ఇందులో అతి చిన్న [[bacteria|బ్యాక్టీరియా]] నుండి ప్రపంచం మొత్తం మీద జరిగే పెద్ద మార్పుల వరకు అన్నీ ఉంటాయి. ఆవరణ శాస్త్రాన్ని చదివే వారిని ఎకాలజిస్ట్‌లు (Ecologists) అని పిలుస్తారు. రకరకాల [[species|జాతులు]] కలిసి ఎలా జీవిస్తాయో వీరు గమనిస్తారు. ఇందులో [[predation|వేటాడటం]] (ఒక జంతువు మరొక జంతువును తినడం), [[pollination|పరాగసంపర్కం]] (మొక్కలు పెరగడానికి సహాయం చేయడం) వంటి అంశాలు ఉంటాయి. ప్రాణం అనేది అనేక ప్రదేశాలలో ఉంటుంది, వీటిని [[habitat|నివాస స్థలాలు]] అంటారు. ఇవి నేల మీద లేదా నీటిలో ఉండవచ్చు}} '''జివావరణ శాస్త్రం''' అనేది [[science|విజ్ఞాన శాస్త్రం]]లో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. జంతువులు, మొక్కలు వంటి జీవులు ఒకదానితో ఒకటి ఎలా సంబంధం కలిగి ఉంటాయి, అవి ఉండే చోటుతో వాటికి ఉన్న అనుబంధం ఏమిటి అనే విషయాలను ఇది వివరిస్తుంది. జీవులు నివసించే ఆ ప్రదేశాన్ని [[Natural environment|పర్యావరణం]] అంటారు. జివావరణ శాస్త్రం జీవనాన్ని అనేక కోణాల్లో చూస్తుంది. ఇది ఒకే ఒక [[organism|జీవి]]ని పరిశీలిస్తుంది. అలాగే ఒకే రకమైన జంతువుల సమూహాన్ని అంటే [[population|జనాభా]]ను కూడా గమనిస్తుంది. వేర్వేరు రకాల జంతువులు కలిసి ఉండే [[community (ecology)|సమూహాన్ని]], చివరగా ఈ లోకంలో జీవం ఉన్న మొత్తం భాగాన్ని అంటే [[ecosystem|జివావరణ వ్యవస్థ]], [[biosphere|జీవగోళం]] వంటి వాటిని ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. జివావరణ శాస్త్రం అనేది [[biology|జీవశాస్త్రం]]లో ఒక శాఖ. జంతువులు ఎక్కడ ఉంటాయి, అవి ఎన్ని ఉన్నాయి అనే విషయాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది మనకు తోడ్పడుతుంది. ప్రపంచంలో [[energy|శక్తి]], ఆహారం ఒక చోటు నుండి మరో చోటుకు ఎలా వెళ్తాయో కూడా ఇది వివరిస్తుంది. ఆహారం కోసం జీవులు ఎలా పోటీ పడతాయి లేదా ఒకదానికొకటి ఎలా సహాయం చేసుకుంటాయి అనేవి ఎకాలజిస్ట్‌లు పరిశోధిస్తారు. [[nature|ప్రకృతి]]ని, అడవులను కాపాడుకోవడానికి ([[conservation]]) జివావరణ శాస్త్రం చాలా అవసరం. నీరు, అడవులు, భూమి వంటి [[natural resource|సహజ వనరులను]] మానవులు సరిగ్గా వాడుకోవడానికి ఇది మార్గదర్శకంగా ఉంటుంది. "ఎకాలజీ" (Ecology) అనే పదాన్ని మొదట 1866లో వాడారు. [[Ernst Haeckel]] అనే జర్మనీ శాస్త్రవేత్త ఈ పేరును పెట్టారు. ఆధునిక జివావరణ శాస్త్రం 1890వ దశకంలో మొక్కల గురించి పరిశోధన చేసే శాస్త్రవేత్తలతో మొదలైంది.<ref>S. E. Kingsland, "Foundational Papers: Defining Ecology as a Science", 1991. pp. 1–2.</ref> భూగోళాన్ని ఆవరించుకొని జీవానికి ఆధారం కల్పించే పలుచని మండలాన్ని జీవగోళం (Biosphere) అంటారు. == జీవకారకాలు == ఒక జీవావరణ వ్యవస్థలో నివసించే అన్ని జీవులను "జీవకారకాలు" అంటారు. ఈ జీవులు ఉపయోగించే, నిలువచేసే లేదా విడుదల చేసే పద్ధతులను బట్టి ఇవి మూడు పోషణ స్థాయిలలో, ఆహార స్థాయిలో విభజించబడ్డాయి. === ఉత్పత్తిదారులు === జీవావరణ వ్యవస్థ పనిచేయడానికి కావలసిన ప్రధాన శక్తికి మూలాధారం [[సూర్యుడు]]. ఆకుపచ్చని మొక్కలు, వృక్ష ప్లవకాలు సూర్యుని నుంచి వచ్చే [[కాంతి]]ని ఉపయోగించి రసాయన శక్తిగా మారుస్తాయి. ఇవి కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా కాంతిలోని వికరణ శక్తిని, కార్బన్ డయాక్సైడ్, నీరు, ఖనిజ పదార్థాలను వాడుకొని [[పిండిపదార్థాలు]] తయారుచేస్తాయి. అందువల్ల వీనిని ఉత్పత్తిదారులు లేదా స్వయం పోషకాలు అంటారు. మొక్కలు శక్తిని నిలువ ఉంచిన వాటి భాగాలు జంతువుల ([[శాకాహారులు]]), ఆహారానికి, శక్తికి మూలాధారాలు. అందువల్ల ఉత్పత్తిదారులు [[ఆహారగొలుసు]] (Food chain) లో మొదటి పోషణ స్థాయిలో ఉన్నాయి. [[File:Long-tailed_Broadbill_(Psarisomus_dalhousiae).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Long-tailed_Broadbill_(Psarisomus_dalhousiae).jpg|thumb|260x260px|పొడవాటి తోక గల బ్రాడ్‌బిల్ దాని గూడును నిర్మిస్తోంది]] === వినియోగదారులు === జంతువులు ఆహారం కోసం ప్రత్యక్షంగా గాని లేదా పరోక్షంగా గాని ఉత్పత్తిదారులపై ఆధారపడి ఉంటాయి. అందువల్ల వీటిని వినియోగదారులు అంటారు. వినియోగదారుల వివిధ పోషణ స్థాయిని బట్టి ఇవి ప్రాథమిక, ద్వితీయ, తృతీయ వినియోగదారులుగా విభజించబడ్డాయి. * '''ప్రాథమిక వినియోగదారులు''': స్వయంపోషకాలను ప్రత్యక్షంగా తినే [[జంతువు]]లు ప్రాథమిక వినియోగదారులు లేదా మొదటి తరగతి వినియోగదారులు. వీటిని శాకాహారులు అని కూడా అంటారు. భౌమ జంతువులైన [[ఆవులు]], [[జింకలు]], [[కుందేళ్ళు]], [[మిడుతలు]] మొదలైనవి, జలవాతావరణంలోని ప్రోటోజోవన్లు, క్రస్టేషియన్లు, మొలస్కా జీవులు శాకాహారులు. సూక్ష్మజీవులైన జంతు ప్లవకాలు కూడా ప్రాథమిక వినియోగదారులే. ప్రాథమిక వినియోగదారులు పర్యావరణ వ్యవస్థలో రెండవ స్థాయిలో ఉంటాయి. * '''ద్వితీయ వినియోగదారులు''' : ప్రాథమిక వినియోగదారులను తినే జంతువులు ద్వితీయ వినియోగదారులు లేదా ప్రాథమిక [[మాంసాహారులు]]. ఇవి తృతీయ పోషణ స్థాయిని ఆక్రమిస్తాయి. [[కప్ప|కప్పలు]], [[కుక్కలు]], [[నక్కలు]], [[తోడేళ్ళు]], [[చేపలు]] మొదలైనవి వీటికి ఉదాహరణలు. * '''తృతీయ వినియోగదారులు''' : ద్వితీయ వినియోగదారులను భుజించే జంతువులు తృతీయ వినియోగదారులు లేదా ద్వితీయ [[మాంసాహారులు]]. ఉదాహరణ: [[గద్దలు]], [[డేగలు]], [[సింహాలు]], [[పులులు]], కొన్ని పెద్ద [[చేపలు]]. === విచ్ఛిన్నకారులు === జీవుల వ్యర్థ పదార్థాలు, చనిపోయిన జీవుల కళేబరాలు ఇతర జీవులకు శక్తిగా, పోషక పదార్థాలుగా ఉపయోగపడతాయి. ఇవి జీవావరణలో కోల్పోవు. ఇటువంటి జీవులు విచ్ఛిన్నకారులు. ముఖ్యంగా సూక్ష్మజీవులైన [[బాక్టీరియాలు]], [[శిలీంద్రాలు]]. వీటిని సూక్ష్మ వినియోగదారులు లేదా పూతికాహారులు అంటారు. జీవావరణ వ్యవస్థలో విచ్ఛిన్నకారులు ముఖ్య పాత్రను పోషిస్తాయి. మృతదేహాల క్లిష్టమైన పదార్థాలను ఇవి సరళ రసాయన పదార్థాలుగా మారుస్తాయి. ఈ విధంగా వీటిని తిరిగి ఉత్పత్తిదారులకు అందేటట్లు చేస్తాయి. విచ్ఛిన్నకారులు లేకపోతే స్వయంపోషకాలు జీవించలేవు. === రూపాంతరణకారులు (Transformers)=== కొన్ని రకాల బాక్టీరియాలు సమ్మేళనాలను స్వయంపోషక జీవులకు పోషక పదార్థములగా మారుస్తాయి . == జీవన స్థాయిలు == జివావరణ శాస్త్రం జీవనాన్ని వేర్వేరు పరిమాణాలు లేదా "స్థాయిల"లో అధ్యయనం చేస్తుంది. శాస్త్రవేత్తలు తాము నేర్చుకున్న విషయాలను క్రమ పద్ధతిలో ఉంచడానికి ఈ స్థాయిలు ఉపయోగపడతాయి. === జీవన క్రమశ్రేణి === జీవన స్థాయిలను చూపించడానికి శాస్త్రవేత్తలు ఒక జాబితాను ఉపయోగిస్తారు. దీనిని [[Biological organisation|జీవ వ్యవస్థీకరణ]] అంటారు. ఇది చిన్న స్థాయి నుండి మొదలై పెద్ద స్థాయి వరకు వెళ్తుంది: (జీవి): ఒకే ఒక ప్రాణి, ఉదాహరణకు ఒక పక్షి. (జనాభా): ఒకే అడవిలో నివసించే ఒకే రకమైన పక్షుల గుంపు. (సమూహం): ఆ అడవిలో ఉన్న అన్ని రకాల పక్షులు, చెట్లు, కీటకాలు. ( జివావరణ వ్యవస్థ): అడవిలోని జీవం ఉన్న ప్రాణులు, జీవం లేని రాళ్లు, నీరు వంటి వస్తువులు అన్నీ కలిసి ఉండే వ్యవస్థ. (బయోమ్): ఒకే రకమైన వాతావరణం ఉండే చాలా పెద్ద ప్రాంతం. ఉదాహరణకు [[desert|ఎడారి]] లేదా [[rainforest|వర్షారణ్యం]]. (జీవగోళం): భూమి మీద జీవం ఉన్న మొత్తం భాగం. ఒక స్థాయిలో జరిగే చిన్న మార్పు మరొక స్థాయిలో పెద్ద మార్పులకు దారితీస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఒక చెరువులో నీరు పాడైతే, అక్కడ ఉండే చిన్న మొక్కలు చనిపోవచ్చు. ఆ మొక్కలు చనిపోతే, వాటిని తినే చేపలకు ఆహారం దొరకదు. దీనివల్ల ఆ చెరువులోని మొత్తం వ్యవస్థ మారిపోతుంది. === జీవ వైవిధ్యం === [[File:Blue Linckia Starfish.JPG|thumb|upright|[[coral reef|పగడపు దిబ్బలు]] ఎక్కువ జీవ వైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. అక్కడ చాలా రకాల జాతులు నివసిస్తాయి. పగడాలు పర్యావరణాన్ని మార్చి ఇతర చేపలకు ఇళ్లను ఏర్పాటు చేస్తాయి.<ref name="Kiessling09"/>]] [[Biodiversity|జీవ వైవిధ్యం]] అంటే "జీవనంలో ఉండే రకరకాల రకాలు". ఎన్ని రకాల జన్యువులు, జాతులు, జివావరణ వ్యవస్థలు ఉన్నాయో ఇది చూస్తుంది. మానవులకు జీవ వైవిధ్యం చాలా ముఖ్యం. ఇది మనకు ఆహారం, మందులు, స్వచ్ఛమైన నీటిని అందిస్తుంది. భూమి ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి శాస్త్రవేత్తలు జీవ వైవిధ్యాన్ని కాపాడటానికి ప్రయత్నిస్తారు. మనం చాలా రకాల జాతులను కోల్పోతే, జివావరణ వ్యవస్థ సరిగ్గా పనిచేయడం ఆగిపోవచ్చు.<ref name=cardinale2012>{{cite journal |last1=Cardinale |first1=Bradley J. |title=Biodiversity loss and its impact on humanity |journal=Nature |date=2012}}</ref> === నివాస స్థలం-నిచ్ === ఒక జాతి నివసించే ప్రదేశాన్ని '''Habitat''' (నివాస స్థలం) అంటారు. ఇది ఒక జంతువు ఉండే "చిరునామా" వంటిది. ఉదాహరణకు, తిమింగలం నివాస స్థలం [[ocean|సముద్రం]].<ref name="Whittaker73"/> '''Ecological niche''' ( జివావరణ సంబంధ నిచ్) అనేది కేవలం ఒక ప్రదేశం మాత్రమే కాదు. ఇది ప్రకృతిలో ఆ జంతువు చేసే "పని" లేదా దాని పాత్రను సూచిస్తుంది. ఆ జంతువు ఏమి తింటుంది, ఎప్పుడు నిద్రపోతుంది, దానికి ఎటువంటి ఉష్ణోగ్రత ఇష్టం అనే విషయాలు ఇందులో ఉంటాయి. నిచ్‌లలో రెండు రకాలు ఉన్నాయి. మొదటిది "ఫండమెంటల్ నిచ్" (Fundamental niche). శత్రువులు లేకపోతే ఒక జంతువు ఎక్కడెక్కడ ఉండగలదో ఇది చెబుతుంది. రెండవది "రియలైజ్డ్ నిచ్" (Realized niche). వేటాడే జంతువులు లేదా పోటీ వల్ల జంతువు నిజంగా ఎక్కడ నివసిస్తుందో ఇది చెబుతుంది.<ref name="Wiens05"/> === నిచ్ నిర్మాణం === కొన్నిసార్లు జంతువులు తమకు సహాయం చేసుకోవడానికి తమ చుట్టూ ఉన్న పర్యావరణాన్ని మార్చుకుంటాయి. దీనిని '''Niche construction''' (నిచ్ నిర్మాణం) అంటారు. దీనికి [[beaver|బీవర్]] ఒక మంచి ఉదాహరణ. బీవర్లు నదులలో ఆనకట్టలు కడతాయి. దీనివల్ల ఒక చెరువు ఏర్పడుతుంది. ఆ చెరువు భూమి స్వభావాన్ని మారుస్తుంది, బీవర్ బతకడానికి సహాయపడుతుంది. ఇది ఇతర జంతువులకు కూడా కొత్త ఇళ్లను ఇస్తుంది. ఇటువంటి జంతువులను "ఎకోసిస్టమ్ ఇంజనీర్లు" అని పిలుస్తారు.<ref name="Jones94"/> === బయోమ్‌లు === [[Biomes|బయోమ్‌లు]] అంటే ప్రపంచంలోని పెద్ద భాగాలు. అక్కడ పెరిగే మొక్కలు, ఉండే [[weather|వాతావరణం]] ఆధారంగా వీటిని గుర్తిస్తారు. కొన్ని సాధారణ బయోమ్‌లు ఇవి: (ఉష్ణమండల వర్షారణ్యం): చాలా వేడిగా, తడిగా ఉండి ఎన్నో చెట్లు ఉండే ప్రాంతం. ([[టండ్రా]]): చెట్లు లేకుండా చాలా చల్లగా ఉండే ప్రాంతం. (ఎడారి): నీరు చాలా తక్కువగా ఉండి ఎండిపోయి ఉండే ప్రాంతం. (తైగా): పైన్ చెట్లు ఉండే చల్లని అడవులు. శాస్త్రవేత్తలు "మైక్రోబయోమ్" (Microbiome) గురించి కూడా అధ్యయనం చేస్తారు. ఇది చాలా చిన్న బయోమ్. ఉదాహరణకు, మానవ శరీరం కోట్లాది చిన్న [[bacteria|బ్యాక్టీరియా]]లకు ఒక బయోమ్ వంటిది.<ref name="Turnbaugh07"/> === జీవగోళం === [[biosphere|జీవగోళం]] అనేది అన్నిటికంటే పెద్ద స్థాయి. భూమి మీద ఉన్న అన్ని జివావరణ వ్యవస్థల మొత్తాన్ని జీవగోళం అంటారు. జీవగోళంలో ప్రతిదీ ఒకదానితో ఒకటి కలిసి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, మొక్కలు [[carbon dioxide|కార్బన్ డై ఆక్సైడ్]] తీసుకుని [[oxygen|ఆక్సిజన్]] వదులుతాయి. ఇది జంతువులన్నీ పీల్చే గాలిని మారుస్తుంది. కొంతమంది శాస్త్రవేత్తలు [[Gaia hypothesis|గాయా పరికల్పన]]ను నమ్ముతారు. ఈ భూమి మీద ఉన్న జీవులన్నీ కలిసి, భూమి ఉష్ణోగ్రతను, గాలిని జీవించడానికి అనుకూలంగా ఉంచుతాయని ఈ సిద్ధాంతం చెబుతుంది.<ref name="Lovelock73"/> == జనాభా == [[Population ecology|జనాభా జీవావరణ శాస్త్రం]] ఒకే జాతికి చెందిన సమూహాలను అధ్యయనం చేస్తుంది. ఒక గుంపులో ఎన్ని జీవులు ఉన్నాయి, ఆ గుంపు పెరుగుతుందా లేదా అనే విషయాలను ఇది చూస్తుంది. జనాభా భవిష్యత్తులో ఎలా ఉంటుందో అంచనా వేయడానికి శాస్త్రవేత్తలు గణితాన్ని వాడతారు. ఒక సాధారణ నియమం [[Malthusian growth model]]. ఆహారం, స్థలం తగినంత ఉన్నంత వరకు జనాభా పెరుగుతూనే ఉంటుందని ఇది చెబుతుంది.<ref name="Turchin01"/> కానీ నిజ జీవితంలో, వనరులు అయిపోయినప్పుడు జనాభా పెరగడం ఆగిపోతుంది. ఈ పరిమితిని '''Carrying capacity''' (భరించే సామర్థ్యం) అంటారు. జనాభా చాలా పెద్దదైనప్పుడు, అందరికీ సరిపడా ఆహారం ఉండదు, అప్పుడు పెరుగుదల నెమ్మదిస్తుంది. == సమూహాలు-ఆహార జాలకాలు == === సమూహ జివావరణ శాస్త్రం === ఒక సమూహం అంటే కలిసి నివసించే వేర్వేరు జాతుల గుంపు. [[Community ecology|సమూహ జివావరణ శాస్త్రం]] జీవులు ఒకదానితో ఒకటి ఎలా ప్రవర్తిస్తాయో చూస్తుంది. కొన్ని జంతువులు వేరే వాటిని తింటాయి ([[predation]]). కొన్ని ఒకే గడ్డి కోసం పోటీ పడతాయి. కొన్ని ఒకదానికొకటి సహాయం చేసుకుంటాయి ([[mutualism|సహజీవనం]]). === ఆహార జాలకాలు === [[food web|ఆహార జాలకం]] ఎవరు ఎవరిని తింటారో చూపిస్తుంది. ఇది శక్తి ప్రయాణించే ఒక మ్యాప్ వంటిది. '''మొక్కలు''': ఇవి [[autotroph|స్వయంపోషకాలు]]. ఇవి [[sun|సూర్యుడి]] నుండి శక్తిని పొందుతాయి. '''శాకాహారులు''': ఇవి మొక్కలను తింటాయి. '''మాంసాహారులు''': ఇవి శాకాహారులను తింటాయి. '''విచ్ఛిన్నకారులు''': ఇవి (శిలీంధ్రాలు వంటివి) చనిపోయిన వాటిని తిని, వాటిని మట్టిగా మారుస్తాయి. === కీస్టోన్ జాతులు === [[keystone species|కీస్టోన్ జాతి]] అంటే తన సమూహానికి చాలా ముఖ్యమైన జంతువు. దానిని తీసేస్తే, మొత్తం సమూహం పాడైపోవచ్చు. ఒక ఉదాహరణ [[sea otter|సముద్రపు ఉద్రి (Sea otter)]]. ఇవి సముద్రపు అర్చిన్లను (Sea urchins) తింటాయి. ఈ ఉద్రిలు లేకపోతే, అర్చిన్లు సముద్రంలోని [[kelp|కెల్ప్]] (నీటి మొక్కలు) మొత్తాన్ని తినేస్తాయి. కెల్ప్ లేకపోతే చాలా చేపలు తమ ఇళ్లను కోల్పోతాయి. సముద్రపు ఉద్రి మొత్తం వ్యవస్థను సమతుల్యంగా ఉంచుతుంది.<ref name="Mills93"/> == జీవావరణ శాస్త్రం పరిణామం == [[evolution|పరిణామం]] ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నాయి. పర్యావరణ మార్పుల వల్లే పరిణామం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు, ఒక పక్షి గట్టి గింజలు ఉన్న చోట నివసిస్తుంటే, వాటిని తినడానికి వీలుగా కాలక్రమేణా దానికి గట్టి ముక్కు ఏర్పడవచ్చు. దీనిని [[adaptation|అనుకూలనం]] అంటారు. === ప్రవర్తనా జివావరణ శాస్త్రం === జంతువులు బతకడానికి కొన్ని పద్ధతులను పాటిస్తాయి. దీనిని [[behavioural ecology|ప్రవర్తనా జివావరణ శాస్త్రం]] అంటారు. ఉదాహరణకు, కొన్ని పక్షులు జత కోసం నాట్యం చేస్తాయి. కొన్ని జంతువులు సింహాల నుండి తప్పించుకోవడానికి గుంపులుగా ఉంటాయి. ఈ ప్రవర్తనలు వాటి పిల్లలకు అందుతాయి, ఎందుకంటే ఇవి జంతువు బతకడానికి, పిల్లలను కనడానికి సహాయపడతాయి.<ref name="Wilson00"/> === సామాజిక జివావరణ శాస్త్రం === కొన్ని జంతువులు చాలా కలిసిమెలిసి ఉంటాయి. చీమలు, తేనెటీగలు పెద్ద కాలనీలలో నివసిస్తాయి. అవి తమ [[queen bee|రాణి ఈగ]]కు సహాయం చేయడానికి కలిసి పనిచేస్తాయి. దీనిని [[eusocialism]] అంటారు. ఇవన్నీ ఒకే కుటుంబానికి చెందినవి కాబట్టి ఇలా చేస్తాయి. సమూహానికి సహాయం చేయడం వల్ల వాటి సొంత జన్యువులు బతకడానికి అవకాశం ఉంటుంది.<ref name="Wilson07"/> == మానవ జివావరణ శాస్త్రం == [[Human ecology|మానవ జివావరణ శాస్త్రం]] అనేది మనుషులు ప్రకృతితో ఎలా కలిసి ఉంటారో చదివే శాస్త్రం. భూమి మీద మనుషుల ప్రభావం చాలా ఎక్కువగా ఉంది. మనం భూమిని మారుస్తున్నాం, నీటిని వాడుతున్నాం, నగరాలను కడుతున్నాం. అందుకే ప్రకృతిని కాపాడాల్సిన బాధ్యత మన మీద ఉంది. [[Restoration ecology]] అనేది పాడైపోయిన పర్యావరణాన్ని మనుషులు బాగు చేయడానికి ప్రయత్నించే శాస్త్రం. ఉదాహరణకు, కాలిపోయిన అడవిలో మనుషులు మళ్ళీ చెట్లను నాటడం.<ref name="Wilson92"/> == భౌతిక పర్యావరణం == జీవం అనేది ప్రాణం లేని వస్తువుల మీద కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. వీటిని [[abiotic component|అబయోటిక్]] కారకాలు అంటారు. === నీరు-వెలుతురు === '''నీరు''': ప్రాణులన్నిటికీ నీరు కావాలి. సముద్రంలో మొక్కలు ఉప్పు నీటికి అలవాటు పడాలి. బురద నేలల్లో మొక్కలు తక్కువ ఆక్సిజన్ ఉన్న చోట బతకాలి.<ref name="Cronk01"/> '''వెలుతురు''': సూర్యుడు భూమికి శక్తిని ఇస్తాడు. మొక్కలు ఈ కాంతిని ఉపయోగించి [[photosynthesis|కిరణజన్య సంయోగక్రియ]] చేస్తాయి. సూర్యకాంతి లేకపోతే భూమి మీద చాలా వరకు జీవం అంతమైపోతుంది. === మంటలు - మట్టి === '''మంటలు''': కొన్ని చోట్ల మంటలు సహజంగా వస్తాయి. కొన్ని పైన్ చెట్లకు వాటి విత్తనాలు బయటకు రావడానికి మంటలు అవసరం. మంటలు పాత మొక్కలను తొలగించి కొత్తవి పెరగడానికి చోటు ఇస్తాయి.<ref name="Cooper61"/> '''మట్టి''': మట్టిని భూమి యొక్క "జీవించే చర్మం" అని అనవచ్చు. ఇందులో చిన్న జంతువులు, శిలీంధ్రాలు ఉంటాయి. ఇవి చనిపోయిన ఆకులను కుళ్ళింపజేసి కొత్త మొక్కలకు ఆహారాన్ని ఇస్తాయి. ఈ ప్రక్రియను [[decomposition|కుళ్ళిపోవడం]] అంటారు.<ref name="Coleman04"/> == శాస్త్ర చరిత్ర == మనుషులు చాలా కాలంగా ప్రకృతిని గమనిస్తూనే ఉన్నారు. ప్రాచీన గ్రీకు దేశానికి చెందిన [[Aristotle|అరిస్టాటిల్]] వంటి వారు జంతువుల గురించి రాశారు. కానీ జివావరణ శాస్త్రం ఒక నిజమైన శాస్త్రంగా తర్వాత కాలంలో మొదలైంది. 1700లలో [[Antonie van Leeuwenhoek]] వంటి శాస్త్రవేత్తలు ఆహార గొలుసుల గురించి చదివారు. 1800లలో [[Alexander von Humboldt]] పర్వతాల మీద వేర్వేరు ఎత్తులలో వేర్వేరు మొక్కలు పెరుగుతాయని గమనించారు. పర్యావరణమే జీవం ఎక్కడ ఉండాలో నిర్ణయిస్తుందని ఆయన చూశారు. 1962లో [[Rachel Carson]] "[[Silent Spring]]" అనే ప్రసిద్ధ పుస్తకాన్ని రాశారు. పురుగుల మందులు ([[pesticide]]) పక్షులను చంపుతున్నాయని, పర్యావరణాన్ని పాడు చేస్తున్నాయని ఆమె ప్రపంచానికి చెప్పారు. ఈ పుస్తకం పర్యావరణ ఉద్యమం మొదలవడానికి సహాయపడింది. ఈ రోజుల్లో జివావరణ శాస్త్రం చాలా ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే ఇది [[climate change|వాతావరణ మార్పులను]] అర్థం చేసుకోవడానికి, భూమిని కాపాడుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.<ref name="Carson62"/> == ఇవి కూడా చూడండి == [[జీవ భౌతిక శాస్త్రం]] [[జీవ సాంకేతిక శాస్త్రం]] [[కణ జీవశాస్త్రం]] [[జీవశాస్త్రం అభివృద్ధి]] == గమనికలు == {{Cnote2 Begin |list-style=upper-alpha |colwidth=30em}} {{Cnote2 |A |"ఎకాలజీ" అనే పదం గ్రీకు పదం "oikos" నుండి వచ్చింది, అంటే ఇల్లు అని అర్థం.}} {{Cnote2 |B |హెకెల్ ఇచ్చిన మొదటి నిర్వచనం ప్రకారం, ఆవరణ శాస్త్రం అంటే ప్రకృతి యొక్క ఆర్థిక వ్యవస్థను అధ్యయనం చేయడం.}} {{Cnote2 End}} == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == వర్గాలు == [[Category:ఆవరణ శాస్త్రం]] [[వర్గం:జీవావరణ శాస్త్రము]] [[Category:సహజ పర్యావరణం]] 230vhuj32jy8dgve77lwteex5c53mht కె.ఆర్. నారాయణన్ 0 66006 4963677 2992474 2026-09-21T11:58:10Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963677 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = కె.ఆర్.నారాయణన్ |honorific prefix = |image = President Clinton with Indian president K. R. Narayanan (cropped).jpg |image_size = 230px |office = [[భారత రాష్ట్రపతులు - జాబితా|10వ]] [[భారత రాష్ట్రపతి]] |primeminister = [[ఐ.కె.గుజ్రాల్]]<br>[[అటల్ బిహారీ వాజపేయి]] |vicepresident = [[కృష్ణకాంత్]] |term_start = 1997 జూలై 25 |term_end = 2002 జూలై 25 |predecessor = [[శంకర దయాళ్ శర్మ]] |successor = [[ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్]] |office2 = 9వ ఉప రాష్ట్రపతి |president2 = [[శంకర దయాళ్ శర్మ]] |primeminister2 = [[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు]]<br>[[అటల్ బిహారీ వాజపేయి]]<br>[[హెచ్.డి.దేవెగౌడ]]<br>[[ఐ.కె.గుజ్రాల్]] |term_start2 = 1992 ఆగస్టు 21 |term_end2 = 1997 జూలై 24 |predecessor2 = [[శంకర దయాళ్ శర్మ]] |successor2 = [[కృష్ణకాంత్]] |birth_name = కొచెరిల్ రామన్ నారాయణన్ |birth_date = {{birth date|1921|2|4|df=y}} |birth_place = పెరుంథానం, ట్రావెన్స్‌కోర్, బ్రిటిష్ ఇండియా<br/>(ప్రస్తుతం ఉఝవూర్, కేరళ, భారతదేశం) |death_date = {{death date and age|2005|11|9|1920|10|27|df=y}} |death_place = [[న్యూఢిల్లీ]], [[భారతదేశం]] |party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |alma_mater = కేరళ విశ్వవిద్యాలయం <small>(బి.ఎ., ఎం.ఎ.)</small><br>లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనమిక్స్ <small>(బి.ఎస్.సి)</small> |religion = [[హిందూ]] |nationality = భారతీయుడు |signature = K_R_Narayanan_Autograph.jpg |spouse = {{marriage|[[ఉషా నారాయణన్]]|8 June 1951|9 November 2005}} |children = చిత్ర నారాయణన్ <br> అమృతా నారాయణన్ }} '''కొచెరిల్ రామన్ నారాయణన్''' ({{audio|Krn.ogg|వినండి}}); ([[1921]] [[ఫిబ్రవరి 4]] - [[2005]] [[నవంబర్ 9|నవంబరు 9]]) భారతదేశ [[భారత రాష్ట్రపతులు - జాబితా|10వ]] [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]]. అతను ఉఝుపూర్ లోని ఒక దళిత కుటుంబంలో జన్మించాడు. పాత్రికేయుడిగా కొంతకాలం పనిచేసిన తర్వాత, ఉపకార వేతనం సహాయంతో లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్‌లో రాజకీయ శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసాడు. [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]] ప్రభుత్వంలో భారత విదేశాంగ శాఖలో ఉద్యోగిగా నారాయణన్ తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. నారాయణన్ ప్రతిభను గుర్తించిన [[జవహర్ లాల్ నెహ్రూ]] ఆయనను [[రంగూన్]] లోని భారత విదేశాంగ శాఖలో భారతదేశ ప్రతినిధిగా నియమించాడు. అతను [[జపాన్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌]], [[థాయిలాండ్|థాయ్‌లాండ్]], [[టర్కీ]], [[చైనా]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశాలలో భారత రాయబారిగా పనిచేసాడు. [[అమెరికా]]లో భారత రాయబారిగా [[1980]] నుండి [[1984]] వరకూ నాలుగేళ్ళు పనిచేసాడు. అతనిని దేశంలో అత్యుత్తమ దౌత్యవేత్తగా నెహ్రూ పేర్కొన్నాడు. <ref>Manmohan Singh: [http://pmindia.nic.in/prelease/pcontent.asp?id=351 Condolence message] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927225043/http://pmindia.nic.in/prelease/pcontent.asp?id=351|date=27 September 2007}}. Retrieved 24 February 2006.</ref> [[ఇందిరా గాంధీ|ఇందిరాగాంధీ]] అభ్యర్థన మేరకు రాజకీయాలలోకి ప్రవేశించి, మూడు సార్లు వరుసగా లోక్‌సభకు ఎన్నికైనాడు. [[రాజీవ్ గాంధీ]] ప్రభుత్వంలో కేంద్ర మంత్రివర్గంలో రాష్ట్ర మంత్రిగా పనిచేశాడు.1992 లో 9వ భారత ఉపరాష్ట్రపతిగా ఎన్నికైనాడు. [[1997]] న భారత రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1997 స్వాతంత్ర్య స్వర్ణోత్సవ సంవత్సరం. ఆ సంవత్సరం ఒక దళితుడు రాష్ట్రపతిగా పదవినలంకరించడం దేశంలో ఒక మంచి మార్పుగా పేర్కొనబడింది. నారాయణన్ స్వతంత్ర, దృఢమైన అధ్యక్షుడిగా పేరుపొందాడు. అతను కొన్ని సంప్రదాయాలకు శ్రీకారం చుట్టి, రాజ్యాంగ కార్యాలయ పరిధిని విస్తరించాడు. అతను తనకు తాను "రాజ్యాంగం నాలుగు మూలల పరిథిలో" పనిచేసే "వర్కింగ్ ప్రెసిడేంట్" గా అభివర్ణించుకున్నాడు. ప్రత్యక్ష అధికారం కలిగిన "ఎగ్జిక్యూటివ్ అధ్యక్షుడు", ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను ప్రశ్నించకుండా లేదా చర్చ లేకుండా ఆమోదించే "రబ్బర్ స్టాంపు ప్రెసిడెంట్" కు మధ్యస్థమిది. <ref name="ram_int">[http://www.hindu.com/thehindu/nic/narayanankr.pdf Interview] with K. R. Narayanan on Independence day, 15 August 1998; by [[N. Ram]], Editor, [[Frontline (magazine)|Frontline]] ["K. R. Narayanan in conversation with N. Ram", ''The Hindu'', 10 November 2005. Retrieved 24 February 2006].</ref> అతను అధ్యక్షుడిగా తన విచక్షణాధికారాన్ని ఉపయోగించాడు. అనేక సందర్భాల్లో సాంప్రదాయిక పద్ధతుల నుండి ప్రక్కకు జరిగి వ్యవహరించాడు. వాటిలో హంగ్ పార్లమెంట్ లో ప్రధాన మంత్రి నియామకం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని తొలగిస్తూ, కేంద్ర మంత్రివర్గం ప్రతిపాదనపై అక్కడ రాష్ట్రపతి పాలన విధించడం, కార్గిల్ పోరాట సమయంలో నిర్ణయాలు కూడా ఉన్నాయి. అతను భారత స్వాతంత్ర్య స్వర్ణోత్సవ వేడుకలకు అధ్యక్షత వహించాడు. 1998 లో జరిగిన దేశ సాధారణ ఎన్నికలలో, పదవిలో ఉండగా ఓటు వేసిన మొదటి భారత రాష్ట్రపతి అయ్యాడు. == ప్రారంభ జీవితం == కె.ఆర్.నారాయణన్ పెరుమథనం, ఉఝవూర్ గ్రామంలో పేద కుటుంబంలో కొచెరిల్ రామన్ వైద్యర్, పున్నత్తురవీట్టిల్ పాపియమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. అతని తండ్రి సిద్ధ, ఆయుర్వేద వైద్యం చేస్తుండేవాడు. అతని కుటుంబం ("పరవాన్" కులానికి చెందినవారు. వారు కులవ్యవస్థ ప్రకారం కొబ్బరికాయలను ఒలుస్తారు) పేదరికంతో ఉండేది. అతని తండ్రి వైద్యం చేయడం ద్వారా గౌరవాన్ని సంపాదించాడు. నారాయణన్ 1921, ఫిబ్రవరి 4 న జన్మించాడు. అతని మామయ్య అతన్ని పాఠశాలలో చేర్పించేటప్పుడు పుట్టినతేదీ సరిగా తెలియక [[1921]] అక్టోబరు 27 గా పాఠశాల రికార్డులలో నమోదు చేయించాడు. నారాయణన్ తరువాత ఆ తేదీనే అధికారికంగా ఉంచుకున్నాడు. నారాయణన్ ప్రారంభ విద్యను ఉఝవూర్ లోని ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలో ప్రారంభించాడు. తరువాత అవర్ లేడీ అఫ్ లౌర్డెస్ అప్పర్ ప్రైమల్ స్కూల్, ఉళవూర్ (1931–35) లో చదివాడు. తన యింటి నుండి 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో గల పాఠశాలకు వరిపొలాల గుండా నడుచుకొని వెళ్ళేవాడు. పాఠశాల విద్యకు ఫీజులు చెల్లించలేక పోయేవాడు. తరచుగా తరగతిగది వెలుపల నిలబడి పాఠాలు నేర్చుకునేవాడు. ట్యూషన్ ఫీజులు అధికంగా ఉండటం వల్ల తరగతి గదిలోనికి అతని హాజరును నిషేధించారు. ఆ కుటుంబం పుస్తకాలు కొనడానికి కూడా ఆర్థిక యిబ్బందులు పడేది. అతని అన్నయ్య కె.ఆర్. నీలకంఠన్ [[ఉబ్బసము|ఆస్త్మా]] రోగం వల్ల బాధపడుతూ గృహానికి పరిమితమయ్యాడు. నీలకంఠన్ ఇతర విద్యార్థుల నుండి పుస్తకాలను తీసుకొని, వాటిని నకలు చేసి, వాటిని నారాయణ్‌కి ఇచ్చేవాడు. నారాయణన్ సెయింట్ మేరీ హైస్కూలు, కురవిలంగడ్ లో (అంతకు ముందు 1935–36 లో సెయింట్ జాన్స్ హైస్కూలు కూతట్టుకుళంలో చదివాడు) మెట్రిక్యులేషన్ (1936–37) పూర్తిచేసాడు. ఇంటర్మీడియట్ విద్యను కొట్టయం లోని సి.ఎం.ఎస్ కళాశాలలో (1938–40) పూర్తిచేసాడు. ట్రావెన్స్‌కోర్ రాజ కుటుంబం నుండి ఉపకార వేతనాన్నిపొందాడు. నారాయణన్ బి.ఎ (ఆనర్స్), ఆంగ్ల సాహిత్యంలో ఎం.ఎ డిగ్రీలను ట్రావెన్స్‌కోర్ విశ్వవిద్యాలయం (ప్రస్తుతం కేరళ విశ్వవిద్యాలయం) నుండిపూర్తిచేసాడు. విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రథమ శ్రేణిలో (ట్రావెన్స్‌కోర్ లో డిగ్రీలో మొదటి శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడైన మొదటి దళిత విద్యార్థి) ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. అతని కుటుంబం తీవ్రమైన యిబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు అతను ఢిల్లీ వెళ్ళి [[ది హిందూ]], [[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]] పత్రికలలో పాత్రికేయుడిగా (1944–45) పనిచేసాడు. ఆ కాలంలో అతను తన స్వంత సంకల్పంతో 1945 ఏప్రిల్ 10న [[ముంబై|బొంబాయి]]లో [[మహాత్మా గాంధీ]]ని ఇంటర్వ్యూ చేసాడు<ref>K. R. Narayanan's interview with M. K. Gandhi, 10 April 1945; given in full in H. Y. Sharada Prasad: [http://www.iht.com/getina/files/271049.html "How an interview with Gandhi was spiked"], ''The Asian Age'', n.d. Retrieved 24 February 2006.</ref> .1945లో నారాయణన్ లండన్ వెళ్ళి లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనమిక్స్ వద్ద హారోల్డ్ లాస్కీ అధ్యర్యంలో రాజనీతి శాస్త్రాన్ని అభ్యసించాడు. <ref>LSE counts K. R. Narayanan among its [http://www.lse.ac.uk/collections/LSEIndia/pastAndPresent.htm distinguished alumni] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203125621/http://www.lse.ac.uk/collections/LSEIndia/pastAndPresent.htm|date=3 February 2009}}; his [http://www.lse.edu/collections/pressAndInformationOffice/newsAndEvents/archives/2000-2002/pressrelease-india.htm portrait] has been unveiled and placed in a position of honour; B. R. Ambedkar is the only other Indian to have been similarly honoured. . Retrieved 24 February 2006.{{cite web|url=http://www.lse.ac.uk/collections/LSEIndia/pastAndPresent.htm|title=Archived copy|accessdate=2005-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090203125621/http://www.lse.ac.uk/collections/LSEIndia/pastAndPresent.htm|archivedate=3 February 2009|url-status=dead|df=dmy}}</ref> అతను కార్ల్ పాప్పర్, లియోనెల్ రోబిన్స్, ఫ్రెడిరిచ్ హైక్ ఉపన్యాసాలకు హాజరయ్యేవాడు. [[జె.ఆర్.డి.టాటా]] అందించిన ఉపకార వేతనంతో రాజనీతి శాస్త్రం ప్రత్యేకాంశంగా బి.ఎస్.సి (ఆర్థిక శాస్త్ం) డిగ్రీ ఆనర్స్ ను పూర్తిచేసాడు.<ref>Some of his experiences as a Tata fellow are recounted here [http://www.tata.com/0_about_us/history/lasting_legacies/20040811_k_narayanan.htm]. . Retrieved 24 February 2006. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630223824/http://www.tata.com/0_about_us/history/lasting_legacies/20040811_k_narayanan.htm|date=30 June 2008}}</ref> లండన్ లో ఉన్నప్పుడు అతను (కె.ఎన్.రాజ్ అనే సహ విద్యార్థితో) [[వి. కె. కృష్ణ మేనన్|వి.కె.కృష్ణమీనన్]] అధ్వర్యంలోని ఇండియా లీగ్ లో క్రియాశీలకంగా పాల్గొన్నాడు. కె.ఎం.మున్షీ ప్రచురిస్తున్న సోషల్ వెల్ఫేర్ వారపత్రికకు అతను లండన్ విలేకరిగా వ్యవహరించాడు. కె.ఎన్.రాజ్, వీరసామి రింగాడూ (తరువాత కాలంలో మలేషియా మొదటి అధ్యక్షుడు) లతో కలసి ఒకే గదిలో ఉండేవాడు. అతనికి మరొక ఆప్త మిత్రుడు పియరీ త్రుదే (తరువాత కాలంలో కెనడా ప్రధానమంత్రి). == దూత, విద్యావేత్త == 1948లో నారాయణన్ భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చేటపుడు లాస్కీ, ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకి పరిచయ లేఖను ఇచ్చాడు.<ref>Gopalkrishna Gandhi: [http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20051202005812900.htm&date=fl2224/&prd=fline& "A remarkable life-story"], ''Frontline'' '''22''' (24), 5–18 November 2005. Retrieved 24 February 2006.</ref> కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, అతను ప్రజాసేవలో తన వృత్తిని ఎలా ప్రారంభించాడో వివరించాడు: {{వ్యాఖ్య|నేను ఎల్.ఎస్.ఇ పూర్తి చేసినప్పుడు, లాస్కి స్వయంగా పండిట్ జవహర్లాల్ నెహ్రూని పరిచయం చేసుకొనేందుకు లేఖను ఇచ్చాడు. ఢిల్లీ వచ్చిన తరువాత నేను ప్రధానమంత్రిని కలుసుకొనేందుకు అపాయింట్‌మెంటు కోరాను. లండన్ నుండి తిరిగి వచ్చిన భారతీయ విద్యార్ధిని కనుక నాకు సమయం ఇస్తారు అని నేను అనుకున్నాను. పార్లమెంట్ హౌస్ లో ఆయన నన్ను కలిసారు. మేము లండన్ గురించి కొన్ని నిమిషాలు మాట్లాడుకున్నాం. దాంతోటే నాకు మాట్లాడే సమయం అయిపోయింది. నేను వీడ్కోలు చెప్పి లాస్కీ ఇచ్చిన లేఖను అందచేసాను. వెలుపల గొప్ప వృత్తాకార కారిడార్లోకి అడుగు పెట్టాను. నేను సగం మార్గంంలో ఉండగా, వెనుక నుండి ఎవరో చప్పట్లు కొడుతున్న శబ్దాన్ని విన్నాను. వెనక్కి తిరిగితే, పండిట్ నెహ్రూ నన్ను రమ్మని పిలవడం కనబడింది. నేను ఆయన దగ్గరనుండి వచ్చేసిన తరువాత ఆయన ఆ లేఖను చదివాడు. "మీరు ఇంతకు మునుపు నాకు ఈ లేఖ ఎందుకు ఇవ్వలేదు?" అని నెహ్రూ ప్రశ్నించాడు. దానికి నేను "నన్ను క్షమించండి. నేను వెళ్ళేప్పుడు అది మీకు ఇస్తే సరిపోతుందని అనుకున్నాను" అని సమాధానమిచ్చాను. మరికొన్ని ప్రశ్నలు అడిగిన తరువాత, అతను మళ్ళీ నన్ను కలవమని చెప్పాడు. త్వరలోనే నేను భారత విదేశాంగ సర్వీసులోనికి ప్రవేశించాను.}} [[దస్త్రం:Vladimir_Putin_in_India_2-5_October_2000-14.jpg|ఎడమ|thumb|2000 అక్టోబరు 3 న రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిత్ తో కె.ఆర్.నారాయణన్.]] 1949లో అతను భారత విదేశాంగ సర్వీసులో (ఐ.ఎఫ్.ఎస్) [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]] అభ్యర్థన మేరకు చేరాడు. <ref name="pandya_int">Haresh Pandya: [https://www.theguardian.com/india/story/0,,1652976,00.html "K. R. Narayanan: Indian president from downtrodden caste"], ''[[The Guardian]]'', 29 November 2005. Retrieved 6 March 2006.</ref> అతను దౌత్యవేత్తగా రంగూన్, [[టోక్యో]], [[కెనడా]] , హనోయ్ లలో పనిచేసాడు. [[థాయిలాండ్|థాయ్‌లాండ్]](1967–69), [[టర్కీ]] (1973–75), [[చైనా]](1976–78) ల భారత [[అంబాసిడర్]] గా ఉన్నాడు. 1954 లో ఢిల్లీ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనమిక్స్ లో బోధించాడు. అతను జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫెలోషిప్(1970–72) పొందాడు. అతను విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వశాఖలో సెక్రటరీగా(1976) ఉన్నాడు. 1978 లో పదవీవిరమణ చేసిన తరువాత అతను [[క్రొత్త ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]లోని [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాల]]యానికి వైస్-ఛాన్సలర్ గా 1979 జనవరి 3 నుండి 1980 అక్టోబరు 14 వరకు పనిచేసాడు. అతను ఈ అనుభవం తన ప్రజా జీవితానికి పునాదిగా అభివర్ణించాడు<ref name="ptt_int">P. T. Thomas: "Interview with K. R. Narayanan", ''Maanavasamskruthi'' '''1''' (8), February 2005, in [[Malayalam]]. English translation of part of the interview, at CHRO web page: [http://www.nuke.humanrightskerala.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=5090 Part I] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928003749/http://www.nuke.humanrightskerala.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=5090|date=28 September 2007}}; [http://www.nuke.humanrightskerala.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=5097 Part II] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012023123/http://www.nuke.humanrightskerala.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=5097|date=12 October 2008}}. Additional translation of question on his relationship with the Left front in [http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005030308811100.htm&date=2005/03/03/&prd=th& "Narayanan criticises Vajpayee for Gujarat riots"], ''The Hindu'', 10 November 2005. Retrieved 24 February 2006.</ref> తరువాత పదవీవిరమణ నుండి తిరిగి వచ్చి [[ఇందిరా గాంధీ]] ప్రభుత్వ కాలంలో 1980 నుండి 84 వరకు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల]]లో భారత అంబాసిడర్ గా తన సేవలనందించాడు. చైనాకు భారత రాయబారిగా నారాయణన్ పదవి, 1962 భారత-చైనా యుద్ధం తరువాత ఆ దేశంలో మొట్టమొదటి అగ్రశ్రేణి దౌత్య పదవి. 1982 లో రీగన్ అధ్యక్ష పదవీ కాలంలో అతను ఏర్పాటు చేసిన ఇందిరా గాంధీ వాషింగ్టన్ సందర్శన అమెరికాతో దెబ్బతిన్న సంబంధాలను బాగుచేయడానికి ఉపయోగపడింది.<ref>His [http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=010508171719 speech] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630093120/http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=010508171719|date=30 June 2006}} at Peking University while on a state visit, briefly describes his vision of relations between India and China. (Retrieved 24 February 2006.) Narayanan spoke Chinese, and had a scholarly knowledge of Chinese culture and history, particularly the cultural exchanges between the two countries. His visit as President eased tensions that had developed with China after the [[Pokhran]] nuclear tests.</ref><ref>His [http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=D33180 banquet speech] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630093102/http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=D33180|date=30 June 2006}} welcoming Bill Clinton to Rashtrapati Bhavan briefly describes his vision of relations between India and the USA. . Retrieved 24 February 2006.</ref> 16 సంవత్సరాల పాటు ప్రధానమంత్రిగా విదేశాంగ వ్యవహారాల మంత్రిగా ఉన్న నెహ్రూ కె.ఆర్. నారాయణన్ "దేశ ఉత్తమ దౌత్యవేత్త" అని అభిప్రాయపడ్డాడు. (1955) == కుటుంబం == అతను రంగూన్, [[మయన్మార్|బర్మా (]]మయన్మార్) లో పనిచేస్తున్నప్పుడు, మా టింట్ టింట్ ను కలిసాడు. తరువాత 1951 జూన్ 8 న ఆమెతో వివాహమయింది. మా టింట్ టింట్ "ప్రపంచ యువ మహిళా క్రిస్టియన్ అసోసియేషన్" లో క్రియాశీలక సభ్యురాలు. ఆమె లాస్కీ విద్యార్థిని. ఆమె తన పరిచయానికి ముందు రాజకీయ స్వేచ్ఛ గురించి మాట్లాడటానికి అతనిని సంప్రదించింది. నారాయణన్ ఐ.ఎఫ్.ఎస్, ఆమె విదేశీయురాలు అయినందున వారి వివాహానికి భారతీయ చట్టం ప్రకారం [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]] నుండి ప్రత్యేక మినహాయింపు అవసరమైంది. మా టింట్ టింట్ భారతీయ నామం "ఉషా" గా మార్చుకొని భారతీయ పౌరసత్వం తీసుకుంది. [[ఉషా నారాయణన్]] (1923–2008) మహిళలు, పిల్లలకు సంబంధించిన అనేక సాంఘిక సంక్షేమ కార్యక్రమాలలో పనిచేసింది. ఆమె ఢిల్లీ స్కూల్ ఆఫ్ సోషల్ వర్క్ లో మాస్టర్ డిగ్రీని చేసింది. <ref>{{cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?203801|title=Her Excellency Tin Tin|date=2 July 2013|newspaper=The OutLook|accessdate=25 February 2013}}</ref> ఆమె బర్మా భాషలోని అనేక కథలను అనువాదం చేసి ప్రచురించింది. థిన్ పీ మైంట్ (బర్మా రచయిత) ద్వారా అనువదించబడిన కథల సంకలనం "స్వీట్ అండ్ సోర్" అనే శీర్షికతో 1998 లో కనిపించింది. విదేశీయ నేపథ్యం గల వారిలో భారతదేశంలో "ప్రథమ మహిళ"గా స్థానం పొందిన వారిలో ఆమె రెండవదానిగా గుర్తింపబడింది. వారికి ఇద్దరు కుమార్తెలు. వారు చిత్రా నారాయణన్ (స్విడ్జర్లాండ్, ద హోలీ సీ దేశాలకు భారత అంబాసిడర్)<ref>{{cite web|url=http://news.oneindia.in/2008/08/07/chitra-narayanan-concurrently-accredited-ambassador-to-holy-see-1218119649.html|title=Chitra Narayanan concurrently accredited Ambassador to Holy See|date=7 August 2008|accessdate=10 January 2012|publisher=News.oneindia.in}}</ref>, అమృత. == రాజకీయ ప్రవేశం == [[ఇందిరా గాంధీ]] అభ్యర్థన మేరకు అతను రాజకీయాలలోనికి ప్రవేశించాడు. 1984, 1989, 1991 లలో వరుసగా మూడు సార్లు [[పాలక్కాడ్]] (కేరళ) లోని ఒట్టపాళం నియోజకగర్గం నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థిగా గెలుపొంది [[లోక్‌సభ|లోక్‌సభకు]] ఎన్నికయ్యాడు. అతను [[రాజీవ్ గాంధీ]] కేబినెట్ లో రాష్ట్ర వ్యవహారాల మంత్రిగా ఉన్నాడు. 1985 లో ప్లానింగ్ , 1985-86 మధ్య విదేశీ వ్యవహారాలు, 1986-89 మధ్య సైన్సు అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వశాఖ పదవులను స్వీకరించాడు. [[పార్లమెంటు సభ్యుడు|పార్లమెంటు సభ్యు]]నిగా అతను అతను భారతదేశంలో పేటెంట్ నియంత్రణలను అణచడానికి అంతర్జాతీయ ఒత్తిడిని అడ్డుకున్నాడు. 1989 నుండి 1991 మధ్య కాలంలో కాంగ్రెస్ పదవిలో లేనందువల్ల ప్రతిపక్షంలో ఉన్నాడు. 1991లో కాంగ్రెస్ మరలా అధికారంలోనికి వచ్చిన తరువాత అతనికి ఏ కేబినెట్ పదవీ దక్కలేదు. అతనికి రాజకీయ విరోధి అయిన అప్పటి కేరళ ముఖ్యమంత్రి కె.కరుణాకరన్, కమ్యూనిస్టు భావజాలం కలిగి యున్నందున నారాయణన్ మంత్రి అయ్యే అవకాశం లేదని తెలిపాడు. అయితే, తాను మూడు ఎన్నికలలో కమ్యూనిస్ట్ అభ్యర్ధులను ఓడించినట్లు నారాయణన్ స్పష్టం చేశాడు.<ref name="ptt_int" /> 1992 ఆగస్టు 21 న నారాయణన్ భారత [[ఉప రాష్ట్రపతి|ఉపరాష్ట్రపతి]]గా ఎన్నుకోబడ్డాడు. అప్పటి రాష్ట్రపతి [[శంకర దయాళ్ శర్మ|శంకర్ దయాళ్ శర్మ.]] ఉపరాష్ట్రపతి అభ్యర్థిగా నారాయణన్ పేరును మొదటి సారిగా [[జనతా దళ్|జనతాదళ్]] పార్లమెంటరీ పార్టీ నాయకుడు, పూర్వపు భారతదేశ ప్రధానమంత్రి [[విశ్వనాధ్ ప్రతాప్ సింగ్|వి.పి.సింగ్]] ప్రతిపాదించాడు. జనతాదళ్ , పార్లమెంటులోని వామపక్ష పార్టీలు ఉమ్మడిగా అతనిని అభ్యర్థిగా ప్రకటించాయి. ఇది తరువాత [[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి. నరసింహారావు]] ఆధ్వర్యంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి మద్దతు పొందింది. ఇది అతని ఏకగ్రీవ ఎన్నికకు మార్గం సుగమమైంది. వామపక్షంతో తనకు గల సంబంధంపై నారాయణన్ తరువాత వివరించాడు<ref name="ptt_int" />. అతనికి కమ్యూనిజం పై భక్తి గానీ విరోధం గానీ లేదని ప్రకటించాడు. వారు తన సైద్ధాంతిక వైవిధ్యాల గురించి తెలుసుకున్నారు కానీ తనకు ఉప రాష్ట్రపతిగా మద్దతునిచ్చారని, దేశంలో ఉన్న ప్రత్యేక రాజకీయ పరిస్థితుల కారణంగా ఇలా జరిగిందని తెలియజేసాడు. అతను వారి మద్దతు నుండి ప్రయోజనం పొందాడు. క్రమంగా వారి రాజకీయ స్థానాలు ఆమోదయోగ్యతను పొందాయి. 1992 డిసెంబరు 6 న [[బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత]] సమయంలో "ఇది [[మహాత్మా గాంధీ హత్య]] తరువాత భారత్ ఎదుర్కొన్న గొప్ప దుర్ఘటన " అని ఆయన వివరించాడు.<ref name="ram_int" /> == రాష్ట్రపతి పదవి == కె.ఆర్. నారాయణన్ 1997 జూలై 17 న భారత రాష్ట్రపతిగా ఎన్నుకయ్యాడు.<ref>{{cite web|url=http://alfa.nic.in/hm/p1.html|title=Results of Presidential poll|accessdate=2017-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/19970801044230/http://alfa.nic.in/hm/p1.html|archivedate=1 August 1997|url-status=bot: unknown|df=}}, 17 July 1997. Archived Aug. 1997.</ref> రాష్ట్రపతి ఎన్నికలలో అతనికి 95% ఎలక్టోరల్ కాలేజి ఓట్లు వచ్చినవి. ఈ ఎన్నికలు జూలై 14న జరిగింది. కేంద్రంలో మైనారిటీప్రభుత్వం ఉన్న సమయంలో జరిగిన ఏకైక అద్యక్షుని ఎన్నిక ఇది. అతనిని [[టి. ఎన్. శేషన్]] ఏకైక ప్రత్యర్థి అభ్యర్థి. శివసేన తప్ప మిగతా ప్రధాన రాజకీయ పక్షాలన్నీ నారాయణన్‌కు ఈ అధ్యక్ష ఎన్నికలలో మద్దతు నిచ్చాయి.<ref>{{cite web|url=http://us.rediff.com/news/jul/11amber.htm|title=The importance of a dalit President|accessdate=2 May 2006|publisher=Rediff|last=Diwanji|first=Amberish K.|year=1997}}</ref> నారాయణన్ కేవలం దళిత అభ్యర్థిగా ఎన్నికయ్యారని శేషన్ ఆరోపించాడు. 1997 జూలై 25న సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జె.ఎస్.వర్మ సమక్షంలో పార్లమెంటు సెంట్రల్ హాలులో దేశాధ్యక్షునిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసాడు. తన ప్రారంభోపదేశంలో<ref>K. R. Narayanan: {{cite web|url=http://alfa.nic.in/rb/krn_asum.htm|title=Inaugural address|accessdate=2017-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/19970804210818/http://alfa.nic.in/rb/krn_asum.htm|archivedate=4 August 1997|url-status=bot: unknown|df=}}, 25 July 1997. Archived Aug. 1997.</ref> ఇలా అన్నాడు: {{వ్యాఖ్య|ఈ సమాజం అట్టడుగు స్థాయిలో పుట్టి, ఈ పవిత్ర భూమి పైనున్న దుమ్ము , ఉష్ణం లలో పెరిగిన కొందరు వ్యక్తులలో ఒకరిని అత్యున్న స్థాయి పదవి కోసం ఏకాభిప్రాయాన్ని తెలపడం మన సామాజిక, రాజకీయ వేదికపై సగటు మనిషి కేంద్రస్థాయికి చేరాడనడానికి సంకేతం. వ్యక్తిగతంగా నాకు కలిగిన గౌరవం కంటే కూడా ఈ ఎన్నికకున్న ఈ విస్తృత ప్రాముఖ్యత నాకు సంతోషాన్ని కలిగించింది.}} ; స్వాతంత్ర్యం స్వర్ణోత్సవం '''భారత దేశ''' స్వాత్రంత్ర్య స్వర్ణోత్సవ సంబరాలలో భాగంగా ఆగస్టు 14 అర్థరాత్రి పార్లమెంటు ప్రత్యేక సమావేశంలో నారాయణన్ చేసిన ప్రసంగం ప్రధాన సంఘటన.<ref>K. R. Narayanan: [http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=010620191911 Address on the golden jubilee of Indian independence] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630093042/http://pib.myiris.com/speech/article.php3?fl=010620191911|date=30 June 2006}}, 15 August 1997. Retrieved 24 February 2006.</ref> ఈ ప్రసంగంలో అతను ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వం , రాజకీయాల స్థాపన స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారతదేశ గొప్ప ఘనత అని అతను గుర్తించాడు. తరువాత రోజు ఉదయం, భారత ప్రధానమంత్రి [[ఐ.కె.గుజ్రాల్]] జాతినుద్దేశించి <ref>I. K. Gujral: [http://www.india50.com/speecH1.html Address to the nation from the ramparts of the Red fort on the golden jubilee of Indian independence], 15 August 1997. Retrieved 24 February 2006.</ref>ఎర్ర కోట పై నుండి ఇలా అన్నాడు: {{వ్యాఖ్య|మహాత్మా గాంధీ భారతదేశం యొక్క భవిష్యత్ గురించి కలలుగన్నప్పుడు, అతను దేశంలో ఒక దళితుడు రాష్ట్రపతిగా పదవినలంకరించినపుడు మాత్రమే నిజమైన స్వాతంత్ర్యం సాధించినట్లు తెలిపాడు. స్వాతంత్ర్యపు స్వర్ణోత్సవ సందర్భంగా ఇది మన గొప్ప అదృష్టం. మేము గాంధీ యొక్క ఈ కలను నెరవేర్చగలిగాము. కె.ఆర్.నారాయణన్ అనే వ్యక్తి గాంధీజీ కలను పూర్తిచేయగలిగాడు. దేశం గర్వపడేలా, మన దేశ అధ్యక్షుడు చాలా పేద, దళిత కుటుంబం నుండి వచ్చి గర్వంగా, గౌరవంగా రాష్ట్రపతి భవన్ లో ప్రవేశించాడు. ఈ దేశం మేధావుల మధ్య అతను రాష్ట్రపతిగా చాలా ఉన్నత స్థానాన్ని కలిగి ఉన్నందుకు నాకు మరింత ఆనందంగా ఉంది. ఇది మన సమాజంలో వెనుకబడిన వర్గాలు తమ నిజమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకుంటున్నాయని మన ప్రజాస్వామ్యం తెలియజేస్తుంది. ప్రస్తుతం దేశంలో మైనారిటీలు, షెడ్యూల్ కులాలు (దళితులు) లేదా షెడ్యూల్ తెగలు (ఆదివాసీలు) దేశ అభివృద్ధికి కృషి చేస్తున్నారు.}} ; ఎన్నికలలో పాల్గొనడం 1998 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో నారాయణన్ రాష్ట్రపతి భవన్ సముదాయం లోని ఒక పాఠశాలలో నిర్వహింపబడుతున్న పోలింగు బూత్‌లో సామాన్య ఓటర్లతో కలసి వరుసలో నిలబడి ఓటు వేసి పదవిలో ఉండి ఓటు వేసిన మొదటి రాష్ట్రపతిగా గుర్తింపబడ్డాడు. ఈ ప్రక్రియను తన పూర్వపు రాష్ట్రపతులు వదిలి వేసినప్పటికి అతను ఓటు వేయడానికి పట్టుబట్టాడు. నారాయణన్ సాధారణ ఎన్నికలలో ఓటు వేయని భారతీయ అధ్యక్షుల సుదీర్ఘమైన ఆచారాన్ని మార్చాలని ప్రయత్నించాడు.<ref name="krn_vote">Sukumar Muralidharan: [http://www.frontlineonnet.com/fl1505/15050260.htm "A role for the President"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060628032831/http://www.frontlineonnet.com/fl1505/15050260.htm|date=28 June 2006}}, ''Frontline'' '''15''' (5), 7–20 March 1998. Retrieved 24 February 2006.</ref><ref name="intervention_suku">Sukumar Muralidharan: [http://www.flonnet.com/fl1803/18031200.htm "A presidential intervention"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050923105507/http://www.flonnet.com/fl1803/18031200.htm|date=23 September 2005}}, ''Frontline'' '''18''' (3), 3–16 February 2001. Retrieved 24 February 2006.</ref> 1999 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కూడా తన ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నాడు. ; రిపబ్లిక్ స్వర్ణోత్సవం రాష్ట్రపతి కె.ఆర్.నారాయణన్ భారత రిపబ్లిక్ స్వర్ణోత్సవాల సందర్భంగా 2000 జనవరి 26న జాతినుద్దేశించి చేసిన ప్రసంగం<ref name="rep">K. R. Narayanan: [http://www.indiatogether.org/opinions/speeches/krn2000.htm Address to the nation on the golden jubilee of the Republic], 26 January 2000. Retrieved 24 February 2006. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324080606/http://www.indiatogether.org/opinions/speeches/krn2000.htm|date=24 March 2015}}</ref> ఒక మైలురాయిగా భావిస్తారు;<ref name="venkat">V. Venkatesan: [http://www.frontlineonnet.com/fl1703/17030280.htm "A wake-up call"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050218180907/http://www.frontlineonnet.com/fl1703/17030280.htm|date=18 February 2005}}, ''Frontline'' '''17''' (3), 5–18 February 2000. Retrieved 17 March 2006.</ref> పెరుగుతున్న అసమానతల కారణంగా దేశం భారతీయ ప్రజలకు ఆర్థిక న్యాయం అందించడానికి (ముఖ్యంగా గ్రామీణ, వ్యవసాయ జనాభాకు) విఫలమైన అనేక మార్గాలను<ref name="sainath">P. Sainath:[http://www.frontlineonnet.com/fl1703/17030290.htm "Iron in the soul, decay in the brain"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051013063948/http://www.frontlineonnet.com/fl1703/17030290.htm|date=13 October 2005}}, ''Frontline'' '''17''' (3), 5–18 February 2000. Retrieved 17 March 2006.</ref> విశ్లేషించడానికి ఒక అధ్యక్షుడు ప్రయత్నించడం ఇది మొదటిసారి. <ref name="joseph">Ammu Joseph: [http://www.humanscape.org/Humanscape/2000/April/hs40012t.htm "Areas of darkness"], ''Humanscape'', April 2000 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100703151439/http://www.humanscape.org/Humanscape/2000/April/hs40012t.htm|date=3 July 2010}}</ref> ప్రజల్లో అసంతృప్తి ఉన్నదని, సమాజంలోని అణగద్రొక్కబడిన వర్గాలలో అది హింసతో బయటపడుతుందనీ తెలిపాడు. తరువాత రోజు అతను పార్లమెంటులో చేసిన ప్రసంగంలో <ref>K. R. Narayanan: [http://www.india-seminar.com/2000/487/487%20narayanan.htm Address to parliament on the golden jubilee of the Republic], 26 January 2000. Retrieved 24 February 2006.</ref> భారత రాజ్యంగ నిర్మాణంలో బి.ఆర్.అంబేద్కర్ పాత్రను కొనియాడాడు. ప్రభుత్వ స్థిరత్వం కోసం కంటే జవాబుదారీతనం, భాద్యతలు ముఖ్యమనే అంబేద్కర్ భావనతో ఏకీభవిస్తూ, రాజ్యాంగం మౌలిక నిర్మాణాన్ని మార్చడానికి చేసే ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా హెచ్చరించాడు. తరువాత 2001 లోజరిగిన గణతంత్ర దినోత్సవంలో అతను ఈ బలమైన పదజాలాన్ని పునరుధ్ఘాటించాడు. <ref name="rep_2001">K. R. Narayanan: [http://meaindia.nic.in/speech/2001/01/25spc01.htm Address on Republic day], 26 January 2001. Retrieved 24 February 2006. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410180833/http://meaindia.nic.in/speech/2001/01/25spc01.htm|date=10 April 2009}}</ref> === అధ్యక్షునిగా విచక్షణా వ్యవహారాలు: === అధ్యక్షునిగా నారాయణన్ తన వివేచనా శక్తులను ఉపయోగించి అతను తీసుకున్న వివిధ నిర్ణయాలు, ఆలోచనను దేశానికి వివరించే ముఖ్యమైన ఆచరణను ప్రవేశపెట్టాడు; ఇది అధ్యక్షుడి పనితీరులో పారదర్శకతకు దారితీసింది. ; ప్రధానమంత్రి నియామకం, పార్లమెంట్ రద్దు నారాయణన్ అధ్యక్షునిగా ఉన్న సమయంలో వివిధ రాజకీయ పార్టీలలో ఎవరికీ సభలో విశ్వాసం పొందవలసిన స్థితి లేదని వారితో సంప్రదింపుల ద్వారా నిర్ణయించుకున్న తరువాత లోక్ సభను రెండు సార్లు రద్దు చేయబడినది. 1997 నవంబరు 28 నాటికి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయవలసినదిగా షరతు విధించబడినపుడు [[ఐ.కె.గుజ్రాల్]] ప్రభుత్వానికి మద్దతును అప్పటి కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు [[సీతారాం కేసరి]] ఉపసంహరించుకున్నాడు. గుజ్రాల్ లోక్ సభ రద్దుకు నారాయణన్‌కు సలహా ఇచ్చాడు. లోక్ సభలో ఎవ్వరూ మెజారిటీని సాధించలేరని అధ్యక్షుడు నారాయణన్ నిర్ణయించుకొని గుజ్రాల్ సలహాను స్వీకరించాడు.(డిసెంబరు 4) <ref>K. R. Narayanan: {{cite web|url=http://alfa.nic.in/rb/pr003.htm|title=Rashtrapati Bhavan communique concerning the dissolution of the eleventh Lok Sabha|accessdate=2017-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/19980119180543/http://alfa.nic.in/rb/pr003.htm|archivedate=19 January 1998|url-status=bot: unknown|df=}}, 4 December 1997. Archived Jan. 1998.</ref> తరువాత జరిగిన సాధారణ ఎన్నికలలో, భారతీయ జనతా పార్టీ పార్లమెంటులో ఎక్కువ స్థానాలు పొందిన పార్టీగా అవతరించింది. ఈ పార్టీ దాని మిత్ర పక్షాలతో కలసి నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలియన్స్ (ఎన్.డి.ఎ) ఏర్పరచి సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటుకు సిద్ధమైంది. ఆ సంకీర్ణ వర్గానికి [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి]] నాయకత్వం వహిస్తూ తనకు సరైన సంఖ్యాబలం లేనప్పటికీ ప్రభుత్వ ఏర్పరచేందుకు నారాయణన్ కు కోరాడు. నారాయణన్ వారి కూటమితో సుస్థిర ప్రభుత్వం ఏర్పరచడానికి కావలసిన సంఖ్యా బలం పొందడానికి వివిధ పార్టీలు తమకు యిచ్చిన మద్దతు లేఖలను సమర్పించమని కోరాడు. ఎన్.డి.ఎ మిత్ర పక్షాల మద్దతుతో వాజ్‌పేయి ప్రధానమంత్రిగా (1998 మార్చి 15) న నియమితులైనాడు.<ref>K. R. Narayanan: {{cite web|url=http://alfa.nic.in/rb/pr032.htm|title=Rashtrapati Bhavan communique concerning the appointment of the Prime minister|accessdate=2017-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990218135627/http://alfa.nic.in/rb/pr032.htm|archivedate=18 February 1999|url-status=bot: unknown|df=}}, 15 March 1998. Archived Feb. 1999.</ref> 10 రోజులలో పార్లమెంటులో జరిగిన విశ్వాస పరీక్షలో నెగ్గాలనినిర్ణయించబడినది.<ref name="krn_vote" /> ఈ మైనారిటీ ప్రభుత్వానికి మద్దతునిస్తున్న పార్టీలలో జయలలిత సారధ్యంలోని ఆన్నా డి.ఎం.కె 1999 ఏప్రిల్ 14 న మద్దతు ఉపసంహరించుకున్నట్లు రాష్ట్రపతికి లేఖ రాసింది. నారాయణన్ లోక్‌సభలో విశ్వాస పరీక్ష జరుపవలసినదిగా వాజ్‌పేయిని కోరాడు. ఏప్రిల్ 17న జరిగిన ఈ విశ్వాస పరీక్షలో వాజ్‌పేయి ఓడిపోయాడు. కొన్ని షరతులతో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయుటకు వాజ్‌పేయి, ప్రతిపక్ష నేత సోనియా గాంధీలు సిద్ధమయ్యారు. నారాయణణ్ ఎన్.డి.ఏ, కాంగ్రెస్ పార్టీలకు పార్లమెంటులో విశ్వసనీయత కోల్పోయినప్పటి నుండి మద్దతు పొందాయనడానికి కావలసిన రుజువులు చూపించమన్నాడు. ఇరు పక్షాలు సరియైన సాక్షాలను అందజేయలేకపోయాయి. పరిపాలనలో సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించడానికి ఏకైక మార్గంగా తాజా ఎన్నికలు నిర్వహించాలని నారాయణన్ ప్రధానమంత్రికి తెలియజేశాడు. వాజ్‌పేయి సలహాతో లోక్‌సభ రద్దయింది.(ఏప్రిల్ 26).<ref>K. R. Narayanan: {{cite web|url=http://alfa.nic.in/rb/pr119.htm|title=Rashtrapati Bhavan communique concerning the dissolution of the twelfth Lok Sabha|accessdate=2017-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010220235512/http://alfa.nic.in/rb/pr119.htm|archivedate=20 February 2001|url-status=bot: unknown|df=}}, 26 April 1999. Archived Feb. 2001.</ref> (తరువాత జరిగిన ఎన్నికలలో ఎన్.డి.ఎ కు సరిపడినంత సీట్లు వచ్చినప్పుడు వాజ్‌పేయి ప్రధానమంత్రి కాగలిగాడు. (1999 అక్టోబరు 11) ఈ నిర్ణయాలలో, నారాయణన్ ప్రధానమంత్రి నియామకానికి కొత్త రూపకల్పనలు చేసాడు - ఏ పార్టీగానీ లేదా ఎన్నికల ముందు భాగస్వాములైన కూటమి గానీ మెజారిటీ పొందినపుడు, మిత్రపక్షాల నుండి మద్దతు లేఖలను సమర్పించడం ద్వారా తాను సభలో విశ్వాసంపొందుతానని ఒప్పించగలిగిన తరువాత మాత్రమే ఒక వ్యక్తి ప్రధాన మంత్రిగా నియమితుడవుతాడు. అతడు హంగ్ పార్లమెంటు విషయంలో వివిధ ప్రధాన మంత్రుల నియామకాల విషయంలో తనకు పూర్వం ఉన్న రాష్ట్రపతులైన [[నీలం సంజీవరెడ్డి|నీలం సంజివరెడ్డి,]] [[రామస్వామి వెంకట్రామన్|ఆర్.వెంకటరామన్]], [[శంకర దయాళ్ శర్మ|శంకర్ దయాళ్ శర్మ]] లు చేసిన చర్యలను విస్తరించాడు. తరువాత అతడు ఈ విషయంలో రెండు విధానాలను అవలంబించాడు. వాటిలో అతిపెద్ద పార్టీ లేదా ఎన్నికల ముందు జరిగిన కూటమి లలో నాయకుడు లోక్ సభలో విశ్వాసం పొందగలరనే పరిశీలన జరిగిన తరువాతనే అతనిని ఆహ్వానించాలి. ; రాష్ట్రపతి పాలన అధికారం అధ్యక్షుడు నారాయణన్ ఒక రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగంలోని 356 అధికరణ క్రింద రాష్ట్రపతి పాలనను విధించేందుకు కేంద్ర మంత్రివర్గం చేసిన సిఫారసును పునఃపరిశీలించమని రెండు సార్లు కోరాడు; గుజ్రాల్ ప్రభుత్వం (1997 అక్టోబరు 22) ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని కళ్యాణ్‌సింగ్ ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేయాలన్నప్పుడు<ref>Venkitesh Ramakrishnan, Praveen Swami: [http://www.flonnet.com/fl1422/14220040.htm "A crisis defused"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041216190120/http://www.flonnet.com/fl1422/14220040.htm|date=16 December 2004}}, ''Frontline'' '''14''' (22), 1–14 November 1997. Retrieved 24 February 2006.</ref>, వాయ్‌పేయి ప్రభుత్వం (1998 సెప్టెంబరు 25) న బీహార్ లోని రబ్రీదేవి ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేయాలన్నప్పుడు<ref>[[Praveen Swami]], Sudha Mahalingam: [http://www.hindu.com/fline/fl1521/15210040.htm "The BJP's Bihar fiasco"], ''Frontline'' '''15''' (21), 10–23 October 1998. Retrieved 24 February 2006.</ref> అతను ఈ విధంగా పునః పరిశీలను కోరాడు. ఈ రెండు సందర్భాలలో అతను నిర్ణయం తీసుకున్నప్పుడు 1994 లో జరిగిన ఎస్.ఆర్.బొమ్మై, కేంద్ర ప్రభుత్వం పై సుప్రీ కోర్డు ఇచ్చిన తీర్పును ఉదహరించాడు. రాష్ట్రపతి సూచనను మంత్రివర్గం గౌరవించింది. ఒక అధ్యక్షుడు ఇటువంటి పునఃపరిశీలనను కోరినప్పుడు, ఈ సంఘటనలు ఫెడరలిజం, రాష్ట్రప్రభుత్వాల అధికారాలను గూర్చి ముఖ్యమైన సంప్రదాయాన్ని నెలకొల్పింది. ; కార్గిల్ వివాదం '''కార్గిల్ యుద్ధం''', [[భారత దేశము|భారత్]], [[పాకిస్తాన్]] మధ్య మే - జూలై 1999 లో కాశ్మీర్ లోని కార్గిల్ జిల్లాలో, మరికొన్ని సరిహద్దుల వద్ద జరిగింది. ఈ యుద్దానికి కారణం పాకిస్తాన్ సైనికులు, కాశ్మీరీ తీవ్రవాదులు [[నియంత్రణ రేఖ]] దాటి భారతదేశంలోకి చొరబడడం.<ref name="Globalsecurity2">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/kargil-99.htm|title=1999 Kargil Conflict|accessdate=2009-05-20|work=[[GlobalSecurity.org]]|publisher=}}</ref> ఈ సందర్భంలో వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం పార్లమెంటులో విశ్వాస పరీక్షను వీగిపోయింది. ప్రతిపక్షం కూడా ప్రభుత్వం ఏర్పాటుకు విఫలమైంది. లోక్‌సభ రద్దు కాబడినందువల్ల ఆపద్ధర్మ ప్రభుత్వం కొనసాగుతుంది. ఇటువంటి సందర్భంలో ప్రధాన ప్రభుత్వ నిర్ణయాన్ని పార్లమెంటులో చర్చించబడి ఆమోదించబడిన తరువాత అంగీకరిచవలసి ఉన్నందున, సుస్థిర ప్రభుత్వం లేకపోవడం వల్ల ఇది ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీతనంతో ఒక సమస్యకు దారితీసింది. ఈ సంఘర్షణపై చర్చించడానికి సమావేశం జరపాలని అనేక ప్రతిపక్ష పార్టీల డిమాండ్ చేసిన ఫలితంగా రాజ్యసభలో చర్చించమని వాజ్‌పేయిని నారాయణన్ సూచించాడు. అయితే ఆతను రాజ్యసభను అంతరాయం కలిగించే విధంగా ఉన్న రాజ్యసభ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేయలేదు.<ref>V. Venkatesan: [http://www.hinduonnet.com/fline/fl1615/16150230.htm "Political echoes"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629035018/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1615/16150230.htm|date=29 June 2006}}, ''Frontline'' '''16''' (15), 17–30 July 1999. Retrieved 24 February 2006.</ref> అంతేగాక, భారతీయ సైనిక దళాల ముగ్గురు సైన్యాధిపతులతో ఈ సంఘర్షణపై నారాయణన్ వివరించాడు. మరుసటి సంవత్సరం అతని రిపబ్లిక్ డే ప్రసంగం దేశాన్ని కాపాడటానికి మరణించిన సైనికులకు గౌరవించడం ద్వారా మొదలైంది.<ref name="rep" /> == తరువాత జీవితం == భారత రాష్ట్రపతిగా పదవీవిరమణ చేసిన తరువాత కె.ఆర్. నారాయణన్ తన భార్య ఉషతో పాటు తన మిగిలిన జీవితాన్ని సెంట్రల్ ఢిల్లీ బంగ్లా (34 ఫృధ్వీ రోడ్) లో గడిపాడు. ముంబై (21 జనవరి 2004) లో వరల్డ్ సోషల్ ఫోరమ్ (WSF) "ప్రత్యామ్నాయ ప్రపంచీకరణ ఉద్యమానికి" తన మద్దతును అందించాడు. అతను సిద్ధ, ఆయుర్వేదం కోసం నవజ్యోతిశ్రీ కరుణాకర గురు పరిశోధనా కేంద్రాన్ని స్థాపించడానికి ఉఝావూరు నుండి పోథెన్‌కోడ్ లోని సంతిగిరి ఆశ్రమానికి వెళ్ళాడు. <ref>Manmohan Singh: [http://pmindia.nic.in/speech/content.asp?id=74 Speech] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005031402/http://pmindia.nic.in/speech/content.asp?id=74|date=5 October 2006}} on the dedication of K. R. Narayanan's ''tharavaadu'' for establishing a research centre in Indian medicine ([https://web.archive.org/web/20041209222914/http://www.santhigiri.org/conf2005/about_conf.html Navajyothisree Karunakara Guru research centre for Siddha and Ayurveda]), 15 February 2005. Retrieved 24 February 2006.</ref> కె.ఆర్.నారాయణన్ 2005 నవంబరు 9 న తన 85వ యేట న్యూఢిల్లీ లో మరణించాడు. అతనికి హిందూ ధర్మ శాస్త్రంప్రకారం దహన కార్యక్రమాలను సైనిక లాంఛనాలతో చేసారు. ఇది రాజ్‌ఘాట్ కు సమీపంలోని "కర్మ భూమి" లో జరిగింది. == కె.ఆర్.నారాయణన్ ఫౌండేషన్ == [https://web.archive.org/web/20091114065429/http://www.krnarayananfoundation.com/ కె.ఆర్.నారాయణన్ ఫౌండేషన్] (K.R.N.F) 2005లో స్థాపించబడినది. ఇది కె.ఆర్.నారాయణణ్ జ్ఞాపకార్థం అతని ఆదర్శాలను ప్రచారం చేయుటకు ప్రారంభించబడింది. దీని లక్ష్యం కేరళ సమాజంలోని దుర్బల వర్గాలైన మహిళలు, పిల్లలు, అంగవైకల్య వ్యక్తులు, వృద్ధులు, ఇతర వెనుకబడిన వర్గాలకు విద్యా శిక్షణను అందిచడం, వారి ఆరోగ్యాన్ని పరిరక్షించడం, వారిజీవన పరిస్థితులను మెరుగుపరచడాం, వారి కుటుంబాలను బలోపేతం చేయడం వంటి కార్యక్రమాలద్వారా మంచి భవిష్యత్తునందించడం. ఈ ఫౌండేషన్ పధ్ధతులు ఐదు ముఖ్యమైన అంశాల చుట్టూ తిరుగుతుంది; * పేదలకు పర్యావరణ అనుకూల గ్రామీణ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని విస్తరించడం ద్వారా శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలలో పరిశోధన, అభివృద్ధి * మానవ వనరుల అభివృద్ధి * దృక్పథ మార్పు, స్వీయ నిర్వహణ * పేద ప్రజల ఆర్థికాభివృద్ధి ప్రజాజీవితం, జర్నలిజం, సివిల్ సర్వీస్, మెడికల్ సైన్స్, సమాజ సేవ,సాహిత్యం, క్రీడలు, వినోదం, రాజకీయం వంటి జాతీయ ప్రాముఖ్యత ఉన్న రంగాలలోని గొప్పవారిని గుర్తించి ఫౌండేషన్ ఉత్తమంగా గౌరవించడం. ఈ ఫౌండేషన్ కె.ఆర్. నారాయణన్ జీవితంపై డాక్యుమెంటరీ (మలయళం,ఆంగ్లం) లను తయారుచేసింది. ఈ డాక్యుమెంటరీలో కె.ఆర్ నారాయణన్ జ్ఞాపకార్థం అతని [https://web.archive.org/web/20091114095143/http://www.krnarayananfoundation.com/Documentaryfilm.htm అడుగు జాడలు] పేరుతో అతని ఆదర్శాలను ప్రచారం చేయుటం జరిగింది. ఈ డాక్యుమెంటరీకి సీనియర్ జర్నలిస్టు సన్నీ జోసెఫ్ దర్శకత్వం వహించాడు. డాక్యుమెంటరీ కథను ఈ ఫౌండేషన్ జనరల్ సెక్రటరీ అయిన ఎబే జె.జోస్ రచించిన జీవిత చరిత్ర ఆధారంగా తీసుకున్నారు. ఈ డాక్యుమెంటరీ డి.వి.డి కాపీలను అన్ని పాఠశాలలు, కళాశాలలు, ప్రజా గ్రంథాలయాలకు అందజేసారు. ఈ ఫౌండేషన్ ప్రధాన కార్యదర్శి [http://www.ebyjjose.com ఎబే జె. బోస్] కె,ఆర్. నారాయణన్ జీవిత చరిత్రను [https://web.archive.org/web/20090810201154/http://krnarayananfoundation.com/KRNarayananBiography.htm కె.ఆర్. నారాయణన్ భారతతింటె సూర్యతేజస్సు]పేరుతో పుస్తకం రాసాడు. ఇది మలయాళ భాషలో రాయబడింది. == మూలాలు == {{Reflist|30em}}{{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|rows=2|before=[[శంకర దయాళ్ శర్మ]]}} {{s-ttl|title=భారత ఉపరాష్ట్రపతి|years=1992–1997}} {{s-aft|after=[[కృష్ణకాంత్]]}} |- {{s-ttl|title=[[భారత రాష్ట్రపతి]]|years=1997–2002}} {{s-aft|after=[[ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్]]}} {{s-end}} {{commons category|Kocheril Raman Narayanan}}{{Wikiquote}} {{భారత రాష్ట్రపతులు}} {{భారత ఉపరాష్ట్రపతులు}}{{Authority control}} [[వర్గం:భారత రాష్ట్రపతులు]] [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1920 జననాలు]] [[వర్గం:2005 మరణాలు]] [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] jjr0v8k7cct4dcvzmzjraddal9rpepm దక్షిణాఫ్రికా 0 67110 4963656 4918502 2026-09-21T11:43:09Z స్వరలాసిక 13980 /* ప్రబల సంస్కృతి */ 4963656 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | p1 = దక్షిణ ఆఫ్రికా గణతంత్రం | flag_p1 = Image:Flag of South Africa 1928-1994.svg | conventional_long_name = <center>{{Collapsible list |title='''<center> రిపబ్లిక్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా </center>''' |<center> |<center>Republiek&nbsp;van&nbsp;Suid-Afrika&nbsp;([[Afrikaans language|Afrikaans]])</center> |<center>IRiphabliki&nbsp;yeSewula&nbsp;Afrika&nbsp;([[Southern Ndebele language|Sth.&nbsp;Ndebele]])</center> | <center>IRiphabliki&nbsp;yaseMzantsi&nbsp;Afrika&nbsp;([[Xhosa language|Xhosa]])</center> | <center>IRiphabliki&nbsp;yaseNingizimu&nbsp;Afrika&nbsp;([[Zulu language|Zulu]])</center> | <center>IRiphabhulikhi&nbsp;yeNingizimu&nbsp;Afrika&nbsp;([[Swazi language|Swazi]])</center> | <center>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Afrika-Borwa&nbsp;([[Northern Sotho language|Nth.&nbsp;Sotho]])</center> | <center>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Afrika&nbsp;Borwa&nbsp;([[Southern Sotho language|Sth.&nbsp;Sotho]])</center> | <center>Rephaboliki&nbsp;ya&nbsp;Aforika&nbsp;Borwa&nbsp;([[Tswana language|Tswana]])</center> |<center>Riphabliki&nbsp;ra&nbsp;Afrika&nbsp;Dzonga&nbsp;([[Tsonga language|Tsonga]])</center> | <center>Riphabu{{Unicode|ḽ}}iki&nbsp;ya&nbsp;Afurika&nbsp;Tshipembe&nbsp;([[Venda language|Venda]])</center>}} | ethnic_groups = 79.5% [[:en:Black people|Black]] <br />9.2% [[:en:White South African|White]] <br />8.9% [[:en:Coloured|Coloured]] <br />2.5% [[:en:Asians in South Africa|Asian]] | common_name = South Africa | image_flag = Flag of South Africa.svg | image_coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg | symbol_type = Coat of arms | image_map = LocationSouthAfrica.svg | national_motto = ''!ke e: {{IPA|ǀ}}xarra {{IPA|ǁ}}ke''{{spaces|2}}<small>([[ǀXam language|ǀXam]])<br />“Unity In Diversity” (literally “Diverse People Unite”)</small> | national_anthem = [[:en:National anthem of South Africa]][[File:South Africa National Anthem.ogg]] | official_languages = [[:en:Afrikaans]]<br />[[ఆంగ్ల భాష|ఇంగ్లీషు]]<br />[[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />[[:en:Northern Sotho language|Northern Sotho]]<br />[[:en:Sotho language|Southern Sotho]]<br />[[:en:Swati language|Swazi]]<br />[[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />[[:en:Tswana language|Tswana]]<br />[[:en:Venda language|వెండ]]<br />[[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />[[:en:Zulu language|జులు]] | demonym = సౌత్ ఆఫ్రికన్ | capital = [[:en:Pretoria|ప్రిటోరియా]] (executive)<br />[[:en:Bloemfontein|Bloemfontein]] (judicial)<br />[[:en:Cape Town|Cape Town]] (legislative) | largest_city = [[:en:Johannesburg|Johannesburg]]<small>(2006)&nbsp;<ref>[http://www.citypopulation.de/World.html Principal Agglomerations of the World<!-- bot-generated title -->] at www.citypopulation.de</ref></small> | government_type = [[:en:Parliamentary system|పార్లమెంటరీ]] [[:en:republic|రిపబ్లిక్]] | leader_title1 = [[:en:President of South Africa|అధ్యక్షుడు]] | leader_name1 = [[సిరిల్ రామ ఫోసా]] | leader_title2 = [[:en:Deputy President of South Africa|ఉపాధ్యక్షుడు]] | leader_name2 = [[:en:Baleka Mbete|Baleka Mbete]] | leader_title3 = [[:en:Chairperson of the National Council of Provinces|NCOP ఛైర్మన్]] | leader_name3 = [[:en:M. J. Mahlangu|M. J. Mahlangu]] | leader_title4 = [[:en:Speaker of the South African National Assembly|జాతీయ అసెంబ్లీ స్పీకర్]] | leader_name4 = [[:en:Gwen Mahlangu-Nkabinde|Gwen Mahlangu-Nkabinde]] | leader_title5 = [[:en:Chief Justice of South Africa|చీఫ్ జస్టిస్]] | leader_name5 = [[:en:Pius Langa|Pius Langa]] | sovereignty_type = [[:en:Independence|స్వాతంత్య్రము]] | sovereignty_note = [[యునైటెడ్ కింగ్డం]] నుండి | established_event1 = [[:en:Union of South Africa|యూనియన్]] | established_date1 = 31 మే 1910 | established_event2 = [[:en:Statute of Westminster 1931|వెస్ట్ మినిస్టర్ చట్టం]] | established_date2 = 11 డిసెంబరు 1931 | established_event3 = [[:en:South African referendum, 1960|రిపబ్లిక్]] | established_date3 = 31 May 1961 | area_rank = 25<sup>వది</sup> | area_magnitude = 1 E12 | area_km2 = 1221037 | area_sq_mi = 471443 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = Negligible | population_estimate = 47900000<ref name="statssa-midyear2007">{{cite web|url = http://www.statssa.gov.za/PublicationsHTML/P03022007/html/P03022007.html|title = Mid-year population estimates, South Africa: 2007|publisher = Statistics South Africa|date = 2007-07-03|access-date= 2008-07-07|pages = 3}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | population_estimate_year = 2008 | population_estimate_rank = 25<sup>వది</sup> | population_census = 44819778<ref>{{cite web|url = http://www.statssa.gov.za/census01/html/default.asp|title = Census 2001 at a glance|publisher = Statistics South Africa|date = |access-date= 2008-07-07|website = |archive-url = https://web.archive.org/web/20051212080936/http://www.statssa.gov.za/census01/html/default.asp|archive-date = 2005-12-12|url-status = dead}}</ref> | population_census_year = 2001 | population_density_km2 = 39|population_den <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 170<sup>వది</sup> | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP = $467.381 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=49&pr.y=15&sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=199&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=South Africa|publisher=International Monetary Fund|access-date=2008-10-09}}</ref> | GDP_PPP_rank = 25వది <!---IMF---> | GDP_PPP_per_capita = $9,767<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 76వది <!---IMF---> | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal = $283.071 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 30వది <!---IMF---> | GDP_nominal_per_capita = $5,915<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 68వది <!---IMF---> | Gini = 57.8 | Gini_year = 2000 | Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> | footnotes = | HDI_year = 2007 | HDI = 0.674 {{increase}} | HDI_rank = 121<sup>వది</sup> | HDI_category = <font style="color:#fc0">medium</font> | currency = [[:en:South African Rand|ర్యాండ్]] | currency_code = ZAR | country_code = RSA | time_zone = [[:en:SAST|SAST]] | utc_offset = +2 | drives_on = left | cctld = [[:en:.za|.za]] | calling_code = 27 | today = }} '''దక్షిణాఫ్రికా''' (లేదా Republic of South Africa ) అధికారికంగా " రిపబ్లిక్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా " అని పిలువబడుతుంది. అనేది [[ఆఫ్రికా]] ఖండపు దక్షిణ కొనకు ఉన్న ఓ దేశం. దీనికి 2,798 కి.మీ పొడవైన [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం|అట్లాంటిక్]], [[హిందూ మహాసముద్రం|హిందూ]] మహా సముద్రాల తీరాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి ;<ref>{{cite web |url=http://www.samsa.org.za/ |title=South African Maritime Safety Authority |publisher=South African Maritime Safety Authority |access-date=16 June 2008 |archive-date=29 డిసెంబరు 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229120804/http://www.samsa.org.za/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |website=The World Factbook |title=Coastline |publisher=CIA |access-date=16 June 2008 |archive-date=16 జూలై 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |url-status=deviated |archivedate=16 జూలై 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html }}</ref><ref name=safacts>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/facts.htm |title=South Africa Fast Facts |publisher=SouthAfrica.info |date=April 2007 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=30 ఏప్రిల్ 2019 |archive-date=19 జూలై 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719213531/http://www.southafrica.info/about/facts.htm }}</ref> ఉత్తర సరిహద్దులో [[నమీబియా]], [[బోత్సువానా|బోస్ట్వానా]], [[జింబాబ్వే ]]ఉన్నాయి. తూర్పు సరిహద్దులో [[మొజాంబిక్]], [[ఎస్వాటినీ|స్వాజిలాండ్లు]] ఉన్నాయి. [[లెసోతో]] అనే స్వాతంత్ర్య ప్రాంతాన్ని దక్షిణాఫ్రికా భూభాగం చుట్టి ఉంది.<ref>{{cite web |author=[[Guy Arnold]] |url=http://www.britannica.com/eb/article-9113829/LESOTHO |title=Lesotho: Year In Review 1996&nbsp;– Britannica Online Encyclopedia |website=Encyclopædia Britannica |access-date=30 October 2011}}</ref> దక్షిణాఫ్రికా కామన్ వెల్త్ దేశాలలో ఒకటి. దక్షిణాఫ్రికా యొక్క ఆర్థిక వ్యవస్థ [[ఆఫ్రికా]]లో కెల్లా పెద్దది. పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో 24వది. దక్షిణాఫ్రికాలో అతిపెద్ద దేశం, ప్రపంచంలోని 25 వ అతిపెద్ద దేశంగా ఉంది. 57 మిలియన్ల మంది ప్రజలతో ప్రపంచంలోని 24 వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశంగా ఉంది. ఇది [[పాత ప్రపంచం]] (తూర్పు అర్ధగోళం) ప్రధాన భూభాగంలో ఉన్న దక్షిణ దేశం. దక్షిణాఫ్రికాలో సుమారు 80% సబ్-సహారా ఆఫ్రికా వంశీయులు ఉన్నారు.<ref name=cib11/> దక్షిణాఫ్రికా వివిధ ఆఫ్రికా భాషలు మాట్లాడే విభిన్న జాతుల సమూహాలుగా విభజించబడి ఉంది. వీటిలో 9 భాషలు అధికారిక హోదా కలిగి ఉన్నాయి.<ref name=safacts /> మిగిలిన ప్రజలలో ఐరోపా (శ్వేత), ఆసియా (భారతీయులు), బహుళజాతి (రంగు) పూర్వీకుల ఆఫ్రికా అతిపెద్ద వర్గాలు ఉన్నాయి. దక్షిణాఫ్రికా అనేక రకాలైన సంస్కృతులు, భాషలు, మతాలు కలిగి ఉన్న ఒక బహుళ జాతి సమాజం. ప్రపంచంలోని నాలుగో అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్న 11 అధికారిక భాషల రాజ్యాంగ గుర్తింపు దాని బహుళజాతి వైవిధ్యం అలంకరణ ప్రతిబింబిస్తుంది.<ref name=safacts /><ref name=safacts /> ఈ భాషలలో రెండు ఐరోపా మూలాలకు చెందిన భాషలు ఉన్నాయి. డచ్చి నుండి అభివృద్ధి చెందిన అనేక దక్షిణాఫ్రికన్లకు మొదటి భాషగా పనిచేస్తుంది. ఇంగ్లీషు బ్రిటీషు వలసవాదం వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. దీనిని సాధారణంగా ప్రజాజీవితంలో, వాణిజ్య జీవితంలో ఉపయోగిస్తారు. అయితే ఇది మొదటి వాడుకభాషగా భాషగా నాల్గవ స్థానంలో ఉంది. ఆఫ్రికా దేశాలలో ఎప్పుడూ తిరుగుబాటు జరగని కొన్ని దేశాలలో దక్షిణాఫ్రికా ఒకటి. దాదాపు ఒక శతాబ్దం పాటు ఎన్నికలు నిర్వహించిన దేశంగా దక్షిణాఫ్రికాకు ప్రత్యేక చరిత్ర ఉంది. 1994 వరకు అత్యధిక సంఖ్యలో నల్లజాతి ఆఫ్రికన్లను ఆమోదించలేదు. 20 వ శతాబ్దంలో అత్యధికసంఖ్యలో నల్లజాతీయులు ఆధిక్యత చేస్తున్న అల్పసంఖ్యాక నుండి తమ హక్కులు తమకు కావాలని కోరింది. 1948 లో జాతీయ పార్టీ వర్ణవివక్షను విధించింది జాతి వేర్పాటును వ్యవస్థీకరించింది. దేశం లోపలా, దేశం వెలుపలా ఉన్న ఆఫ్రికా నేషనలు కాంగ్రెసు, ఇతర జాతివివక్షను వ్యతిరేకిస్తున్న కార్యకర్తలు దీర్ఘకాల పోరాటం (హింసాత్మక పోరాటం) తరువాత 1990 లో వివక్షత చట్టాలను రద్దు చేయడం ప్రారంభమైంది. 1994 నుండి జాతి, భాషా సమూహాలు అన్ని దేశం ఉదార ప్రజాస్వామ్యంలో రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్, తొమ్మిది రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి. ప్రత్యేకించి వర్ణవివక్ష నేపథ్యంలో దేశం బహుళ సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని వివరించడానికి దక్షిణాఫ్రికాను తరచూ "ఇంద్రధనస్సు దేశం"గా సూచిస్తారు.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7512700.stm |title=Rainbow Nation – dream or reality? |access-date=10 August 2013 | work=BBC News |date=18 July 2008}}</ref> ప్రపంచ బ్యాంకు ఎగువ-మధ్య-ఆదాయం కలిగిన ఆర్థిక వ్యవస్థగా, కొత్తగా పారిశ్రామికీకరణ చెందిన దేశంగా దక్షిణాఫ్రికాను వర్గీకరించింది.<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/country/south-africa |title=South Africa |publisher=World Bank |access-date=30 October 2011}}</ref><ref name="Waugh2000">{{cite book|author=David Waugh|title=Geography: An Integrated Approach|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7GH0KZZthGoC|access-date=24 August 2013|year=2000|publisher=Nelson Thornes|isbn=978-0-17-444706-1|pages=563, 576–579, 633, 640|chapter=Manufacturing industries (chapter 19), World development (chapter 22)}}</ref> దీని ఆర్థిక వ్యవస్థ ఆఫ్రికాలో రెండవ అతిపెద్ద, ప్రపంచంలోని 34 వ అతి పెద్దదిగా ఉంది.<ref name=imf2 /> కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం ప్రకారం, అత్యధిక తలసరి ఆదాయంలో దక్షిణాఫ్రికా ఆఫ్రికాలో 7 వ స్థానంలో ఉంది. ఏదేమైనా పేదరికం, అసమానత కొనసాగుతున్నాయి. జనాభాలో దాదాపుగా 4 వ వంతు నిరుద్యోగులు ఉన్నారు. ప్రజలు దినసరి $ 1.25 అమెరికా డాలర్ల కంటే తక్కువ ఆదాయంతో జీవిస్తున్నారు. <ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601116&sid=aoB7RbcZCRfU |title=South Africa's Unemployment Rate Increases to 23.5% |publisher=Bloomberg |date=5 May 2009 |access-date=30 May 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf |title=HDI |publisher=UNDP |url-status=dead |df= |access-date=30 ఏప్రిల్ 2019 |archive-date=19 డిసెంబరు 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219191319/http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf }}</ref> అయినప్పటికీ అంతర్జాతీయ వ్యవహారాలలో దక్షిణాఫ్రికా మధ్యవర్తిత్వ శక్తిగా గుర్తింపు పొందింది. ముఖ్యమైన ప్రాంతీయ శక్తిగా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{cite journal|last=Cooper|first=Andrew F|last2=Antkiewicz|first2=Agata|last3=Shaw|first3=Timothy M|title=Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?|url=https://archive.org/details/sim_international-studies-review_winter-2007_9_4/page/675|journal=International Studies Review|date=10 December 2007|volume=9|issue=4|pages=675, 687|doi=10.1111/j.1468-2486.2007.00730.x}}</ref><ref name="Lynch2010">{{cite book|author=David A. Lynch|title=Trade and Globalization: An Introduction to Regional Trade Agreements|url=https://books.google.com/books?id=-MH-GEL425AC&pg=PA51|access-date=25 August 2013|year=2010|publisher=Rowman & Littlefield|quote=Southern Africa is home to the other of sub-Saharan Africa's regional powers: South Africa. South Africa is more than just a regional power; it is currently the most developed and economically powerful country in Africa, and now it is able to use that influence in Africa more than during the days of apartheid (white rule), when it was ostracised.|isbn=978-0-7425-6689-7|page=51}}</ref> == పేరు వెనుక చరిత్ర == భౌగోళికంగా ఆఫ్రికా దక్షిణ కొనలో ఉన్న దేశం కాబట్టి దీని పేరు దక్షిణాఫ్రికా అని వచ్చింది. దేశంగా ఏర్పడిన తరువాత ఈ దేశాన్ని ఆంగ్లంలో "యూనియను ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా" అన్నారు. పూర్వపు నాలుగు బ్రిటిషు కాలనీల ఏకీకరణ నుండి తన పూర్వీకతను ప్రతిబింబిస్తుంది. 1961 నుండి ఆంగ్లంలో "రిపబ్లిక్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా"గా ఉంది. డచ్చిలో దేశం " రిపబ్లిక్ వాను జుయిదు -ఆఫ్రికా "గా పిలువబడింది. 1983 లో ఆఫ్రికన్లు దీనిని " రిపబ్లిక్ వాన్ సుయిదు -ఆఫ్రికా " అని పిలిచారు. 1994 నుండి రిపబ్లిక్‌కు 11 అధికారిక భాషలలో అధికారిక పేరు ఉంది. ఖ్సొసా నామవాచకం ఉంజాంట్సి (అంటే "దక్షిణ" అని అర్ధం) జాంట్సి పేరు వచ్చింది. దక్షిణాఫ్రికాకు ఇది వ్యవహార నామాలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref>{{cite book|editor1-first=Sarah|editor2-first=Achille|last=Livermon|first=Xavier|title=Johannesburg: The Elusive Metropolis|chapter=Sounds in the City|year=2008|publisher=Duke University Press|location=Durham|isbn=978-0-8223-8121-1|page=283|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hNONyzwm420C|quote=''Mzansi'' is another black urban vernacular term popular with the youth and standing for South Africa.|editor-last=Nuttall|editor2-last=Mbembé}}</ref><ref>{{cite web |title=Mzansi DiToloki |url=http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |publisher=Deaf Federation of South Africa |quote=uMzantsi in Xhosa means 'south', Mzansi means this country, South Africa |url-status=deviated |df= |access-date=30 ఏప్రిల్ 2019 |archive-date=16 జనవరి 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116135926/http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |archivedate=2014-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116135926/http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ }}</ref> కొన్ని పాన్-ఆఫ్రికా రాజకీయ పార్టీలు "అజానియా" అనే పదంతో పిలుస్తారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.voanews.com/content/south-african-party-says-call-it-azania/1855679.html|title=South African Party Says Call Their Country ‘Azania’|last=Taylor|first=Darren|newspaper=VOA|access-date=18 February 2017|language=en}}</ref> == చరిత్ర == === చరిత్ర పూర్వ కాలం === దక్షిణాఫ్రికాలో ప్రపంచంలో కెల్లా అత్యంత పురాతన మానవ-శిలాజ స్థలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|last= Wymer|first= John|author2= Singer, R|year= 1982|title= The Middle Stone Age at Klasies River Mouth in South Africa|url= https://archive.org/details/middlestoneageat0000sing|location= Chicago|publisher= University of Chicago Press|isbn= 978-0-226-76103-9}}</ref><ref>{{cite web|title= Guide to Klasies River|page= 11|year= 2001|url= http://academic.sun.ac.za/archaeology/KRguide2001.PDF|author= Deacon, HJ|publisher= Stellenbosch University|access-date= 5 September 2009}}</ref><ref>{{cite web|url= http://whc.unesco.org/en/list/915|title= Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Environs }}</ref> పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు గౌటెంగు ప్రావిన్సులో ఉన్న గుహల నుండి విస్తృతమైన శిలాజ అవశేషాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఈ ప్రాంతాన్ని [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|యునెస్కో ప్రపంచవారసత్వ]] సంపదగా గుర్తించి దీనికి " క్రేడిలు ఆఫ్ మాన్కైండు" (మానవ జాతికి పురిటిగడ్డ) అని పేరు పెట్టింది. ఈ సైట్లలో ప్రపంచంలో అత్యధికంగా హోమినిన్ శిలాజాలు లభించిన స్టెర్కఫోంటేన్ ఉన్నాయి. ఇతర ప్రాంతాలలో స్టెర్కుఫాంటియను, గోండోలిను కేవు క్రోమడ్రాయి, రాయి, కూపర్సు కేవు, మాలాప ఉన్నాయి. రేమండు డార్టు కనుగొన్న మొట్టమొదటి హోమినిను శిలాజము ఆఫ్రికాలో కనుగొన్న మొదటి మానవ శిలాజంగా భావిస్తున్నారు. 1924 లో తౌంగు చైల్డు (తౌంగు సమీపంలో కనుగొనబడింది) శిలాజం గుర్తించబడింది. ఇంకా హోమినిను అవశేషాలు లిమ్పోపో ప్రావిన్సు, కార్నెలియాలలో కనుగొనబడిన మకపంస్క్వటు, ఫ్రీ స్టేట్ ప్రావిన్సులో ఫ్లోరిస్బాడు, క్వాజులు- నటలు ప్రావిన్సులో బార్డరు గుహ, ఈస్ట్రను కేపు ప్రావిన్సులో క్లేసియసు నదీ ముఖద్వారం, ఎల్యాండ్సుఫోంటైనులో పిన్నకిలు పాయింటు, వెస్ట్రను కేపు ప్రావిన్సులో డై కెల్డర్సు గుహలు ఉన్నాయి. ఈ పరిశోధనలు దక్షిక్షాఫ్రికాలో మూడు మిలియను సంవత్సరాల క్రితం నుండి పలు మానవ జాతులు ఉనికిలో ఉన్నాయి. ఇవి ఆస్ట్రోపోటీస్కసు ఆఫ్రికానసు మొదలయ్యాయి.<ref>{{cite web|url= http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1979/6/79.06.02.x.html|title= Hominid Evolution|publisher= Yale-New Haven Teachers Institute|author= Stephen P. Broker|access-date= 19 June 2008|website= |archive-url= https://web.archive.org/web/20080407181350/http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1979/6/79.06.02.x.html|archive-date= 7 ఏప్రిల్ 2008|url-status= dead}}</ref> ఆస్టాలోపితెకసు సెవిబా, హోమో ఎరాక్వేస్టరు, హోమో ఎరెక్టసు, హోమో రోడేసీసియంసిసు, హోమో హెల్మీ, హోమో నలేడి, ఆధునిక మానవులు (హోమో సేపియన్సు) జాతులు అనుసరించాయి. ఆధునిక మానవులు కనీసం 170,000 సంవత్సరాల నుండి దక్షిణాఫ్రికాలో నివసిస్తున్నారని భావిస్తున్నారు. [[File:South Africa - population migrations.svg|thumb|ఆధునిక రెయిన్బో దేశం ఏర్పడిన వలసలు]] వివిధ పరిశోధకులు వాలు నదీ లోయలో గులకతి ఉపకరణాలు ఉన్నాయని కనుగొన్నారు.<ref name=Langer>{{cite book|title= An Encyclopedia of World History |url= https://archive.org/details/encyclopediaworl00will | editor-last = Langer | editor-first = William L. | edition = 5th | publisher = Houghton Mifflin Company | location = Boston | year = 1972 | isbn = 978-0-395-13592-1 |page = [https://archive.org/details/encyclopediaworl00will/page/9 9]}}</ref><ref> {{cite book | last1 = Leakey | first1 = Louis Seymour Bazett | author-link1 = Louis Seymour Bazett Leakey | chapter = Stone Age cultures of South Africa | title = Stone age Africa: an outline of prehistory in Africa | chapter-url = https://books.google.com/books?id=FsEiAAAAMAAJ | edition = reprint | publisher = Negro Universities Press | publication-date = 1936 | page = 79 | access-date = 2018-02-21 | quote = In 1929, during a brief visit to the Transvaal, I myself found a number of pebble tools in some of the terrace gravels of the Vaal River, and similar finds have been recorded by Wayland, who visited South Africa, and by van Riet Lowe and other South African prehistorians. | year = 1936 }} </ref> === బంటు విస్తరణ === [[File:MapungubweHill.jpg|thumb|మ్యాపుంగుబ్వు హిలు, మ్యాపుంగుబ్వు రాజ్యం మాజీ రాజధాని]] దక్షిణాఫ్రికాలో లిమ్పోపో నదికి దక్షిణాన (ఇప్పుడు బోత్స్వానా, జింబాబ్వేతో ఉత్తర సరిహద్దు) ఇనుము ఉపయోగం, వ్యవసాయదారులు, పశువుల కాపరులు అయిన బంటు-మాట్లాడే ప్రజల స్థావరాలు ఉన్నాయి. సా.శ.4 వ - 5 వ శతాబ్దం (బంటు విస్తరణ చూడండి). వారు ఖోవాను భాషావాడుకరులు, ఖోఖోయి, సాను ప్రజలను జయించడం, తరిమికొట్టడం, విలీనంచేసుకోవడం ద్వారా ఈ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు. బంటు నెమ్మదిగా దక్షిణంగా విస్తరించారు. ఆధునిక క్వాజులు-నాటల్ ప్రావీంసులో మొట్టమొదటి ఇనుప కాలానికి చెందిన ప్రజలు 1050 నాటికి స్థిరపడ్డారని భావిస్తున్నారు. దక్షిణ ప్రాంతంలో ఉన్న ఖోసాన్ ప్రజల భాషలో కొన్ని భాషా విశిష్ట లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఖోసా ప్రజలు ప్రస్తుత తూర్పు కేప్ ప్రావీంసులో గ్రేట్ ఫిష్ రివరుకు చేరుకున్నారు. వారు వలసవచ్చినప్పుడు పెద్ద ఇనుప యుగ జనాభా స్థానభ్రంశం చెందడం, పూర్వ ప్రజలను కలవడం జరిగింది. మ్పుమలంగా ప్రావీంసులో ఆడమ్ క్యాలెండర్ అనే పేరుతో ఉన్న రాతితో పాటు అనేక రాయి వృత్తాలు కనుగొనబడ్డాయి.{{citation needed|date=November 2017}} === పోర్చుగీసు పాలన === ఐరోపా ప్రవేశించే సమయంలో బంటు భాషా వాడుకరులైన ప్రజలు ఇక్కడ ఆధిపత్య జాతిగా ఉంది. బంటు ప్రజలు వేల సంవత్సరాల క్రితం ఆఫ్రికాలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి ఇక్కడకు వలస వచ్చి స్థిరపడ్డారు. మరొక రెండు ప్రధాన చారిత్రక సమూహాలలో ఖొసా, జులు ప్రజలు ఉన్నారు. 1487 లో పోర్చుగీసు అన్వేషకుడు " బార్టోలోమేయు డయాసు " దక్షిణాఫ్రికాలో మొట్టమొదటి ఐరోపా యాత్రకు నాయకత్వం వహించాడు.<ref name=domville-25>{{cite book|last=Domville-Fife|first=C.W.|title=The encyclopedia of the British Empire the first encyclopedic record of the greatest empire in the history of the world ed|year=1900|publisher=Rankin|location=London|page=25|url=https://archive.org/stream/encyclopediaofbr01domvuoft#page/24/mode/2up}}</ref> డిసెంబరు 4 న ఆయన వల్ఫిచు బేలో (ప్రస్తుతం నమీబియాలోని వాల్విసు బే అని పిలుస్తారు) అడుగుపెట్టాడు. 1485 లో తన పూర్వీకుడు పోర్చుగీసు నావిగేటరు డియోగో కాయో (కేప్ క్రాసు, బేకు ఉత్తరాన) చేరిన ప్రాంతానికి దక్షిణంలో లేదు. డయాసు దక్షిణాఫ్రికా పశ్చిమ తీరంలో దిగువకు తన అన్వేషణ కొనసాగించాడు. 1488 జనవరి 8 తర్వాత తీరప్రాంతాల నుండి తుఫానులచే ఆయన ప్రయాణం నిరోధించబడింది. ఆయన భూమికి దూరంగా ప్రయాణించి ఆఫ్రికా దక్షిణ తీరం దాటాడు. 1488 మేలో ఆయన (ప్రస్తుత గ్రోటు నది అని పిలిచే) ఆఫ్రికా తూర్పు తీరానికి చేరుకుని దానిని " రియో డీ ఇన్ఫాంటే " అని పిలిచాడు. తిరిగి వచ్చేటప్పుడు అతను కేపును చూసి " కేబు దాసు టెర్మేంట్సు (కేప్) తుఫానులు)" అని పిలిచాడు.<ref>{{cite book |last1=Mackenzie |first1=W. Douglas |last2=Stead |first2=Alfred |title=South Africa: Its History, Heroes, and Wars |publisher=The Co-Operative Publishing Company |location=Chicago |year=1899}}</ref> డయాసు సముద్రయానం విన్యాసం తర్వాత లూయిసు డి కామోసు పోర్చుగీసు పురాణ కవిత, ది లుసియడ్సు (1572) లో అమరత్వాన్ని పొందింది. === డచ్చి పాలన === [[File:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb|[[Charles Davidson Bell]]'s 19th-century painting of [[Jan van Riebeeck]], who founded the first European settlement in South Africa, arrives in [[Table Bay]] in 1652]] 17 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పోర్చుగలు సముద్ర శక్తి క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. ఇంగ్లీషు, డచి వ్యాపారులు సుగంధ వాణిజ్యంలో లిస్బను గుత్తాధిపత్యం నుండి తొలగించేందుకు పోటీ పడ్డారు.<ref name="Pakeman">{{cite book | last = Pakeman, SA| title = Nations of the Modern World: Ceylon|edition= 1964|pages= 18–19 | publisher = Frederick A Praeger, Publishers| asin= B0000CM2VW}}</ref> 1601 నాటికి బ్రిటీషు ఈస్టు ఇండియా కంపెనీ ప్రతినిధులు కేప్ వద్ద స్థావరం ఏర్పరచడానికి పిలుపునిచ్చారు. కానీ తర్వాత ఆస్కెంషను ద్వీపం, సెయింటు హెలెనాకు ప్రత్యామ్నాయ నౌకాశ్రయాలకు అనుమతించబడ్డారు. <ref name="Kaap">{{cite book |author1=Alexander Wilmot |author2=John Centlivres Chase | title = History of the Colony of the Cape of Good Hope: From Its Discovery to the Year 1819 |edition= 2010 |pages= 1–548 | publisher = Claremont: David Philip (Pty) Ltd| isbn= 978-1-144-83015-9}}</ref> 1647లో ఇద్దరు ఉద్యోగులు నౌకవిరిగిన కారణంగా ఇక్కడ కొన్ని మాసాలకాలం నివసించిన తరువాత డచ్చి ఈస్టు ఇండియా కంపెనీకి ఈ ప్రాంతం మీద ఆసక్తి అధికరించింది. నావికులు స్వచ్ఛమైన నీరు, స్థానికుల నుండి మాంసం పొందడం ద్వారా మనుగడ సాధించారు.<ref name="Kaap" /> వారు సారవంతమైన నేలలో కూరగాయలు కూడా పండించారు.<ref name="zastudy">{{cite book|last=Kaplan|first=Irving|title=Area Handbook for the Republic of South Africa|pages=46–771|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED056947.pdf}}</ref> హాలండుకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత దీర్ఘకాల ప్రయాణాలకు నౌకలను నడిపించే నావికులకు కేప్ "గిడ్డంగిగా, ఆహార అవసరాలు తీర్చడానికి తోట"గా ఉంటుందని పేర్కొన్నారు.<ref name="Kaap" /> 1652 లో కేప్ సముద్ర మార్గం కనుగొన్న 150 సంవత్సరాల తరువాత " జాను వాను రిబీకు " స్టేషనును ఏర్పాటు చేశాడు. దానికి కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ " అని నామకరణం చేసాడు. అది ప్రస్తుతం " కేప్ టౌన్ "గా మారింది.<ref>{{cite web|url=http://courses.wcupa.edu/jones/his311/timeline/t-19saf.htm|title=African History Timeline|publisher=West Chester University of Pennsylvania|access-date=2019-05-01|website=|archive-date=2009-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107070748/http://courses.wcupa.edu/jones/his311/timeline/t-19saf.htm|url-status=dead}}</ref><ref name=Hunt1>{{cite book|last=Hunt|first=John|editor-last=Campbell|editor-first=Heather-Ann|title=Dutch South Africa: Early Settlers at the Cape, 1652–1708|date=2005|pages=13–35|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-1-904744-95-5}}</ref> కొద్దికాలానికే కేప్ "వ్రిజబ్లైడెన్సు" అనే పేరుతో పెద్ద సంఖ్యలో "విర్జిబర్గర్సు" (స్వేచ్ఛాయుతమైన పౌరులు) డచ్చి భూభాగాలలో నిలిచిన వారి మాజీ ఉద్యోగులు ఒప్పందాల తరువాత విదేశీ భూభాగాలలో సేవలు అందించారు.<ref name=Hunt1 /> డచ్చి వ్యాపారులు కూడా వేలాదిమంది బానిసలను [[ఇండోనేషియా]], [[మడగాస్కర్]], [[తూర్పు ఆఫ్రికా]] ప్రాంతాల నుండి తీసుకువచ్చి కాలనీకి దిగుమతి చేసుకున్నారు.<ref name="Worden">{{cite book | last = Worden| first = Nigel| author-link= | title = Slavery in Dutch South Africa| url = https://archive.org/details/slaveryindutchso0000nige|edition= 2010|pages= [https://archive.org/details/slaveryindutchso0000nige/page/n55 40]–43 | publisher = Cambridge University Press| isbn = 978-0-521-15266-2| date = 2010-08-05}}</ref> కొంతమంది వ్రిర్జిబర్గర్లు, వారి బానిసలు, వివిధ దేశీయ ప్రజల మధ్య సంబంధాల ద్వారా దేశంలో మొట్టమొదటి మిశ్రమ జాతి సమూహాలు ఏర్పడ్డాయి.<ref name="zimstudy">{{cite book|last=Nelson|first=Harold|title=Zimbabwe: A Country Study|pages=237–317}}</ref> ఇది కొత్త జాతి సమూహమైన కేప్ కలర్ల అభివృద్ధికి దారితీసింది. వీరిలో చాలామంది డచ్చి భాష వాడుకరులుగా ఉండి క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని స్వీకరించారు.<ref name="zimstudy" /> డచ్చి వలసవాదుల తూర్పు విస్తరణ సమయంలో నైరుతీప్రాంతాలకు వలస వచ్చిన ఖోసా తెగలతో వరుస యుద్ధాలు జరిగాయి. ఇవి ఖోసా యుద్ధాలు అని పిలువబడ్డాయి. ఎందుకంటే గ్రేట్ ఫిష్ నది దగ్గర వారి పశువుల పెంపకానికి అవసరమైన రెండు వర్గాల మధ్య పోటీ ఏర్పడింది.<ref name=Stapleton2>{{cite book|last=Stapleton|first=Timothy|title=A Military History of South Africa: From the Dutch-Khoi Wars to the End of Apartheid|url=https://archive.org/details/militaryhistoryo0000stap|date=2010|pages=[https://archive.org/details/militaryhistoryo0000stap/page/4 4]–6|publisher=Praeger Security International|location=Santa Barbara|isbn=978-0-313-36589-8}}</ref> సరిహద్దులో స్వతంత్ర రైతులుగా మారిన విర్జిబర్గర్లను బోయర్సు అని పిలిచేవారు. కొంతమంది స్వల్ప సంచార జీవన విధానాలను ట్రెక్కర్లుగా సూచిస్తారు.<ref name=Stapleton2 /> బోయర్సు అవసరసమయాలలో సహకరించే సైనికులను ఏర్పాటు చేశారు. వారు కమాండోలుగా పిలువబడ్డారు. ఖోసా సమూహాల గొలుసు దాడులను తిప్పికొట్టడానికి పొత్తులు కుదుర్చుకున్నారు.<ref name=Stapleton2 /> రెండు వైపులా రక్తపాత కానీ అసంబద్ధమైన దాడి, అప్పుడప్పుడు హింస, తరచుగా పశువుల దొంగతనం అనేక దశాబ్దాలుగా ఉండిపోయాయి. <ref name=Stapleton2 /> === బ్రిటిషు పాలన=== 1795 - 1803 ల మధ్య కేప్ టౌన్ ఫ్రెంచి రిపబ్లిక్ నియంత్రణలో పడకుండా నిరోధించడానికి గ్రేటు బ్రిటను కేప్ టౌనును ఆక్రమించింది.<ref name=Stapleton2 /> 1803 లో బటావియన్ రిపబ్లిక్ పాలనలో డచ్చి పాలనకి తిరిగి చేరుకున్నప్పటికీ, కేప్ ను బ్రిటీషువారు 1806 నాటికి తిరిగి ఆక్రమించుకున్నారు.<ref name="Keegan">{{cite book | last = Keegan| first = Timothy| author-link= | title = Colonial South Africa and the Origins of the Racial Order| year = 1996| url = https://archive.org/details/colonialsouthafr0000keeg|edition= 1996|pages= [https://archive.org/details/colonialsouthafr0000keeg/page/85 85]–86 | publisher = David Philip Publishers (Pty) Ltd| isbn = 978-0-8139-1735-1}}</ref> నెపోలియను యుద్ధాలు ముగిసిన తరువాత ఇది అధికారికంగా గ్రేటు బ్రిటనుకు కేటాయించబడింది. బ్రిటీషు సామ్రాజ్యం అంతర్భాగంగా మారింది.<ref name=Lloyd1>{{cite book|last=Lloyd|first=Trevor Owen|title=The British Empire, 1558–1995|url=https://archive.org/details/britishempire1550000lloy_y9l5|date=1997|pages=[https://archive.org/details/britishempire1550000lloy_y9l5/page/201 201]–203|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-873133-7}}</ref> దక్షిణాఫ్రికాకు బ్రిటీషు వలసలు 1818 లో ప్రారంభమయ్యాయి. తరువాత 1820 సెటిలర్సు రాకతో ముగిసింది.<ref name=Lloyd1 /> నూతన వలసదారులు వివిధ కారణాల కోసం ఇక్కడ స్థిరపడేలా ప్రోత్సహించబడ్డారు. ఐరోపా కార్మికుల పరిమాణాన్ని పెంచుకునేందుకు, ఖోసా చొరబాట్లకు వ్యతిరేకంగా సరిహద్దు ప్రాంతాలను పటిష్ఠపరచాలని వారు భావించారు.<ref name=Lloyd1 /> [[File:Charles Bell - Zoeloe-aanval op 'n Boerelaer - 1838.jpg|thumb|1838 ఫిబ్రవరిలో బోయెరు క్యాంపులో జులూ దాడి చిత్రణ]] 19 వ శతాబ్దం మొదటి రెండు దశాబ్దాలలో జులు ప్రజలు అధికారంలోకి వచ్చారు. వారి నాయకుడు షకా నాయకత్వంలో విస్తరించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.historynet.com/wars_conflicts/19_century/3032216.html?page=4&c=y |title=Shaka: Zulu Chieftain |publisher=Historynet.com |url-status=dead |df= |access-date=1 మే 2019 |archive-date=9 ఫిబ్రవరి 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209113856/http://www.historynet.com/wars_conflicts/19_century/3032216.html?page=4&c=y }}</ref> షాకా యుద్ధం పరోక్షంగా ఫెకానె ("అణిచివేత") కు దారితీసింది. ఇందులో 10,00,000 నుండి 20,00,000 మంది ప్రజలు చనిపోయారు. 1820 లో ప్రారంభంలో దేశంలో పీఠభూమి ప్రాంతాన్ని నాశనంచేసి జనావాసరహితంగా మార్చారు.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537814/Shaka/537814rellinks/Related-Links |title=Shaka (Zulu chief) |website=Encyclopædia Britannica |access-date=30 October 2011}}</ref><ref>{{cite book|author=W. D. Rubinstein|title=Genocide: A History|url=https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC&pg=PA22|access-date=26 June 2013|year=2004|publisher=Pearson Longman|isbn=978-0-582-50601-5|page=22}}</ref> జులు ఒక శాఖ అయిన మతాబెలె ప్రజలు వారి రాజు జిలికాజి కింద ఉన్నతస్థాయిలో పెద్ద సామ్రాజ్యాన్ని సృష్టించింది 1800 ల ఆరంభంలో బ్రిటీషు నియంత్రణకు గురై అనేక డచ్చి వలసదారులు కేప్ కాలనీ నుండి వెళ్ళారు. వారు ప్రస్తుత నాటలు, ఆరెంజు, ఫ్రీ స్టేటు, ట్రాన్స్వాలు ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళారు. బోయర్సు రిపబ్లిక్సు, దక్షిణాఫ్రికా రిపబ్లిక్ (ప్రస్తుత గౌతెంగు, లింపోపో, పుమలంగా, నార్తు వెస్టు ప్రావిన్సు), నటాలియా రిపబ్లిక్ (క్వాజులు-నాటలు), ఆరంజు ఫ్రీ స్టేట్ (ఫ్రీ స్టేట్) ను స్థాపించారు. 1867 లో వజ్రాల ఆవిష్కరణ 1884 లో బంగారం ఆవిష్కరణ అంతర్భాగంలో " ఖనిజ విప్లవం " ప్రారంభమైంది. ఆర్థిక వృద్ధి, ఇమ్మిగ్రేషను అధికరించింది. దేశీయ ప్రజలపై నియంత్రణ సాధించేందుకు బ్రిటీషు ప్రయత్నాలను తీవ్రతరం చేసింది. ఈ ముఖ్యమైన ఆర్థిక వనరులను నియంత్రించే పోరాటం ఐరోపియన్లు, దేశీయ ప్రజల మధ్య సంబంధాలు, బోయర్సు, బ్రిటీషు మధ్య కూడా ఒక ప్రధానాంశంగా మారాయి.<ref>{{cite book|author=Williams, Garner F|title=The Diamond Mines of South Africa, Vol II|year=1905|publisher=B. F Buck & Co.|location=New York|pages=Chapter XX|url=http://www.farlang.com/diamonds/williams_diamond_mines_2/page_285|access-date=2019-05-01|archive-date=2012-07-31|archive-url=https://archive.today/20120731083954/http://www.farlang.com/diamonds/williams_diamond_mines_2/page_285|url-status=dead}}</ref> 1879 లో బ్రిటిషు సామ్రాజ్యం, జులు రాజ్యం మధ్య ఆంగ్లో-జులు యుద్ధం జరిగింది. లార్డు కార్నార్వాను కెనడాలో విజయవంతంగా ప్రవేశపెట్టిన ఫెడరేషనును అనుసరిస్తూ ఇలాంటి రాజకీయ ప్రయత్నాలు ఆఫ్రికా రాజ్యాలు, గిరిజన ప్రాంతాలు, దక్షిణాఫ్రికాలో బోయెరు రిపబ్లిక్కులతో విజయవంతం కావచ్చని భావించారు. 1874 లో సర్ హెన్రీ బార్టిలు ఫెరె బ్రిటిషు సామ్రాజ్యం హై కమిషనరుగా దక్షిణాఫ్రికాకు పంపబడ్డాడు. అలాంటి ప్రణాళికలను తీసుకురావడానికి బోయర్సు స్వతంత్ర రాజ్యాలు, జులులండు సామ్రాజ్యం, దాని సైన్యం అడ్డంకులుగా ఉన్నాయి. జులు జాతీయుడు బ్రిటీషువారిని ఐసాండల్వానా యుద్ధంలో ఓడించారు. [[File:Boers 1881.png|thumb|యుద్ధంలో బోయర్స్ (1881)]] బోయెరు రిపబ్లిక్ విజయవంతంగా మొదటి బోయరు యుధ్ధం (1880-1881) సమయంలో గొరిల్లా యుద్ధతంత్ర వ్యూహాలను ఉపయోగించి బ్రిటీషు ఆక్రమణలను విజయవంతంగా అడ్డుకుంది. ఇవి స్థానిక పరిస్థితులకు బాగా సరిపోతాయి. బ్రిటీషు అధిక సంఖ్యలో రెండో బోయెరు యుద్ధంలో (1899-1902) ఎక్కువ అనుభవం, కొత్త వ్యూహాన్ని తిరిగి పొందింది కానీ ఘర్షణ ద్వారా భారీ ప్రాణనష్టం జరిగిపోయింది. అయినప్పటికీ చివరకు వారు విజయం సాధించారు. ==== స్వాతంత్రం ==== దేశంలో శ్వేత జాతీయులు, దక్షిణ ఆఫ్రికన్ల మధ్య విభేదాలు సృష్టించే బ్రిటిషు విధానాలు స్వాతంత్ర్యంపై దృష్టి కేంద్రీకరించేలా చేసాయి. డచ్చి, బ్రిటీషు కాలనీల కాలంలో, జాతి వివక్ష చాలా సాధారణం అయింది. స్థానిక ప్రజల నివాసాలు, ఉద్యమాలను నియంత్రించడానికి " స్థానిక చట్టం 1879 " కొన్ని చట్టాలు అమలు చేయబడ్డాయి.<ref>{{cite book|last=Bond|first=Patrick|title=Cities of gold, townships of coal: essays on South Africa's new urban crisis|publisher=Africa World Press|year=1999|page=140|isbn=978-0-86543-611-4}}</ref><ref>{{cite web|last=Cape of Good Hope (South Africa). Parliament House.|year=1906|title=Report of the Select Committee on Location Act|publisher=Cape Times Limited|url=https://archive.org/details/reportoftheselec00capeiala|access-date=30 July 2009}}</ref><ref>{{cite web |vauthors=((Godley, Godfrey Archibald, Welsh, William Thomson, Hemsworth, H. D)) |year=1920 |title=Report of the Inter-departmental committee on the native pass laws |url=https://archive.org/stream/reportofinterdep00sout#page/2/mode/1up |journal= |publisher=Cape Times Limited, government printers |page=2}}</ref><ref>{{cite web|last=Great Britain Colonial Office|date=January 1902|title=Papers relating to legislation affecting natives in the Transvaal|publisher=His Majesty's Stationery Office|url=https://archive.org/details/transvaalpapersr00grea}}</ref><ref>{{cite book|last=De Villiers|first=John Abraham Jacob|title=The Transvaal|publisher=Chatto & Windus|location=London|year=1896|pages=30 (n46)|url=https://archive.org/details/transvaal00devi|access-date=30 July 2009}}</ref> రెండవ బోయరు యుధ్ధం ముగిసిన ఎనిమిది సంవత్సరాల తర్వాత 4 సంవత్సరాల చర్చలు జరిపి బ్రిటిషు పార్లమెంటు (సౌత్ ఆఫ్రికా యాక్ట్ 1909) చట్టం ద్వారా నామమాత్ర స్వతంత్రాన్ని అందించింది. అదే సమయంలో 1910 31 న దక్షిణాఫ్రికా యూనియను ఏర్పడింది. ఇందులో కేప్, ట్రాన్స్వాలు, నాటలు కాలనీలు, అలాగే ఆరెంజు ఫ్రీ స్టేటు రిపబ్లిక్ ఉన్నాయి.<ref>{{Cite EB1911|first=Frank Richardson |last=Cana |wstitle=South Africa |volume=25 |page=467}}</ref> 1913 నాటి స్థానికుల భూమి చట్టం నల్లజాతీయుల భూ యాజమాన్యాన్ని తీవ్రంగా పరిమితం చేసింది. ఆ దశలో 7% భూమి మాత్రమే స్థానికుల నియంత్రణలో ఉంది. తరువాత స్థానిక ప్రజల కోసం కేటాయించిన మొత్తం భూమి స్వల్పంగా పెరిగింది.<ref>{{cite web |url=http://www.sahistory.org.za/pages/chronology/thisday/1913-06-19.htm |title=Native Land Act |publisher=South African Institute of Race Relations |date=19 June 1913 |url-status=dead |access-date=2019-05-01 |archive-date=2010-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101014095049/http://www.sahistory.org.za/pages/chronology/thisday/1913-06-19.htm }}</ref> 1931 లో యునైటెడు కింగ్డం నుండి వెస్టుమినిస్టరు శాసనం ఆమోదంతో యూనియను పూర్తిగా సార్వభౌమాధికారం కలిగి ఉండేది. ఇది దేశంలో బ్రిటిషు ప్రభుత్వ చివరి అధికారాలను రద్దు చేసింది. 1934 లో ఆఫ్రికా ప్రజలు, ఇంగ్లీషు మాట్లాడే శ్వేతజాతీయుల మధ్య సయోధ్య కోరుతూ దక్షిణాఫ్రికా పార్టీ, నేషనలు పార్టీ విలీనమై యునైటెడు పార్టీని ఏర్పరిచాయి. 1939 లో యూనియను రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో యూనియను యునైటెడు కింగ్డం మిత్రరాజ్యంగా ప్రవేశించడంతో యునైటెడు పార్టీ విడిపోయింది. ఈ చర్యను జాతీయ పార్టీ అనుచరులు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. ==== జాతి వివక్ష ==== 1948 లో జాతీయ పార్టీ అధికారంలోకి ఎన్నుకోబడింది. ఇది డచ్చి, బ్రిటీషు వలసరాజ్య పాలనలో ప్రారంభమైన జాతి విభజనను బలపరిచింది. కెనడా భారతీయ చట్టాన్ని ఒక నమూనంగా తీసుకుని <ref>Gloria Galloway, [https://www.theglobeandmail.com/news/politics/chiefs-reflect-on-apartheid-and-first-nations-as-atleo-visits-mandela-memorial/article15902124/ "Chieft Reflect on Apartheid"], ''The Globe and Mail'', 11 December 2013</ref> ప్రజలందరినీ మూడు జాతులగా వర్గీకరించారు. ప్రతి ఒక్కరికి హక్కులు, పరిమితులను అభివృద్ధి చేశారు. తెలుపు మైనారిటీ (20% కంటే తక్కువ)<ref>Beinart, William (2001). ''Twentieth-century South Africa.'' Oxford University Press. p. 202. {{ISBN|978-0-19-289318-5}}.</ref> బృహత్తరమైన సంఖ్యలో ఉన్న నల్లజాతి ప్రజలను నియంత్రించింది. చట్టబద్ధంగా సంస్థాగతంగా జరిగిన విభజన వివక్షత అని పిలవబడింది. మొదటి ప్రపంచం పాశ్చాత్య దేశాలతో పోలిస్తే ఆఫ్రికాలోని అన్ని ప్రాంతాలలో శ్వేతజాతీయులు అత్యధిక జీవన ప్రమాణాలను ఆస్వాదించగా నల్లజాతీయుల ఆదాయం, విద్య, గృహ నిర్మాణం, ఆయుఃప్రమాణంతో సహా దాదాపు అన్ని ప్రమాణంతో వెనుకబడి ఉంది. 1955 లో కాంగ్రెసు కూటమి స్వతంత్ర చార్టరు స్వీకరించింది. ఒక జాతికి చెందిన సమాజ వివక్షతకు ముగింపు ఇవ్వాలని నిర్బంధించింది. === రిపబ్లికు === 1961 మే 31 న ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (1960) తరువాత దక్షిణాఫ్రికా రిపబ్లికుగా మారింది. ప్రజాభిప్రాయసేకరణలో శ్వేతజాతీయ ఓటర్లు తమకు అనుకూలంగా ఓటు వేసుకున్నారు (బ్రిటీష్-ఆధిపత్యం కలిగిన నాటాలు ప్రావిన్సు ఈ సమస్యకు వ్యతిరేకంగా సమావేశం అయింది).<ref>{{cite web|title=Hendrik Frensch Verwoerd|url=http://www.sahistory.org.za/people/hendrik-frensch-verwoerd|publisher=South African History Online|quote=On 5 October 1960 a referendum was held in which White voters were asked "Do you support a republic for the Union?" – 52 percent voted 'Yes'.|access-date=9 March 2013}}</ref> దక్షిణాఫ్రికా రాణిగా రెండవ ఎలిజబెతు రాణి పేరును తొలగించారు. చివరి గవర్నరు-జనరలు " చార్లెసు రాబెర్ట్సు స్వార్టు " దేశాధ్యక్షుడు అయ్యాడు. వెస్టుమినిస్టరు వ్యవస్థ విధానంలో నియమించబడిన పార్లమెంటరీ- 1983 వరకు వాస్తవంగా బలహీనంగా ఉండి పి.డబల్యూ బోథా రాజ్యాంగ చట్టం కొనసాగింది. ఇది ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయాన్ని తొలగించి బదులుగా పార్లమెంటుకు బాధ్యతవహించడానికి ఏకైక "బలమైన ప్రెసిడెన్సీ"ను స్థాపించింది. 1961 లో ఇతర కామన్వెల్తు దేశాల ఒత్తిడితో దక్షిణాఫ్రికా సంస్థ నుండి వైదొలిగి 1994 లో తిరిగి చేరింది. దేశం లోపల, వెలుపల వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ, ప్రభుత్వం వర్ణవివక్ష కొనసాగింపు చట్టబద్ధం చేసింది. ఆఫ్రికా నేషనలు కాంగ్రెసు, అజానియా పీపుల్సు ఆర్గనైజేషను, పాను-ఆఫ్రికనిస్టు కాంగ్రెసు పార్టీలు గెరిల్లా యుద్ధతంత్రంతో చోటుచేసుకున్న హింసాత్మక చర్యలను,<ref name="Biko1">{{cite book|last1=Gibson|first1=Nigel|last2=Alexander|first2=Amanda|last3=Mngxitama|first3=Andile|title=Biko Lives! Contesting the Legacies of Steve Biko|date=2008|page=138|publisher=Palgrave Macmillan|location=Hampshire|isbn=978-0-230-60649-4}}</ref> పట్టణప్రాంత రాజద్రోహం చర్యలను భద్రతా దళాలు అణిచివేసాయి.<ref name="Switzer">{{cite book | url=https://books.google.com/?id=bUvA7PHnCrUC&pg=PA415&dq=breytenbach+dakar#v=onepage&q=breytenbach%20dakar&f=false | title=South Africa's Resistance Press: Alternative Voices in the Last Generation Under Apartheid. Issue 74 of Research in international studies: Africa series | publisher=Ohio University Press | author=Switzer, Les | year=2000 | page=2 | isbn=978-0-89680-213-1}}</ref> స్థానిక ప్రజల మద్ధతుతో మూడు ప్రత్యర్థి నిరోధక ఉద్యమాలు అప్పుడప్పుడు అంతర్గత సంఘర్షణ ఘర్షణల్లో పాల్గొన్నాయి.<ref name="Mitchell">{{cite book|last1=Mitchell|first1=Thomas|title=Native vs Settler: Ethnic Conflict in Israel/Palestine, Northern Ireland and South Africa|date=2008|pages=194–196|publisher=Greenwood Publishing Group|location=Westport|isbn=978-0-313-31357-8}}</ref> జాతి వివక్షత వివాదాస్పదంగా మారింది. పలు దేశాలు జాతి వివక్ష కారణంగా దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వంతో వ్యాపారాన్ని బహిష్కరించడం ప్రారంభించాయి. ఈ చర్యలు తరువాత అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు, విదేశీ పెట్టుబడిదారుల పెట్టుబడులను ఉపసంహరించుకున్నాయి.<ref name="Bridgland">{{cite book |first=Fred |last=Bridgland |title=The War for Africa: Twelve months that transformed a continent |year=1990 |publisher=Ashanti Publishing |location=Gibraltar |page=32 |isbn=978-1-874800-12-5}}</ref><ref name="Landgren">{{cite book | first = Signe | last = Landgren| author-link= | title = Embargo Disimplemented: South Africa's Military Industry| url = https://archive.org/details/embargodisimplem0000land |edition= 1989|pages= [https://archive.org/details/embargodisimplem0000land/page/6 6]–10 | publisher = Oxford University Press| isbn= 978-0-19-829127-5| year = 1989}}</ref> [[File:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|thumb|ఎఫ్.డబల్యూ. డి క్లార్కు, నెల్సను మండేలా 1992 జనవరిలో చేతులు కదిలిపారు]] 1970 ల చివరలో దక్షిణాఫ్రికా అణు ఆయుధ అభివృద్ధి కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. తరువాతి దశాబ్దంలో ఇది ఆరు అణు ఆయుధాలను ఉత్పత్తి చేసింది.<ref>{{cite web |url=http://www.nti.org/e_research/profiles/SAfrica/Nuclear/index.html |title=South Africa Profile |publisher=Nti.org |access-date=30 October 2011 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002055442/http://www.nti.org/e_research/profiles/SAfrica/Nuclear/index.html |archive-date=2 అక్టోబరు 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program (South Africa) |publisher=Globalsecurity.org |access-date=30 October 2011}}</ref> ==== వర్ణ వివక్ష ముగింపు ==== " 1974 లో మహ్లాబతిని డిక్లరేషను ఆఫ్ ఫెయితు " మీద మంగోసుతు బుతెలెజి, హ్యారీ స్చ్వర్జులు సంతకం చేసారు. దక్షిణాఫ్రికాలోని నల్లజాతి, శ్వేతజాజాతి రాజకీయ నాయకుల ఈ ఒప్పందం మొట్టమొదటి అధికారం, సమానత్వం శాంతియుత బదిలీ విధానాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. 1993 లో అంతిమంగా ఎఫ్.డబల్యూ డి క్రాలెకు నెల్సను మండేలాతో విధానాలు, ప్రభుత్వం పరివర్తన కొరకు ద్వైపాక్షిక చర్చలను ప్రారంభించారు. 1990 లో ఎ.ఎన్.సి, ఇతర రాజకీయ సంస్థల మీద నిషేధాన్ని ఎత్తివేయడం ద్వారా జాతీయ పార్టీ ప్రభుత్వం వివక్షను తొలగిస్తూ మొదటి అడుగు వేసింది. విద్రోహానికి శిక్ష విధించిని నెల్సను మండేలాను 27 సంవత్సరాల తర్వాత విడుదల చేసింది. సంధి ప్రక్రియ కొనసాగింది. 1992 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో శ్వేతజాతి ఓటర్ల ఆమోదంతో వర్ణవివక్షను రద్దు చేయడానికి ప్రభుత్వం చర్చలు కొనసాగించింది. దక్షిణాఫ్రికా కూడా దాని అణు ఆయుధాలను నాశనం చేసి అణ్వాయుధ నాన్-ప్రొలిఫెరేషన్ ట్రీటీకి ఒప్పుకుంది. 1994 లో దక్షిణాఫ్రికా తొలి సార్వత్రిక ఎన్నికలను నిర్వహించింది. ఇందులో ఎ.ఎన్.సి. అధిక సంఖ్యలో విజయం సాధించ అప్పటి నుండి అధికారంలో ఉంది. దేశం కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషంసులో తిరిగి చేరింది. దక్షిణాఫ్రికా డెవలప్మెంటు కమ్యూనిటీలో సభ్యదేశంగా మారింది. [[File:Nelson Mandela-2008 (edit).jpg|thumb|right|upright=0.9|[[Nelson Mandela]], first black African [[President of South Africa|President of Republic of South Africa]] ]] తరువాత దక్షిణాఫ్రికాలో నిరుద్యోగం సమస్యతో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. అనేకమంది నల్లజాతీయులు మధ్యతరగతి నుండి ఉన్నత తరగతులకు అభివృద్ధి చెందారు. 1994 - 2003 మధ్యకాలంలో నల్లజాతీయుల మొత్తం నిరుద్యోగ శాతం అధికారిక కొలమానాలలో మరింత దిగజార్చింది.<ref name="sach3" /> గతంలో అరుదుగా ఉన్న శ్వేతజాతీయులలో పేదరికం తరువాతి కాలంలో అధికరించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.mg.co.za/article/2008-04-18-zuma-surprised-at-level-of-white-poverty |title=Zuma surprised at level of white poverty |website=Mail & Guardian |date=18 April 2008 |access-date=30 May 2010}}</ref> అంతేకాకుండా ప్రస్తుత ప్రభుత్వం సంపద, ఆర్థిక వృద్ధి పునఃపంపిణీని నిర్ధారించడానికి ద్రవ్య, ఆర్థిక క్రమశిక్షణను సాధించడానికి చాలా కష్టపడింది. 1990 లో మధ్యకాలం వరకు స్థిరంగా ఉన్న దక్షిణాఫ్రికా ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ అభివృద్ధి సూచిక 1995 నుండి 2005 మధ్యకాలంలో పడిపోయింది.<ref>{{cite web |url=http://hdrstats.undp.org/countries/country_fact_sheets/cty_fs_ZAF.html |title=South Africa |year=2006 |publisher=United Nations Development Programme |website=Human Development Report |url-status=dead |df= |access-date=1 మే 2019 |archive-date=29 నవంబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071129203325/http://hdrstats.undp.org/countries/country_fact_sheets/cty_fs_ZAF.html }}</ref> 2013 లో తిరిగి దాని గరిష్ఠ స్థాయిని చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2015_human_development_report.pdf|title=2015 United Nations Human Development Report|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=}}</ref> ఎయిడ్సు ప్రాబల్యత కారణంగా 1992 లో 62.25 సంవత్సరాల దక్షిణాఫ్రికా ఆయుర్దాయం 2005 లో 52.57 కు తగ్గింది.<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.IN?locations=ZA|title=South African Life Expectancy at Birth, World Bank|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ప్రారంభ సంవత్సరాలలో చర్యలు చేపట్టడంలో, పరిష్కరించడంలో ప్రభుత్వ వైఫల్యం కారణంగా సంభవించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.sairr.org.za/wsc/pstory.htx?storyID=428|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160524005041/http://www.sairr.org.za/wsc/pstory.htx?storyID=428|url-status=deviated|archive-date=24 May 2016|title=Ridicule succeeds where leadership failed on AIDS|publisher=South African Institute of Race Relations|date=10 November 2006|access-date=1 మే 2019|archivedate=24 మే 2016|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160524005041/http://www.sairr.org.za/wsc/pstory.htx?storyID=428}}</ref> 2008 మేలో అల్లర్లలో 60 మంది మరణించాయి.<ref name="Broke-on-Broke Violence">{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2193949/|title=Broke-on-Broke Violence|access-date=6 July 2011}}</ref> " సెంటరు ఆఫ్ హౌసింగు రైట్సు అండ్ ఎవిక్షంసు " 1,00,000 మంది ప్రజలను వారి గృహాల నుండి వెలుపలకు నడిపాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.abahlali.org/node/3612|title=COHRE statement on Xenophobic Attacks|access-date=6 July 2011|archive-date=18 జనవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118140918/http://www.abahlali.org/node/3612|url-status=dead}}</ref> న్యాయబద్ధమైన, చట్టవిరుద్ధవిరుద్ధమైన వలసదారులు, శరణార్ధుతూ కోరుతూ వచ్చే శరణార్థులు ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉండేవి. అయితే బాధితులలో మూడవ వంతు దక్షిణాఫ్రికా పౌరులు ఉన్నారు.<ref name="Broke-on-Broke Violence" /> 2006 లో జరిగిన ఒక సర్వేలో దక్షిణాఫ్రికా వలస ప్రణాళిక ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇతరదేశాల కంటే ఇమ్మిగ్రేషనుకు వ్యతిరేకత ఎక్కువగా ఉందని తీర్మానించింది.<ref>{{cite book|author1=Southern African Migration Project |author2=Institute for Democracy in South Africa |author3=Queen's University |editor=Jonathan Crush |title=The perfect storm: the realities of xenophobia in contemporary South Africa |url=http://www.queensu.ca/samp/sampresources/samppublications/policyseries/Acrobat50.pdf |access-date=26 June 2013 |year=2008 |publisher=Idasa |isbn=978-1-920118-71-6 |page=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730044247/http://www.queensu.ca/samp/sampresources/samppublications/policyseries/Acrobat50.pdf |archive-date=30 July 2013 |df= }}</ref> 2008 లో శరణార్ధుల ఐక్య హై కమిషనరు దక్షిణాఫ్రికాలో శరణు కోసం 2,00,000 మంది శరణార్థులు అభ్యర్థించారని ప్రస్తావించారు. ఇది అంతకుముందు అంతకు ముందు నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ.<ref name="unhcr.org">{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/4cd96a569.html |title=UNHCR Global Appeal 2011&nbsp;– South Africa |publisher=UNHCR |access-date=30 October 2011}}</ref> ఈ వ్యక్తులలో ప్రధానంగా [[జింబాబ్వే]] అధికంగా ఉన్నారు. వీరిలో చాలామంది [[బురుండి]], [[డెమొక్రాటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగో]], [[రువాండా]], [[ఎరిట్రియా]], [[ఇథియోపియా]], [[సోమాలియా]] నుండి వచ్చిన ప్రజలు ఉన్నారు.<ref name="unhcr.org" /> ఉద్యోగాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రజా సేవలు, గృహాల మీద పోటీల విషయంలో శరణార్థులు, హోస్టు కమ్యూనిటీల మధ్య ఉద్రిక్తతకు దారితీసింది.<ref name="unhcr.org" /> జెనోఫోబియా ఇప్పటికీ ఒక సమస్యగా ఉన్నప్పటికీ ఇటీవల హింస మొదట భయపడినంతగా వ్యాపించలేదు.<ref name="unhcr.org" /> అయినప్పటికీ దక్షిణాఫ్రికా జాతివిషయాల సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నందున ప్రతిపాదిత పరిష్కారాలలో పెండింగులో ఉన్న హేటు క్రైమ్సు, ద్వేషపూరిత ప్రసంగ బిల్లు వంటివి అనుమతించబడాలని పేర్కొనబడింది.<ref>Harris, Bronwyn (2004). ''Arranging prejudice: Exploring hate crime in post-apartheid South Africa''. Cape Town.</ref><ref>Traum, Alexander (2014). "Contextualising the hate speech debate: the United States and South Africa". ''The Comparative and International Law Journal of Southern Africa''. '''47''' (1): 64–88.</ref> == Geography == {{Main|Geography of South Africa}} [[File:Southern African Central Plateau.jpg|thumb|left|upright=1.35|A map of South Africa showing the main topographic features: the Central Plateau edged by the [[Great Escarpment, Southern Africa|Great Escarpment]], and the [[Cape Fold Belt]] in the south-west corner of the country]] [[File:Regions of South Africa 1.png|thumb|right|upright=1.35|Important geographical regions in South Africa. The thick line traces the course of the [[Great Escarpment, Southern Africa|Great Escarpment]] which edges the central plateau. The eastern portion of this line, coloured red, is known as the [[Drakensberg]]. The Escarpment rises to its highest point, at over {{convert|abbr=on|3000|m|ft}}, where the Drakensberg forms the border between [[KwaZulu-Natal]] and [[Lesotho]]. None of the regions indicated on the map has a sharp well-defined border, except where the Escarpment or a range of mountains forms a clear dividing line between two regions. Some of the better known regions are coloured in; the others are simply indicated by their names, as they would be in an atlas]] దక్షిణాఫ్రికా ఆఫ్రికా దక్షిణ ప్రాంతంలో ఉంది. రెండు సముద్రాల (దక్షిణ అట్లాంటికు, హిందూమహా సముద్రం) తీరం పొడవు 2,500 కి.మీ (1,553 మై)ఉంది. వైశాల్యం 12,19,912 చ.కి.మీ ఉంది.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryName=South%20Africa&countryCode=sf&regionCode=af&rank=32#sf|title=Country Comparison|website=World Factbook|publisher=CIA|access-date=2019-05-02|archive-date=2011-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501164719/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryName=South%20Africa&countryCode=sf&regionCode=af&rank=32#sf|url-status=deviated|archivedate=2011-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501164719/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryName=South%20Africa&countryCode=sf&regionCode=af&rank=32#sf}}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితి గణాంకాల ఆధారంగా <ref>{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2015.htm|title=United Nations Statistics Division – Demographic and Social Statistics|website=unstats.un.org|access-date=2017-12-12}}</ref> దక్షిణాఫ్రికా ఆఫ్రికాలో 25 వ అతిపెద్ద దేశం. ఇది [[కొలంబియా]], [[ఫ్రాన్స్]]లకు రెండు రెట్లు, [[జపాన్]] మూడు రెట్లు, [[ఇటలీ]] పరిమాణం నాలుగు రెట్లు, [[యునైటెడ్ కింగ్డమ్]]కు ఐదు రెట్లు పరిమాణంతో సమానంగా ఉంది.<ref>{{Cite news|url=https://southafrica-info.com/how-big-is-south-africa/|title=How big is South Africa?|date=2017-11-23|work=South Africa Gateway|access-date=2017-12-12|language=en|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212084551/https://southafrica-info.com/how-big-is-south-africa/|archive-date=12 December 2017|df=dmy-all|archivedate=2017-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212084551/https://southafrica-info.com/how-big-is-south-africa/}}</ref> 3,450 మీ (11,320 అ) ఎత్తైన డ్రాకెనుస్బర్గు లోని మఫాడి దక్షిణాఫ్రికాలో ఎత్తైన శిఖరం. ప్రిన్సు ఎడ్వర్డు దీవుల మినహాయించి దేశం 22 ° నుండి 35 ° దక్షిణ అక్షాంశం, 16 ° నుండి 33 ° తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. దక్షిణాఫ్రికా అంతర్భాగం చాలా విస్తీర్ణంలో ఉంది, దాదాపుగా చాలా భూభాగం చదునైన పీఠభూమిలో 1,000 మీటర్ల (3,300 అడుగులు) నుండి 2,100 మీ (6,900 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంటుంది. తూర్పుప్రాంతం ఎత్తైనదిగా ఉంటూ క్రమంగా పశ్చిమప్రాంతం, ఉత్తరప్రాంతాల వైపుగా క్రిందికి వాలుతూ, దక్షిణప్రాంతం, నైరుతిప్రాంతం తక్కువగా ఉంటుంది.<ref>McCarthy, T. & Rubidge, B. (2005). ''The story of earth and life''. p. 263, 267-268. Struik Publishers, Cape Town.</ref> ఈ పీఠభూమి చుట్టూ గ్రేటు ఎస్కార్పుమెంటు ఉంటుంది.<ref name="Altas">Atlas of Southern Africa. (1984). p. 13. Readers Digest Association, Cape Town</ref> దీని తూర్పు ఎత్తైన భుభాగాన్ని డ్రాకెన్స్బర్గు అని పిలుస్తారు.<ref>Encyclopædia Britannica (1975); Micropaedia Vol. III, p. 655. Helen Hemingway Benton Publishers, Chicago.</ref> పీఠభూమి దక్షిణ నైరుతీ భాగాలలో (సముద్ర మట్టానికి దాదాపు 1100-1800 మీటర్లు), దిగువన భాగం (సముద్ర మట్టం నుండి సుమారు 700-800 మీటర్ల ఎగువన కుడివైపున ఉన్న సన్సెసీ మ్యాప్) గ్రేటు కాయు తక్కువ జనాభా కలిగిన పొదలతోకూడిన భూభాగంగా ఉంటుంది. ఉత్తరప్రాంతంలో ఉన్న గ్రేటు కారో ఫెడేలు కూడా పొడి, మరింత శుష్కమైన పొదలతోకూడిన భూభాగంగా మారుతుంది. చివరికి దేశంలోని వాయవ్య ప్రాంతంలో కలహరి ఎడారఉంటుంది. మధ్య తూర్పు, పీఠభూమి అత్యధిక భాగం హైవేల్డు అని పిలువబడుతుంది. చక్కటి నీటిపారుదల కలిగిన ఈ ప్రాంతం అత్యధిక శాతం దేశంలోని వాణిజ్య వ్యవసాయ భూములకు స్థావరంగా ఉంది. ఇది దేశంలో అతిపెద్ద పరీవాహక (గౌటెంగు) ప్రాంతంగా ఉంది. హైవెల్డు ఉత్తరప్రాంతం 25 ° 30 'దక్షిణ అక్షాంశం నుండి, పీఠభూమి వాలుగా బుష్వెల్డు లోకి ప్రవేశిస్తుంది. చివరికి లింపోపో లోతట్టు లేదా లోవ్వెల్డుకు దారితీస్తుంది.<ref name="Altas" /> [[File:Karoo Koppies.png|thumb|left|upright=2|Flat topped hills (called Karoo ''Koppies'') are highly characteristic of the southern and southwestern [[Karoo]] landscape. These hills are capped by hard, erosion resistant [[dolerite]] [[Sill (geology)|sills]]. This is solidified lava that was forced under high pressure between the horizontal [[Stratum|strata]] of the [[sedimentary rock]]s that make up most of the [[Karoo Supergroup|Karoo's geology]] about 180{{nbsp}}million years ago. Since then, Southern Africa has undergone a prolonged period of erosion removing the relatively soft Karoo rocks, except where they are protected by a cap of dolerite. This photograph was taken near [[Cradock, Eastern Cape|Cradock]] in the Eastern Cape]] గ్రేటు ఎస్కార్పుమెంటు క్రింద ఉన్న తీర ప్రాంతం, ఈశాన్యం నుండి సవ్యదిశలో కదిలే లింపోపో లోవ్వెల్డు ఉంటుంది. ఇది మపుమంగా డ్రాక్సెంసుబర్గు (గ్రేటు ఎస్కార్పుమెంటు తూర్పు భాగం) కంటే తక్కువగా ఉన్న మ్పుమలంగా లోవెల్డులో విలీనం చేస్తుంది.<ref>Atlas of Southern Africa. (1984). p. 186. Readers Digest Association, Cape Town</ref> ఇది హైపర్డు కంటే ఎక్కువ వేడి, పొడిగా ఉండి తక్కువగా సాగు చేయబడుతుంది.<ref name="Altas" /> ఈశాన్య దక్షిణాఫ్రికాలోని లిమ్పోపో, మ్పుమలంగా రాష్ట్రాలలో ఉన్న క్రుగేరు నేషనలు పార్కు, లోవ్వెల్డు విస్తీర్ణం 19,633 చదరపు కిలోమీటర్లు (7,580 చదరపు మైళ్ళు) ఉంది.<ref name="Kruger National Park">{{cite web |title=Kruger National Park |url=http://www.africa.com/south-africa/travel/what-to-do/ |publisher=Africa.com |url-status=deviated |df= |access-date=2 మే 2019 |archive-date=18 డిసెంబరు 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218164142/http://www.africa.com/south-africa/travel/what-to-do/ |archivedate=2014-12-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141218164142/http://www.africa.com/south-africa/travel/what-to-do/ }}</ref> లోవెల్డు దక్షిణాన వార్షిక వర్షపాతం అధికరిస్తుంది. క్వాజులు -నాటా ప్రావిన్సు, ముఖ్యంగా తీరప్రాంతాల సమీపంలో ఉపఉష్ణమండల వేడి, తేమ ఉంటుంది. గ్రేటు ఎస్కార్పుమెంటు, డ్రేకెంసుబర్గు అత్యధిక భాగం క్వాజులు-నాటలు-లెసోతో అంతర్జాతీయ సరిహద్దు ఏర్పరుస్తుంది. ఇది 3,000 మీ (9,800 అ) ఎత్తులో ఉంటుంది.<ref>Atlas of Southern Africa. (1984). p. 151. Readers Digest Association, Cape Town</ref> డ్రేకెను బెర్గు ఈ భాగం పర్వత పాదాల వద్ద వాతావరణం సమశీతోష్ణ స్థితి. [[File:South Africa - Drakensberg (16261357780).jpg|thumb|alt=Image depicting the Drakensberg|[[Drakensberg]], the eastern and highest portion of the [[Great Escarpment, Southern Africa|Great Escarpment]] which surrounds the east, south and western borders of the central plateau of Southern Africa]] గ్రేటు ఎస్కార్ప్మెంటు దక్షిణ, నైరుతి విస్తీర్ణానికి దిగువ తీరప్రాంతంలో కేపు ఫోల్డు పర్వతాలు ఉంటాయి. ఇవి తీరానికి సమాంతరంగా ఉంటాయి. ఇది సముద్రం నుండి గ్రేటు ఎస్కార్పుమెంటును వేరు చేస్తుంది.<ref>McCarthy, T. & Rubidge, B. (2005). ''The story of earth and life''. p. 194. Struik Publishers, Cape Town.</ref><ref name="geological map">Geological map of South Africa, Lesotho and Swaziland (1970). Council for Geoscience, Geological Survey of South Africa.</ref> (ఈ సమాంతర పర్వతాలు పటం పైభాగాన చూపించబడ్డాయి. ఈ పర్వత శ్రేణుల ఉత్తరాన గ్రేటు ఎస్కార్పుమెంటు గమనాన్ని గమనించండి.) ఈ రెండు శ్రేణుల మధ్య భూమి (సముద్ర మట్టానికి దాదాపు 400-500 మీటర్లు) దక్షిణాన రాతి పర్వతాలను (దక్షిణం వైపున ఉన్న అవుెన్తిక్యూ, లాంగేబర్గు పర్వతాల మధ్య, ఉత్తరాన స్వర్టుబర్గు శ్రేణుల మధ్య) లిటిలు కారూ అని పిలుస్తారు.<ref name="Altas" /> ఇక్కడ గ్రేటు కారు వలె పాక్షికంగా ఎడారి పొదలభూమి ఉంటుంది, స్వర్టుబర్గు పర్వతాల వెంట దాని ఉత్తర భాగాన్ని మినహాయించి, కొంతవరకు ఎక్కువ వర్షపాతం ఉంటుంది. అందువలన గ్రేటు కారు కంటే ఎక్కువ సాగు చేయబడుతుంది. లిటిలు కారు చారిత్రాత్మకంగా ఇప్పటికీ, ఔదుషూర్ను పట్టణంపై ఉష్ట్రపక్షి పెంపకానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. గ్రేటు ఎస్కార్పుమెంటు వరకు ఉన్న స్వర్టుబర్గు పర్వత శ్రేణికి ఉత్తరాన ఉన్న లోతట్టు ప్రాంతం (సముద్ర మట్టానికి 700-800 మీటర్లు) గ్రేటు కారు దిగువ భాగం (ఎగువ కుడివైపున ఉన్న మ్యాపు చూడండి), దాదాపుగా గుర్తించలేనంతగా గ్రేట్ ఎస్కార్పుమెంటు కారులా ఉంటుంది. సముద్రజలాల వైపు ఉన్న కేపు ఫోల్డు పర్వత శ్రేణి (అనగా లాంగేర్బెర్గ్-అవుటేన్వివా పర్వతాలు), మహాసముద్రాల మధ్య సన్నటి తీరప్రాంతాన్ని ప్రత్యేకించి జార్జి-నైస్నా-ప్లేట్టేన్బెర్గు బే ప్రాంతంలో అత్యధిక వర్షపాతం ఉంటుంది. దీనిని గార్డెను రూటు అంటారు. దక్షిణాఫ్రికాలోని స్థానిక అడవుల విస్తార ప్రాంతంగా (ఇది సాధారణంగా అటవీ-పేద దేశం) ప్రసిద్ధి చెందింది. దేశం నైరుతి మూలలో కేప్ ద్వీపకల్పం అట్లాంటికు మహాసముద్రం సరిహద్దులో ఉన్న తీరప్రాంతానికి దక్షిణపు కొనను ఏర్పరుస్తూ [[నమీబియా]]తో సరిహద్దులో ముగుస్తుంది. కేప్ ద్వీపకల్పంలో మధ్యధరా వాతావరణం ఉంది. సహారా దక్షిణాన ఉన్న ఈ భూభాగంలో శీతాకాలంలో వర్షపాతం ఎక్కువగా లభిస్తుంది.<ref>Encyclopædia Britannica (1975); Micropaedia Vol. VI, p. 750. Helen Hemingway Benton Publishers, Chicago.</ref><ref name="Altas1">Atlas of Southern Africa. (1984). p. 19. Readers Digest Association, Cape Town</ref> కేప్ ద్వీపకల్పంలో అధికంగా కేప్ టౌన్ మహానగర ప్రాంతం ఉంది. ఇక్కడ 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 3.7 మిలియన్ల మంది పౌరులు నివసిస్తున్నారు. ఇది దేశం శాసన రాజధానిగా ఉంది. [[File:Namaqualand, Goegap 0035.jpg|thumb|left|నమక్వాలాండులో వసంతకాల పువ్వులు]] కేప్ ద్వీపకల్పం ఉత్తరాన తీరప్రాంత బెల్టు పశ్చిమాన అట్లాంటికు మహాసముద్రం, తూర్పున ఉత్తర-దక్షిణ కేప్ ఫోల్డు పర్వతాల మొదటి వరుసల సరిహద్దుగా ఉంది. కేప్ ఫాల్టు పర్వతాలు 32 ° దక్షిణ అక్షాంశంలో ఉన్నాయి.<ref name="geological map" /> తీరప్రాంత మైదానం సరిహద్దున గ్రేట్ ఎస్కార్పుమెంటు ఉంది. ఈ తీర ప్రాంతపు దక్షిణకొన భాగంలో స్వర్టుల్యాండు, మాల్మేస్బరీ మైదానం అని పిలుస్తారు. ఇది ఒక ముఖ్యమైన గోధుమ పెరుగుతున్న ప్రాంతం, ఇది శీతాకాలపు వర్షాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతం ఉత్తరభాగం నమక్వాల్యాండు అని పిలువబడుతుంది.<ref>Atlas of Southern Africa. (1984). p. 113. Readers Digest Association, Cape Town</ref> అది అధికంగా పొడి ప్రాంతంగా మారుతూ ఆరంజి నదికి చేరుకుంటుంది. శీతాకాలంలో ఇక్కడ స్వల్పంగా వర్షపాతం ఉంటుంది.<ref name="Altas1" /> ఇది ఆరెంజ్ నదికి చేరుకున్నప్పుడు మరింత శుష్కంగా మారుతుంది. వసంతకాలంలో (ఆగస్టు-సెప్టెంబరు) భారీ వర్షాల కారణంగా పూల తివాసిలా ఉన్న ప్రపంచంలోని అత్యంత అద్భుతమైన దృశ్యాలలో ఒకటిగా ఉంటుంది. [[File:Cape Floral Region Protected Areas-114212.jpg|thumb|[[Cape Floral Region Protected Areas]]]] దక్షిణాఫ్రికాలో ఒక చిన్న అట్లాంటికు ద్వీపసమూహం భాగంగా ఉంటుంది. ఎడ్వర్డు రాకుమారుని ద్వీపాలు అని పిలువబడే ఈ ద్వీపసముహంలో మారియను ద్వీపం ({{convert|abbr=on|290|km2|sqmi|disp=or}}) ప్రింసు ఎడ్వర్డు ద్వీపం, ({{convert|abbr=on|45|km2|sqmi|disp=or}}) (అదే పేరుతో ఉన్న కార్డియను ప్రొవింసులో ఉన్నది కాదు). === Climate === {{Main|Climate of South Africa}} [[File:Koppen-Geiger Map ZAF present.svg|thumb|[[Köppen climate classification|Köppen climate types]] of South Africa]] మూడు వైపులా అట్లాంటికు, హిందూ మహాసముద్రాల ఆవృత్తితమైన దక్షిణాఫ్రికాలో వాతావరణం దక్షిణార్థగోళంలో సమశీతోషణస్థితి ఉంటుంది. సగటు ఎత్తులో ఉండి ఉత్తరంవైపు (భూమధ్యరేఖ వైపుగా), మరింత లోతట్టుప్రాంతాలు క్రమంగా పెరుగుతూ ఉండటం వలన దక్షిణాఫ్రికాలో సాధారణంగా సమశీతోష్ణ వాతావరణం ఉంటుంది. ఈ వైవిధ్యభరితమైన భౌగోళిక స్థితి, సముద్ర ప్రభావం కారణంగా అనేక రకాల వాతావరణ మండలాలు ఉన్నాయి. సుదూర వాయవ్య దిశలో దక్షిణ నమిబు ఎడారి నుండి ఉప ఉష్ణమండలీయ వాతావరణం [[మొజాంబిక్]], హిందూ మహాసముద్రం సరిహద్దు వరకు వ్యాపించి ఉంటాయి. దక్షిణాఫ్రికాలో జూన్, ఆగస్టు మధ్య శీతాకాలాలు ఉంటాయి. నైరుతి ప్రాంతంలో మధ్యధరా వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. మధ్యప్రాచ్యంలో తడి శీతాకాలాలు, వేడి, పొడి వేసవికాలాలు ఉన్నాయి, ఇవి పొదలు, దట్టమైన ప్రసిద్ధ ఫైన్బోసు జీవపదార్ధాలను కలిగి ఉంటాయి. దక్షిణాఫ్రికాలోని ఈ ప్రాంతంలో వైన్ అధికంగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఈ ప్రాంతం ప్రత్యేకంగా గాలికి ప్రసిద్ధి చెందింది. సంవత్సరమంతటా ఇక్కడ నిరంతరాయంగా గాలి వీస్తుంటుంది. ఈ గాలి తీవ్రత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ చుట్టూ ప్రయాణిస్తుండే నావికులకు ప్రమాదకరమైనది. దీనివల్ల అనేక ఓడలు బద్దలు ఔతుంటాయి. దక్షిణ తీరంలో మరింత తూర్పున, వర్షపాతం ఏడాది పొడవునా ఒకేవిధంగా వర్షపాతం ఉంటుంది. ఫలితంగా ఇది ఒక పచ్చని భూభాగాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఈ ప్రాంతం ప్రముఖంగా గార్డెను రూటుగా పిలువబడుతుంది. ఫ్రీ స్టేట్ ముఖ్యంగా చదరంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే ఇది అధిక పీఠభూమిలో కేంద్రంగా ఉంది. వాలూ నదికి ఉత్తరాన, హైవేల్డు బాగా నీటిపారుదల కలిగిన ప్రాంతంగా ఉంది. ఇది ఉష్ణ ఉపఉష్ణమండల తీవ్రతను అనుభవించదు. హైవెల్డు కేంద్రంలో ఉన్న జోహాంసుస్బర్గు సముద్ర మట్టానికి 1,740 మీ (5,709 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. వార్షిక వర్షపాతం 760 మి.మీ (29.9 అం) గా ఉంటుంది. మంచు అరుదుగా హిమపాతం ఉన్నప్పటికీ ఈ ప్రాంతంలో శీతాకాలాలు చల్లగా ఉంటాయి. హైవేల్డు ఆగ్నేయ దిక్కున ఉన్న అధిక డ్రేకెన్స్బర్గు పర్వతాలు శీతాకాలంలో పరిమిత స్కీయింగు అవకాశాలను అందిస్తాయి. దక్షిణాఫ్రికా ప్రధాన భూభాగంలో అత్యంత చల్లగా ఉన్న పశ్చిమ రోగెజెల్డు పర్వతాలలో సదర్లాండు ఉంది. ఇక్కడ మద్యశీతాకాల ఉష్ణోగ్రతలు -15 ° సెం (5 ° ఫా) వరకు ఉంటాయి. ప్రిన్సు ఎడ్వర్డు దీవులు వార్షిక ఉష్ణోగ్రతలు చల్లగా ఉంటాయి. కానీ సదర్లాండులో విపరీత చల్లని వాతావరణం ఉంటుంది. దక్షిణాఫ్రికా ప్రధాన భూభాగంలో అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతలు కలిగివున్నాయి: 1948 లో ఉపనది సమీపంలోని నార్తర్ను కేప్ కలహరిలో <ref>{{cite web |url=http://www.safrica.info/about/geography/geography.htm |title=South Africa's geography |publisher=Safrica.info |url-status=dead |df= |access-date=2 మే 2019 |archive-date=8 జూన్ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100608121736/http://www.safrica.info/about/geography/geography.htm }}</ref> వద్ద అధిక ఉష్ణోగ్రత ఉష్ణోగ్రత నమోదైంది అయితే ఈ ఉష్ణోగ్రత అనధికారికమైనదిగా భావించబడుతుంది. ప్రామాణిక పరికరాలు అధికారిక అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 48.8 ° సెం (119.84 ° ఫా).ఇది 1993 జనవరిలో వియూల్డ్రిఫులో నమూదైంది.<ref>{{cite book|title=South Africa yearbook|url=https://books.google.com/books?id=SMdzAAAAMAAJ|year=1997|publisher=South African Communication Service|page=3}}</ref> === Biodiversity === {{See also|Wildlife of South Africa|Protected areas of South Africa|Marine biodiversity of South Africa}} 1994 జూన్ 4 న జీవవైవిధ్యంపై రియో కన్వెన్షను మీద దక్షిణాఫ్రికా సంతకం చేసింది. 1995 నవంబరు 2 న సమావేశానికి పార్టీగా మారింది.<ref>{{cite web|url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties |access-date=8 December 2012}}</ref> ఇది తరువాత జాతీయ బయోడైవర్శిటీ స్ట్రాటజీ అండ్ యాక్షను ప్లానును ఉత్పత్తి చేసింది. ఇది 2006 జూన్ 7 న సమావేశానికి సమర్పించబడింది.<ref name="cbd.int">{{cite web|url=http://www.cbd.int/doc/world/cm/cm-nbsap-01-p1-en.pdf |title=South Africa's National Biodiversity Strategy and Action Plan |access-date=10 December 2012}}</ref> ప్రపంచంలోని 17 మహావైద్యం కలిగిన దేశాలలో దేశం 6 వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://institutoaqualung.com.br/info_biodiversidade23.html |title=Biodiversity of the world by countries |publisher=Institutoaqualung.com.br |url-status=deviated |df= |access-date=2 మే 2019 |archive-date=1 నవంబరు 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101101120514/http://institutoaqualung.com.br/info_biodiversidade23.html |archivedate=2010-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101101120514/http://institutoaqualung.com.br/info_biodiversidade23.html }}</ref> ==== Animals ==== [[File:South African Giraffes, fighting.jpg|thumb|South African giraffe, Kruger National Park]] [[File:African buffalo (Syncerus caffer) male with Oxpecker.jpg|alt=African buffalo (Syncerus caffer) male with red-billed oxpecker (Buphagus erythrorhynchus), Phinda Private Game Reserve, KwaZulu Natal, South Africa|thumb|African buffalo (''Syncerus caffer'') male with red-billed oxpecker (''Buphagus erythrorhynchus''), Phinda Private Game Reserve, KwaZulu Natal, South Africa]] ఆఫ్రికా చిరుతలు, దక్షిణాఫ్రికా చిరుతలు, దక్షిణాది తెల్లని ఖడ్గమృగాలు, నీలం వన్యప్రాణి, కుడసు, ఇపాలాసు, హైనాయసు, హిప్పోపోటంసు, దక్షిణాఫ్రికా జిరాఫీలు వంటి అనేక క్షీరదాలు బుషువెల్డులో కనిపిస్తాయి. ఉత్తరాన ఉన్న ఈశాన్య ప్రాంతంలో బుషువెల్డులో గణనీయమైన స్థాయిలో క్రుగేరు నేషనలు పార్కు, సాబి ఇసుక గేం రిజర్వు, అదే విధంగా " వాటర్బర్గు జీవావరణం " ఉన్నాయి. దక్షిణాఫ్రికాలో ఎన్నో స్థానిక జాతులు ఉన్నాయి. వాటిలో కరూ ప్రాంతంలో ఉన్న " రివరైను రాబిటు " (నది కుందేలు) తీవ్రంగా అంతరించిపోతున్న స్థితిలో ఉంది. ==== Fungi ==== 1945 వరకు 4900 జాతుల శిలీంధ్రాలు (లైకెన్-ఏర్పడిన జాతులతో సహా) నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite journal | last1 = Rong | first1 = I. H. | last2 = Baxter | first2 = A. P. | doi = 10.3114/sim.55.1.1 | title = The South African National Collection of Fungi: Celebrating a centenary 1905–2005 | journal = Studies in Mycology | volume = 55 | pages = 1–12 | year = 2006 | pmid =18490968| pmc =2104721 }}</ref> 2006 లో దక్షిణాఫ్రికాలో శిలీంధ్రాల సంఖ్య సుమారు 2,00,000 జాతులు ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది. కాని కీటకాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్న ఖాతా శిలీంధ్రాలను తీసుకోలేదు. <ref>{{Cite journal | doi = 10.3114/sim.55.1.13 | last1 = Crous | first1 = P. W. | last2 = Rong | first2 = I. H. | last3 = Wood | first3 = A. | last4 = Lee | first4 = S. | last5 = Glen | first5 = H. | last6 = Botha | first6 = W. l | last7 = Slippers | first7 = B. | last8 = De Beer | first8 = W. Z. | last9 = Wingfield | first9 = M. J. | last10 = Hawksworth | first10 = D. L. | title = How many species of fungi are there at the tip of Africa? | journal = Studies in Mycology | volume = 55 | pages = 13–33 | year = 2006 | pmid = 18490969 | pmc = 2104731 }}</ref> సరిగ్గా ఉంటే దక్షిణాఫ్రికా శిలీంధ్రాల సంఖ్య దాని మొక్కల కంటే అధికంగా ఉంటుంది. కనీసం కొన్ని ప్రధాన దక్షిణాఫ్రికా పర్యావరణ ప్రాంతాలలో అరుదైన అధిక శాతం శిలీంధ్రాలు ఉంటాయి. అవి సంభవించే మొక్కల పరంగా అత్యంత ప్రత్యేకమైనవి.<ref>{{cite web |url=http://fabiserv.up.ac.za/webresources/pdf/02cccd42960c651fba2eee15dd3c180b.pdf |author1=Marincowitz, S. |author2=Crous, P.W. |author3=Groenewald J.Z. |author4=Wingfield, M.J. |title=Microfungi occurring on Proteaceae in the fynbos. CBS Biodiversity Series 7 |year=2008 |url-status=deviated |df= |access-date=2 మే 2019 |archive-date=29 జూలై 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729211209/http://fabiserv.up.ac.za/webresources/pdf/02cccd42960c651fba2eee15dd3c180b.pdf |archivedate=2013-07-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729211209/http://fabiserv.up.ac.za/webresources/pdf/02cccd42960c651fba2eee15dd3c180b.pdf }}</ref> దేశం జీవవైవిధ్యం వ్యూహం, కార్యాచరణ ప్రణాళిక శిలీంధ్రాలు (లైకెన్-ఏర్పడే శిలీంధ్రాలతో సహా) గురించి పేర్కొనలేదు.<ref name="cbd.int" /> ==== Plants ==== [[File:Forest outside of Durban.jpg|thumb|Subtropical forest near Durban]] [[File:KNP Landscape.jpg|thumb|[[Lowveld]] vegetation of the Kruger National Park]] దక్షిణాఫ్రికా 22,000 కంటే ఎక్కువ వేర్వేరు మొక్కలు, లేదా భూమిపై ఉన్న అన్ని జాతుల 9% లో,<ref>{{cite book|author1=Marco Lambertini|title=A Anturalist's Guide to the Tropics|url=https://archive.org/details/naturalistsguide0000lamb|publisher=University Of Chicago Press|isbn=978-0-226-46828-0|page=[https://archive.org/details/naturalistsguide0000lamb/page/46 46]|edition=Revised edition (May 15, 2000)|language=en|chapter=The Flora / The Richest Botany in the World|date=2000-05-15}}</ref> ముఖ్యంగా మొక్కల వైవిధ్యంలో గొప్పదిగా గుర్తించబడుతుంది. దక్షిణాఫ్రికాలోని హైవెల్డులో అత్యంత ప్రబలమైన పచ్చిక ప్రాంతం ఉంది. వర్షపాతం తక్కువగా ఉండే వాయవ్యప్రాంతంలో మొక్కలు అరుదుగా ఉంటాయి. ఇక్కడ మొక్కల వివిధ గడ్డి, తక్కువ పొదలు, అకాసియా వృక్షాలు, ప్రధానంగా ఒంటె-ముల్లు (వచేలియా ఎరియోబాబా), తెల్లకాయ ఉంటాయి. తక్కువ వర్షపాతం కారణంగా వాయవ్య దిశగా మరింత తక్కువగా ఉంటుంది. చాలా వేడిగా, పొడిగా ఉన్న నమకలాండు ప్రాంతంలో, అలోయిసు, యుఫోర్బియాసు వంటి అనేక రకాల నీటిని నిల్వచేసే స్కలెంట్లు ఉన్నాయి. ఈశాన్యంలో దట్టమైన గడ్డి, ముళ్ళ సవన్నా నెమ్మదిగా పొదల సవన్నా లోకి మారుతుంది. క్రూగరు జాతీయ ఉద్యానవనానికి ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతంలో బాబోబ్ చెట్లు గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.southafrica-travel.net/pages/e_plants.htm |title=Plants and Vegetation in South Africa |publisher=Southafrica-travel.net |access-date=30 October 2011}}</ref> కేప్ ఫ్లోరిస్టికు ప్రాంతంలో ఉన్న వృక్షసంపద ఎక్కువ భాగం ఉన్న ఫింబోసు బయోమే పశ్చిమ పూర్వీకుల కేంద్రానికి చెందిన ఒక చిన్న ప్రాంతంలో ఉంది. దీనిలో 9,000 కంటే ఎక్కువ జాతులు ఉన్నాయి. మొక్కల వైవిధ్యం పరంగా భూమిపై అత్యంత సంపన్న ప్రాంతాలు.{{Citation needed|date=July 2013}} మొక్కలలో అధికంగా పైను, సూది వంటి ఆకులు సతతహరిత హార్డు-ఆకు మొక్కలు ఉంటాయి. దక్షిణాఫ్రికా పుష్పించే మొక్కల సమూహం ప్రోటీయ జాతి ప్రాధాన్యత వహిస్తుంది. దక్షిణాఫ్రికాలో ఇవి సుమారు 130 రకాల జాతులు ఉన్నాయి. దక్షిణాఫ్రికాలో పుష్పించే మొక్కలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. దక్షిణాఫ్రికాలో 1% మాత్రమే అటవీప్రాంతం ఉంది. దాదాపుగా క్వాజులు-నాటాలు వంటి తేమతోకూడిన తీరప్రాంత మైదానాలలో దాదాపుగా నదీ ముఖద్వారాలలో దక్షిణాఫ్రికా మడ అడవుల ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి. మంటనే అడవులు అని పిలవబడే వన్యప్రాంతంలో కాల్పుల నుండి దూరంగా ఉన్న చిన్న అడవులు కూడా ఉన్నాయి. దిగుమతి చేసుకున్న చెట్ల జాతుల పెంపకం ప్రధానంగా స్థానికజాతికి చెందని యూకలిప్టసు, పైను వంటివి ఉన్నాయి. === రక్షితప్రాంతాల వివాదాలు === గత నాలుగు దశాబ్దాల్లో దక్షిణాఫ్రికా వన్యప్రాణుల సహజ నివాస ప్రాంతాలను కోల్పోయింది. ముఖ్యంగా 19 వ శతాబ్దంలో అధిక జనాభా, అభివృద్ధి విధానాల కారణంగా జరిగిన అటవీ నిర్మూలన వన్యప్రాణుల నివాసాలకు విధ్వంసకరంగా మారింది. స్థానిక జీవవైవిధ్యానికి ముప్పు, ఇప్పటికే అరుదుగా ఉన్న అనేక వన్యప్రాణుల (ఉదాహరణకు బ్లాక్ వాట్లె, పోర్టు జాక్సను విల్లో, హకీయా, లాంటానా, జాకరండా)లకు, ఇప్పటికే క్షీణించిపోతున్న నీటి వనరులకు దక్షిణాఫ్రికా అత్యంత ప్రమాదకరమైన దేశాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది. మొట్టమొదటి ఐరోపా స్థిరనివాసులచే కనుగొనబడిన మొట్టమొదటి సమశీతోష్ణ అడవిలో ప్రస్తుతం చిన్న పాచెసు మాత్రమే మిగిలివుండే వరకు నిర్దాక్షిణ్యంగా దోపిడీ చెయ్యబడింది. ప్రస్తుతం దక్షిణప్రాంతంలో పసుపు పచ్చని చెట్లు (పడోకోర్పసు లటిఫోలియసు), స్టింక్వుడు (ఓకోటె బల్లట), దక్షిణాఫ్రికా నల్ల ఐరన్వుడు (ఒలీ లారిఫోలియా) వంటివి ప్రభుత్వ రక్షణలో ఉన్నాయి. 2014 లో దక్షిణాఫ్రికా డిపార్ట్మెంటు ఆఫు ఎన్విరాన్మెంటలు ఎఫైర్సు గణాంకాలు రికార్డు స్థాయిలో 1,215 ఖడ్గమృగాలు చనిపోయాయని తెలియజేసాయి.<ref>{{cite news |author=Environmental Affairs |url=https://www.environment.gov.za/mediarelease/molewa_waragainstpoaching2015 |title=Progress in the war against poaching |work=Environmental Affairs |date=22 January 2015 |access-date=22 January 2015 |location=South Africa |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123231507/https://www.environment.gov.za/mediarelease/molewa_waragainstpoaching2015 |archive-date=23 January 2015 |df=dmy-all |archivedate=23 జనవరి 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123231507/https://www.environment.gov.za/mediarelease/molewa_waragainstpoaching2015 }}</ref> శీతోష్ణస్థితి మార్పు ఎక్కువ వేడిని కలిగిస్తూ ఇప్పటికే పాక్షిక-శుష్క ప్రాంతాలను మరింత శుష్కింపజేస్తాయని భావిస్తున్నారు. తీవ్రమైన వాతావరణ విపత్తులు తరచుగా సంభవిస్తాయని, వరదలు, కరువు వంటి ప్రకృతి విపత్తులు తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తాయని హెచ్చరిస్తున్నారు. దక్షిణాఫ్రికా నేషనలు బయోడైవర్శిటీ ఇంస్టిట్యూటు <ref name="SANBI">{{cite web |url=http://www.sanbi.org/ |title=South African National Biodiversity Institute |publisher=Sanbi.org |date=30 September 2011 |access-date=30 October 2011 |archive-date=1 సెప్టెంబర్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901083818/http://www.sanbi.org/ |url-status=dead }}</ref> దక్షిణాఫ్రికా ప్రాంతాలలో ఉష్ణోగ్రత అధికరించింది. 2050 నాటికి ఇప్పటికే " హాటు హింటరులాండు "గా గుర్తించబడిన నార్తర్ను కేప్ ప్రాంతంలో వసంత ఋతువు, వేసవికాలంలో తీరం వెంట సుమారుగా 1 ° సెం (1.8 ° ఫా) ఉష్ణోగ్రత 4 ° సెం (7.2ఫా) చేరుకుంటుందని భావిస్తున్నారు. కేప్ ఫ్లోరలు కింగ్డం గ్లోబలు బయోడైవర్సిటీ హాటుస్పాట్లలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది. ఇది వాతావరణ మార్పుల ద్వారా చాలా తీవ్రంగా బాధించబడుతుంది. కరువు, తరచుగా, తీవ్రంగా సంభవిస్తున్న అగ్నిప్రమాదాలు సంభవిస్తాయి. ఉష్ణోగ్రతలు అధిరోహించడం ఇప్పటికే ప్రమాద స్థాయిలో ఉన్న జంతుజాతులు పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకు పోతాయని భావిస్తున్నారు. {{multiple image | align = center | direction = horizontal | header=Biodiversity of South Africa | image1=Protea cynaroides 5.jpg | alt1= | caption1=King protea, national flower | width1={{#expr: (120 * 666 / 599) round 0}} | image2=Fynbos.jpg | alt2= | caption2=Fynbos, Cape Floristic Region | width2={{#expr: (120 * 512 / 384) round 0}} | image3= Blue crane SA.jpg | alt3= | caption3=Blue crane, national bird | width3={{#expr: (120 * 800 / 555) round 0}} | image4=Weskus Nasionale Park.jpg | alt4= | caption4=Flowers in the West Coast National Park | width4={{#expr: (120 * 520 / 390) round 0}} }} == ఆర్ధికరంగం == [[File:Annual per capita personal income by race group in South Africa relative to white levels.svg|lang=en|upright=1.7|thumb|right|Annual [[per capita personal income]] by race group in South Africa relative to white levels|link=దస్త్రం:Annual_per_capita_personal_income_by_race_group_in_South_Africa_relative_to_white_levels.svg%3Flang=en]] [[File:Johannesburg Stock Exchange.jpg|thumb|upright|The Johannesburg Stock Exchange (JSE) is the largest stock exchange on the African continent]] దక్షిణాఫ్రికాలో మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉంది. అతిపెద్ద ఆర్థికవ్యవస్థ కలిగిన ఆఫ్రికాదేశాలలో రెండవ స్థానంలో ([[నైజీరియా]] తర్వాత) ఉంది. ఇది ఆఫ్రికాలోని ఇతర ఉప-సహారా దేశాలలో అత్యధిక తలసరి స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి (జి.డి.పి) కలిగిన దేశంగా ఉంది. (2012 నాటికి $ 11,750 అమెరికా డాలర్లు కొనుగోలు సామర్థ్యం). అయినప్పటికీ దక్షిణాఫ్రికా ఇప్పటికీ తీవ్రమైన పేదరికం, నిరుద్యోగం సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నది. గినా కోఎఫీషియంట్ చేత లెక్కించబడిన ఆదాయ అసమానత అత్యధింగా ఉన్న ప్రపంచ దేశాలలో మొదటి 10 దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://hdrstats.undp.org/en/indicators/161.html |title=Inequality in income or expenditure / Gini index, Human Development Report 2007/08 |publisher=Hdrstats.undp.org |date=4 November 2010 |url-status=dead |access-date=3 మే 2019 |archive-date=17 అక్టోబరు 2009 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kbHWMLQA?url=http://hdrstats.undp.org/en/indicators/161.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |title=Distribution of family income – Gini index |publisher=Cia.gov |access-date=26 June 2013 |website= |archive-date=23 జూలై 2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/5rRcwIiYs?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |url-status=deviated |archivedate=13 ఆగస్టు 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080813045724/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iol.co.za/business/business-news/south-africa-has-widest-gap-between-rich-and-poor-1.707558 |title=South Africa has highest gap between rich and poor |publisher=Business Report |date=28 September 2009 |url-status=dead |access-date=3 మే 2019 |archive-date=23 అక్టోబరు 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111023162404/http://www.iol.co.za/business/business-news/south-africa-has-widest-gap-between-rich-and-poor-1.707558 }}</ref> ప్రపంచంలోని చాలా పేద దేశాల ఉన్నట్లు దక్షిణాఫ్రికాలో అభివృద్ధి చెందుతున్న అనధికారిక ఆర్థిక వ్యవస్థ లేదు. దక్షిణాఫ్రికా ఉద్యోగాలలో కేవలం 15% మాత్రమే అనధికారిక రంగంలో ఉన్నాయి. [[బ్రెజిలు]] భారతదేశంలో సగానికంటే అధికం, [[ఇండోనేషియా]]లో దాదాపు మూడవ వంతు ఉన్నాయి. ఆర్గనైజేషను ఫర్ ఎకనామికు కో-ఆపరేషను అండ్ డెవలప్మెంటు (ఒ.ఇ.సి.డి) ఈ వ్యత్యాసాన్ని దక్షిణాఫ్రికా సంక్షేమ వ్యవస్థ కారణమని ఆపాదిస్తుంది.<ref name="economist1">{{cite news|title=South Africa's economy: How it could do even better.|url=http://www.economist.com/node/16647365|work=The Economist|access-date=17 October 2011|date=22 July 2010}}</ref> ప్రపంచ బ్యాంకు పరిశోధన ఆధారంగా తలసరి జిడిపి, మానవ అభివృద్ధి సూచిక వర్గీకరణలో విపరీతమైన వ్యత్యాసాలు కలిగిన ఆఫ్రికా దేశాలలో దక్షిణాఫ్రికా ఒకటి అని భావిస్తున్నారు. బోత్సువానాలో మాత్రమే అత్యధికవ్యత్యాసం ఉంది.<ref>{{cite web|title=DEPWeb: Beyond Economic Growth|url=http://www.worldbank.org/depweb/english/beyond/global/chapter15.html|publisher=The World Bank Group|access-date=17 October 2011|archive-date=6 నవంబరు 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106020301/http://www.worldbank.org/depweb/english/beyond/global/chapter15.html|url-status=dead}}</ref> 1994 తరువాత ప్రభుత్వ విధానం ద్రవ్యోల్బణాన్ని తగ్గించి, ప్రజా నిధులను స్థిరీకరించి అలాగే కొన్ని విదేశీ పెట్టుబడిని ఆకర్షించింది. అయితే వృద్ధి మాత్రం ఇప్పటికీ సగటుకంటే తక్కువగానే ఉంది.<ref name="assessment2008-2">{{cite web |url=http://www.oecd.org/document/63/0,3343,en_2649_34577_40981951_1_1_1_1,00.html |title=Economic Assessment of South Africa 2008: Achieving Accelerated and Shared Growth for South Africa |publisher=OECD |url-status=dead |df= |access-date=3 మే 2019 |archive-date=9 ఆగస్టు 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090809083550/http://www.oecd.org//document//63//0%2C3343%2Cen_2649_34577_40981951_1_1_1_1%2C00.html }}</ref> 2004 నుండి ఆర్థిక వృద్ధి గణనీయంగా పెరిగింది; ఉద్యోగావకాశాలు, రాజధాని నిర్మాణం రెండూ అభివృద్ధి చెందాయి.<ref name="assessment2008-2" /> జాకబ్ జుమా అధ్యక్ష పదవీ కాలంలో ప్రభుత్వం ప్రభుత్వ-యాజమాన్య సంస్థల (ఎస్.ఒ.ఇ) పాత్రను అభివృద్ధి చేసింది. అతిపెద్ద ఎస్.ఒ.ఇ.లలో కొన్ని ఎస్కోం, ఎలెక్ట్రికు పవర్ మోనోపోలీ, సౌత్ ఆఫ్రికా ఎయిర్వేసు (ఎస్.ఎ.ఎ), ట్రాంసునెట్, రైలురోడు, పోర్టు మోనోపోలీ. ఈ ఎస్.ఒ.ఇ. లలో కొన్ని లాభదాయకంగా పనిచేయడం లేదు. ఎస్.ఎ.ఎ. వంటివి 20 సంవత్సరాలలో R30 బిలియన్లు గడించాయి.<ref>"Commanding Plights." ''The Economist'' 29 August 2015: 37-38. Print.</ref> దక్షిణాఫ్రికా ఒక ప్రసిద్ధ పర్యాటక కేంద్రంగా ఉంది. పర్యాటకం నుండి గణనీయమైన ఆదాయం వస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.investec.com/NR/rdonlyres/13AEE8DD-1266-420D-B7BE-DCF92C12967F/4035/TourismUpdateOctober2005.pdf |title=SA Economic Research&nbsp;– Tourism Update |date=October 2005 |publisher=m/ Investec |url-status=deviated |df= |access-date=3 మే 2019 |archive-date=24 జూన్ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624211743/http://www.investec.com/NR/rdonlyres/13AEE8DD-1266-420D-B7BE-DCF92C12967F/4035/TourismUpdateOctober2005.pdf |archivedate=2008-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624211743/http://www.investec.com/NR/rdonlyres/13AEE8DD-1266-420D-B7BE-DCF92C12967F/4035/TourismUpdateOctober2005.pdf }}</ref> ఇతర ఆఫ్రికా దేశాలతో సహా దక్షిణాఫ్రికా ప్రధాన అంతర్జాతీయ వ్యాపార భాగస్వాములు - [[జర్మనీ]], [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]], [[చైనా]], [[జపాన్]], [[యునైటెడ్ కింగ్డం]], [[స్పెయిన్]].<ref name=factbook>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html|title=South Africa|website=The World Factbook|publisher=CIA|access-date=2019-05-03|archive-date=2020-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html|url-status=deviated|archivedate=2020-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200621164208/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html}}</ref> దక్షిణాఫ్రికా వ్యవసాయ పరిశ్రమ సుమారు 10% ఉద్యోగావకాశాలు కల్పిస్తుంది. ఆఫ్రికాలోని ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే చాలా ఇది తక్కువగా ఉంటుంది. అదేవిధంగా శ్రామికులకు పనిని అందిస్తూ దేశ జి.డి.పి.లో 2.6%కి భాగస్వామ్యం వహిస్తూ ఉంది.<ref name="HRW">{{cite book|title=Unequal protection the state response to violent crime on South African farms|year=2001|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-263-0|url=https://www.hrw.org/reports/2001/safrica2/}}</ref> భూమి శుష్కత కారణంగా, పంట ఉత్పత్తికి 13.5% భూభాగం మాత్రమే సహకరిస్తుంది. అధిక సారవంతమైన భూమి కేవలం 3% మాత్రమే ఉన్నట్లు భావిస్తారు.<ref>{{cite book|last=Mohamed|first=Najma|editor=Ben Cousins|title=At the Crossroads: Land and Agrarian Reform in South Africa Into the 21st Century|year=2000|publisher=Programme for Land and Agrarian Studies (PLAAS)|isbn=978-1-86808-467-8|chapter=Greening Land and Agrarian Reform: A Case for Sustainable Agriculture}}</ref> 2013 ఆగస్టులో " ఎఫ్.డి.ఐ. మాగజైను " ఆధారంగా దక్షిణాఫ్రికా ఆర్థిక సమర్ధతలో, కార్మిక పర్యావరణం, వ్యయ-సమర్థత, మౌలిక సదుపాయాలు, వ్యాపార అనుకూలత, విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి వ్యూహంలో ఆఫ్రికాదేశాలలో అగ్రస్థానంలో ఉందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.fdiintelligence.com/Locations/Middle-East-Africa/African-Countries-of-the-Future-2013-14|title=African Countries of the Future 2013/14|publisher=fDiIntelligence.com|access-date=4 December 2013|archive-date=11 డిసెంబరు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211072835/http://www.fdiintelligence.com/Locations/Middle-East-Africa/African-Countries-of-the-Future-2013-14|url-status=dead}}</ref> ఫైనాంసు సీక్రెటు ఇండెక్సు (ఎఫ్డిఐ) దక్షిణాఫ్రికా ప్రపంచంలో 50 వ సురక్షితమైన పన్ను స్వర్గంగా ఉంది. === కార్మిక రంగం === [[File:Graaff Fruit-Ceres packing.jpg|thumb|Workers packing pears for export in the [[Ceres, Western Cape|Ceres Valley]], Western Cape]] 1995-2003 లో మద్యకాలంలో అధికారిక ఉద్యోగాల సంఖ్య తగ్గింది. అనధికారిక ఉద్యోగాలు అధికరించాయి; మొత్తం నిరుద్యోగం మరింత అధికరించింది.<ref name="sach3">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/nft/2006/soafrica/eng/pasoafr/sach3.pdf|title=Post-Apartheid South Africa: the First Ten Years&nbsp;– Unemployment and the Labor Market|publisher=IMF}}</ref> నల్లజాతి ప్రజల వ్యక్తిగత యాజమాన్యాన్ని ప్రోత్సహించడంపై దృష్టి సారించడం కోసం, దక్షిణాఫ్రికా అభివృద్ధి బ్యాంకులో పరిశోధన, సమాచారం కోసం ప్రధాన ఆర్థికవేత్త అయిన " నెవా మక్గేట్లా " ప్రభుత్వం బ్లాక్ ఎకనమికు సాధికారత (బీఎఎ) విధానాలు విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.businessday.co.za/articles/Content.aspx?id=105049 |title=Inequality on scale found in SA bites like acid |author=Neva Makgetla |website=Business Day |location=South Africa |date=31 March 2010 |access-date=26 June 2013 |archive-date=25 మే 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525230302/http://www.businessday.co.za/articles/Content.aspx?id=105049 |url-status=dead }}</ref> అధికారిక నిశ్చయాత్మక కార్యాచరణ విధానాలు నల్లజాతీయుల ఆర్థిక సంపద, నల్లజాతి మధ్యతరగతి ప్రజలసంఖ్యలో పెరుగుదల కనిపించింది. <ref>{{cite web|url=http://mg.co.za/article/2006-01-15-black-middle-class-boosts-car-sales-in-south-africa |title=Black middle class boosts car sales in South Africa&nbsp;– Business&nbsp;– Mail & Guardian Online |website=Mail & Guardian |date=15 January 2006 |access-date=30 October 2011}}</ref> ఇతర సమస్యలలో ప్రభుత్వ యాజమాన్యం, జోక్యం ప్రాధాన్యత వహిస్తూ ఉన్నాయి. ఇది పలు రంగాలలో ప్రవేశించడానికి అధిక అడ్డంకులను విధించింది.<ref name="assessment2008">{{cite web |url=http://www.oecd.org/document/11/0,3343,en_2649_33733_40977483_1_1_1_1,00.html |title=Economic Assessment of South Africa 2008 |publisher=OECD |url-status=dead |df= |access-date=3 మే 2019 |archive-date=23 ఏప్రిల్ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090423133919/http://www.oecd.org/document/11/0%2C3343%2Cen_2649_33733_40977483_1_1_1_1%2C00.html }}</ref> కఠినమైన కార్మికుల నియంత్రణ నిరుద్యోగ సమస్యలకు దోహదం చేసింది.<ref name="sach3" /> అనేక ఆఫ్రికన్ దేశాలతో పాటు గత 20 సంవత్సరాల్లో దక్షిణాఫ్రికా "బ్రెయిన్ డ్రెయిన్"ను ఎదుర్కొంటోంది.<ref>{{cite journal|url=http://jae.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/13/suppl_2/ii15 |title=World Bank, IMF study 2004 |doi=10.1093/jae/ejh042 |date=3 December 2004 |access-date=30 May 2010|last1=Collier|first1=P.|journal=Journal of African Economies|volume=13|pages=ii15–ii54|citeseerx=10.1.1.203.2508 }}</ref> ఆరోగ్య సంరక్షణ మౌలిక సదుపాయాల మీద ఆధారపడే వారి శ్రేయస్సు దాదాపుగా హానికరంగా ఉంటుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.equinetafrica.org/bibl/docs/healthpersonnel.pdf |title=Health Personnel in Southern Africa: Confronting maldistribution and brain drain |url-status=deviated |df=dmy-all |access-date=3 మే 2019 |archive-date=30 ఏప్రిల్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430024959/http://www.equinetafrica.org/bibl/docs/healthpersonnel.pdf |archivedate=2011-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430024959/http://www.equinetafrica.org/bibl/docs/healthpersonnel.pdf }}</ref> దక్షిణాఫ్రికాలో నైపుణ్యం ఉన్నప్పటికీ దక్షిణాఫ్రికా నైపుణ్యాల పంపిణీ వారసత్వాన్ని ప్రదర్శించేందుకు జాతిసంఘర్షణలు, విదేశాకు చెందిన దక్షిణాఫ్రికా శ్వేతజాతి విధానాలు అడ్డంకులుగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |author=Haroon Bhorat|url=http://www.ilo.org/public/english/protection/migrant/download/imp/imp52e.pdf |title=Skilled Labour Migration from Developing Countries: Study on South and Southern Africa |publisher=International Labour Office |year=2002 |access-date=26 June 2013|display-authors=etal}}</ref> అయినప్పటికీ మేధోశుష్కత చూపించడానికి ఉద్దేశించిన గణాంకాలు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి. విదేశీ పని ఒప్పందాల గడువు దాటి స్వదేశానికి చేరుకున్న కార్మికుల నైపుణ్యం లెక్కకట్టలేదని భావిస్తున్నారు. అనేక సర్వేల ప్రకారం,<ref>{{cite news|title=South Africa's brain-drain generation returning home |url=http://articles.cnn.com/2010-11-18/world/south.africa.migration_1_south-africans-violent-crime-job-seekers?_s=PM:WORLD |publisher=CNN World |access-date=4 June 2011 |date=22 April 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216061534/http://articles.cnn.com/2010-11-18/world/south.africa.migration_1_south-africans-violent-crime-job-seekers?_s=PM%3AWORLD |archive-date=16 December 2010 |df= }}</ref><ref>{{cite web|title=South Africa's brain drain reversing|url=http://www.timeslive.co.za/business/article535687.ece/South-Africas-brain-drain-reversing|publisher=Times Live|access-date=4 June 2011|website=|archive-date=5 జనవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105223407/http://www.timeslive.co.za/business/article535687.ece/South-Africas-brain-drain-reversing|url-status=deviated|archivedate=5 జనవరి 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120105223407/http://www.timeslive.co.za/business/article535687.ece/South-Africas-brain-drain-reversing}}</ref> 2008-2009 ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభం, విదేశీ పని ఒప్పందాల గడువు తర్వాత మేధోశుష్కత మొదలైంది. 2011 మొదటి త్రైమాసికంలో ప్రొఫెషనల్ ప్రావిడెంట్ సొసైటీ (పిపిఎస్) సర్వేలో 84% స్థాయిని గ్రాడ్యుయేటు నిపుణులను విశ్వసనీయ స్థాయిలో నమోదు చేశారు.<ref>{{cite web|title=Graduates confident about SA|url=http://www.timeslive.co.za/local/article1041111.ece/Graduates-confident-about-SA|publisher=Times Live|access-date=4 June 2011|website=|archive-date=5 జనవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105211726/http://www.timeslive.co.za/local/article1041111.ece/Graduates-confident-about-SA|url-status=deviated|archivedate=5 జనవరి 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120105211726/http://www.timeslive.co.za/local/article1041111.ece/Graduates-confident-about-SA}}</ref> చట్టవిరుద్ధ వలసదారులు అనధికారిక వ్యాపారంలో పాల్గొంటారు.<ref>{{cite journal |url=http://www.iss.co.za/pubs/ASR/5No4/StrategigPerspectives.html |title=Strategic Perspectives on Illegal Immigration into South Africa |journal=African Security Review |volume=5 |issue=4 |year=1996 |author=Solomon, Hussein |doi=10.1080/10246029.1996.9627681 |page=3 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20051019134404/http://www.iss.co.za/Pubs/ASR/5No4/StrategigPerspectives.html |archive-date=19 October 2005 |accessdate=3 మే 2019 |archivedate=19 అక్టోబరు 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051019134404/http://www.iss.co.za/Pubs/ASR/5No4/StrategigPerspectives.html }}</ref> దక్షిణాఫ్రికాకు చెందిన అనేక వలసదారులు నిరుపేదలుగా జీవించడం కొనసాగుతుంది. 1994 నుండి ఇమ్మిగ్రేషను పాలసీ మరింత నిషేధించబడింది.<ref>{{cite web|author1=Mattes, Robert|author2=Crush, Jonathan|author3=Richmond, Wayne|title=The Brain Gain: Skilled Migrants and Immigration Policy in Post-Apartheid South Africa|url=http://www.queensu.ca/samp/sampresources/samppublications/policyseries/policy20.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051125214008/http://www.queensu.ca/samp/sampresources/samppublications/policyseries/policy20.htm|archive-date=25 నవంబరు 2005|access-date=3 మే 2019|website=Southern African Migration Project, Queens College, Canada}}</ref> === సైంసు, సాంకేతికత === [[File:Mark Shuttleworth NASA.jpg|thumb|[[Mark Shuttleworth]] in space]] దక్షిణాఫ్రికాలో అనేక ముఖ్యమైన శాస్త్రీయ, సాంకేతిక పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి. 1967 డిసెంబరులో గ్రోటు స్కురు హాస్పిటలులో కార్డియాక్యాను బర్నార్డు మొట్టమొదటి మానవ హృదయ మార్పిడికి చికిత్స చేసాడు. మాక్సు థాయిలరు పసుపు జ్వరానికి వ్యతిరేకంగా టీకాను అభివృద్ధి చేశాడు. అలెను మెక్లీడ్ కోర్మాకు ఎక్సు- రే కంప్యూటు టోమోగ్రఫీ (సి.టి. స్కాన్)మార్గదర్శకం వహించాడు. ఆరోను క్లగు క్రిస్టలోగ్రాఫికు ఎలక్ట్రాను మైక్రోస్కోపీ పద్ధతులు అభివృద్ధి చేసాడు. బర్నార్డు మినహా, ఈ పురోభివృద్ధులన్నీ నోబెలు బహుమతులతో గుర్తించబడ్డాయి. సిడ్నీ బ్రాన్నేరు ఇటీవల 2002 లో పరమాణు జీవశాస్త్రంలో తన మార్గదర్శక రచన కొరకు నోబులు పురస్కారం గెలిచాడు. మార్కు షటిల్వేవరు తొలి ఇంటర్నెటు భద్రతా సంస్థ తవెటును స్థాపించాడు. దీనిని తర్వాత ప్రపంచ-నాయకుడు వెరిసైను కొనుగోలు చేశారు. బయోటెక్నాలజీ, ఇన్ఫర్మేషను టెక్నాలజీ, ఇతర హై టెక్నాలజీ రంగాలలో వ్యవస్థాపకతలను ప్రోత్సహించేందుకు ప్రభుత్వం ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ దక్షిణాఫ్రికాలో గుర్తించదగ్గ ఇతర సంచలనాత్మక కంపెనీలు స్థాపించబడలేదు. దక్షిణాఫ్రికా ఉత్పాదనలో అత్యధికంగా సాంకేతికాభివృద్ధితో ముడిపడి ఉందని భావించబడుతుంది. ఫారు ఈస్ట్రను ఆర్థికవ్యవస్థలతో పోటీపడలేదని భావించబడుతుంది. రిపబ్లిక్ దాని ఖనిజ సంపదను శాశ్వతత్వంగ నిబెట్టడానికి అధిక సాంకేతికత మీద దృష్టిసారించి ఆర్థిక వ్యవస్థ మరింత బదిలీ చేయటానికి ప్రభుత్వానికి లక్ష్యంగా పనిచేయాలని భావిస్తున్నారు. దక్షిణాఫ్రికా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఖగోళ కమ్యూనిటీని అభివృద్ధి చేసింది. దీనికి సదరన్ ఆఫ్రికన్ పెద్ద టెలిస్కోప్ను ఉంది. ఇది దక్షిణ అర్థగోళంలో అతిపెద్ద ఆప్టికలు టెలిస్కోపుగా గుర్తించబడుతుంది. దక్షిణాఫ్రికా ప్రస్తుతం కారో అర్రే టెలిస్కోప్ను 1.5 బిలియన్ల స్క్వేరు కిలోమీటరు అర్రే ప్రాజెక్టు కొరకు పాతుఫైండరుగా నిర్మిస్తోంది.<ref>{{cite web|url=http://www.skatelescope.org/news/2nd-april-news/|title=SKA announces Founding Board and selects Jodrell Bank Observatory to host Project Office|publisher=SKA 2011|date=2 April 2011|access-date=14 April 2011}}</ref> 2012 మే 25 న స్క్వేరు కిలోమీటరు అర్రే టెలిస్కోపు హోస్టింగు దక్షిణాఫ్రికా, [[ఆస్ట్రేలియా]], [[న్యూజీలాండ్]] సైట్లు రెండింటికీ విభజించబోతున్నట్లు ప్రకటించబడింది.<ref name=autogenerated1>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18194984 | title=Africa and Australasia to share Square Kilometre Array | publisher=BBC | date=25 May 2012}}</ref> === నీటి సరఫరా, పారిశుధ్యం === దక్షిణాఫ్రికా నీటిసరఫరా రంగం ఉచిత ప్రాథమిక నీటి విధానం, నీటి బోర్డుల ఉనికిలో ఉన్నాయి. నీటిబోర్డులు పైపులైనుల, జలాశయాల మునిసిపాలిటీలకు నీటిని విక్రయించే భారీ నీటి సరఫరా సంస్థలను నిర్వహిస్తున్నాయి. ఈ విధానాలు సర్వీసు ప్రొవైడర్ల ఆర్థిక స్థిరత్వానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన సమస్యలకు దారితీశాయి. నిర్వహణ మీద దృష్టిని ఆకర్షించటానికి దారితీసింది. జాతి వివక్ష ముగిసిన తరువాత 1990 నుండి 2010 వరకు నీటిసరఫరాను 66% నుండి 79%కు అభివృద్ధి చేసారు.<ref name="JMP">[[WHO]]/[[UNICEF]]:[[Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation]]:[http://www.wssinfo.org/data-estimates/table/ Data table South Africa] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209002836/http://www.wssinfo.org/data-estimates/table/|date=9 February 2014}}, 2010. Retrieved 3 November 2012</ref> అదే కాలములో పారిశుద్ధ్య సదుపాయం 71% నుండి 79%కి పెరిగింది.<ref name="JMP" /> అయినప్పటికీ దక్షిణాఫ్రికాలో నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం సేవలను ప్రమాణాలను మెరుగుపర్చడానికి, నీటి పరిశ్రమకు పెట్టుబడి రాయితీలను అందించేందుకు ప్రభుత్వం నిబద్ధత ఉన్నప్పటికీ ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ఒత్తిడి అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.newswise.com/articles/view/688965/?sc=c59|title=Professor Says Cape Town Crisis Should Serve as a 'Wakeup Call to All Major U.S. Cities'|website=www.newswise.com|access-date=2018-06-14}}</ref> దక్షిణాఫ్రికా తూర్పు ప్రాంతాలలో ఎల్ నీనో పర్యావరణ సంబంధం కలిగి ఉన్న కాలానుగుణ కరువుల వలన బాధపడుతోంది.<ref name="whyCapeTownDroughtConversation">{{cite web|url=https://theconversation.com/why-cape-towns-drought-was-so-hard-to-forecast-84735|title=Why Cape Town's drought was so hard to forecast|first=Bruce|last=Hewitson|publisher=}}</ref> 2018 ప్రారంభంలో కేప్‌టౌనులో దేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలకంటే వ్యత్యాసమైన వాతావరణ నమూనాలు ఉన్నాయి.<ref name="whyCapeTownDroughtConversation"/> నగరం నీటి సరఫరా జూన్ చివరిలో పొడిగా ఉంటుందని నగరం నీటి సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొందని ఊహించబడింది. నీటి పొదుపు చర్యలలో ప్రతి పౌరుడు ఒక రోజుకు 50 లీటర్ల కంటే తక్కువ (13 US గ్యాలన్లు) ఉపయోగించవలసిన అవసరం ఏర్పడింది.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-42982959 "The 11 cities most likely to run out of drinking water – like Cape Town"] 11 February 2018. BBC News..</ref> == గణాంకాలు == [[File:South Africa population density map.svg|thumb|Map of population density in South Africa{{Clear}} {{Columns |col1 = {{legend|#ffffcc|&lt;1 /km<sup>2</sup>}} {{legend|#ffeda0|1–3 /km<sup>2</sup>}} {{legend|#fed976|3–10 /km<sup>2</sup>}} {{legend|#feb24c|10–30 /km<sup>2</sup>}} {{legend|#fd8d3c|30–100 /km<sup>2</sup>}} |col2= {{legend|#fc4e2a|100–300 /km<sup>2</sup>}} {{legend|#e31a1c|300–1000 /km<sup>2</sup>}} {{legend|#bc0026|1000–3000 /km<sup>2</sup>}} {{legend|#800026|&gt;3000 /km<sup>2</sup>}}}} ]] {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|Population{{UN_Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|Year ! style="background:#cfb;"|Million |- |style="text-align:left;"|1950 ||style="text-align:right;"|13.6 |- |style="text-align:left;"|2000 ||style="text-align:right;"|45.7 |- |style="text-align:left;"|{{UN_Population|Year}} ||style="text-align:right;"|{{#expr:{{formatnum:{{UN_Population|South Africa}}|R}}/1e6 round 1}} |} దక్షిణాఫ్రికా వైవిధ్య మూలాలు, సంస్కృతులు, భాషలు, మతాలకు చెందిన సుమారు 55 మిలియన్ల మంది (2016)జనసంఖ్య కలిగిన దేశంగా ఉంది. 2011 లో జనాభా గణనను నిర్వహింనిన తరువాత 2016 లో నిర్వహించిన ఇటీవలి సర్వేల జాతీయ సర్వే నిర్వహించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.statssa.gov.za/?page_id=6283 |title=Community Survey 2016 |publisher=Statistics South Africa |access-date=2 May 2018}}</ref> దాదాపు 3 మిలియన్ల మంది జింబాబ్వేయులతో సహా 5 మిలియన్ల అక్రమ వలసదారులు దక్షిణాఫ్రికాలో ఉన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2008/05/23/africa/23saf.php |title=Anti-immigrant violence spreads in South Africa, with attacks reported in Cape Town&nbsp;– The New York Times |website=International Herald Tribune |date=23 May 2008 |url-status=dead |access-date=3 మే 2019 |archive-date=21 ఫిబ్రవరి 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221002431/http://www.iht.com/articles/2008/05/23/africa/23saf.php }}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.sky.com/story/573086/escape-from-mugabe-zimbabwes-exodus |title=Escape From Mugabe: Zimbabwe's Exodus |url-status=dead |df= |access-date=3 మే 2019 |archive-date=24 జనవరి 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124000311/http://news.sky.com/story/573086/escape-from-mugabe-zimbabwes-exodus }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fin24.com/articles/default/display_article.aspx?ArticleId=1518-25_2035097 |title=More illegals set to flood SA |publisher=Fin24 |url-status=dead |df= |access-date=3 మే 2019 |archive-date=14 ఫిబ్రవరి 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214052122/http://www.fin24.com/articles/default/display_article.aspx?ArticleId=1518-25_2035097 }}</ref> 2008 మే 11 న దక్షిణాఫ్రికాలో వలస ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా అల్లర్లు సంభవించాయి.<ref name="bbc">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7396868.stm|title=South African mob kills migrants|publisher=BBC |access-date=19 May 2008 | date=12 May 2008}}</ref><ref>{{cite news|author=Barry Bearak|title=Immigrants Fleeing Fury of South African Mobs|date=23 May 2008|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/05/23/world/africa/23safrica.html?_r=1&ref=africa&oref=slogin|access-date=5 August 2008}}</ref> దక్షిణాఫ్రికా గణాంకాలు ప్రజల ఐదు జాతి జనాభా సమూహాల గణాంకాల వివరాలను మాత్రమే నమోదు చేస్తుంది.<ref>{{cite news|last=Lehohla |first=Pali |title=Debate over race and censuses not peculiar to SA |url=http://www.statssa.gov.za/news_archive/05may2005_1.asp |date=5 May 2005 |newspaper=Business Report |access-date=25 August 2013 |quote=Others pointed out that the repeal of the Population Registration Act in 1991 removed any legal basis for specifying 'race'. The Identification Act of 1997 makes no mention of race. On the other hand, the Employment Equity Act speaks of 'designated groups' being 'black people, women and people with disabilities'. The Act defines 'black' as referring to 'Africans, coloureds and Indians'. Apartheid and the racial identification which underpinned it explicitly linked race with differential access to resources and power. If the post-apartheid order was committed to remedying this, race would have to be included in surveys and censuses, so that progress in eradicating the consequences of apartheid could be measured and monitored. This was the reasoning that led to a 'self-identifying' question about 'race' or 'population group' in both the 1996 and 2001 population censuses, and in Statistics SA's household survey programme. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814143522/http://www.statssa.gov.za/news_archive/05may2005_1.asp |archive-date=14 August 2007 |df= }}</ref> ఈ సమూహాలకు సంబంధించిన 2011 జనాభా లెక్కలు:నల్లజాతి ఆఫ్రికన్లు 79.2%, శ్వేతజాతి ప్రజలు 8.9%, ఇతర వర్ణాలకు చెందిన ప్రజలు 8.9%, ఆసియన్లు 2.5%, ఇతర ప్రజలు ప్రత్యేకంగా 0.5% గుర్తించబడలేదు.<ref name=cib11/> 1911 లో నిర్వహించబడిన దక్షిణాఫ్రికాలో మొదటి జనాభా గణనలో శ్వేతజాతీయులు 22% ఉండగా 1980 నాటికి వీరి శాతం 16%కి తగ్గింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sq43lnbklEUC&pg=PA42|title=South Africa: time running out: the report of the Study Commission on U.S. Policy Toward Southern Africa|author=|publisher=University of California Press|year=1981|isbn=978-0-520-04547-7|page=42}}</ref> దక్షిణాఫ్రికాలో గణనీయమైన సంఖ్యలో శరణార్థులు, కాందిశీకులు ఉన్నారు. ప్రపంచ శరణార్ధుల సర్వే 2008 ఆధారంగా " యు.ఎస్. కమిటీ ఫర్ రెఫ్యూజీస్ అండ్ ఇమ్మిగ్రాంట్సు " ప్రచురణలో ఈ జనాభా 2007 లో సుమారుగా 1,44,700 గా ఉంది.<ref name="World Refugee Survey 2008" /> జింబాబ్వే ప్రజలు (48,400), డి.ఆర్.సి. ప్రజలు (24,800), సోమాలియా ప్రజలు (12,900), 10,000 మందికి పైగా ఇతర ప్రజలు శరణార్థులు, ఆశ్రయం కోరే ప్రజలను లెక్కించారు.<ref name="World Refugee Survey 2008" /> ఈ ప్రజలు ప్రధానంగా జోహాంసుబర్గు, ప్రిటోరియా, డర్బను, కేప్ టౌను, పోర్టు ఎలిజబెతు ప్రాంతాలలో నివసించాయి.<ref name="World Refugee Survey 2008">{{cite news |title=World Refugee Survey 2008 |publisher=U.S. Committee for Refugees and Immigrants |date=19 June 2008 |url=http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2008-world-refugee-survey.html |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019224639/http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2008-world-refugee-survey.html |archive-date=19 October 2014 |df= |access-date=3 మే 2019 |archivedate=28 డిసెంబరు 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121228132236/http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2008-world-refugee-survey.html }}</ref> === భాషలు === [[File:South Africa dominant language map.svg|right|thumb|Map showing the dominant [[Languages of South Africa|South African languages]] by area {{legend|#80b1d3|జులు (22.7%)}} {{legend|#fb8072|షోసా (16.0%)}} {{legend|#8dd3c7|ఆఫ్రికాన్స్ (13.5%)}} {{legend|#ffffb3|[[ఆంగ్ల భాష|ఇంగ్లీషు]] (9.6%)}} {{legend|#fdb462|ఉత్తర సోతో (9.1%)}} {{legend|#fccde5|ట్స్వానా (8.0%)}} {{legend|#b3de69|దక్షిణ సోతో (7.6%)}} {{legend|#ffed6f|ట్సోంగా (4.5%)}} {{legend|#bc80bd|స్వాజీ (2.5%)}} {{legend|#ccebc5|వెండా (2.4%)}} {{legend|#bebada|దక్షిణ ఎన్డెబెలె (2.1%)}} {{legend|#d0d0d0|None dominant}}]] దక్షిణాఫ్రికాలో 11 అధికారిక భాషలు ఉన్నాయి:<ref>{{cite web |url=http://www.fs.gov.za/Departments/SAC/Library/DEPART/lang_legislation1.htm |title=Constitution of South Africa, Chapter 1, Section 6 |publisher=Fs.gov.za |url-status=deviated |df= |access-date=3 మే 2019 |archive-date=13 నవంబరు 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113225722/http://www.fs.gov.za/Departments/SAC/Library/DEPART/lang_legislation1.htm |archivedate=2012-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113225722/http://www.fs.gov.za/Departments/SAC/Library/DEPART/lang_legislation1.htm }}</ref> జులూ, షోసా, ఆఫ్రికాన్సు, ఇంగ్లీషు, ఉత్తర సోతో, ట్వావానా, దక్షిణ సోతో, సోంగా, స్వాజీ, వెండా, దక్షిణ దెబెలె (మొదటి భాష మాట్లాడేవారు). బహుళభాషలు అధికార భాషలుగా ఉన్న ప్రపంచ దేశాలలో దక్షిణాఫ్రికా 4 వ స్థానంలో ఉంది. మిగిలిన 3 దేశాలలో [[బొలీవియా]], [[భారతదేశం]], [[జింబాబ్వే]]లు ఉన్నాయి. అన్ని భాషలు అధికారికంగా సమానం అయినప్పటికీ కొన్ని భాషలు ఇతరులకంటే అధికంగా వాడుకలో ఉన్నాయి. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జులు (22.7%), షోసా (16.0%), ఆఫ్రికాన్సు (13.5%) మొదటి భాషలుగా ఉన్నాయి.<ref name=cib11>{{cite book |title=Census 2011: Census in brief |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |publisher=Statistics South Africa |location=Pretoria |year=2012 |isbn=978-0621413885 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150513171240/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 May 2015 |url-status=live |pages=23–25 }}</ref> ఇంగ్లీషు వాణిజ్య, విజ్ఞాన భాషగా గుర్తింపు పొందినప్పటికీ ఇది నాలుగో స్థానంలో ఉంది. 2011 లో దక్షిణాఫ్రికాలో కేవలం 9.6% మంది మొదటి భాషగా జాబితా చేయబడింది; కానీ దేశం వాస్తవ లింగుయా ఫ్రాంకాగా మిగిలిపోయింది.<ref name="cib11" /> దేశం అనేక అనధికారిక భాషలను కూడా గుర్తించింది. వాటిలో ఫనగలో, ఖో, లోబేడు, నామా, ఉత్తర తెదేవి, ఫుతి, దక్షిణాఫ్రికా సంకేత భాష ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/people/language.htm |title=The languages of South Africa |publisher=SouthAfrica.info |date=4 February 1997 |access-date=7 November 2010 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304001836/http://www.southafrica.info/about/people/language.htm |archive-date=4 March 2011 |df=dmy-all }}</ref> ఈ అనధికారిక భాషలను కొన్ని అధికారిక ఉపయోగాలలో పరిమిత ప్రాంతాలలో వాడబడుతున్నాయి. ఇక్కడ ఈ భాషలు ప్రబలంగా ఉన్నాయని నిర్ధారించబడింది. ప్రజల అనధికారిక భాషలలో శాను, ఖోఖోయి భాషలు అనేక ప్రాంతీయ మాండలికాలు ఉన్నాయి. ఉత్తరసరిహద్దులో ఉన్న [[నమీబియా]], [[బోత్సువానా]], ఇతర ప్రాంతాలలోకి విస్తరించాయి. ఇతర ఆఫ్రికన్ల నుండి శారీరక వైవిధ్యమైన ఈ ప్రజలు తమ వేట-సేకరణ సమాజాల ఆధారంగా వారి స్వంత సాంస్కృతిక గుర్తింపును కలిగి ఉన్నారు. వారు ఒక గొప్ప విస్తృతికి పరిమితమయ్యారు. మిగిలిన భాషలు అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్నాయి. శ్వేతజాతి దక్షిణాఫ్రికన్లు ఇటాలియను, పోర్చుగీసు (నల్ల అంగోలాన్సు, మోజాంబికన్ల కూడా వాడుకభాషలుగా ఉన్నాయి), జర్మన్, గ్రీకు భాషలు శ్వేతజాతి ఆఫ్రికన్లకు వాడుకభాషలుగా ఉన్నాయి. దక్షిణాఫ్రికాలో ఫ్రాంకోఫోన్ ఆఫ్రికా నుండి వచ్చిన వలసదారులు ఫ్రెంచి మాట్లాడతారు.భారతీయ దక్షిణాఫ్రికా ప్రజలకు హిందీ, తమిళం, తెలుగు, ఉర్దూ వంటి కొన్ని భారతీయ భాషలు వాడుకభాషలుగా ఉన్నాయి. === మతం === [[File:Wolmaransstad-NG Kerk-001.jpg|thumb|left|[[Nederduits Gereformeerde Kerk]] in [[Wolmaransstad]]]] {{bar box |title=దక్షిణాఫ్రికాలో మతం (2010)<ref>{{cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/south-africa#/?affiliations_religion_id=11&affiliations_year=2010&region_name=All+Countries&restrictions_year=2015|title=Religions in South Africa – PEW-GRF|website=www.globalreligiousfutures.org}}</ref> |titlebar= |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|ప్రొటెస్టంట్లు|#B57EDC|73.2}} {{bar percent|మతం లేదు|black|14.9}} {{bar percent|[[కాథలిక్]]|darkblue|7.4}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|1.7}} {{bar percent|[[హిందూ]]|orange|1.1}} {{bar percent|ఇతరాలు|silver|1.7}} }} 2001 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా క్రైస్తవులు జనాభాలో 79.8% మంది ఉన్నారు. వీరిలో అధికభాగం పలు ప్రొటెస్టంటు తెగల సభ్యులు (విస్తృతంగా సింక్రటికు ఆఫ్రికన్లు ప్రారంభించిన చర్చిలు), మైనార్టీ రోమను కాథలిక్కులు, ఇతర క్రైస్తవుల సభ్యులు ఉన్నారు. రోమను కాథలికు (7.1%), మెథడిస్టు (6.8%), డచ్చి సంస్కరణ (నెదరు డీట్సు గెరెఫార్మీర్డే కెర్కు; 6.7%), ఆంగ్లికను (3.8%) ఉన్నారు. మిగిలిన క్రైస్తవ చర్చిల సభ్యులు మరొక 36% జనాభాలో ఉన్నారు. ముస్లిం జనాభా 1.5%, [[దక్షిణాఫ్రికాలో హిందూమతం|హిందువులు]] 1.2%,<ref name="state.gov" /> సంప్రదాయ ఆఫ్రికా మతం 0.3%, జుడాయిజం 0.2% ఉన్నారు. 15.1% ప్రజలకు మతపరమైన అనుబంధం లేదు. 0.6% "ఇతర",1.4% "పేర్కొనబడలేదు."<ref name=factbook /><ref name="state.gov">{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51496.htm|title=South Africa&nbsp;– Section I. Religious Demography|publisher=U.S. Department of State|access-date=15 July 2006}}</ref><ref>{{cite book|author1=Wessel Bentley|author2=Dion Angus Forster|title=Methodism in Southern Africa: A Celebration of Wesleyan Mission|year=2008|publisher=AcadSA|isbn=978-1-920212-29-2|pages=97–98|chapter=God's mission in our context, healing and transforming responses}}</ref> ఆఫ్రికన్లు ప్రారంభించిన చర్చిలు క్రైస్తవ సమూహాలలో అతిపెద్దవిగా ఏర్పడ్డాయి. సాంప్రదాయ ఆఫ్రికన్ మతాలకు వ్యవస్థీకృత మతంతో ఏ విధమైన అనుబంధం లేదని పలువురు విశ్వసించారు. దక్షిణాఫ్రికాలో దాదాపుగా 2,00,000 మంది స్థానిక సంప్రదాయ చికిత్సకారులు ఉన్నారు, దక్షిణాఫ్రికాలో 60% ప్రజలు ఈ నొప్పి నివారణలకు వీరిని సంప్రదిస్తారు.<ref>{{cite book|author=van Wyk|author2=Ben-Erik |author3=van Oudtshoorn, Gericke N|year=1999|title=Medicinal Plants of South Africa|location=Pretoria|publisher=Briza Publications|isbn=978-1-875093-37-3|page=10}}</ref> వీరిని సాధారణంగా సాంగోమసు (ఇన్యాంగాసు) అని పిలుస్తారు. ఈ నొప్పి నివారణదారులు పూర్వీకుల ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాలను, స్థానిక జంతుజాలం, వృక్షసంపదకు సంబంధించిన విశ్వాసాలను మిశ్రితం చేసి చికిత్సకు ఉపయోగిస్తారు. సాధారణంగా మ్యుటి అని అంటారు. ఇది ఖాతాదారులకు వైద్యం చేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. చాలామంది ప్రజలు క్రిస్టియను, స్వదేశీ మతసంప్రదాయాల కలయికతో సంక్లిష్ట మతపరమైన పద్ధతులను కలిగి ఉన్నారు.<ref name="DoS">{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71325.htm |title=South Africa |publisher=State.gov |date=15 September 2006 |access-date=30 October 2011}}</ref> దక్షిణాఫ్రికాలోని ముస్లింలలో ప్రధానంగా రంగులలో ఉన్నవారు, భారతీయులుగా వర్గీకరించబడినవారు. నల్లజాతీయులు, తెల్ల దక్షిణాఫ్రికా మతమార్పిడి చేయబడిన ప్రజలుగా ఉన్నారు. మిగిలినవారు ఆఫ్రికాలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి ఇతరులు చేరారు.<ref name=csmonitor /> దక్షిణాఫ్రికా ముస్లింలు విశ్వాసం దేశంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. 1991 లో 12,000 ఉండగా 2004 లో 74,700 కు నల్లజాతి ముస్లింల సంఖ్యతో అభివృద్ధి చెందింది.<ref name=csmonitor>{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2002/0110/p13s1-woaf.html |title=In South Africa, many blacks convert to Islam / The Christian Science Monitor |website=The Christian Science Monitor |access-date=30 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.religionnewsblog.com/9398/muslims-say-their-faith-growing-fast-in-africa |title=Muslims say their faith growing fast in Africa |publisher=Religionnewsblog.com |access-date=7 November 2010}}</ref> దక్షిణాఫ్రికాలో ఇతర ఐరోపాలో స్థిరపడినవారిలో అల్పసంఖ్యాకులుగా వచ్చిన ఐరోపా యూదులు కూడా గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నారు. ఈ జనాభా 1970 నాటికి 120,000 ఉండగా ప్రస్తుతం 67,000 మంది మాత్రమే మిగిలి ఉన్నారు. మిగిలిన వారు ఇజ్రాయెలుకు వలసవెళ్లారు. అయినప్పటికీ దక్షిణాఫ్రికాలో యూదు సమూహం సంఖ్యాపరంగా ప్రపంచంలో 12 వ స్థానంలో ఉన్నారు.<ref>{{Citation | editor-last = Rebecca Weiner | editor-first = Rebecca Weiner |year=2010 | publisher = [[Jewish Virtual Library]] | title = South African Jewish History and Information | format = PDF | url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/South_Africa.html |access-date= 13 August 2010 }}</ref> == సంస్కృతి == దక్షిణాఫ్రికా నల్లజాతి మెజారిటీ ఇప్పటికీ గ్రామీణ నివాసులలో గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉంది. సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలు అత్యంత బలంగా మనుగడ సాగిస్తున్నాయి. నల్లజాతీయులలో పట్టణీకరణ, పాశ్చాత్యీకరించబడినందువల్ల, సాంప్రదాయక సంస్కృతి అంశాలు తగ్గాయి. ప్రారంభంలో మద్యతరగతి వారిలో శ్వేతజాతీయులు అధికంగా ఉన్నప్పటికీ క్రమంగా నల్లజాతి, రంగు, భారతీయ ప్రజల సంఖ్య అధికరించింది.<ref>{{cite news |url=http://www.fin24.co.za/articles/default/display_article.aspx?Nav=ns&ArticleID=1518-25_2117122 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822120841/http://www.fin24.co.za/articles/default/display_article.aspx?Nav=ns&ArticleID=1518-25_2117122 |archive-date=22 August 2007 |title=Black middle class explodes |date=22 May 2007 |publisher=FIN24 |url-status=deviated |df= |access-date=3 మే 2019 |archivedate=22 ఆగస్టు 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070822120841/http://www.fin24.co.za/articles/default/display_article.aspx?Nav=ns&ArticleID=1518-25_2117122 }}</ref> పశ్చిమ ఐరోపా, ఉత్తర అమెరికా, ఆస్ట్రేలేసియాలో కనిపించే ప్రజలలా దక్షిణాఫ్రికా అనేక విధాలుగా జీవనశైలిని కలిగి ఉంటారు. === కళలు === [[File:San Painting, Ukalamba Drakensberge 1.JPG|thumb|డ్రాకెన్స్‌బర్గ్ లోని రాతి చిత్రం]] దక్షిణాఫ్రికా కళా ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతన కళ వస్తువులు ఉన్నాయి. ఇవి దక్షిణాఫ్రికా గుహలో 75,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి కళాఖండాలు కనుగొనబడ్డాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts |title=World's Oldest Jewellery Found in Cave |publisher=Buzzle.com |access-date=16 April 2011 |location=London |first=Tim |last=Radford |date=16 April 2004}}</ref> క్రీస్తు పూర్వం సుమారు 10,000 లో దక్షిణాఫ్రికాలోకి వెళ్లిన ఖోసా ప్రజల గిరిజన గుహాచిత్రాల సమూహం నేటికి తమ స్వచ్ఛమైన కళల శైలులను ప్రదర్శిస్తున్నాయి. కళలు రూపాలను బంటు ప్రజలు (నగుని ప్రజలు) వారి సొంత పదజాలంతో భర్తీ చేశారు. ఆధునిక గనులు, పట్టణాలలో కొత్త కళాసంస్కృతులు పుట్టుకొచ్చాయి: ప్లాస్టికు స్ట్రిప్సు నుంచి సైకిళ్లకు సంబంధించిన ప్రతిదాన్నీ ఉపయోగించి ఒక డైనమికు కళ అభివృద్ధి చేయబడింది. 1850 ల నుండి ఐరోపా సంప్రదాయాలకు మారడం ద్వారా ఆఫ్రికాను ట్రెక్కర్లు, పట్టణ తెల్ల కళాకారుల డచ్చి-ప్రభావిత జానపద కళ, దృఢంగా ప్రస్తుతం అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. [[File:Olive Schreiner.jpg|thumb|upright|ఆలివ్ స్చ్రేనర్]] దక్షిణాఫ్రికా సాహిత్యం ఒక ప్రత్యేక సామాజిక, రాజకీయ చరిత్ర నుండి ఉద్భవించింది. ఒక ఆఫ్రికా భాషలో ఒక నల్ల రచయిత వ్రాసిన మొట్టమొదటి ప్రసిద్ధ నవలలో ఒకటి 1930 లో రాయబడిన సోలోమోన్ థీసిసో ప్లోట్జే మహుడి. 1950 లలో డ్రం పత్రిక రాజకీయ వ్యంగ్య, కల్పన, వ్యాసాల కేంద్రంగా మారింది. ఇది పట్టణ నల్లజాతి సంస్కృతి వెలుగులోకి తీసుకువచ్చింది. ప్రసిద్ధి చెందిన తెల్ల దక్షిణాఫ్రికా రచయితలలో అలాన్ పాటోన్ ఉన్నాడు. ఆయన 1948 లో " క్రై, ది బిలవ్డు కంట్రీ " నవలను ప్రచురించాడు. నాడిను గోర్డిమెరు 1991 లో సాహిత్యంలో నోబెలు బహుమతిని పొందిన మొట్టమొదటి దక్షిణాఫ్రికా పౌరుడు అయ్యాడు. జి.ఎం. కాట్జీ సాహిత్యంలో నోబెలు బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు. బహుమతిని ప్రదానం చేసినప్పుడు స్వీడిషు అకాడమీ ఇలా పేర్కొంది " కోట్జీ అసంఖ్యాకమైన గూయిసు "లో వెలుపలి నుండి ఆశ్చర్యకరమైన పాత్రను పోషించాడు."<ref name="Swedish Academy">{{cite news|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/press.html|title=The Nobel Prize in Literature: John Maxwell Coetzee|date=2 October 2003|publisher=Swedish Academy|access-date=2 August 2009}}</ref> అథోలు ఫ్యూగార్డు నాటకాలు దక్షిణాఫ్రికా లండను (రాయలు కోర్టు థియేటరు) న్యూ యార్కులో ప్రదర్శించాడు. ఆలివు స్చ్రేనేరు ది స్టోరీ ఆఫ్ యాన్ ఆఫ్రికను ఫార్ము (1883) విక్టోరియను సాహిత్యంలో ఒక ప్రచురించబడింది. ఇది అనేకమందిని ఫెమినిజాన్ని నవల రూపంలో పరిచయం చేసింది. బ్రెయిటెను బ్రైటెన్బాకు వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకంగా గెరిల్లా ఉద్యమంతో అతని ప్రమేయం కోసం జైలు పాలయ్యారు. ఆండ్రే బ్రింకు మొట్టమొదటిగా ఆఫ్రికా రచయితగా ఏ డ్రై వైటు సీజను విడుదల చేసిన తరువాత ప్రభుత్వం పుస్తకాన్ని నిషేధించింది. === ప్రబల సంస్కృతి === దక్షిణాఫ్రికా మీడియా రంగం పెద్దది. దక్షిణాఫ్రికా ఆఫ్రికా ప్రధాన మీడియా కేంద్రాలలో ఒకటిగా ఉంది. దక్షిణాఫ్రికా అనేక ప్రసారకులు, ప్రచురణలు మొత్తం జనాభా వైవిధ్యతను ప్రతిబింబిస్తున్నప్పటికీ, సాధారణంగా ఉపయోగించే భాష ఆంగ్లం. అయినప్పటికీ మొత్తం పది ఇతర అధికారిక భాషలు కొంతవరకు లేదా మరొకటి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి. దక్షిణాఫ్రికా సంగీతంలో గొప్ప వైవిధ్యం ఉంది. నల్లజాతి సంగీతకారులు అభివృద్ధి చేసిన క్వైటో శైలిని రేడియో, టెలివిజను, మ్యాగజైన్లు స్వీకరించాయి.<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2822/is_3_28/ai_n15648564/pg_5 |title=South African music after Apartheid: kwaito, the "party politic," and the appropriation of gold as a sign of success |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613074154/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2822/is_3_28/ai_n15648564/pg_5 |archive-date=13 June 2013 |df= }}</ref> బ్రెండా ఫాస్సీ "వీకెండ్ స్పెషల్" పాటతో కీర్తి పొందింది. ఇది ఆంగ్లంలో పాడినది. సోవియెటు స్ట్రింగు క్వార్టెటు ఒక ఆఫ్రికా బాణితో సాంప్రదాయిక సంగీతాన్ని ప్రదర్శిస్తున్న సమయంలో, సాంప్రదాయ సంగీత విద్వాంసులు లడీస్మితు బ్లాకు మామ్బాజోను స్వీకరించారు. దక్షిణాఫ్రికా ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన జాజ్ సంగీతకారులలో ముఖ్యంగా హ్యూ మాసెకెలా, జోనాసు గ్వాంగ్వా, అబ్దుల్లా ఇబ్రహీం, మిరియం మేక్బా, జోనాథను బట్లరు, క్రిసు మెక్గ్రెగారు, సతిమా బీ బెంజమిన్లు ప్రజాదరణ సంపాదించుకున్నారు. ఆఫ్రికన్ మ్యూజికులో సమకాలీన స్టీవు హోఫ్మేయరు, పానికి రాక్ బ్యాండు ఫోకోఫ్పోలిసికరు, [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] జెరెమీ లూప్సు వంటి పలు కళా ప్రక్రియలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ విజయం సాధించిన దక్షిణాఫ్రికా ప్రముఖ సంగీతకారులు జానీ క్లెగ్గు, అలాగే సీథరు కూడా ఉన్నారు. దక్షిణాఫ్రికా వెలుపల కొన్ని దక్షిణాఫ్రికా చలన చిత్ర నిర్మాణాలు ఉన్నప్పటికీ, దక్షిణాఫ్రికా గురించి అనేక విదేశీ చిత్రాలు తయారు చేయబడ్డాయి. దక్షిణాఫ్రికాని ఇటీవల సంవత్సరాల్లో చిత్రీకరించిన అత్యంత గొప్ప చిత్రం జిల్లా 9. ఇతర గుర్తించదగిన మినహాయింపులు చలనచిత్రం తోసీ. ఇది 2006 లో 78 వ అకాడెమి అవార్డులలో విదేశీ భాషా చిత్రంగా అకాడమీ అవార్డును గెలుచుకుంది. అలాగే యు- కార్మెను ఇ 2005 లో బెర్లిను ఖాయీలిషా ఇంటర్నేషనలు ఫిల్ము ఫెస్టివలలో గోల్డెను బేరు గెలుచుకుంది. 2015 లో ఆలివరు హెర్మన్ల చిత్రం ది ఎండ్లెసు నది వెనిసు ఫిలిం ఫెస్టివలుకు ఎంపికైన మొట్టమొదటి దక్షిణాఫ్రికా చిత్రంగా పేరు గాంచింది. === Cuisine === [[Image:Quarter Mutton Bunny Chow.jpg|thumb|right|An example of [[bunny chow]] served in [[Durban]], originated in the [[Indian South Africans|Indian South African]] community<ref name=FromCurries>{{cite book |title=From Curries to Kebabs: Recipes from the Indian Spice Trail |page=184 |url=https://books.google.com/books?id=yAgfQ6uxhRgC&pg=184#v=onepage&q&f=false |author=Jaffrey, Madhur |date=2003 |access-date=28 September 2015|isbn=978-0609607046 }}</ref>]] దక్షిణాఫ్రికా వంటకాలు విభిన్నంగా ఉన్నాయి; అనేక రకాల సంస్కృతుల నుండి ఆహారాలను ప్రజలు ఆస్వాదిస్తున్నారు. ప్రత్యేకించి విస్తార ఆహారాల రుచులను శాపుల్సుగా పర్యాటకులకు విక్రయిస్తారు. దక్షిణాఫ్రికా వంటకం భారీగా మాంసం ఆధారితంగా ఉంటాయి. ప్రత్యేకంగా దక్షిణాఫ్రికా సాంఘిక సేకరణను బ్రైయి అంటారు. ఇది బార్బెక్యూ వైవిధ్యం. దక్షిణాఫ్రికా కూడా ఒక పెద్ద వైను నిర్మాతగా అభివృద్ధి చెందింది. స్టెల్లియన్బొషు, ఫ్రాంక్షోకు, పార్లు, బ్యారీడాలు చుట్టూ ఉన్న లోయలలో కొన్ని ఉత్తమ ద్రాక్ష తోటలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.thewinedoctor.com/regionalguides/southafrica.shtml |title=South African Wine Guide: Stellenbosch, Constantia, Walker Bay and more |publisher=Thewinedoctor.com |access-date=30 October 2011 |website= |archive-date=18 జనవరి 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118223726/http://www.thewinedoctor.com/regionalguides/southafrica.shtml |url-status=deviated |archivedate=18 జనవరి 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118223726/http://www.thewinedoctor.com/regionalguides/southafrica.shtml }}</ref> === క్రీడలు === <!--- Note to editors: per [[WP:ENGVAR]], do not change "soccer" to "football", at least not without prior discussion on the talk page. ---> దక్షిణాఫ్రికా అత్యంత జనాదరణ పొందిన క్రీడలు సాకరు, రగ్బీ, క్రికెటు.<ref>{{cite web|url=http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm|title=Sport in South Africa|publisher=SouthAfrica.info|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=3 మే 2019|archive-date=29 జూన్ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629152527/http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm}}</ref> [[Image:KAGISO RABADA (15520328880).jpg|thumb|alt=Kagiso Rabada, South African cricketer|Kagiso Rabada, South African cricketer]] ముఖ్యమైన ఇతర క్రీడలు ఈత, అథ్లెటిక్సు, గోల్ఫు, బాక్సింగు, టెన్నిసు, రింగుబాలు, నెట్బాలు ఉన్నాయి. బాస్కెటు బాలు, సర్ఫింగు, స్కేట్బోర్డింగు వంటి ఇతర క్రీడలలో సాకరు యువతకు గొప్ప ఆధిక్యత కల్పిస్తూ మరింత ప్రజాదరణ పొందింది. ప్రధాన విదేశీ క్లబ్బులకు ఆడిన సాకరు ఆటగాళ్ళు స్టీవెను పియనేరు, లుకాసు రెడ్బే, ఫిలేమోన్ మసింగ్సా, బెన్నీ మెక్కార్తి, ఆరోను మోకోనా, డెల్రాను బక్లేలు ఉన్నారు. దక్షిణాఫ్రికా 2010 ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. ప్రపంచ కప్పుకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. ప్రెసిడెంటు " సెప్ బ్లాటరు" ఈ కార్యక్రమం విజయవంతంగా నిర్వహించినందుకు (దక్షిణాఫ్రికాకు 10 లో 9 వ స్థానంలో నిలిచింది) అవార్డును బహుకరించాడు.<ref>{{cite web |last=Cooper |first=Billy |title=South Africa gets 9/10 for World Cup |url=http://www.mg.co.za/article/2010-07-12-sa-gest-910-for-world-cup |website=[[Mail & Guardian]] |date=12 July 2010 |url-status=dead |access-date=3 మే 2019 |archive-date=15 జూలై 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715063001/http://www.mg.co.za/article/2010-07-12-sa-gest-910-for-world-cup }}</ref> [[File:Springbok parade.jpg|thumb|right|2007 రగ్బీ ప్రపంచ కప్ గెలిచిన తరువాత బస్ కవాతులో స్ప్రింగ్బోక్సు]] ప్రముఖ బాక్సింగు క్రీడాకారులలో బేబీ జేక్ జాకబు మాట్లాలా, వుయని బుంగ్యు, సుశి నసిటా, దింగాను తోబెల, గెర్రి కోట్జీ, బ్రయాను మిట్చెలు ప్రాధాయత వహిస్తూ ఉన్నారు. డర్బను సర్ఫరు జోర్డి స్మితును " 2010 బిల్బాబాంగు జే-బే ఓపెను" ప్రపంచంలోని అత్యధిక ర్యాంకులను కలిగిన సర్ఫరుగా చేసింది. ఫార్ములా వను మోటారు రేసింగు 1979 ప్రపంచ ఛాంపియను జోడి స్కెకెటరు దక్షిణాఫ్రికా పౌరుడు. ప్రముఖ ప్రస్తుత క్రికెటు ఆటగాళ్ళు కగిసో రబడ, ఎబి డి విల్లియర్సు, హషీమ్ ఆమ్లా, డేలు స్టెయిను, వెర్నను ఫిలండరు, ఫాఫు డ్ ప్లెస్సిసు వంటి చాలా మంది క్రికెటర్లు ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగులో కూడా పాల్గొంటారు. దక్షిణాఫ్రికా ఫ్రాంకోయిసు పియనేరు, జోస్టు వాను డెరు వెస్టుహ్యూజెను, డాని క్రావెను, ఫ్ర్రికు డు ప్రీజు, నాసు బోథా, బ్రయాను హబానా వంటి అనేక ప్రపంచ తరగతి రగ్బీ ఆటగాళ్లను కూడా తయారు చేసింది. దక్షిణాఫ్రికా " 1995 రగ్బీ ప్రపంచ కప్పు "కు ఆతిథ్యమిచ్చి అందులో విజయం సాధించింది. ఫ్రాంసులో 2007 రగ్బీ వరల్డు కప్పును గెలుచుకుంది. ఇది 2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్పు 2007 ప్రపంచ ట్వంటీ 20 ఛాంపియన్షిపుకు కూడా ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఫైనల్లో వెస్టిండీస్ను ఓడించడం ద్వారా దక్షిణాఫ్రికా జాతీయ క్రికెటు జట్టు 1998 ఐసిసి నాక్అవుట్ ట్రోఫీ ప్రారంభ ఎడిషనును కూడా గెలుచుకుంది. దక్షిణాఫ్రికా జాతీయ బ్లైండు క్రికెట్ జట్టు కూడా 1998 లో బ్లైండు క్రికెటు ప్రపంచ కప్ ప్రారంభ ఎడిషనును గెలుచుకుంది. 2004 లో ఏలాండ్సు లోని ఒలంపికు క్రీడలలో రోలాండు స్తోమను, లిండను ఫెర్నుసు, డారియను టౌన్సెండు, రైకు నీథింగ్ల స్విమ్మింగు జట్టు 4 × 100 ఫ్రీస్టైలు రిలేలో ప్రపంచ రికార్డును బద్దలుకొట్టింది. 1996 అట్లాంటా ఒలింపికు క్రీడలలో పెన్నీ హెయిన్సు ఒలింపికు గోల్డు గెలుచుకున్నాడు. 2012 లో ఆస్కారు పిస్టోరియసు లండనులో ఒలింపికు గేమ్సు పోటీ మొదటి డబులు ఆంపిటీ స్ప్రింటరు అయ్యాడు. గోల్ఫులో గారీ ప్లేయరును సాధారణంగా అన్ని కాలాలలోనూ గొప్ప గోల్ఫు ఆటగాళ్ళలో ఒకరిగా పరిగణించబడుతారు. దీనితో కెరీర్ గ్రాండు స్లాం గెలిచాడు. ఇది సాధించిన ఐదుగురు గోల్ఫు క్రీడాకారులలో ప్గారీ ప్లేయరు ఒకరు బాబీ లాకు, ఎర్నీ ఎల్సు, రిటఫు గూసెను, టిం క్లార్కు, ట్రెవరు ఇమ్మెల్మను, లూయిసు ఓస్తుయిజెను, చార్లు స్క్వార్టుజెలు వంటి ఇతర దక్షిణాఫ్రికా గోల్ఫు క్రీడాకారుల ఇతర టోర్నమెంట్లలో గెలుపొందరు. == అధ్యక్షులు == [[జాకబ్ జుమా]] - 2009 నుండి అధ్యక్షుడు == ఇవీ చూడండి == * [[జిమ్మీ క్రుగర్]] * [[వాల్ రాపావ-రస్కిన్]] * [[లీయాండా రెడ్డి]] * [[క్లేర్‌వుడ్ శ్రీ శివ సుబ్రహ్మణ్య స్వామి ఆలయం]] == మూలాలు == {{reflist|2}} == బయటి లింకులు == {{ఆఫ్రికా}} {{sisterlinks|South Africa}} * [http://www.gov.za/ Government of South Africa] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/south-africa.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122014112/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/south-africa.html |date=2008-11-22 }} * [https://web.archive.org/web/20081026035604/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/southafrica.htm South Africa] from ''UCB Libraries GovPubs'' {{DEFAULTSORT:దక్షిణాఫ్రికా}} [[వర్గం:ఆఫ్రికా]] [[వర్గం:కామన్వెల్తు దేశాలు]] dyfz8w5qvlmjjy8h5mzq7h746phiswq విశ్వంభర 0 89745 4963588 4690331 2026-09-21T10:12:37Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963588 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | | name = విశ్వంభర | image = [[ఫైలు:TeluguBookCover Viswambhara.jpg|right|thumb|200px|విశ్వంభర రెండవ ముద్రణ పుస్తక ముఖచిత్రం.]] | image_caption = | author = [[సి.నారాయణరెడ్డి]] | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = కవిత్వం | editor = | publisher = [[మౌక్తిక ప్రచురణలు]] | release_date = [[1980]] | pages = | isbn = | price = | ముద్రణ సంవత్సరాలు = [[1980]], [[1990]] | ప్రతులకు = | అంకితం = శ్రీ [[రమణయ్య రాజా]] }} '''విశ్వంభర''' [[డా.సి.నారాయణరెడ్డి]] రచించిన పద్య కావ్యము. ఈ గ్రంథానికి [[1988]] సంవత్సరంలో భారతదేశంలోని అత్యున్నతమైన [[జ్ఞానపీఠ పురస్కారం]] ప్రదానం చేయబడింది. సినారె దీనిని [[రాజాలక్ష్మీ ఫౌండేషన్]] వ్యవస్థాపకులు, తన ప్రియమిత్రులైన శ్రీ [[రమణయ్య రాజా]] గారికి అంకితమిచ్చారు. దీనిని మొదటిసారిగా 1980లో ముద్రించారు. ఈ విశ్వంభర కావ్యాన్ని కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు ఎం.ఏ.స్థాయిలో పాఠ్యగ్రంథంగా నిర్ణయించాయి. దీని మీద ఎం.ఫిల్., పి.హెచ్.డి. పట్టాల కోసం పరిశోధనలు జరిగాయి. దీనిని [[హిందీ]]లోకి ఆచార్య భీమసేన్ నిర్మల్, [[ఇంగ్లీషు]]లోకి డాక్టర్ అమరేంద్ర అనువదించారు. ==ప్రస్తావన== ఈ కావ్యానికి నాయకుడు [[మానవుడు]]. రంగస్థలం విశాల విశ్వంభర. ఇతివృత్తం తేదీలతో నిమిత్తంలేని, పేర్లతో అగత్యంలేని మనిషి కథ. ఈ కథకు నేపథ్యం ప్రకృతి. మనిషి ధరించే వివిధ భూమికలకు మూలధాతువులు మనశ్శక్తులు. [[అలెగ్జాండర్]], [[క్రీస్తు]], [[అశోకుడు]], [[సోక్రటీస్]], [[బుద్ధుడు]], [[లింకన్]], [[లెనిన్]], [[మార్క్స్]], [[గాంధీ]] - ఇలా ఇలా ఎన్నెన్ని రూపాలో మనిషికి! కామం, క్రోధం, లోభం, మదం, ఆత్మశోధనం, ప్రకృతిశక్తుల వశీకరణం - ఇలా ఇలా ఎన్నెన్ని విభిన్న ప్రవృత్తులో మనిషికి! ఆదిమదశ నుంచీ ఆధునికదశ వరకు మనిషి చేసిన ప్రస్థానాలు ఈ కావ్యంలోని ప్రకరణాలు. మనిషి సాధన త్రిముఖం - కళాత్మకం, వైజ్ఞానికం, ఆధ్యాత్మికం. ఈ సాధనలో అడుగడుగునా ఎదురుదెబ్బలు. క్షతుడైనా మనిషి తిరోగతుడు కాలేదు. ఇలాంటి మహోన్నతమైన ఆలోచనల రేఖాచిత్రం 'విశ్వంభర' కావ్యరచనకు పునాది. ==రచననుండి ఉదాహరణలు== [[ఫైలు:CNREDDY.JPG|thumb|right|విశ్వంభర రచయిత డా.సి. నారాయణరెడ్డి]] <poem> ; ఆరంభం నేను పుట్టక ముందే నెత్తి మీద నీలి తెర కాళ్ళ కింద ధూళి పొర ఆ తెరకు అద్దిన అద్దాల బిళ్లల్లో మిణుగురులు కనురెప్పలు మిటకరించాయి చిచ్చుముద్దల్లోంచి చిమ్ముకొచ్చిన పచ్చి వెలుగులు పాలమీగడల్లా పరుచుకున్నాయి'' ; ఇంకా బురద నవ్వింది కమలాలుగా పువ్వు నవ్వింది భ్రమరాలుగా పుడమి కదిలింది చరణాలుగా జడిమ కదలింది హరిణాలుగా నీటికి రెక్కలు మొలిచి నింగినందుకుంది నింగికి అడుగులు కదిలి నేలనందుకుంది వేయి తోటలను నరికిన చేయి పూయిస్తుందా ఒక్క పువ్వును ఉర్వీతలాన్ని వణికించిన శక్తి ఒక్క హృదయాన్ని జయిస్తుందా... ; ముగింపు మనసుకు తొడుగు మనిషి మనిషికి ఉడుపు జగతి ఇదే విశ్వంభరా తత్వం ఇదే అనంత జీవిత సత్యం.... </poem> ==అనువాదాలు== * విశ్వంభర కావ్యాన్ని డాక్టర్ అమరేంద్ర [[ఆంగ్ల భాష]]లోకి అనువదించారు. దీనిని స్టెర్లింగ్ పబ్లిషర్స్ 1986లో ముద్రించారు.<ref>[http://books.google.co.in/books/about/Viswambhara.html?id=zpUtAAAAMAAJ&redir_esc=y విశ్వంభర ఆంగ్ల అనువాదం గూగుల్ పుస్తకాల సైట్ లో.]</ref> * దీనిని [[హిందీ భాష]]లోకి ఆచార్య భీమసేన్ నిర్మల్ అనువదించారు. ==ప్రశంసలు, పురస్కారాలు== ఈ రచనకు 1988లో [[జ్ఞానపీఠ పురస్కారం]] లభించింది. ఆంగ్ల, హిందీ భాషలలోకి ఇది అనువదించబడింది. కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలలో దీనిని పాఠ్యగ్రంధంగా నిర్ణయించారు. దీనిపై డాక్టరేటు పరిశోధనలు కూడా జరిగాయి.<ref>[http://www.avkf.org/BookLink/display_author_books.php?author_id=63&PHPSESSID=8d25dcd7185219e9e1834059ff59e586 ఎ.వి.కె.ఎఫ్. పుస్తకప్రపంచం సైటులో పరిచయం]</ref>. కలకత్తా భారతీయ భాషా పరిషత్తు 'భిల్వారా' అవార్డును, త్రివేండ్రం కుమారన్‌ ఆసాన్‌ అవార్డును, సోవియెట్‌ ల్యాండ్‌ నెహ్రూ అవార్డును పొందింది. * ఈ రచన గురించి చీకోలు సుందరయ్య ఇలా వ్రాశాడు - <ref>{{Cite web |url=http://www.eenadu.net/sahithyam/display.asp?url=chaduvu8.htm |title=ఈనాడులో చీకోలు సుందరయ్య వ్యాసం |website= |access-date=2009-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612070118/http://eenadu.net/sahithyam/display.asp?url=chaduvu8.htm |archive-date=2010-06-12 |url-status=dead }}</ref> భూమ్యాకాశాల పుట్టుక నుంచి మొదలైన ఈ ''విశ్వంభర'' కాలం స్వరూపాన్ని, మనిషి వికాసాన్ని, చైతన్యాన్ని, ఆ చైతన్యం ప్రదర్శించిన విశ్వరూపాన్ని అనేక విధాలుగా ఆవిష్కరిస్తుంది. మానవ ప్రస్థానంలో మజిలీలు, ఆ మజిలీల పునాదుల మీద భవిష్యత్తరాలు సాధించిన విజయాలు, ఆ విజయాల సోపానాల మీద పయనించిన మానవుడు పొందిన అనుభవాలు... అన్నీ విశ్వంభరలో పాఠకుల కళ్లముందు సాక్షాత్కరిస్తాయి. మనశ్శక్తి వ్యక్తిగా సాగితే జీవిత చరిత్రగా, సమష్టిగా సాగితే సమాజ చరిత్రగా ఎలా కనిపిస్తుందో సినారె కలం దాన్ని ఒడిసి పట్టుకుని మనముందు నిలుపుతుంది. విశ్వంభర ఆధునిక ఐతిహాసిక వచన కవితా కావ్యం. కాల గమనానికి దర్పణం. తేదీలు, దస్తావేజులు, గణాంకాలు లేక మానవ చరిత్రను కీర్తిస్తున్న గానం. ఇందులో కవిత్వాన్ని ఆస్వాదించే వారికి అడుగడుగునా కవిత్వమే లభిస్తుంది... . ... కళాత్మకంగా, వైజ్ఞానికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా, సామాజికంగా అన్ని అంశాలను స్పృశిస్తోన్న విశ్వంభర మరో మాటలో చెప్పాలంటే ''మనసు కావ్యం'' ... . విశ్వంభరలోని మానవుడు, కథానాయకుడు ఒక్క భారతీయుడే అనుకోవడానికి వీల్లేదు. ఎందుకంటే ఇందులో సంపూర్ణ మానవ వికాసమే కావ్యాత్మగా ఉంది. సినారె ప్రతి పంక్తినీ చమత్కారంగా, రసాత్మకంగా తీర్చిదిద్దారు. భావాల్లో కొన్నిచోట్ల నూతనత్వం కొరవడినా సినారె నాజూకు నగిషీ పనితనం నూతనత్వం కలిగిస్తుంది. ఆధునిక కవిత్వంలోని గందరగోళం ఏమాత్రం లేకుండా ప్రతి దృశ్యం పాఠకుల ముందు కదలాడుతూ కాలయంత్రంలా సాగిపోతుంది. ఆ అనుభవాలతో తడిసిపోతుంది. * ఆచార్య ఎన్‌.గోపీ - "విశ్వంభర అంటే భూమి, ప్రపంచం అని అర్థాలు. అయితే ఇది కేవలం భూగోళం అనే మట్టిముద్దను గురించిన కావ్యం కాదు. ఆ మట్టిలో పుట్టిన మనిషి అనే ప్రాణి పొందిన వికారాన్ని గురించి, వికాసాన్ని గురించి ఆ వికాసక్రమంలో ఆ మనిషి చైతన్యస్థాయి గురించి, ఈ చైతన్యానికి మూలమైన మట్టితో అతని సంబంధాన్ని గురించి. మట్టే విశ్వంభర. విశ్వంభరే మానవుడు" * డా. పి.వి.రమణ - "విశ్వమానవ ఆత్మకథగా, అనుభవ గాథగా క్లాసిక్‌ ప్రమాణాలతో భావచిత్రాభి వ్యక్తి కవితా శిల్పంలో ప్రతీకాత్మంగా విశ్వంభర''ను అలంకరించారు. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[ముఖ్యమైన తెలుగు పుస్తకాల జాబితా]] ==మూలాలు== *విశ్వంభర, డా.సి.నారాయణరెడ్డి, రెండవ ముద్రణ, మౌక్తిక ప్రచురణలు, హైదరాబాదు, 1990. {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20120502050139/http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=3670 Dialectics of Man’s Evolution : Viswambhara – A Modern Epic by Dr. T. S. Chandra Mouli.] * [http://www.telugusahityam.com/2010/07/n-ayay-au-a-o-aaya-acoo-aic-aau-eae-ca.html తెలుగు సాహిత్యం.కాం లో విశ్వంభర కావ్యాన్ని ఉచితంగా పొందవచ్చును.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114055256/http://www.telugusahityam.com/2010/07/n-ayay-au-a-o-aaya-acoo-aic-aau-eae-ca.html |date=2012-01-14 }} * విశ్వంభర PDF book లింక్: https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.497811/page/13/mode/2up {{ఆధునిక యుగం}} {{తెలంగాణ సాహిత్యం}} [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1990 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1980 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] 0we0hbu246leu1wat03x08s8t08huoz మంచు తుఫాను 0 90378 4963313 4094988 2026-09-20T14:38:56Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963313 wikitext text/x-wiki [[File:Ice storm.jpg|thumb|right|300px|మంచు తుఫాను వల్ల దెబ్బ తిన్న టెలిఫోన్ వైర్లు]] '''మంచు తుఫాను''' ({{lang-en|Ice Storm}}) ఒక విధమైన శీతాకాలపు చలి [[తుఫాను]]. మంచు తుఫాను ఒక రకమైన హిమపాతం, నీరు శీతాకాలంలో మంచుముద్దలుగా గడ్డకట్టే ఏర్పడి వర్షంలా ఉంటుంది, ఒక మంచు తుఫానుగా నిర్వచిస్తుంది, దీని ఫలితంగా ఉపరితలాలపై కనీసం 0.25-అంగుళాల (6.4 మిమీ) మంచు పేరుకుపోతుంది. [[అంటార్కిటికా]][[ఖండం]],ధ్రువ [[ఆర్కిటిక్]] [[ఖండం]] ధ్రువ ప్రాంతాల్లో సంవత్సరంలో ఎక్కువ రోజులు మంచు తుఫాను సర్వసాధారణం. === హిమాలయాల పక్కన === [[File:Schwimmschnee.jpg|thumb|"చక్కెర మంచు" స్నోప్యాక్లో పొరగా]] [[File:Sugar snow - panoramio.jpg|thumb|చక్కెర మంచు - పనోరమియోల]] మన దేశంలో ఉత్తర [[భారత దేశం]]లో ఇది ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది, [[కాశ్మీర్]] ప్రాంతం [[హిమాలయాలు|హిమాలయాలకు]] దగ్గరగా ఉండటం వలన మరీ ఎక్కువగా ఉంటుంది<ref>https://telugu.news18.com/news/politics/three-soldiers-killed-in-an-avalanche-strike-at-jammu-and-kashmir-sb-428170.html</ref>, ఈశాన్య రాష్ట్రాలైన [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]], [[మిజోరాం]], [[మేఘాలయ]], [[చండీగఢ్|చంఢీఘర్]], [[ఢిల్లీ]] రాష్ట్రాలలో [[శీతాకాలం]] లలో ఎక్కువగా మంచు తుఫాన్లు వస్తూ ఉంటాయి[[జమ్మూ కాశ్మీరు]] [[సంవత్సరము]]లు ఎక్కువ రోజులు [[మంచు]] తుఫాను ఎదుర్కొనే రాష్ట్రం. [[భూటాన్]], [[నేపాల్]] దేశంలో కూడా, [[హిమాలయాలు|హిమాలయాల]] పక్కన ఉన్నవి కాబట్టి మంచు తుఫానుకు గురవుతుంటాయి. మంచు తుఫాను ఎప్పుడు ఎక్కడ జరుగుతుందో వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు ఉహించగలిగినప్పటికీ, కొన్ని తుఫానులు హెచ్చరిక లేకుండా సంభవిస్తాయి<ref name=gay>{{Cite journal | volume = 3 | issue = 1 | pages = 209–220 | last = Gay | first = David A. |author2=Robert E. Davis | title = Freezing rain and sleet climatology of the southeastern USA | journal = Climate Research | date = 1993-12-30 | doi = 10.3354/cr003209| bibcode = 1993ClRes...3..209G | doi-access = free }}</ref><ref name=savannah>{{cite web | title = Ice Storms | publisher = City of Savannah, Georgia | url = http://www.ci.savannah.ga.us/cityweb/disasterinfo.nsf/e972665c5d19aa0085256b990060d571/973ecbe69ed086d585256c2400535911?OpenDocument | access-date = 2009-01-08 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20070728200810/http://www.ci.savannah.ga.us/cityweb/disasterinfo.nsf/e972665c5d19aa0085256b990060d571/973ecbe69ed086d585256c2400535911?OpenDocument | archive-date = 2007-07-28 | df = }}</ref>.<ref>{{cite web | author = University of Illinois | title = Cyclones and Fronts: the definition of freezing rain | url = http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/cld/prcp/zr/frz.rxml | accessdate = 2009-01-09}}</ref> [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]], చాలా మంచు తుఫానులు దేశంలోని ఈశాన్య భాగంలో ఉన్నాయి, అయితే దక్షిణాన చాలా దూరంలో తుఫానులు సంభవించాయి. 1994 ఫిబ్రవరిలో ఒక మంచు తుఫాను మిస్సిస్సిప్పి వరకు దక్షిణాన విపరీతంగా మంచు పేరుకుపోయింది. తొమ్మిది రాష్ట్రాల్లో నష్టాన్ని కలిగించింది. కామిల్లె హరికేన్ కంటే ఎక్కువ కలప దెబ్బతింది. 1996 నవంబరులో తూర్పు వాషింగ్టన్లో మంచు తుఫాను నేరుగా భారీ హిమపాతం తరువాత వచ్చింది. మంచు బరువు 25 నుండి 37 మిల్లీమీటర్లు (0.98 నుండి 1.46 అంగుళాలు) విస్తృతమైన నష్టాన్ని కలిగించాయి స్పోకనే ప్రాంతంలో అత్యంత తీవ్రమైన మంచు తుఫానుగా పరిగణించబడింది. '''ప్రభావం''' [[File:Ice Storm by NOAA.jpg|right|thumb|శీతాకాలపు తుఫాను]] మంచు తుఫాను తర్వాత విద్యుత్ లైన్లు కుంగిపోతున్నాయి. రవాణాకు అంతరాయం కలిగించడంతో పాటు, మంచు తుఫానులు పంక్తులు స్తంభాలను పడగొట్టడం ద్వారా వినియోగాలను దెబ్బతీస్తాయి. మంచు తుఫాను నుండి గడ్డకట్టే వర్షం ప్రతిదీ భారీ, మృదువైన ముద్దలుగా మంచుతో కప్పబడి ఉంటుంది. మంచు తుఫానుల నుండి వచ్చే నష్టం మొత్తం మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలను సులభంగా కొమ్మలు, మొత్తం చెట్లు కూడా మంచు బరువుతో విరిగి పడిపోయి రోడ్లను డ్రైవింగ్, నిరోధించగలవు, విద్యుత్తు టెలిఫోన్ లైన్లను కూల్చివేస్తాయి ఇతర ప్రమాదకర నష్టాన్నికలిగిస్తాయి. మంచు తుఫానుల సమయంలో విద్యుత్తు కోల్పోవడం పరోక్షంగా [[అల్పోష్ణస్థితి]]కి దారితీస్తుంది పైపుల లోపల నీరు గడ్డకట్టడం వల్ల ఇది చీలిపోయిన పైపులకు కూడా దారితీస్తుంది. చెట్ల కొమ్మలు పడకుండా, మంచు బరువు కూడా విద్యుత్ లైన్లను సులభంగా యుటిలిటీ స్తంభాలను విచ్ఛిన్నం చేస్తుంది. వాతావరణ శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం, ఒక అంగుళం మంచు చేరడం కేవలం ఒక పంక్తికి 500 పౌండ్ల (230 కిలోలు) బరువును జోడించగలదు. === మంచు తుఫాను వల్ల === [[File:Precipitation by type.png|left|thumb|A graph showing the formation of different kinds of precipitation.]] గ్యాస్ జనరేటర్లు, బొగ్గు ప్రొపేన్ బార్బెక్యూలు, కిరోసిన్ హీటర్లు, మంచు తుఫానుల ప్రదేశాలలో పనిచేసేటప్పుడు CO విషానికి దోహదం చేస్తాయి.<ref name=Hartling>{{Cite journal | volume = 89 | issue = 3 | pages = 388–390 | last = Hartling | first = L. | last2 = Brison | first2 = R.J. | last3 = Pickett | first3 = W. | title = Cluster of Unintentional Carbon Monoxide Poisonings Presenting to the Emergency Departments of Kingston, Ontario during 'Ice Storm 98' | journal = Canadian Journal of Public Health | date = November 1998 | url = http://journal.cpha.ca/index.php/cjph/article/viewPDFInterstitial/1139/1139 | access-date = 2020-07-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110706174444/http://journal.cpha.ca/index.php/cjph/article/viewPDFInterstitial/1139/1139 | archive-date = 2011-07-06 | url-status = dead }}</ref> ఉపకరణాలు తగినంత ఆక్సిజన్ లేకుండా ఇంధనాన్ని కాల్చినప్పుడు CO ఉత్పత్తి అవుతుంది,<ref name=Wrenn>{{Cite book | last = Wrenn | first = K. | last2 = Conners | first2 = G.P. | title = Carbon monoxide poisoning during ice storms: A tale of two cities | publisher = Journal of Emergency Medicine | year = 1997 | edition = 4}}</ref> మంచు తుఫానుల సమయంలో పరోక్షంగా అనాలోచిత కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (CO) విషం కారణంగా అనేక అనారోగ్యాలు మరణాలకు కారణమైంది. తక్కువ స్థాయిలో, CO విషం వికారం, మైకము, అలసట తలనొప్పి వంటి లక్షణాలను కలిగిస్తుంది, అయితే అధిక స్థాయిలు అపస్మారక స్థితి, గుండె ఆగిపోవడం మరణానికి కారణమవుతాయి. మంచు తుఫానుల సమయంలో CO విషం సాపేక్షంగా అధిక సంభవం సంభవిస్తుంది, దీర్ఘకాలిక మంచు అంతరాయాల సమయంలో వేడి వంట ప్రత్యామ్నాయ పద్ధతులను ఉపయోగించడం వలన, తీవ్రమైన మంచు తుఫానుల తరువాత సాధారణం.<ref name=Griefe>{{Cite book | last = Griefe | first = A.L. | last2 = Goldenhar | first2 = L.M. | last3 = Freund | first3 = E. | title = Carbon monoxide poisoning from gasoline-powered engines: Risk perception among midwest flood victims | publisher = American Journal of Public Health | year = 1997 | edition = 3}}</ref> అల్పోష్ణస్థితి నుండి మరణానికి కూడా దారితీస్తుంది. 1961 జనవరిలో ఉత్తర ఇడాహోను తాకిన మంచు తుఫాను యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ఒకే తుఫాను నుండి 8 అంగుళాల వద్ద దట్టమైన మంచు చేరడం రికార్డు సృష్టించింది<ref name="NWS">[http://www.nws.noaa.gov/view/validProds.php?prod=RWS&node=KAPX National Weather Service — January 3, 2010]. Accessed 1-3-2010.</ref>.<ref name="weatherforyou">{{cite web|url=http://www.weatherforyou.com/cgi-bin/weather_history/today2S.pl |title=On this day in weather history |publisher=weatherforyou.com |accessdate=2012-09-09}}</ref> 1991 మార్చి లో, న్యూయార్క్లోని రోచెస్టర్ ప్రాంతంలో ఒక పెద్ద మంచు తుఫాను 375 మిలియన్ డాలర్ల నష్టాన్ని కలిగించింది, ఇది న్యూయార్క్ రాష్ట్ర చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన ప్రకృతి వైపరీత్యాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref name="YNN">{{cite web|url=http://rochester.ynn.com/content/all_news/rochester/535281/looking-back--twenty-years-since-ice-storm-of-1991|title=Looking Back: Twenty Years Since Ice Storm of 1991|publisher=ynn.com|date=2011-03-02|accessdate=2013-03-23|archive-date=2013-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503233007/http://rochester.ynn.com/content/all_news/rochester/535281/looking-back--twenty-years-since-ice-storm-of-1991/|url-status=dead}}</ref> 1998 ఉత్తర అమెరికా మంచు తుఫాను జనవరి 5-10, 1998 లో సంభవించింది. ఇది ఉత్తర అమెరికా చరిత్రలో అత్యంత వినాశకరమైన ఖరీదైన మంచు తుఫానులలో ఒకటి ఆధునిక చరిత్రలో అత్యంత వినాశకరమైన మంచు తుఫానులలో ఒకటి. ఈశాన్య ఉత్తర అమెరికాలోని అనేక పెద్ద నగరాల్లో తుఫాను భారీ విద్యుత్ వైఫల్యాలకు కారణమైంది, ఎక్కువగా ప్రభావితమైన ప్రాంతం తూర్పు అంటారియో [[కెనడా]]లోని [[నైరుతి]] క్యూబెక్, ఇక్కడ 3 మిలియన్ల మందికి పైగా విద్యుత్ లేకుండా ఉన్నారు నెలన్నర. మొత్తం [[చెట్లు]] విద్యుత్ పైలాన్లు పేరుకుపోయిన మంచు బరువు కింద పూర్తిగా చదును చేయబడ్డాయి. 2010 డిసెంబరు 25 న, [[మాస్కో]] దాని పరిసరాల్లో గడ్డల వర్షం పడింది. ముద్దలుగా మంచు వలన అనేక ప్రమాదాలు [[విద్యుత్తు]] అంతరాయాలు ఏర్పడ్డాయి, వీటిలో చాలా తీవ్రమైనది డోమోడెడోవో విమానాశ్రయానికి ఆహారం ఇచ్చే రెండు విద్యుత్ లైన్లకు నష్టం, [[విమానాశ్రయం]] నగరానికి అనుసంధానించే ఎక్స్‌ప్రెస్ రైల్వే పూర్తిగా దెబ్బతినడం. తత్ఫలితంగా, [[విమానాశ్రయం]] మూసివేయబడింది. === గ్యాలరీ === <gallery mode=packed heights=160> Image:Kontio towing.jpg|[[:en:Kontio (icebreaker)|''ఖోట్స్క్'']],[[:en:|బాల్టిక్ సముద్రం]] Image:Wrangelisland.jpg|[[:en:Satellite image|ఉపగ్రహ చిత్రం]] [[:en:|ఆర్కిటిక్ సముద్రం]] [[:en:|రాంగెల్ ద్వీపం]] Image:Icebreaker Aurora on drift ice at Sea of Okhost.jpg|[[:en:|ఓఖోట్స్క్ సముద్రం]] Image:Aboard Aurora Icebreaker at Sea of Okhost.jpg|ఓఖోట్స్క్ సముద్రం </gallery> === ఇవి కూడా చూడండి === * [[మంచు]] * [[:en:2005 Atlantic Power Outage|2005 అట్లాంటిక్ విద్యుత్తు అంతరాయం]] * [[:en:Freezing rain|గడ్డకట్టే వర్షం]] * [[:en:Ice pruning|మంచు కత్తిరింపు]] * [[:en:List of ice storms|మంచు తుఫానుల జాబితా]] * [[:en:Power outage|విద్యుత్తు అంతరాయం]]. * [[హిమ సంపాతం]] * [[వడగళ్ళు]] * [[మంచు పర్వతం]] * [[ఐస్ క్రీమ్]] * [[నల్ల మంచు]] {{wiktionary}} * [[:en:Road traffic accident|రోడ్డు ట్రాఫిక్ ప్రమాదం]] ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:నీరు]] [[వర్గం:వాతావరణం]] [[వర్గం:భూగోళశాస్త్రం]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం]] [[వర్గం:ప్రకృతి వైపరీత్యాలు]] juz94lkt8eytop1e4znr5je5iba8ylz వికీపీడియా:రచ్చబండ 4 90932 4963535 4962605 2026-09-21T08:53:14Z Ramkottapalli 62180 /* తెవికిబడి పునః ప్రారంభం? */ 4963535 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}} {{రచ్చబండ}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}} {{Archives|auto=yes}} {{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}} {{సహకారం_స్థితి}} == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ఉరుకుల పరుగుల ఉర్దూ వికీపీడియా == ఉర్దూ వికీపీడియా పరుగెత్తుతోంది. మార్చి 1 న 2,40,000 వ్యాసాలుండగా ఇవ్వాళ అది 4,42,000 దాటింది. మూడు నెల్లలు ఇంకా నిండలేదు, లక్షా 80 వేల కొత్త వ్యాసాలు వచ్చాయి. వ్యాసాల సంఖ్య పరంగా ఈ 3 నెలల్లో 50 వ స్థానం నుండి 34 వ స్థానానికి ఎగబాకింది. ఏప్రిల్లో 97457, మేలో 94834 వ్యాసాలు రాసారు. 2026 లో మొత్తం దాదాపు 2,06,000 వ్యాసాలొచ్చాయి. వీటిలో ఎక్కువ వ్యాసాలు బాట్లు రాసినవే - ఒక బాటు 86,933 వ్యాసాలు రాయగా, మరోటి 86,015 రాసింది. ఒక వాడుకరి 20,000 రాసారు. అయితే - ఇవన్నీ చాలావరకూ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. 2026 లో వచ్చిన 2 లక్షల 6 వేల వ్యాసాల సగటు పరిమాణం 1974 బైట్లు. ఆ వికీలో ఉన్న మొత్తం వ్యాసాలు 4,42,000. సగటున ఒక్కో కంటెంటు పేజీలో ఉన్న పదాల సంఖ్య 208. పోలిక కోసం చూస్తే - తెలుగులో ఇది 502.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 22 మే 2026 (UTC) :అంత వేగంగా సృష్టించారంటే దాని నాణ్యత ఏ మాత్రం ఉంటుందో మరి. ఈ ఏఐ యుగంలో ఎవరైనా అలా సృష్టించేస్తున్నారు. మనం వేగమే కాకుండా, నాణ్యత, భాషా సొగసు లాంటి వాటిమీద దృష్టి పెడితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:08, 22 మే 2026 (UTC) ::రెండిటిని సమతుల్యంగా ఉండేటట్లు ప్రాజెక్టులు నిర్వహించాలని నా అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:45, 22 మే 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈరోజు ఏఐ కొన్ని లక్షలు కాదు, కావాలంటే కోట్ల వ్యాసాలు సృష్టించి ఇచ్చెయ్యగలదు. బాట్లు వాటిని తెచ్చి ఏ వికీలో అయినా కొట్టెయ్యగలవు. అయితే, ఇప్పుడున్న ప్రపంచంలో మనిషి రాసి, మనిషి దిద్దిన సమాచారానికి ఉన్న విలువ ఇంతకుముందు కన్నా కొన్ని వేలరెట్లు పెరిగింది. వికీకి భవిష్యత్ అదే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:35, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 09:39, 24 మే 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[నీతో (2022 సినిమా)]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[నీతో (సినిమా)]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 10:12, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[వేపాడ సుబ్బారావు]] [[కంచరపాలెం రాజు]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:39, 24 మే 2026 (UTC) কল্কি గారూ [[వేపాడ సుబ్బారావు]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[కంచరపాలెం రాజు]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:24, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]], [[ఆనంద శంకర్ రే]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:47, 25 మే 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[ఆనంద శంకర్ రే]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:15, 25 మే 2026 (UTC) == మూలాల అనువాదం == వ్యాసపాఠ్యంతో పాటు మూలాలను కూడా అనువదించిన సందర్భాలు కనిపించాయి. మూలంలో వాడే మూసలు కొన్ని ఉన్నాయి - Cite book, Cite journal, Harvp ఇలాంటివి. ఇవి మూస పేర్లు. వాటిని అలాగే, ఇంగ్లీషు లోనే వాడాలి. వీటిని తెలుగు లోకి అనువదించడం/లిప్యంతరీకరణ చెయ్యకూడదు. ఇవే కాదు, ఏ మూసనూ చెయ్యకూడదు. అలాగే ఈ మూసల్లో అనేక పరామితులు ఉంటాయి - {{para|first}}, {{para|author}}, {{para|access-date}}, {{para|editor}},.. వగైరా. వీటిని కూడా అనువదించకూడదు. కొన్ని పేజీల్లో వీటిని అనువదించారు. ఉదాహరణకు, Cite book కు "సైట్ బుక్" అని, "సైట్ పుస్తకం" అని, "ఉల్లేఖన పుస్తకం", "ఉదయించిన పుస్తకం", "ఉదహరించిన పుస్తకం" ఇలా రకరకాలు అనువాదాలున్నాయి. పరామితుల్లో "రచయిత-లింక్", "యాక్సెస్-డేట్", "తేదీ", "సంవత్సరం" - లాంటి అనువాదాలున్నాయి. dead link ను చనిపోయిన అని అనువదించింది. వీటి కారణంగా మూలాల్లో అనేక దోషాలు ఏర్పడి, ఆ పేజీలు "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాల్లోకి ఆటోమాటిగ్గా చేరిపోయాయి. [[న్యూజీలాండ్]] అనే పేజీలో ఇలాంటి అనువాదాలను సవరించాను (ఆ పేజీలో చెయ్యాల్సింది ఇంకా ఉంది). వెతుకులాటలో చూస్తే, కింది పేజీల్లో కూడా ఇలాంటి దోషాలు ఉన్నట్లు తెలిసింది. ఇంకా ఎన్ని పేజీల్లో ఉన్నాయో తెలీదు. {{hlist| * [[బిల్ క్లింటన్]] * [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] * [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] * [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]] * [[రిచర్డ్ నిక్సన్]] * [[హెర్డు ఐలాండ్&మెక్‌డొనాల్డ్ దీవులు]] * [[నార్ఫోక్ దీవులు]] * [[డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్]] * [[యులిస్సెస్ ఎస్. గ్రాంటు]] * [[విలియమ్ హెన్రీ హారిసన్]] * [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం]] * [[న్యూ గినియా]] * [[జేమ్స్ మన్రో]] * [[ఫ్రాంక్లిన్ పియర్స్]] * [[హ్యారీ ఎస్. ట్రూమన్]] * [[రెండవ మెక్సికన్ సామ్రాజ్యం]] * [[స్పానిష్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఫ్రెంచి అల్జీరియా]] * [[మొదటి ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం]] }} "రోమన్ సామ్రాజ్యం" పేజీలో మూలాల్లోని మూసలకు చేసిన అనువాదాలు 340 పైచిలుకు ఉన్నాయి. మొత్తం ఉన్న మూలాలు 550 పైచిలుకు. === ఎందుకు ఇలా జరిగింది? === ఇంగ్లీషు వ్యాసం లోని '''సోర్సుటెక్స్టు'''ను గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ సైటుకు ఇస్తే, బహుశా ఇలాగే అనువదిస్తుంది. యంత్రాన్ని వాడి అనువాదాలు చేసేటపుడు, సోర్సు టెక్స్టును కాకుండా (అంటే పేజీని సోర్స్ ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి, ఎడిటరు నుండి కాపీ చేసుకోవడం), విజువల్ ఎడిటరు నుండి కాపీచేసుకుని అనువదించినా, రెండర్డ్ టెక్స్టును (అంటే పాఠకుడికి కనబడే పాఠ్యం) అనువదించినా ఇలాంటివి జరగవు. అయితే ఈ పద్ధతుల్లో మూలాలు, లింకులూ రావు. అంచేత సోర్సుకోడును అనువదిస్తూ ఉండి ఉంటారు (కానీ, సోర్సుకోడు అనువాదంలో బోలెడన్ని ఎర్రలింకులు వచ్చేస్తాయి) === ఇకపై ఏం చెయ్యాలి? === దీనికి ఒక చక్కటి, సులువైన, తెలివైన, విలువైన పరిష్కారం వేసే ఉంది. అదే అనువాద పరికరం! అదే అనువాదం చేస్తుంది. అదే వికీలింకులను చేరుస్తుంది. మూలాలు, మూసలు, వర్గాలూ.. వగైరాలను అదే చేర్చేస్తుంది. ఈ మూసలను అనువదించడాలు, పరామితులను అనువదించడాలూ అది చెయ్యదు (వేరే తప్పులు చేస్తుంది. :-) మనం చెయ్యాల్సిందల్లా ఆ తప్పులను సవరించడం -"మరియు" లను ఏరెయ్యడం, భాషను సహజమైన తెలుగు లాగా మార్చడం, వగైరా!) === ఇపుడేం చెయ్యాలి === సవరించాలి. "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాలు పోయే దాకా సవరణలు చెయ్యాలి. అనువాదాల స్థానే, ఇంగ్లీషులో ఉండే ఒరిజినల్ పేర్లను పెట్టాలి. ;వినతి :వాడుకరులు తమతమ వీలును బట్టి పై పేజీల్లోని దోషాలను సవరించవలసినదిగా వినతి. ;గమనిక :ఈ పనికి కాస్త సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:14, 27 మే 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా? == వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:01, 30 మే 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:34, 30 మే 2026 (UTC) == 4వ ఎడిట థాన్ ముగిసింది == 4వ ఎడిట థాన్ జూన్ 1, తో ముగిసింది. 10మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 1160పైగా వ్యాసాలు తెలుగువికీపీడియాలో చేరాయి. మూల్యాంకనం, పోటీ ఫలితాల ప్రకటన త్వరలోనే జరుగుతుంది. పాల్గొన్న ప్రతివారికి పేరు పేరునా ధన్యవాదాలు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేసిన కశ్యప్ గారికి, సహాయంతో కూడిన ప్రోత్సాహం అందించిన చదువరిగారికి ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:44, 1 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హబీబ్ రెహమాన్]], [[హబీబ్ రెహమాన్ (వాస్తుశిల్పి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:47, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing information, I have added the merge template. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హీనో కుహ్న్]], [[హెయినో గుంథర్ కున్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:59, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing the information, I have merged it. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు == ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం "వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు" పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను దీనిద్వారా కొన్ని తెలియని సూచనలు తెలుసుకున్నాను. చాలా విపులంగా పూర్తి తెలుగులో రాసినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:01, 7 జూన్ 2026 (UTC) == ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి == * కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది. ** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, "గమనికల"ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. ** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ "CS1 errors" వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి. ** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు * పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు. **'''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు. ::: {{code|lang=css|.harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */}} * లోపాలను సవరించి, పేజీ పై వర్గాల్లో లేదని నిర్థారించుకోవాలి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:29, 7 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతీసారీ ఇవి సమస్య గానే ఉంటాయి, ముఖ్యంగా అనువాద వ్యాసాలలో. విపులంగా తెలియ చేసినందుకు ధన్యవాదాలు అండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) == కర్సరు మాయమౌతోంది! == వికీపీడియాలో పేజీలో దిద్దుబాట్లు చేసేటపుడు, ఎడిట్ పెట్టెలో కర్సరు కాసేపు కనబడకుండా మాయమౌతోంది. ఎడిట్ పెట్టె నుండి బయటికి వస్తే కనబడుతోంది. సమస్యంతా ఎడిట్ పెట్టె లోనే. ఒక ఆరేడు సెకండ్ల తరువాత కనబడుతోంది. చాలా ఎక్కువగా జరుగుతోంది. ఇంకెవరికైనా ఉందా ఈ సమస్య?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 12:53, 7 జూన్ 2026 (UTC) :మొత్తం మీద నాకు కూడా కాసేపుటికి కానీ కనిపించుటలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:39, 7 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[చక్కెర సీతాఫలం]], [[సీతాఫలం]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:38, 8 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Sir, I've set up templates that need to be merged into two articles. Thanks for letting me know. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:48, 8 జూన్ 2026 (UTC) == దాచిన వర్గాలను చూడాలంటే.. == తెవికీ పేజీల్లో మామూలుగా మనకు కనబడే వర్గాలతో పాటు దాచిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయని తెలిసిన సంగతే. వాటిని చూడడం పాఠకులకు అవసరం కాకపోయినా, వికీలో దిద్దుబాట్లు చేసే వాడుకరులకు అవసరం. పేజీలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నపుడు సాఫ్టువేరు ఆటోమాటిగ్గా వాటిని కొన్ని వర్గాల్లోకి చేరుస్తుంది. అవి దాచిన వర్గాల్లో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, పొట్టి మూలాలలో లోపాలు ఉన్న పేజీలను [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గం లోకి చేరుస్తుంది. వాటిని చూడాలంటే మన అభిరుచుల్లో, [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో ఉండే "{{int:Tog-showhiddencats}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకోవాలి (టిక్కు పెట్టుకోవాలి). అపుడు దాచిన వర్గాలన్నీ కనిపిస్తాయి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:28, 8 జూన్ 2026 (UTC) == "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక విశేషం == మీ అభిరుచుల్లో [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో, "{{int:Checkuser-userinfocard-enable-preference-description/te}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకుంటే, "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక కొత్త విశేషం కనిపిస్తుంది. ఈసరికే దీన్ని వాడి ఉంటే సరి, లేదంటే...__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:17, 10 జూన్ 2026 (UTC) :అవును ,నేనూ ఇప్పుడే ఎనేబుల్ చేసుకున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:35, 10 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[పసలపూడి వీరబాబు]], [[విరుమాన్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:13, 12 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] The first of these two is a Telugu movie, the second is a Tamil movie, two different articles, thank you [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:48, 12 జూన్ 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు == వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతిపాదన బావుంది . తుది గడువు లేకపోవడం ఇంకా బావుంది. పాల్గొంటాను. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:32, 18 జూన్ 2026 (UTC) == తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన పేజీలు == కింది పేజీలను తొలగించడానికి ప్రతిపాదిస్తూ ఆ పేజీల్లో మూసలు పెట్టారు. కానీ, తొలగింపు చర్చ పేజీని తెరవలేదు. అంచేత చర్చ ఏమీ జరగలేదు. ఈ పేజీలను పరిశీలించి, వాటి చర్చ పేజీల్లో గానీ, లేదా తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించి అక్కడ గానీ.. అభిప్రాయాలు చెబితే, నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. * [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] (ఇదే కంటెంట్ [[ఐబిసిఎఫ్]] లో ఉంది, ఎన్వికీ లో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. మెరుగు పరచడానికి అనుమతి అడగాలి) * [[జన్మ సిద్దాంతం]] * [[గ్రహస్థితి]] * [[గోచారము]] * [[ఐబిసిఎఫ్]] (ఇదే కంటెంట్ [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] లో ఉంది) * [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను)--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : మెరుగు పరిచాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[సామ్ (సంగీతకారుడు)]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను) --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : ప్రయత్నం చేశాను. కాలేదు. తొలగింపుకు సమర్ధించాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[రాశులు-అధిపతులు]] __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:28, 21 జూన్ 2026 (UTC) :::మెరుగు పరుస్తాను అనే వాడుకరులు ప్రక్కన సంతకం చేయండి. ఆ వ్యాస తొలగింపు చర్చలో కూడా పాల్గొని ఆ విషయాన్ని తెలియజేయండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:09, 25 జూన్ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])</bdi> 17:11, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:33, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-25_Wikipedias&oldid=30721311 --> == if possible rename [[అందగాడు (అయోమయనివృత్తి)]] to [[అందగాడు (సినిమా)]] == dismb is list of films only, thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 10:27, 24 జూన్ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == why wiktionary template is landing on en.wiktionary == when i add <nowiki>{{Wiktionary}}</nowiki>, it is landing on en.wiktionary.org BUT NOT on te.wiktionary.org [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:10, 26 జూన్ 2026 (UTC) == ఐదో వెయ్యి కోసం ఐదో ఎడిటథాన్ == ఫౌండేషను, గూగుల్‌లతో కలిసి మన యూజర్‌గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న ప్రాజెక్టులో భాగంగా కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించి, కంటెంటు గ్యాపును కొంత పూడ్చాలనేది మన సంకల్పం. అందులో భాగంగా ఇప్పటికి 4 ఎడిటథాన్లు పెట్టుకున్నాం. ఐదోది కూడా సిద్ధమైంది. జూలై 1 మొదలు కాబోతోంది. దానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ప్రాజెక్టుపేజీ]] పెట్టాం, చూడండి. ఈసారి కొత్త వ్యాసాలతో, పాటు పాత వ్యాసాలను మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దే పని కూడా ఈ ప్రాజెక్టుతో మొదలుపెడుతున్నాం. తెవికీలో తొట్టతొలి 10 మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్ది, ప్రదర్శించే అవకాశం ఇది. ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి, ఆన్‌లైను సమావేశం అవసరమని భావిస్తే ఇక్కడ రాయండి. వాటిని బట్టి, 29/30 తేదీల్లో ఒకరోజున ప్రాజేక్టు సమావేశం పెట్టవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:15, 27 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[ఉషా]], [[ఉష (అయోమయ నివృత్తి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 00:13, 28 జూన్ 2026 (UTC) :thnx , Clubed [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:10, 28 జూన్ 2026 (UTC) == if possible rename [[లైలా మజ్ను]] to [[లైలా మజ్ను (సినిమా)]] == only films are listed, thnx or better, how do i rename or make change myself ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 06:15, 28 జూన్ 2026 (UTC) == ఎడిటతాన్ -4 == యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 [https://w.wiki/Rrxy పోటీ ఫలితాలు] ప్రకటించారు. 1210 వ్యాసాలు ఈ ఎడిటథాన్-4 ద్వారా తెవికీ కి సమకూడాయి. ఈ పోటీలో మొత్తం 10 మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 6మంది విజేతలు గా నిలిచారు. విజేతలకు అభినందనలు. పాల్గొన్న వాడుకరులందరికి, ఎడిటథాన్-4 సమన్వయ కర్త కశ్యప్ గారికి ధన్యవాదాలు. - తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:35, 28 జూన్ 2026 (UTC) == పుట్టినరోజు పండగ == తెవికీ పుట్టినరోజు పండగ, కిందటిసారి తిరుపతిలో జరుపుకున్నట్లుగా ఈసారి కూడా ప్రత్యక్షంగా అందరం కలిసి జరుపుకునే ఆలోచన చేద్దామా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 18:49, 8 జూలై 2026 (UTC) :అవును, ఇప్పటి నుండే ఆ పనులకు చర్యలు ప్రారంభిస్తేనే కార్యక్రమం విజయవంతంగా నిర్వహించకలుగుతాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:16, 9 జూలై 2026 (UTC) :: చాలా ముందుచూపుతో మీ ఆలోచన బాగున్నది. ఈసారి నేను మిస్ కాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:30, 9 జూలై 2026 (UTC) :నేను మొదట్లో ఈ ప్రయత్నం చేశాను.. కానీ కుదరలేదు. మీరు అందరు సహకారం అందిస్తే నిర్వాహకుడిగా నిర్వహించేందుకు సిద్ధం.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:40, 9 జూలై 2026 (UTC) ::సూపర్ @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్]] గారూ. మీ నిర్వాహకత్వం నాకు ఆమోదమే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:48, 9 జూలై 2026 (UTC) :ఇలాంటి సమావేశాల వల్ల పాత వారికి ఉత్సాహం.. క్రొత్త వారికి విజ్ఞానం... :మీ ఆలోచనకు మద్దతు ఇస్తున్నా <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥<sup>[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]</sup></span> 03:48, 10 జూలై 2026 (UTC) :: అభినందనలు వినయ్ గారు. Conference grant - Deadline ఆగస్టు 31, 2026 https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference_Grants/Timeline [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:24, 10 జూలై 2026 (UTC) :::ఇలాంటి పండుగలు ప్రతీ సంవత్సరం జరగాలి. అప్పుడే వాడుకరులకు ఉత్సాహం కలుగుతుంది. మీ ఆలోచనకు నేను మద్దతు తెలుపుతున్నాను. మనందరం సంవత్సరానికి ఒకసారి కలుసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 17:36, 10 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, ఈ చర్చ మొదలై 8 రోజులైంది. నిర్వహించేందుకు మీరు ముందుకు వచ్చి వారమైంది. చిట్టచివరి వ్యాఖ్య వచ్చి కూడా 5 రోజులైంది. ఇకపై దీనికి వ్యాఖ్యలు రాకపోవచ్చుననిపిస్తోంది. వచ్చిన వ్యాఖ్యల్లో అందరూ ప్రోత్సాహమే ఇచ్చారు కాబట్టి, మీరు ప్రత్యిపాదనపై ముందుకు పోవచ్చు. సమావేశాలు పెట్టుకోవడం, మీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ముందుకువచ్చేవాళ్ళను ఎంచుకోవడం చెయ్యాలి. ఆపై, స్థలం, తేదీలు, సమావేశాల రూపకల్పన వగైరాలు చెయ్యవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 16 జూలై 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు .. నేను రెండు మూడు రోజుల్లో ప్రణాళిక సిద్ధం చేసే పనిలో ఉంటాను.. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 16:50, 16 జూలై 2026 (UTC) == ఎందరో వికీమీడియన్లు - 2 ప్రతిపాదన == 2024 జనవరిలో జరిగిన విశాఖపట్నం తెవికీ పండగలో మనం [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|ఎందరో వికీమీడియన్లు]] అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేసాం. అందులో ఓ పాతిక ముప్ఫై మంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసాం. అలాంటిదే మరొక ప్రయత్నం చేద్దామనే ప్రతిపాదన ఇది. మరొక పాతిక మంది వికీమీడియన్ల గురించి అలాగే రాస్తే ఇంకొక పుస్తకం వేద్దాం. ఒకవేళ పుట్టినరోజు పండగ జరిగితే, పుస్తకం ముద్రించి పండగలో విడుదల చెయ్యవచ్చు. లేదంటే పీడీయెఫ్ కట్టి ఆన్‌లైనులో పంచవచ్చు. మీమీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:40, 9 జూలై 2026 (UTC) :పాత పుస్తకాన్నే మార్పులు చేర్పులతో పునర్ముద్రణ చేస్తే బాగుంటుంది.. క్రొత్తగా ఎక్కువమంది వచ్చినట్లు లేదు.. అలాగే అనుభవజ్ఞులతో ఇంటర్వ్యూ చేసి ప్రచురించవచ్చు అనేది నా అభిప్రాయం <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥<sup>[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]</sup></span> 03:54, 10 జూలై 2026 (UTC) ::అది కొంతమంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసిన పుస్తకం. మరికొందరు వికీమీడియన్ల గురించి రాస్తే బాగుంటుందని భావించి ఈ ప్రతిపాదన చేసాను. మీరన్నట్లు, వారి ఇంటర్వ్యూలను కూడా ప్రచురిస్తే ఇంకా బాగుంటుంది. అయితే ఈ విషయంపై మనిద్దరికీ తప్ప, మరెవరికీ ఆసక్తి ఉన్నట్టు లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 15 జూలై 2026 (UTC) :::లేదండి. ప్రతిపాదన పెట్టారు కాబట్టి కొంత ముందుకు జరిగాక అందరు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. నా వంతు చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే నేను కూడా పాల్గొంటాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:26, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, గతంలో పుస్తకం తయారుచెయ్యడంలో సాధకబాధకాలన్నీ మీరు పడినవాళ్ళే. మీకు తెలీనిదేమీ కాదు. కిందటిసారి లాగానే ఈసారి కూడా పుస్తకం డిజైను చెయ్యడానికీ, ముద్రించడానికీ పవన్ గారూ, మీరూ పూనుకోవాల్సిందే. లేకపోతే అవదు. మీరిద్దరూ అందుకు ముందుంటారు. కానీ ముందసలు పుస్తకం '''రాసేదెవరు'''? '''ఎవరి గురించి''' రాయాలి? ::::గతంలో పుస్తకం వేసినపుడు చాలామంది వికీమీడియన్లు దాన్ని స్వాగతించారు, హర్షం వెలిబుచ్చారు. కానీ చాలా కొద్దిమంది - బహుశా ఒకరో ఇద్దరో - నిరసించడం మనకు వినిపించకపోలేదు. అనుచితమైనదీ, తోటి వాడుకరులను అవమానించేదీ అయిన చర్చ కూడా ఒకటి లేవనెత్తారు - రచ్చబండ లోనే. దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకునే, ఎవరైనా రాయడానికి ముందుకువస్తే వాళ్ళచేతనే రాయించుదామనీ, ఎవరి గురించి రాయాలో సముదాయం అభిప్రాయాలు తీసుకుని వాళ్ళగురించే రాయించుదామనీ అనుకున్నాను. కానీ అసలు పుస్తకం రాయాలా వద్దా అనేదానికే స్పందన లేదు కాబట్టి ఇక ముందుకు వెళ్ళలేమేమో అనిపిస్తోంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:21, 16 జూలై 2026 (UTC) :::::అలాగే అండి. ఇంకా టైం ఉంది కదా, చూద్దాం. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:15, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::::ఎందరో వికీమీడియన్లు -2 పుస్తకం ప్రచురించ దలిస్తే డిజైన్, ప్రింటింగ్ పనులకు నేను సహకరించగలను. ::::::2024 జనవరిలో ప్రచురించిన 'ఎందరో వికీమీడియన్లు' పుస్తకం ఇప్పుడు ఎక్కడ చూడాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 08:10, 17 జూలై 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, ఆ పుస్తకాన్ని [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|వికీసోర్సులో]] చూడవచ్చు, డౌన్‌లోడు చేసుకోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:18, 17 జూలై 2026 (UTC) ::::::::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 10:34, 17 జూలై 2026 (UTC) == Deletion of non free images which are not linked to any article == Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] [జాబితా [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు]] పేజీలో ఉంది] [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]], since the list is too long, I moved it to [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు|Admin's notice board]]. Also, since the list was for the attention of the Admins only, it is appropriate to move it there. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:23, 15 జూలై 2026 (UTC) ::Thank you. - [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 11:51, 15 జూలై 2026 (UTC) == [[కుడుం]] = [[మోదక్ (పిండివంట)]] == both are same ? or కుడుం is undrallu ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:43, 17 జూలై 2026 (UTC) == [[ప్రాథమిక మూలం]] = [[ప్రాథమిక వనరులు]] == both are about same topic. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:04, 17 జూలై 2026 (UTC) == suggest equivalents == * Municipality=పురపాలకసంఘం (correct?) * municipal corporation=? * స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ=? * నగరపంచాయితీ=? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:13, 18 జూలై 2026 (UTC) == తెవికీలో తేదీ ఆకృతి == మన తేదీ ఆకృతి "'''2026 జూలై 1'''" లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' ("1 జూలై 2026", "జూలై 1, 2026", "2026-07-02" వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు. అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి. నిర్వాహకులకు గమనికలు: # కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి. # తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:39, 18 జూలై 2026 (UTC) == అభినందనలు == వికీమానియా 2026లో ల్యాప్‌టాప్‌లు అందుకుంటున్న [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు, [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH |అభిలాష్]] గారికి శుభాభినందనలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:18, 19 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ ధన్యవాదాలు! :మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతో ముందుకు సాగుతున్న నాకు.. వికీలో మరింత అంకితభావంతో పనిచేయడానికి ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఇచ్చే ఈ బహుమతి మరింత ప్రేరణనిస్తుంది. ఇక ముందు కూడా స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వ విస్తరణ కోసం మరింత కృషి చేస్తాను! :నా తరపున @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు పారిస్ లో జరిగే కాన్ఫరెన్స్ లో ల్యాప్ టాప్ అందుకోనున్నారు. వారికీ ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 09:29, 19 జూలై 2026 (UTC) : @ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ! నేను [[User:I.Mahesh| I.మహేష్]] గారిని అడిగాను. ఆయన తెస్తానన్నారు. వికీ ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఈ విధంగా లాప్ టాప్ ఇవ్వడం చాలా ఉపయోగకరం అనుకుంటున్నాను. సహకరించి మంచి ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చిన మన తెలుగు కమ్మ్యూనిటీ సభ్యులకు, ఇతర భాషా సభ్యులకు అందరికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:20, 19 జూలై 2026 (UTC) @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారికి @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] మేడం గారికి అభినందనలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:51, 19 జూలై 2026 (UTC) <br> @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు, [[వాడుకరి:I.Mahesh|మహేష్]] గారికి కూడా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 05:48, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయ్ కిరణ్ గారు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయకిరణ్ గారు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:56, 20 జూలై 2026 (UTC) :'''my blunt opinion''': mediawiki should allocate resources responsibly ! ridiculous providing laptop to a state govt. pensioneer?, andhra vjsuseela. [why? see earliest - https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Vjsuseela&target=Vjsuseela&dir=prev] there are no work details on userpage of MYADAM ABHILASH ? huh. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 17:55, 20 జూలై 2026 (UTC) ::Hello @[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], ::Allocation of resources is not related to the individuals personal lives, it's about their on Wiki contributions. ::User Susheela and Abhilash made good contributions towards Telugu community and thereby they have requested for a laptop and the same is endorsed by our community. ::Thank you [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 04:13, 21 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], Your opinion is not just blunt, but disrespectful too. ::When passing comments, one should make sufficiently sure about one's facts. You mentioned that there are no work details on Abhilash's user page. What does that mean? It doesn't mean that he did not contribute to Tewiki; it means you do not know about his contributions which are more than 6000. You just saw the figure 483 on his User page but did not care to go to his contributions page. Is it wise to comment like this without knowing about his contribution? ::Regarding VJS.. Is the occupation a qualification for grant? Or a disqualification? Is there a clause in the grant application about the User's occupation? Does her occupation make her contribution any inferior? Coming to her contributions.., the contributions are 4500+. ANd, these are just online tangible list of contributions. Do you know anything about her offline contributions? You know nothing, I presume. She has been the backbone of Tewiki Badi. She has been one of the main contributors towards various offline projects like Hyd Book fair etc. during the last 3 or 4 years. She richly deserves this grant. ::Your comments on these two grants and grantees are misplaced, unwarranted and mean. Mean because, you addressed her as "andhra" Vjsuseela.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:06, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఇక్కడ మరొక్క సంగతి.. ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు చెయ్యబోయే పని కోసం, గతంలో చేసిన పనికి గుర్తింపుగా కాదు. ఈ ముక్క ఎక్కడో చదివాను. ఇప్పుడు వెతికాను గానీ దొరకలేదు. ఎవరికైనా దొరికితే, అందరి కోసం ఆ లింకును ఇక్కడ ఇవ్వగలరు. పోతే, నా అభిప్రాయంలో గతంలో చేసిన కృషిని అస్సలు పరిగణించకూడదు అని కాదు, దాన్ని పరిగణించాల్సిందే. అలాగే గ్రాంటులు తీసుకున్నవారు, భవిష్యత్తులో తాము చేసే పనితో ఆ గ్రాంటుకు న్యాయం చెయ్యాలి అని నేను భావిస్తాను. ఇక్కడ గ్రాంటు అందుకోబోతున్న ఇద్దరూ దానికి ఖచ్చితంగా న్యాయం చేస్తారనడంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:38, 21 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, సరిగ్గా చెప్పారు. ::::మరొక ముక్క. అసలు ఈ లాప్ టాప్ అందించడం అన్నది వికీమీడియా ఫౌండేషన్ చేయట్లేదు. ప్రస్తుతం వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ (మెడికల్ వ్యాసాలు మెరుగుపరిచే వాడుకరి గుంపు) బాధ్యతలు చేపట్టింది. అలానే, ఈ లాప్టాప్లు కూడా ఏమీ వికీమీడియా సొమ్ముతో కొంటున్నవి కాదు. ఇవి, Used devices. వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ వారు కో-ఆర్డినేట్ చేస్తున్నారంతే. అలాగే, గతంలో హార్డ్ వేర్ డొనేషన్ ప్రోగ్రామ్ లో భాగంగా ఇచ్చిన లాప్టాప్లు కూడా వికీమీడియా ఫౌండేషన్ స్టాఫ్ ఉపయోగించాకా డిస్కార్డ్ చేయకుండా ఇచ్చినవి. వాళ్ళ సెక్యూరిటీ ప్రొటోకాల్స్ మారడంతో వారు ఆ పని మానుకున్నారు. వీళ్ళు చేస్తున్నారు. అంతే కానీ, లాప్టాప్లు కొని ఇవ్వడం జరగలేదు. ఇదంతా పబ్లిక్ గా [[meta:Hardware_donation_program|Hardware donation program]]<nowiki/>లో దొరుకుతున్న సమాచారమే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) : నేను లాప్ టాప్ తీసుకున్నాను. ప్రస్తుతానికి బానే ఉంది (refurbished అండ్ ceritified). మహేష్ గారు జాగ్రత్తగా తీసుకువచ్చారు. ఆయనకు ధన్యవాదాలు. నాకు మన తెలుగు కమ్యూనిటీ వాళ్లే కాకుండా ఇతరులు కూడా ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చారు. అందుకే నాకు సంతోషం కలిగింది. ఇందులో చిన్న చిన్న frustrated statements ఉండడం సహజం అనుకుని పట్టించుకోలేదు. అందరి అభిమానానికి, అందించిన విధానపరమైన మద్దతుకు కూడా ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:38, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ లాప్ టాప్ అందుకున్న సందర్బంగా మీకు శుభాభినందనలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [[రాష్ట్రీయ సేవికా సమితి]] = [[రాష్ట్ర సేవికా సమితి]] == both are identical. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:57, 20 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ, వ్యాసాలను మెరుగుపరచడంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసాల్లో ఏమైనా ఇబ్బందులు, సమస్యలు కనిపిస్తే ఆయా వ్యాసాలను సరిదిద్దండి లేదా వాటి చర్చ పేజీల్లో రాసెయ్యండి. లేదా సంబంధిత మూసలను చేర్చండి. ఉదాహరణకు ఇలాంటి ఐడెంటికల్ వ్యాసాల్లో {{tl|విలీనము}}, {{tl|విలీనము ఇక్కడ}}, {{tl|విలీనము అక్కడ}} అనే మూసలు పెట్టవచ్చు. మీరు తెలుగు అర్థం చేసుకోగలరని అర్థమైంది. అంచేత అక్కడే రాయడానికి ఇబ్బంది ఉండదు. లేదా ఇక్కడ రాస్తున్నట్టే వాటి చర్చ పేజీల్లో రాయండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:15, 21 జూలై 2026 (UTC) ::both are maya aka w/o wikidata on విలీనము ఇక్కడ, విలీనము అక్కడ. certainly add them in article or raise issue on talk pages. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:49, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఆ విడే లింకులేవో మీరే ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:16, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] but there are already మూస:mergeto and మూస:mergefrom on wikidata. my pov: adding another two is waste of resources. hence not added. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:43, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::1 more thing. having 2 templates on tewiki is ok for me. i dont want to suggest or argue for 1 template only. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:49, 22 జూలై 2026 (UTC) :::::మీ ఇష్టం. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:06, 22 జూలై 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 జూలై 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 11:44, 26 జూలై 2026 (UTC) ==[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న]]== ఈ వ్యాసాన్ని రాసిన వాడుకరి [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] తాను రాసిన "సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం" మూలాన్ని చేరుస్తూ గ్రంథాన్నంతా వివిధ ఉపపేజీలలో చాలా వ్యాసాలు సృష్టించారు. వాటన్నింటినీ తొలగించాలని నా అభిప్రాయం. వికీ నియమాల ప్రకారం తాను రాసిన గ్రంథాన్నంతా తానే చేర్చడం, యదాతథంగా గ్రంథాన్నంతా చేర్చడం సరికాదని నా అభిప్రాయం. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 01:41, 28 జూలై 2026 (UTC) :మొత్తం 16 పేజీలు సృష్టించారు. పుస్తకాన్ని యథాతథంగా కాపీ పేస్టు చేసినట్టు కనిపిస్తోంది. అన్నిటినీ తొలగించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:32, 28 జూలై 2026 (UTC) ::రచయిత వ్రాసిన పరిశోధనా గ్రంథం తానే వికీ కామన్స్ లో సరియైన లైసెన్స్ లు ఉపయోగించి అప్లోడ్ చేసిన తరువాత వికీసోర్స్ లోకి తీసుకువచ్చి పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. తెవికీ లో 16 పేజీలు తొలగించినా అక్కడ ఇదే పద్దతిలో పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. అయితే పరిశోధన గ్రంథం ప్రచురణ కాకపోతే ఆ విద్యాసంస్థకు కాపీరైట్ ఉంటుంది. [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారికి మార్గదర్శకత్వం కావాలేమో. పరిశీలించండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:31, 28 జూలై 2026 (UTC) :::వికీపీడియా నిర్వాహకులకు మరియు సభ్యులకు నమస్కారం, :::నేను రాసిన 'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం' ఆధారంగా వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాను. ఈ పుస్తకానికి సంబంధించిన కాపీరైట్స్ మరియు హక్కులు పూర్తిగా నా వద్దే ఉన్నాయి. వికీపీడియా నియమ నిబంధనలపై నాకు పూర్తి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పుస్తకంలోని అధ్యాయాలను విడివిడిగా పేజీలుగా చేర్చడం జరిగింది. :::సుశీల గారు సూచించినట్లుగా, నా పరిశోధనా గ్రంథాన్ని '''వికీసోర్స్ (Wikisource)''' లో సరియైన లైసెన్స్‌తో ప్రచురించడానికి నేను సంసిద్ధంగా ఉన్నాను. అలాగే వికీపీడియాలోని '''<nowiki/>'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న'''' ప్రధాన వ్యాసాన్ని ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వానికి తగినట్లుగా సంక్షిప్తంగా, ప్రమాణిక వికీపీడియా శైలిలో మార్చడానికి మీ మార్గదర్శకత్వం కోరుతున్నాను. దయచేసి నాకు తగిన సూచనలు ఇవ్వగలరు. :::ధన్యవాదాలు, :::-- లింగంపల్లి వెంకటేష్ గౌడ్ [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూలై 2026 (UTC) :: {{ping|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్}} మీరు పరిశోధించి ముద్రించిన గ్రంథాన్ని వికీమీడియాకు రీలైసెన్సింగ్ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని వ్రాసారు. ధన్యవాదాలు. నేను మీకు సహాయం చేయగలను. వికీపీడియాలో సమాచారం క్లుప్తంగా మాత్రమే వివరించాలి. ముఖ్యంగా పరిశోధన మొత్తంగా చేర్చరాదు. గమనించండి. సుశీలగారు సెలవిచ్చినట్లుగా వికీసోర్స్ లో మొత్తం సమాచారాన్నంతా చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:15, 28 జూలై 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ ఇప్పటికే వికీపీడియా వ్యాసం [[సర్వాయి పాపన్న]] ఉనికిలో ఉంది. దానిని వికీశైలిలో వివిధ మూలాలతో విస్తరించవచ్చు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:38, 28 జూలై 2026 (UTC) :: [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]]గారూ [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారి సూచన మేరకు వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మీకు మెయిల్ చేశాను [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 30 జూలై 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[వాడుకరి:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[వాడుకరి:Kalli navya|Kalli navya]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalli navya|చర్చ]]) 15:48, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పొట్టి మూలాల గురించి మరొకసారి == {{tl|Sfn}}, {{tl|Harv}} వంటి మూసలు వాడి ఇచ్చే పొట్టి మూలాలకు, అనుబంధంగా పొడుగు మూలాలనివ్వడం తప్పనిసరి. పొట్టి మూలం ఒక అబ్రీవియేషను లాంటిది. అబ్రీవియేషను పాఠకులకు అర్థం కావాలంటే, దాని పూర్తి రూపం కూడా రాయాలి కదా. అలాగే, వ్యాసంలో అబ్రీవియేషను ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు. పూర్తిరూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాస్తే సరిపోతుంది. అలాగే పొట్టిమూలాన్ని ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు, పొడుగురూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాయాలి. లేకపోతే పొట్టిమూలానికి అర్థం లేకుండా పోతుంది. '''''..మనం రాస్తున్న పాఠ్యానికి మనం ఇచ్చామని అనుకుంటున్న మూలాలు, అసలు మూలాలే కావన్న మాట!''''' అన్నట్టే అవుతుంది. పాఠ్యంలో మూలం లాగా ఉండే ([1]) అంకెను నొక్కినపుడు మూలాలు విభాగం లోని పొట్టిమూలం వద్దకు పోతుంది. అది ఇలా ఉంటుంది: * ఈడ్పుగంటి 2007 ఏమిటి దాని అర్థం? ఏమీ లేదు. దాన్ని నొక్కినా ఏమీ జరగదు, ఏమీ కనబడదు. కానీ ఆ పొట్టిమూలం సరిగ్గా ఉంటే - అంటే, దానికి సంబంధించిన పొడుగు మూలం కూడా ఉంటే - ఈ రెంటికీ మధ్య లింకు ఏర్పడుతుంది. ఆ "ఈడ్పుగంటి 2007" ని నొక్కినపుడు కింద, "వనరులు" విభాగంలో ఉన్న పొడుగు మూలానికి లింకు ఏర్పడుతుంది. ఈ పొడుగు మూలం మామూలుగా మనం చేర్చే మూలం లాంటిదే, దాన్లో అన్ని వివరాలూ ఉంటాయి. '''ఇప్పుడు తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన పని ఒకటుంది''': పొట్టిమూలాలకు సంబంధించిన పొడుగుమూలం లేదనే సంగతి మామూలుగా మనకు కనబడదు. సాఫ్టువేరు దీన్ని, no-target error అంటుంది. మూలాల విభాగంలో, పొట్టిమూలం పక్కనే ఇది కనిపిస్తుంది. ఈ లోపం కనబడాలంటే, [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css|మనమన జావాస్క్రిప్టు పేజీల్లో]] కింద చూపిన వాక్యాన్ని చేర్చాలి. ఈ పేజీ ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో పేజీని సృష్టించండి. అప్పుడు లోపాలు కబడతాయి. అందరూ ఈ పని తప్పనిసరిగా చెయ్యాలి. వ్యాసాన్ని దోషరహితంగా, "మంచి" వ్యాసంగా మలచాలంటే ఈ పని చెయ్యందే అసలు కుదరదు. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:54, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) == వాడుకరి:InternetArchiveBot తో ఒక సమస్య == [[వాడుకరి:InternetArchiveBot]] తో మూలాల్లోని యూఆరెల్‌లను ఆర్కైవు చేసినపుడు అది ఆర్కైవు తేదీని తప్పు ఆకృతిలో ఇస్తోంది. నెలపేరును తెవికీ ఆకృఇకి అనుగుణంగా కాక, వేరుగా ఇస్తోంది. ఉదాహరణకు "సెప్టెంబరు" మన ప్రామాణిక ఆకృతి కాగా, అది "సెప్టెంబర్" అని ఇస్తోంది. ఏదో మాడ్యూల్లోనో మరోచోటో మనమే అలా తప్పుగా రాసి ఉంటాం. అది ఎక్కడో నేను గమనించలేదు. నేరుగా డెవలపర్లకు రాసాను. ఆ మాడ్యూలేదో మీరు ఎవరైనా గమనిస్తే, ఇక్కడ రాయండి, లేదా ఆ పేర్లను అక్కడే సవరించెయ్యండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:47, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) ==తెవికీ పండగ-2027== ప్రియమైన తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, తెవికీ పండగ 2027 ప్రణాళిక, నిర్వహణ పనులకు తోడ్పాటుగా ఈ Community Engagement Survey సర్వే రూపొందించాం. ఈ సర్వే ద్వారా పండగ నిర్వహణలో పాల్గొనడానికి మన సముదాయంలో ఎంతమంది ఆసక్తి చూపుతున్నారో, ఈ ఉత్సవానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే పండగలో ఏ అంశాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలో, సముదాయ సభ్యుల అభిప్రాయాలు, సూచనలు, ఏకాభిప్రాయం తెలుసుకునేందుకు మీ స్పందనలు ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటాయి. దయచేసి 20 ఆగస్టు 2026 లోపు దిగువున ఉన్న సర్వే ఫారాన్ని పూర్తి చేయండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScrKxjhVD3zq9MSYmnndmR2sHDNM9GTiT6oifje2cnjYhSnwQ/viewform మీ అభిప్రాయాల ఆధారంగా తెవికీ పండగ 2027ను సముదాయ అవసరాలకు అనుగుణంగా, మరింత ప్రయోజనకరంగా, విజయవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన ప్రణాళిక రూపొందించవచ్చు. మీ సహకారానికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీకు తెలిసిన వికీ బృంద సభ్యులతో కూడా ఈ ఫారం పంచుకోగలరు. --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:57, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) :"మీరు 2025 లో జరిగే తెవికీ వార్షికోత్సవం, సమావేశంలో చేరాలనుకుంటున్నారా?" - ఈ ప్రశ్నలో సంవత్సరం తప్పు పడింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:45, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::సరి చేశాము.. ధన్యవాదులు చదువరి గారు.. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 04:12, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఆఫ్రికాన్స్, తెలుగు, స్వాహిలి ----ఐదారు నెలల్లో---> స్వాహిలి, తెలుగు, ఆఫ్రికాన్స్ ? == ప్రపంచ వికీపీడియాల్లో వ్యాసాల సంఖ్య రీత్యా మనం 70 వ స్థానంలో ఉన్నాం. 2026 జనవరి 1 న కూడా అదే స్థానంలో ఉన్నాం. ఆ రోజున మనం ఆఫ్రికాన్స్ వికీపీడియా కంటే దాదాపు 10 వేల వ్యాసాల వెనక ఉన్నాం. ఇవ్వాళ - 8 నెలల్లో - ఆ తేడా 3000 కు తగ్గిపోయింది. ఈ సంవత్సరం ముగిసే నాటికి దాన్ని దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది. అయితే- ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటేస్తామేమో గానీ, ముందుకు పోడానికి మరికొంత సమయం పట్టవచ్చు. ఎందుకంటే.. మన వెనక ఉన్న స్వాహిలి మనకంటే రెట్టింపు వేగంగా కదులుతోంది. బహుశా కాలేజీలు, యూనివర్సిటీల్లో ఎడిటథాన్లు పెట్టారో, లేకపోతే మనలాగా భాగస్వామ్యాలతో పోటీలు పెట్టుకున్నారో గానీ.. వాళ్ళు వ్యాసాలను విపరీతంగా సృష్టిస్తున్నారు. 2026 లో ఇప్పటిదాకా 18 వేలకు పైగా వ్యాసాలు సృష్టించారు. కానీ అన్నీ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. సగటు వ్యాసం పరిమాణం 1600 బైట్లు. అదే సమయంలో తెవికీలో 9 వేల పైచిలుకు వ్యాసాలు సృష్టించాం, సగటు పరిమాణం 22 వేల బైట్లతో! బైట్ల సంగతి ఎలా ఉన్నా, ఇదే ఊపు కొనసాగితే, వ్యాసాల సంఖ్య ప్రకారం వాళ్ళు బహుశా ఈ సంవత్సరం ముగిసేసరికి మనల్నీ, ఆఫ్రికాన్స్‌నూ - ఇద్దర్నీ దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:02, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. తెలుగు వికీపీడియా (తెవికీ) ప్రస్తుత స్థితి, ఆఫ్రికాన్స్, స్వాహిలి వికీపీడియాల వృద్ధి వేగం గురించి మీరు అందించిన విశ్లేషణ చాలా లోతైనది, ఆలోచించదగినది. వ్యాసాల నాణ్యత (సగటున 22,000 బైట్లు!) విషయంలో తెవికీ సాధించిన ప్రగతి అద్భుతమైనది. స్వాహిలి వికీపీడియా కేవలం సంఖ్య కోసం చిన్న వ్యాసాలు (1600 బైట్లు) తయారుచేస్తుంటే, మనం '''నాణ్యమైన సమాచారాన్ని''' అందిస్తున్నాం. అయినప్పటికీ, అంతర్జాతీయ స్థానాలు (Rankings) మరియు వ్యాసాల సంఖ్యలో కూడా మనం ముందుకు వెళ్లాలంటే నాణ్యతతో పాటు సంఖ్యను కూడా పెంచే వ్యూహాత్మక చర్యలు అవసరం. :ఈ పరిస్థితిని అధిగమించి, ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడమే కాకుండా స్వాహిలి నుండి మన స్థానాన్ని కాపాడుకోవడానికి మనం చేయగలిగిన కొన్ని కీలక ప్రతిపాదనలు: :#మనం 22,000 బైట్ల నాణ్యమైన వ్యాసాలు రాస్తుండటం గొప్ప విషయమే అయినా, కేవలం సంఖ్య పరంగా చూస్తే పోటీలో వెనుకబడుతున్నాం. పెద్ద వ్యాసాలతోపాటు, వ్యక్తులు, సినిమాలు, పుస్తకాలు, ముఖ్యమైన చారిత్రక ఘట్టాలు లేదా వైజ్ఞానిక అంశాలపై కనీస సమాచారంతో ఫ్రేమ్‌వర్క్ తయారు చేసి ప్రాథమిక సమాచారంతో కూడిన చిన్న వ్యాసాలను (Stubs - ఉదాహరణకు 5,000 నుండి 3,000 బైట్లు) వేగంగా సృష్టించి, తర్వాత వాటిని క్రమంగా విస్తరించవచ్చు. :#తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని విశ్వవిద్యాలయాలు, డిగ్రీ కళాశాలల తెలుగు డిపార్ట్‌మెంట్‌లతో పాటు జర్నలిజం, కంప్యూటర్ సైన్స్ విద్యార్థులకు "వికీపీడియా వ్యాస రచన"ను ఒక ప్రాజెక్ట్/అసైన్‌మెంట్‌గా మార్చేలా నిపుణులతో ఒప్పందాలు చేసుకోవాలి. :#"నెలకో థీమ్" (ఉదా: ఈ నెల తెలుగు మహిళలు, వచ్చే నెల సైన్స్ & టెక్నాలజీ) పేరుతో చిన్న తరహా ఆన్‌లైన్ పోటీలు నిర్వహించి, ఎక్కువ వ్యాసాలు రాసే ఎడిటర్లకు గుర్తింపు/బహుమతులు ఇవ్వాలి. ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలో ఉండి తెవికీలో లేని ముఖ్యమైన 10,000 వ్యాసాల జాబితాను సిద్ధం చేసి, వాటిని సృష్టించడంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. :#వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న "అనువాద ఉపకరణం" ద్వారా ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి త్వరగా వ్యాసాలను అనువదించేలా కొత్త ఎడిటర్లకు శిక్షణ ఇవ్వాలి. :'''మన బలం — సమాచార నాణ్యత!''', ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడం మనకు కొద్ది నెలల పని మాత్రమే. కానీ స్వాహిలి వేగాన్ని తట్టుకోవాలంటే మనం '''"నాణ్యత + సంఖ్య"''' అనే రెండంచెల వ్యూహాన్ని అమలు చేయాల్సిదే.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 07:17, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఈ అంశాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకుని మీ ఆలోచనలను చెప్పినందుకు ధన్యవాదాలు. మీరు చెప్పిన అంశాల గురించి నా ఆలోచనలు: ::మొదటి పాయింటు గురించి: చిన్న వ్యాసాలు రాయడంలో తప్పేమీ లేదు. వ్యాసాలు పుట్టి పెరిగేది ఆ విధంగానే. కాకపోతే, మనం సున్నా దగ్గర మొదలుపెట్టి సమాచారాన్ని సేకరిస్తూ వ్యాసాన్ని విస్తరిస్తూ వెళ్ళడం లేదు. బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలను అనువదిస్తూ సృష్టిస్తున్నాం. అందుచేత చిన్నగా మొదలుపెట్టి విస్తరించుకుంటూ పోవాల్సిన అవసరం లేదని నా ఉద్దేశం. మరొకటి.. మన అనుభవం ఏంటంటే, విస్తరణ అనేది దాదాపుగా జరగదు. చిన్న వ్యాసాలు బాగానే వస్తాయి.. కానీ వాటిని ఎవరూ విస్తరించకపోవడం వలన అవి పేరుకుపోతాయని నా అభిప్రాయం. ::రెండవ పాయింటు: చాలా విలువైన సూచన. దాని వలన నిశ్చయంగా వికీపీడియాకు ప్రయోజనం కలుగుతుంది. కొన్ని వేల మంది విద్యార్థులు వికీకి అలవాటు పడతారు. వీళ్ళలో నూటికొక్కరు కూడా అక్కర్లేదు, వెయ్యికొక్క ప్రణయ్‌రాజ్ వచ్చినా వికీకి శాశ్వత ప్రయోజనం కలుగుతుంది. తెవికీవలన వాళ్ళకు మరింత ప్రయోజనం కలుగుతుంది - తెలుగులో రాయడం, తటస్థంగా రాయడం, నిర్మాణాత్మకంగా రాయడం, నలుగురితో కలిసి పనిచెయ్యడం, సమాజంలో బాధ్యతగా, మర్యాదగా వ్యవహరించడం లాంటివి అలవడుతాయి -కనీసం పరిచయమౌతాయి. నిజానికి కాలేజీల్లో, యూనివర్సిటీల్లో దీన్ని ఒక యూయెస్పీగా చూపించాలి. ఎక్కడికీ వెళ్ళనక్కరలేకుండా, ఆన్‌లైనులోనే చేసేపని కాబట్టి ఖర్చులేనిది అని చెప్పాలి. మనం పెట్టే వికీప్రాజెక్టులు, పోటీలు, ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు వగైరాల గురించి చెప్పి కుర్రాళ్ళలో ఉండే పోటీతత్వాన్ని అవి ఎలా ప్రోత్సహిస్తాయో చెప్పాలి. ::మూడవది: ఇది ఇప్పటికే చేస్తున్నాం. వ్యాసాల జాబితాలు అనేకం ఇప్పటికే సిద్ధంగా ఉన్నాయి, వాడుతున్నాం. ::నాలుగవది: అవసరమైన వాళ్ళకు శిక్షణ ఇస్తున్నాం. శిక్షణ కావాలని ఒక్కరు అడిగినా క్లాసులు పెట్టాలని గతంలో తెవికీబడీలో అనుకున్నట్టు గుర్తు. కానీ అడిగినవాళ్ళే లేరు. ::మిగతావారు ఏమంటారో!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:34, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలతోపాటు చిన్న వ్యాసాలను కూడా అనువదిస్తే, తక్కువ సమయలో ఎక్కువ వ్యాసాలు తెవికీలోకి చేరుతాయని నా అభిప్రాయం. -- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 11:01, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మనం "నాణ్యత + సంఖ్య" అనే రెండంచెల వ్యూహం 5వ ఎడిటతాన్ నుంచి ఒక ప్రణాళికగా అమలు అవుతోంది. నెమ్మదిగా జరుగుతున్నా నాణ్యంగా ఉందని తెలుస్తోంది.కొనసాగిస్తే బావుంటుంది. పాల్గొనే వారి సంఖ్య మెల్లగా పెరుగుతోంది. మీరు చెప్పినట్లు చిన్నవ్యాసాలు విస్తరించడం, మెరుగుపరచగలగడం చాలావరకు జరగడం లేదు. ర్యాండమ్ గా కొన్ని దృష్టికి వచ్చినవి మాత్రం విస్తరణకు నోచుకుంటున్నాయి. listed featured articles మాత్రమే కాకుండా ఇతర వ్యాసాలు కూడా మెరుగు పరిచే ప్రాజెక్ట్ కొంతమందినైనా ఆకర్షించే విలువైన ఆలోచన. "నెలకో థీమ్" కూడా బావుంది. తెలుగు వికీ వ్యాసాలు/సమాచారం సమగ్రంగా లేదనే అభిప్రాయం వికీ బయట వారిలో ఎక్కువ ఉంది. వారికి మన ర్యాంకులతో సంబంధం లేదు. ఇది నా అభిప్రాయం, కొంత పరిశీలన. ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:58, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఉస్మానియా ఎమ్మే తెలుగు కుర్రాళ్ళు == ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ ఎమ్మే తెలుగు విద్యార్థులకు ఈ మధ్య (బహుశా ఆగస్టు 1 న) తెవికీని పరిచయం చేసినట్లున్నారు ఎవరో! ఇవ్వాళ ఇటీవలి మార్పులు పేజీ పొట్టిగా ఉంది ఎందుకా అని పరిశీలిస్తే, ఈ విద్యార్థులు ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క పేజీలో 20 లు 30 లు దిద్దుబాట్లు చేసారు. వాళ్ళకు స్వాగతం, పరిచయం చేసినవారికి ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:49, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, :అది మన వాళ్ళే, తెలంగాణ లోని విశ్వ విద్యాలయాల్లో వికీ ఙ్ఞానాన్ని పెంచాలనే లక్ష్యంతో బోలి చేతో సంస్థ చేస్తున్న పనిలో భాగంగా ఈ కృషి జరుగుతున్నది. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 16:46, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, తెవికీకి ఉపయోగపడే పని ఇది. ధన్యవాదాలు. నిన్న వాళ్ళు చేసిన దిద్దుబాట్లు కొన్ని చూసాను. వాళ్ళు భాష మీద మరింత శ్రద్ధ పెట్టాల్సి ఉందని అనిపించింది. ఈ విషయం మీద వారికి అవగాహన కలిగిస్తే బాగుంటుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 23:30, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::తప్పకుండా @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]]గారూ! -[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 01:32, 7 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Event:Heritage Across Borders == సభ్యులకు నమస్కారం , భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా సముదాయాలు (Indian and Ukrainian communities) సంయుక్తంగా “హెరిటేజ్ అక్రాస్ బోర్డర్స్” అనే ప్రచార కార్యక్రమం నిర్వహిస్తున్నాయి. యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలను గుర్తించి వికీపీడియాలో నమోదు చేసి, వాటి గురించి సమాచారాన్ని విస్తరించడం ఈ ప్రచారం ప్రధాన ఉద్దేశం. భారత్, ఉక్రెయిన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవాలను పురస్కరించుకుని భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా వికీ సముదాయాలు ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ తొమ్మిది రోజుల వికీపీడియా ఎడిటథాన్ 2026 ఆగస్టు 15 నుంచి 24 వరకు జరుగుతుంది. పూర్తి వివరాలకు ఈ మెటా పేజీ లింక్ క్లిక్ చేసి చూడగలరు. &nbsp; Campaign Meta Page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders. ఈ ప్రచారంలో పాల్గొనడానికి నమోదు చేసికోగలరు. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:12, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 15:32, 13 ఆగస్టు 2026 (UTC) == వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా? == వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడంలో చెయ్యవలసిన కొన్ని పనుల గురించి, [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా?|వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] పేజీలో రాసాను. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:32, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలండి. చాలా వివరంగా రాసారు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) :మీరిచ్చిన సూచనలు భేషుగ్గా ఉన్నాయి. నేను చాలా వరకు అనుసరిస్తుంటాను. ఒక్కోసారి మంచి ఆసక్తి ఉన్నపుడు ఒక్కో వ్యాసాన్ని జక్కన్న శిల్పం చెక్కినట్టు చెక్కాలని అనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా నేను రాసిన వ్యాసాల మీద పదే పదే ఇలానే దాడి చేసుకుంటూ ఉంటాను. మళ్ళీ మళ్ళీ చదివేకొద్దీ ఇంకా ఎలా బాగా రాయాలో బాగా తెలుస్తుంది. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:54, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Db-meta మూస తొలగింపు == [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు ఆగస్టు 15 న Db-meta అనే మూసను తొలగించారు. ఎందుకో చెప్పవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:17, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ఎదో పొరపాటు జరిగింది. మీ నుండి సందేశం రాక ముందే గమనించి మరలా దిగుమతి చేసాను.పరిశీలించగలరు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:24, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::మూస:Db-meta అనే మూస మూస:Db-c1 కు దారి మార్పు మూస [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:26, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) ==తెవికీ పండగ 2027 మొదటి సన్నాహక సమావేశం== తెవికీ పండుగ 2027 ఏర్పాటుకు సంబంధించి నిర్వహించిన కమ్యూనిటీ సర్వేలో మొత్తం 50 మంది స్పందించారు. గూగుల్ ఫామ్‌లో నిర్వహణలో ఆసక్తి వ్యక్తం చేసిన వారందరికీ మీటింగ్ లింక్‌ను ఈమెయిల్ ద్వారా పంపించాం. వారితో కార్యాచరణపై చర్చించేందుకు రేపు 26 ఆగస్టు 2026 సాయంత్రం 7 గంటలకు గూగుల్ మీట్‌లో సమావేశం ఏర్పాటు చేస్తున్నాము. దాని ప్రకారంగా కార్యక్రమ పేజీని ఏర్పాటు చేస్తాం. నిర్వహణ తేదీలు: ఫిబ్రవరి 11 నుండి 14 వరకు.. వేదికను సమావేశ అనంతరం చర్చల ఆధారంగా ఖరారు చేస్తాం. ఇట్లు, [[User:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్]], [[User:Kavali Chandrakanth KCK|చంద్రకాంత్ కావలి]] (తెవికీ పండగ 2027 నిర్వాహక బృందం) :నిర్వాహకుల సంతకాలు లేవే..! నిర్వహిస్తున్నది ఎవరో తెలియాలి కాబట్టి [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, పై వ్యాఖ్య రాసినవారు సంతకం పెట్టి, రెండవ వారి వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇవ్వమని కోరుతున్నాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:25, 25 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, రేపు ఈ రౌండ్ తాలూకు ఫండ్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి ఆఖరు తేదీ. అయితే, ఇంకా చర్చ జరుగుతూనే ఉంది. పైపెచ్చు, ఈ ఏడాది వివిధ యూజర్ గ్రూపుల నుంచి, ఇతరేతర కార్యక్రమాల నుంచి ఫండ్స్ కోసం పోటీ అధికంగా ఉండడం వల్ల మంచి బలమైన దరఖాస్తు చేయకపోతే తిరస్కరణకు గురయ్యే అవకాశం చాలా ఎక్కువ. కాబట్టి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కాన్ఫరెన్స్ ఫండ్ టీమ్ వారికి మరొక పదిరోజులు సమయం కావాలని కోరండి. ఈ పదిరోజుల్లో చర్చను ఒక కొలిక్కి తెచ్చి, దరఖాస్తు వివరాలు మీరు తెవికీలో పబ్లిష్ చేస్తే, చర్చించి మార్పుచేర్పులు చేసుకుని ప్రచురించొచ్చు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:58, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [యర్రా రామారావు] — తాత్కాలిక flood flag అభ్యర్థన (Cat-a-lot వర్గ మార్పులు) == [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు|ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా Cat-a-lot గాడ్జెట్ ఉపయోగించి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా|సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా]] ప్రకారం 670 మండలాల మూసలలోని వర్గాలలో పెద్ద ఎత్తున నిర్వహణ మార్పులు చేయాలనుకుంటున్నాను — [వర్గం:మెరకముడిదాం మండలంలోని గ్రామాల వర్గం నుండి గ్రామాలు వర్గం:మెరకముడిదాం మండల గ్రామాలు వర్గంలోకి తరలించడం" అలాగే " ఇతర వర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణ"] ఇవి ఇటీవలి మార్పులను నింపేసేంత సంఖ్యలో ఉంటాయి. ఇలా ఉన్నప్పుడు ఇటీవల మార్పులు ఇతర వాడుకరులు, నిర్వహకుల పరిశీలనకు చాలా భంగకరంగా ఉంటుంది కాబట్టి, నా ఖాతాకు తాత్కాలికంగా bot/flood హక్కు అభ్యర్థన [[వికీపీడియా:బాటు సహాయానికి అభ్యర్ధనలు|బాటు సహాయానికి]] పేజీలో [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర (బ్యూరోక్రాట్‌)]] గారిని అభ్యర్థన కోరాను. సముదాయ సభ్యులు గమనించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:15, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) :రామారావు గారూ, మీ అభ్యర్థన మేరకు మీ ఖాతాకు నెల రోజుల పాటు బాటు హక్కులు ఇచ్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 09:34, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:59, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) == తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల అర్హతానర్హతలు == తెవికీ పండగ నిర్వాహక బృందంలో ఇద్దరు సభ్యులు ఉన్నట్లు చూపించారు. ఒకరు బత్తిని వినయ్ కుమార్ కాగా, రెండవ వారు [[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]]. * బృందం లోని ఈ రెండవ సభ్యులు ఖాతా సృష్టించుకున్నది 2023 సెప్టెంబరు 17 న. * వారు ఇప్పటి వరకు చేసిన మొత్తం దిద్దుబాట్లు - [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&target=Kavali_Chandrakanth_KCK 15 (పదిహేను)]. తెవికీ పండగకు అటెండయేందుకు ఇచ్చే స్కాలర్‌షిప్పు కోసం అర్హతగా కనీస దిద్దుబాట్ల సంఖ్య ఇంతకంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాంటిది, నిర్వాహక సంఘంలో ఉండేవారికే ఇంత తక్కువ సంఖ్యలో దిద్దుబాట్లు ఉండడం సరికాదు. కాబట్టి దీన్ని నేను వ్యతిరేకిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]] గారు ఈ కార్యక్రమ నిర్వహణ పట్ల చూపించిన ఆసక్తికి గాను వారికి నా ధన్యవాదాలు. వారి పట్ల నాకు ఏ విధమైన వ్యతిరేకత లేదు. కానీ, తెవికీ పండగ నిర్వహణలో ఇలాంటి కనీసార్హతల అతిక్రమణ పట్ల మాత్రమే నా వ్యతిరేకత, అంతే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:00, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] మీ నిర్ణయాన్ని నేను సమర్ధిస్తున్నాను. అసలు పాత వాడుకరి, క్రొత్త వాడుకరి నిర్వచనం తెలుసుకోగోరుతాను. ఎప్పుడో ఖాతా సృష్టించుకుని స్తబ్దుగా ఉండిపోతే వారు పాత వాడుకర్లు అవుతారా? :క్రొత్త వాడుకర్లను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం చాలా ఉంది. అయితే క్రొత్త వాడుకర్లను తీసుకువచ్చే పాత వాడుకరులు వారి భవిష్యత్ తెవికి కార్యాచరణకు హామీ ఇవ్వాలి. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥<sup>[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]</sup></span> 15:09, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::అర్హతానర్హతలు అనే విషయం చర్చకు వచ్చింది కాబట్టి, అదియునుగాక నిన్న ఈవెంట్ మీద మొదటి ఆన్ లైను సమావేశం జరిగింది. దానికి పొల్గొన్నవారు మొత్తం సుమారుగా 20 మంది పొల్గొన్నారు. ఈ సందర్బంగా నా అభిప్రాయాలు సముదాయసభ్యుల దృష్టికి తీసుకురావాలనే అభిప్రాయంతో నేను ఈ చర్చను కొసాగిస్తున్నాను. ::వికీపీడియా జన్మదినోత్సవ వేడుకలు (వికీ మీటప్‌లు/వార్షికోత్సవాలు) ఇలాంటి ఈవెంట్లు కేవలం సామాజిక కార్యక్రమాలకే పరిమితం కాకుండా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి దోహదపడేలా ఉండాలి. అలా ఉండాలంటే కొన్ని మార్గదర్శకాలు., నియమాలు ఉండాలి.అవి ఉన్నప్పుడే వాటి ఆశయాలు నెరవేరతాయి. ::ముందుగా ఒక విషయం మననం చేసుకుందాం. తిరుపతి ఈ వెంట్ లో దాదాపు 40 మందికి పైగా హాజరయ్యారు. వారిలో కొందరు యూజర్లు అప్పటినుండి ఇప్పటివరకు తెవికీలో క్రియాశీలకంగా సవరణలు చేపట్టనివారు ఉన్నారు. కేవలం నేను ఉనికిలో ఉన్నాను అన్నట్లుగా ఉంటున్నవి. వాటిని చూస్తే అలా అనిపిస్తుంది.అవి ఈవెంటుకే అన్నట్లుగా ఉన్నట్లు ఉంటున్నవి. ఈవెంటుకు పరిమితం కాకూడదని నా అభిప్రాయం. ::'''నేను ప్రతిపాదించే నియమాలు మార్గదర్శకాలు ఈ దిగువ వివరిస్తున్నాను.''' ::1. ముందుగా ఈవెంటుకు ఎంతమందికి అవకాశం కల్పిద్దాం అనేది మొదటగా ప్రస్తావనకు వస్తుంది. మనం గూగుల్ మీట్ లో ఇంత మందిని పిలుద్దాం, అంతమందిని పిలుద్దాం అని తలా ఒక అభిప్రాయం కాకుండా, దీనికి ఒక ప్రామాణికత అనేది ఉండాలి. ఈ సమస్య ముఖ్యంగా ఈవెంట్కు ఇచ్చే గ్రాంటుతో ముడిపడిన సమస్య. కాబట్టి దీనికి సూచన గ్రాంటువచ్చినదానినిబట్టి 1 లక్ష గ్రాంటుకు 2 ఇద్దరు చొప్పున వచ్చేటట్లు లెక్కించాలి. ::2. ఈ రకంగా లెక్కించినప్పుడు ఉదాహరణకు 30 లక్షలు గ్రాంటు వచ్చిందనుకోండి. ఆరకంగా లెక్కిస్తే 60 మందిని తీసుకోవచ్చు. అయితే ఈ 60 మందిలో ఎవరెవరికి ఎంత శాతం కేటాయించాలి. దీనికి సూచనలు వీరిలో కొత్తవారికి 30 (50%) + పాతవారికి 24 (40%), + 6 ఇతరులు (10%), = మొత్తం 60 మంది. ::3. కొత్తవారంటే ఎవరు అనే దానికి వస్తే గత సంవత్సరం అంటే ప్రతి ఈవెంట్కు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై లోపు తెవికీలో రిజష్టరు చేసుకున్నవారు. వీరికి ఇన్ని ఎడిట్లు ఉండాలి అని కాకుండా ఎక్కువ ఎడిట్లు ఉన్నవారినుండి దిగువకు లెక్కించాలి. ఎందుకంటే ఈవెంట్కు వచ్చిన తరువాత వారిలో ఆసక్తితో కొంతమందైనా తెవికీలో కొనసాగుతారని నా అభిప్రాయం. వారిని వాడుకరుల జాబితా నుండి తీసుకోవచ్చు ::4. పాతవారు అంటే తెవికీ, వికీసోర్స్, వికీడేటా, కామన్స్ నందు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై వరకు కంటిన్యూగా యాక్టివ్ లో ఉన్నవారు. వీరిని క్రియాశీల వాడుకరుల జాబితా నుండి ఎడిట్లు సంఖ్య పైనుండి దిగువకు లెక్కించాలి. ::5. ఇతరులు అంటే Indic MediaWiki Developers User Group (సాంకేతిక) & ఇతర ప్రాజెక్టులుకు చెందినవారు. 6 (10%), వీరికి పై నియమాల నుండి ప్రత్వేక మినహాయింపు ఉండాలి ::6. అర్హతకలిగినవారు ఎవరైనా ఇతర రాష్ట్రాల నుండి రావలసిన వారు ఉంటే వారిని ఇద్దరికి మాత్రమే పరిమితం చేయాలి ::గమనిక: లింగ నిష్పత్తి, ప్రాంతీయ (తెలంగాణ 33, ఆంధ్రప్రదేశ్ 28 జిల్లాల నుండి) సమతుల్యత కూడా ఉండేటట్లు చూడాలి. ఆ కేటగిరీల్లో కూడా పైన ఉదపరించిన ప్రమాణాలు సడలించకూడదు, సంఖ్య మాత్రమే సర్దుబాటు చేయాలి ::7. కేవలం వేడుకకు హాజరు మాత్రమే కాకుండా, ఎడిట్-థాన్ సెషన్ లేదా వర్క్‌షాప్ భాగంగా చేర్చడం, తద్వారా కొత్తవారు కూడా అక్కడికక్కడే స్వల్ప కృషి చేసేలా ప్రోత్సహించడం. అనుభవజ్ఞులైన ఎడిటర్లతో మెంటర్‌షిప్/పరిచయ సెషన్లు ఏర్పాటు చేయడం. ::8. పూర్తిగా కొత్తవారిని పూర్తిగా మినహాయించకుండా, "శిక్షణ కోటా" కింద పరిమిత సంఖ్యలో వారికి చోటు ఇవ్వడం - వీరికి ఈవెంట్‌కు ముందు లేదా ఈవెంట్‌లో ఒక చిన్న ఎడిటింగ్ టాస్క్ పూర్తి చేయడం తప్పనిసరి చేయడం ::9. కేవలం చర్చలు/సెషన్లు మాత్రమే కాకుండా, కనీసం ఒక రోజు పూర్తిగా ఎడిట్-థాన్‌గా కేటాయించడం, ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కనీసం 1-2 కొత్త వ్యాసాలు లేదా గణనీయమైన విస్తరణలు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టడం ::10 ఈవెంటుకు హాజరైన తర్వాత కూడా కొత్తవారికి తెవికీబడి ద్వారా వరసగా 4 లేక 5 మాసాలు శాక్షణాతరగతులు ద్వారా అవగాహన కల్పించి కొంత కనీస కృషి కొనసాగించే ప్రయత్నాలు చేయటం, దీన్ని తదుపరి ఈవెంట్‌లకు అర్హతగా పరిగణించడం ::11 ఈవెంట్ ముగిసేనాటికి వికీమీడియా కామన్స్/అవుట్రీచ్ డాష్‌బోర్డ్ (కార్యక్రమాలు & ఈవెంట్‌ల డాష్‌బోర్డ్)లో ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కృషిని ట్రాక్ చేయాలి. ::12. దరఖాస్తు సమయంలోనే "ఈవెంట్ తర్వాత కనీసం ----- ఎడిట్లు ---- నెలల పాటు కృషి కొనసాగిస్తాను" అనే స్వీయ-ప్రకటన తీసుకోవడం (ఫార్మల్ ఒప్పందం కాకపోయినా, కమిట్‌మెంట్ కోసం) ::13 గతంలో ఇలాంటి ఈవెంట్‌కు హాజరై ఎలాంటి కృషి చేయని వారిని (డాక్యుమెంట్ చేసిన డేటా ఆధారంగా) భవిష్యత్ ఫండెడ్ ఈవెంట్ల నుండి తాత్కాలికంగా మినహాయించే నిబంధన జరపాలి. ::12 ఈ ప్రమాణాలను ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ + లోకల్ యూజర్ గ్రూప్ (వికీపీడియా తెలుగు యూజర్ గ్రూప్) కలిసి ముందుగానే విల్లేజ్ పంప్‌లో చర్చించి ఏకాభిప్రాయంతో ఖరారు చేయడం మంచిది. ::13 ఎంపిక కమిటీలో ఆర్గనైజర్ల బంధువులు/సన్నిహిత మిత్రులు ఉంటే వారి దరఖాస్తులపై నిర్ణయం తీసుకోవడంలో పాల్గొనకుండా ఉండటం. :: ::14. ఎంపిక కమిటీ కనీసం ఇద్దరు లేక ముగ్గురు మంది స్వతంత్ర అనుభవజ్ఞులతో ఉండాలి, ఒక్కరే నిర్ణయం తీసుకోకూడదు ::తిరస్కరించిన దరఖాస్తుదారులకు కారణం తెలియజేయడం. అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశం కల్పించే వెసులుబాటు ఉండాలి ::15. ఖరారైన తర్వాత రాని వారి స్థానంలో వెయిట్‌లిస్ట్ నుండి భర్తీ చేసే విధానం ముందే నిర్ణయించడం. ::16. నిర్ధారించుకున్న తర్వాత కారణం లేకుండా గైర్హాజరైతే (ఫండింగ్ వృథా అవుతుంది కాబట్టి) భవిష్యత్ ఈవెంట్లలో ప్రాధాన్యత తగ్గించడం ::17. WMF Universal Code of Conduct (UCoC) ప్రకారం అందరూ కట్టుబడి ఉండాలని స్పష్టం చేయడం, ఈవెంట్‌లో వేధింపుల ఫిర్యాదు మార్గం ఏర్పాటు చేయడం, దానిప్రకారం తరువాతి చర్యలు తీసుకోవటం ::18.ఈవెంట్ పేజీని Meta-wiki/Outreach dashboard లో ముందుగానే క్రియేట్ చేసి, అర్హత ప్రమాణాలు, బడ్జెట్, ఎంపిక ప్రక్రియను బహిరంగంగా అక్కడ పొందుపరచడం. ::19.ఈవెంట్ తర్వాత తెవికీ విల్లేజ్ పంప్‌లో లేదా మెటా రిపోర్ట్‌గా ఫలితాలు (ఎన్ని కొత్త వ్యాసాలు, ఎంత విస్తరణ, పార్టిసిపెంట్ల ఫీడ్‌బ్యాక్) పబ్లిష్ చేయడం ::20 ఒకే కుటుంబం/సన్నిహిత గ్రూప్ నుండి ఎక్కువ మంది ఎంపిక కాకుండా ఒక పరిమితి పెట్టడం. ::21. రసీదులు, ప్రయాణ టికెట్ల ధృవీకరణ వంటివి ఫండింగ్ సంస్థ నిబంధనల ప్రకారం సేకరించడం ::22 ఈ ఈవెంట్ తెలుగు భాషకు చెందిన వికీపీడియా. దీనిలో తెవికీకి సంభందించిన విషయాలు మాత్రమే వివరించాలి. అంతేగానీ ఈ క్రింది విషయాలు ప్రస్తావించరాదు. ::• ఈ ఈవెంటులో రాష్ట్రాల ప్రసక్తి అంటే, గొప్పలు లేదా లోపాలు ప్రస్తావన. ::• ఈవెంట్ లో పాల్గొన్నవారు ఎవరైనా ప్రసంగాలలో వారి వ్యక్తిగత విషయాలు. ::• వారి స్వంత సంస్థల గురించి . ::• వారు వారి విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు. ::23. సమయానుకూలంగా కొన్ని నిర్ణయాలు చేయాలిసి రావచ్చు. వాటిని కోర్ కమిటి లో చర్చించి నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. ::24. నగదుగా ఇచ్చే స్కాలర్షిప్ 3000 నుండి 4000 లోపు ఉంటే బాగుంటుదని నా అభిప్రాయం. ::పై నియమాలు, మార్గదర్శకాలు కేవలం నాస్వంత అభిప్రాయాలు మాత్రమే. ఈవెంట్ చక్కగా జయప్రదం కావాలని ఉద్ధేశ్యంతో సముదాయం దృష్టికి తీసుకువచ్చాను. వీటిలో కొన్ని నియమాలు, మార్గదర్శకాలు ఏమైనా వ్యక్తిగతంగా ఇబ్బంది కలిగిస్తే క్షమించగలరు. దీనిమీద మరింతమంది సముదాయ సభ్యులు స్పందిస్తే ఇంకా మరింత నాణ్యతతో కూడిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు రూపొందుతాయి. దానిలో సందేహం లేదు. చివరగా నేను కోరేది కాస్త సమయం వెచ్చించి మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు ఇవ్వవలసినదిగా కేరుచున్నా. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:15, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::మీరు సూచించిన నిబంధనలలో 1 నుండి 6 అంశాలకు ఒక జోడింపు. గ్రాంటు లభించని వాడుకరులలో ఈవెంటులో పాల్గొనడానికి ఉత్సాహం ఉన్నవారు స్వంత వనరులతో హాజరు కావడానికి అవకాశం కల్పించాలి.~ [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 02:35, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారూ సహేతుకమైన మీ అభిప్రాయం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు, అలాగే చేర్చుదాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:29, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::ఈవెంట్లు అంటే వేడుకలు, సదస్సులు మాత్రమే కాకుండా ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు, గ్రాంట్లు వంటివి కూడా జరుగుతుంటాయి . వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .పైన చెప్పినవి చాలావరకు వాటిలో చేర్చబడ్డాయి. ఇంకొంత నిర్దుష్టంగా ఉండే విధానం కోసం కూడా వీటిని మార్గదర్శకాలలో చేర్చగలమా? [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:23, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు. మీ అభిప్రాయం మరింత వివరంగా వివరించగలరా? లేదా మీరు ఏమైనా ప్రతిపాదించాలంటే సూచించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::::ఇంకొంచెం వివరంగా రాసి ఉండాల్సింది . తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా అని నా అభిప్రాయం. ఈ విషయం లో తాజా కార్యక్రమాలు వివరాలు నేను సేకరించగలను. మార్పులు చేర్పులు చేసికోవచ్చు . [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:25, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ మీ అభిప్రాయానికి ధన్యవాదాలు. మీరు "తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా" అని మీరు అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు. వేడుకలు వేరు, కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు వేరని నా అభిప్రాయం. కాబట్టి కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు రెండిటికి కలుపి ప్రత్వేకంగా నియమాలు రూపొందాలని నా అభిప్రాయం.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:08, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ అంశం లేవనెత్తినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే, నేను కొంత ఆలోచించి నా అభిప్రాయం చెప్తాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:59, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ మీరు అన్నీ పరిశీలించటానికి తగిన సమయం అవసరం. ఇంకా ఏమైనా అదనపు సూచనలు, పాత వాటిలో ఏమైనా మార్పులు ఉంటే సూచించగలరు. అయితే సాధ్యమైనంత త్వరలో స్పదించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:34, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మీరు సూచించిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు అన్నీ చదివాను. ఈవెంట్ మరింత చక్కగా, పారదర్శకంగా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడేలా ఉండాలనే ఉద్దేశంతో చాలా అంశాలను ప్రస్తావించారు. అందులో చాలా వరకు మంచి సూచనలుగానే అనిపించాయి. :::అయితే, పరిశోధనలకు సంబంధించిన అంశంలో (22వ పాయింట్) ఒక చిన్న సూచన. విద్యలో భాగంగా చేసిన ప్రతి పరిశోధనను ఈవెంట్‌లో ప్రస్తావించాల్సిన అవసరం లేకపోవచ్చు. కానీ ఆ పరిశోధన నేరుగా వికీపీడియా/వికీమీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించినదై, దాని ద్వారా వికీపీడియాకు ఏదైనా ప్రయోజనం లేదా ప్రభావం ఏర్పడితే, అలాంటి విషయాలను సందర్భానుసారంగా ప్రస్తావించడం మంచిదని నా అభిప్రాయం. :::అందువల్ల “విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు” అనే దానికంటే, “వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించని పరిశోధనలను ప్రస్తావించకూడదు” అనే విధంగా ఉంటే మరింత సముచితంగా ఉంటుందని నా అభిప్రాయం. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:13, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]] గారూ మీ సమయం వెచ్చించి, స్పందించినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే 22 వ పాయింట్ మీద మీరు చేసిన సూచనకు ప్రత్వేక ధన్యవాదాలు. ఆ పాయింట్ నేను మరింత క్లియరుగా రాయలేదని మీ సూచన తరువాత గ్రహించాను. ఇప్పుడు మీ సూచన తరువాత నాకు మరింత క్లారిటీ వచ్చింది. ఆ పాయింట్ లో నా ఉద్దేశ్యం వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించిన పరిశోధనలైననూ ప్రస్తావించకూడదనే అని అర్థం. వికీపీడియా నియమాలలో "సొంత అభిప్రాయాలను లేదా అనుభవాలను ప్రచురించడానికి వికీపీడియా సరైన వేదిక కాదు" అనే నియమం ఒకటిఉందని మనందరకు తెలుసు. ::::"దీని మీద మరింత వివరణతో కూడిన ముఖ్య కారణాలు" ::::*స్వార్థ ప్రయోజనాల ఘర్షణ: వికీపీడియా ఎప్పుడూ తటస్థతకు (Neutrality) పెద్దపీట వేస్తుంది. ఎవరైనా ఒక వ్యక్తి తన స్వంత పనిని, పుస్తకాన్ని లేదా పరిశోధనను వికీపీడియా వేదికల ద్వారా ప్రమోట్ చేసుకోవడాన్ని "Conflict of Interest" గా పరిగణిస్తారు. దీనివల్ల ఆ వేడుకల ఉద్దేశం పక్కదారి పట్టి, వ్యక్తిగత ప్రచారానికి వేదికగా మారే ప్రమాదం ఉంద. ::::*లాభాపేక్ష లేని తత్వం (Non-commercial & Neutral stance): వికీపీడియా అనేది ఎటువంటి లాభాపేక్ష, ప్రకటనలు లేని ఒక స్వచ్ఛంద విజ్ఞాన సర్వస్వం. జన్మదినోత్సవ వేడుకలు అనేవి వికీపీడియా సాధించిన విజయాలు, వికీపీడియన్ల ఉమ్మడి కృషిని జరుపుకోవడానికి ఉద్దేశించినవి. అక్కడ ఒక వ్యక్తి తన స్వంత గ్రంథాన్ని ప్రమోట్ చేయడం వికీపీడియా మూల సిద్ధాంతాలకు విరుద్ధం. ::::*స్వీయ ప్రచారం నిషిద్ధం (No Self-Promotion): వికీపీడియా వ్యాసాలలోనే కాదు, వికీపీడియా సమాజంలో (Community) కూడా స్వీయ ప్రచారానికి, పబ్లిసిటీకి తావులేదు. ఒకవేళ ఆ పరిశోధనా గ్రంథం నిజంగానే వికీపీడియాకు ఎంతో ఉపయోగపడేదైనా సరే, దాని గురించి సదరు పరిశోధకుడు కాకుండా ఇతర వికీపీడియా సభ్యులు లేదా వికీపీడియా సమాజం గుర్తించి ప్రస్తావించాలే తప్ప, పరిశోధకుడే స్వయంగా ప్రచారం చేసుకోకూడద. ::::అయితే, విద్యలో భాగంగా వికీపీడియాపై జరిగిన పరిశోధనలను వికీపీడియా సమాజం ఎల్లప్పుడూ స్వాగతిస్తుంది. కానీ దాన్ని ప్రదర్శించే విధానం "ప్రమోషన్" లా కాకుండా, "వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడే ఒక విశ్లేషణ" లాగా, ఇతర సభ్యులు ఎవరైనా యూజర్ గ్రూపు అసోసియేషన్ లేదా సంబందిత వేడుక కమిటీ ముందస్తు అనుమతి తీసుకుని క్లుప్తంగా మాత్రం వివరించవచ్చని నా అభిప్రాయం. అలాగే యూజరుగ్రూపు అసోసియేషన్ ద్వారా ప్రచురితమయ్యే పుస్తకాలు ఈ నియమాల పరిధిలోకి రావు. మీసూచన వలన నియమాలు మరింత మెరుగుగా, క్లారిటీగా రూపొందుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:52, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా ఏషియన్ మంత్ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ == సముదాయ సభ్యులు అందరికీ నమస్కారం! <nowiki>ఇంతకు ముందు ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించడం వల్ల మన తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాల నాణ్యత పెరుగుతుండటం నేను గమనించాను. కాబట్టి ఈ సంవత్సరం కూడా నిర్వహిస్తే బాగుంటుందని భావించి ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాలి అనుకుంటున్నాను. ఇదివరకే ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించిన వాడుకరులు మరియు సముదాయ సభ్యులు మీ మీ అభిప్రాయాలు తెల్పగలరు.</nowiki> [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 09:41, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :లింక్ ఇవ్వండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:31, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :: ఇక్కడ చూడండి - [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్_నెల/2021|వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్ నెల/2021]] --[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 10:44, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారు ధన్యవాదాలు.. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:14, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ఇలాంటి కార్యక్రమాల వల్ల వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగూ పెరుగుతుంది. నాణ్యతకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవాలని మీ ఆలోచన? అంటే మీరు నాణ్యత పెరుగుతుందని ఆశిస్తున్నారు కాబట్టి అడుగుతున్నాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 13:01, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::అవును నిజమే!ఈసారి వ్యాసాల సంఖ్యతో పాటు నాణ్యమైన వ్యాసాలకు కూడా బహుమతి ప్రకటిస్తే బావుంటుందని ఆలోచిస్తున్నాను... అందుకు మీ అభిప్రాయాలు కూడా తెలుపగలరు. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 16:59, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారూ! ఒక చెంప నాణ్యమైన వ్యాసాలకు, ఒక చెంప సంఖ్యకు కూడా బహుమతులు ఇస్తూ నాణ్యంగా రాసేవారినీ, నాణ్యత పట్టించుకోకుండా సంఖ్య పెంచుకుంటూ పోయేవారిని సమంగా తూచినట్టు అవుతుంది. అప్పుడు నాణ్యత దిగజారుతుంది తప్ప పెరగదు కదా. నాణ్యమైన వ్యాసాలను మాత్రమే సంఖ్యలో లెక్కించే పద్ధతి ఉంటే తప్ప నాణ్యత పెరగదండీ. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:20, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::అవును, మీరు చెప్పింది నిజమే. నాణ్యతకు సంబంధించిన వ్యాసాలను రాయడం మంచి ఆలోచనే. అయితే, వ్యాసాల నాణ్యతను మరింత మెరుగుపరచడానికి కొన్ని స్పష్టమైన నియమాలు లేదా ప్రమాణాలను ఏర్పాటు చేసుకుందాం. ఆ నియమాలు ఎలా ఉండాలి? ఏ అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి? అనే విషయాలపై అందరి అభిప్రాయాలను తీసుకుని, అందరి సూచనలను సమన్వయం చేసుకుని ఒక మంచి విధానాన్ని రూపొందిద్దాం. ఈ విషయంలో మీ అభిప్రాయం, సూచనలు కూడా తెలియజేయండి. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 17:59, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ముందుగా ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించాలని ముందుకు వచ్చినందుకు అభినందనలు! నిజంగా ఇలాంటి ప్రాజెక్టులలో వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగో పెరుగుతుంది. కాబట్టి నాణ్యత మీద కూడా దృష్టి పెట్టేటట్లు నియమాలు రూపొందించుకుందాం. అందుకు ప్రాజెక్టులో భాగంగా రాసే ప్రతి వ్యాసం వికీ నియమాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని, భాష విషయంలోనూ ప్రామాణికంగా ఉండాలని కొన్ని నియమాలు పెట్టుకొని ముందుకు వెళ్తే బావుంటుందని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఈ ఎడిటతాన్]] నియమాలు చూడండి. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:03, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారు, ప్రాజెక్టు నిర్వహణకు ముందుకు వచ్చినందుకు అభినందనలు. ఈ ప్రాజెక్టు తెలుగు వికీపీడియాలో ఇప్పటివరకు ఒకటే సారి నిర్వహించడం జరిగింది, అది 2021 లో. మీకు ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో కావాల్సిన మెళకువలు, నాకున్న అనుభవం పంచుకోవడానికి నేను సిద్ధం, ఈ ప్రాజెక్టుకి సంబంధించి తెవికీ యువ నుండి ఏదైనా సహాయం కావలిం అంటే నన్ను సంప్రదించగలరు, ప్రస్తుతం నా ప్రయాణ రీత్యా కొన్ని చోట్ల నెట్వరకు ఉండక పోవొచ్చు... నన్ను wikikiranam@gmail.com ద్వారా సంప్రదించగలరు. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 06:34, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ ఫలితాలు == తెలుగు వికిమెడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ గూగుల్ / WMF సహకారంతో నిర్వహించిన ఎడిట థాన్ 5 లో రెండవ భాగం పూర్తి అయింది. రెండు నెలల పాటు దీర్ఘంగా సాగిన మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ 31 ఆగస్టు 2026 తో ముగిసింది . కష్టతరంగా సాగిన ఈ ఎడిటథాన్ నిర్వహించిన చదువరిగారికి, శ్రమించిన మన తెవికీ సభ్యులకు ధన్యవాదాలు. పోటీ ఫలితాలు ప్రకటించారు. వారి పరిశీలనలు, సూచనలు, అభిప్రాయాలు తెలిపారు. మూల్యాంకనం ప్రకారం ఈ క్రింది సభ్యులకు మొదటి రెండు స్థానాలు లభించాయి. వారికి అభినందనలు. * మొదటి స్థానం - [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] * రెండవ స్థానం - [[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] వివరాలకు పోటీ పేజీ లింక్ చూడగలరు - https://w.wiki/U6fb [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఖాళీ పేజీలతో వర్గాలను సృష్టించరాదు == పేజీలనూ, వర్గాలనూ ఒక పద్ధతిలో పేర్చేందుకే వర్గాలను సృష్టిస్తాం. ప్రతీ వర్గానికీ కనీసం ఒక్కటైనా మాతృవర్గం ఉండాలి. అపుడే, వర్గాలన్నీ వర్గవృక్షంలో భాగంగా ఉంటాయి. లేకపోతే, ఇతర వర్గాలతో సంబంధం లేకుండా విడిగా, ఒంటరిగా ఉండిపోతాయి. అలా ఉంటే వర్గీకరణ ప్రయోజనం పూర్తిగా నెరవేరనట్లే. కొత్త వర్గానికి పేజీ సృష్టించేటపుడు, దానికి కనీసం ఒక్క మాతృవర్గాన్ని ఇచ్చి పేజీని సృష్టించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల ప్రతిపాదన == ఇదివరకే పైన చర్చ జరిగిన ప్రకారం... నిర్వాహక బృందంలో సభ్యులను ఎంపిక చేసేటప్పుడు వారి తెవికీ దిద్దుబాట్ల సంఖ్యతో పాటు, కార్యక్రమాల నిర్వహణలో వారి అనుభవం, సముదాయంతో ఉన్న అనుబంధం, గతంలో చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు వంటి అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది కాబట్టి, తెవికీ పండగ వంటి సముదాయ కార్యక్రమాన్ని సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి అనుభవం ఉన్నవారికి బాధ్యతలు అప్పగించడం మరింత ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారికి తెవికీతో పాటు ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల్లోనూ పనిచేసిన అనుభవం ఉంది. ఇప్పటికే అనేక ప్రాజెక్టులను నిర్వహించడం, గ్రాంట్లను తీసుకురావడం, ప్రాజెక్టుల అమలులో పాల్గొనడం వంటి అనుభవం వారికి ఉంది. సముదాయ కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం, ప్రాజెక్టులను సమన్వయం చేయడం వంటి బాధ్యతలను కూడా వారు గతంలో చేపట్టారు. అందువల్ల తెవికీ పండగ నిర్వహణకు అవసరమైన సమన్వయం, ప్రణాళిక, వనరుల నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారి అనుభవం ఉపయోగపడుతుందని భావిస్తున్నాను. ఇది తెవికీ పండగను మరింత సమర్థవంతంగా నిర్వహించేందుకు, అనుభవం ఉన్న సభ్యుడికి బాధ్యత అప్పగించాలనే ఉద్దేశంతో మాత్రమే ఈ ప్రతిపాదన చేస్తున్నాను. కాబట్టి @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారిని నేను @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారితో పాటు నిర్వాహక బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 18:27, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అభిలాష్ చెప్పినదాని ప్రకారం చూసుకుంటే @Nskjnv గారికి ఇంతకుముందు వివిధ ప్రాజెక్టులు నిర్వహించిన అనుభవం ఎంతో ఉంది అలాగే వికీపీడియాలో వారు ఎన్నో వ్యాసాలు రాశారు. ఎడిట్ లు చేశారు. కాబట్టి నిర్వాహక బృందం లో @Batthini Vinay Kumar goud తో పాటు @Nskjnv గారు కూడా నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా నేను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:PARALA NAGARAJU|PARALA NAGARAJU]] ([[వాడుకరి చర్చ:PARALA NAGARAJU|చర్చ]]) 15:00, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]], @[[వాడుకరి:PARALA NAGARAJU|PARALA NAGARAJU]] గార్లకు, మీ అభిప్రాయాలు పంచుకున్నందుకు ధన్యవాదాలు, సముదాయానికి నిర్వహణ పరమైన సహాయం చేయడానికి నేను ఎల్లప్పుడూ సిద్దమే. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 17:07, 10 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వ్యాసం మంచి వ్యాసంగా తయారయ్యే క్రమంలో దశలు, వాటి ఆటోమేషను == వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచే క్రమంలో కనీసం రెండు దశల నుండి చాలా దశలు ఉండవచ్చు. ప్రతిపాదకులు ప్రతిపాదించడం, సమీక్షకులు సమీక్షించి నిర్ణయం తెలపడం, మళ్ళీ ప్రతిపాదన, మళ్ళీ సమీక్ష,.. ఇలా సాగి, చివరికి మంచి వ్యాసం హోదా అందుకుంటుంది. ఈ క్రమంలో జరిగే పనుల్లో కొన్నిటిని (వాడుకరులకు సందేశాలు పంపడం, ఉపపేజీలలో జరిగే చర్చను మూసెయ్యడం వంటివి) బాటు ద్వారా ఆటోమేటు చెయ్యవచ్చు.. చెయ్యాలి కూడా. లేదంటే పని సాఫీగా జరగదు. ఈ బాటు రాయగలవాళ్ళు ఎవరైనా ఉన్నారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:57, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :మీరు Requirements ఇవ్వండి. నేను ఏఐ సాయంతో బాటు రాయడానికి ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:32, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు/సూచనలు]] పేజీ చూడండి. ఆ పేజీలో "'''ఈ పని బాట్ చేస్తుంది'''" అనే వాక్యం పక్కన పైపు తరువాత ఉన్న పనే బాట్ చెయ్యాల్సినది. అవి చూడండి. సందేహాలు అడగండి. చర్చిద్దాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:03, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::ఎన్వికీలో [[:en:User:ChristieBot|User:ChristieBot]] అనే బాటు ఈ పనులు చేస్తుందనుకుంటా. దాన్ని ఇక్కడికి తేవచ్చేమో చూడండి. ఇక్కడ మన "మంచి వ్యాసం" ప్రాసెస్, అక్కడి "గుడ్ ఆర్టికల్" ప్రాసెస్ నుండి కాపీ కొట్టినదే. కాకపోతే అక్కడ ఉన్న కొన్ని విశేషాలు, కొన్ని మూసలూ ఇక్కడ ఉండకపోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:10, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల పోటీ ముగిసింది, సమీక్షా నివేదికలు ప్రచురించాం. ఇక.. == [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఎడిటథాన్-5]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా, మంచి వ్యాసాల ప్రతిపాదనలు చేసే పోటీ కూడా పెట్టాం. అందులో మొత్తం 65 పేజీలు రాగా, నిర్వాహకుల వ్యాసాలను తీసేస్తే, 51 పేజీలు పోటీకి నిలిచాయి. వాటిని సమీక్షించి నివేదికలను ప్రచురించం. ఆ నివేదికల లింకులను ప్రాజెక్టు పేజీలో చూడవచ్చు. నాణ్యత అనేది ఏదో ఒక ఎడిటథాన్‌కు పరిమితమైనది కాదు కాబట్టి, దీని గురించి సముదాయమంతటికీ తెలియజేస్తున్నాను. === ఇక.. === మంచి వ్యాసాలను తయారుచేసే ప్రయత్నం మొదలైంది. దీన్ని ఇక్కడితో ఆపకుండా ముందుకు తీసుకుపోవాలి. ఆ వ్యాసాలు మంచి వ్యాసాలుగా మారేందుకు ఇంకా మెరుగుపరచాల్సి ఉంది. ఈ పని ఆ వాడుకరులు చేస్తారు. మళ్ళీ సమీక్షించాక, అవి మంచి వ్యాసాలుగా రూపొందే అవకాశం ఉంది. అలాగే మనం కూడా ఈ కృషిలో భాగమౌదాం. తెవికీలో ప్రస్తుతం మంచి వ్యాసాలు లేనప్పటికీ, మంచివి కాదగ్గవి వేలల్లో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఈ వారం వ్యాసాలు వెయ్యి దాకా ఉంటాయి. తొలి ప్రయత్నంగా వీటిని తీసుకుని మంచి వ్యాసాలుగా మలచవచ్చు. అందరం నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించుదాం. తెవికీలో నాణ్యత మెరుగుపడడానికి ఇది మంచి మార్గం. ఇంగ్లీషులో మంచి వ్యాసాల శాతం 0.62. ఇదే శాతం తెలుగుకు వర్తిస్తే, సుమారు 800 అవుతాయి. ;అందరం ప్రతిపాదించేవారమే అయితే, సమీక్షించేవారెవరు మరి? :ఇంకెవరు, మనమే! నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని సమీక్షించడం అనే లక్ష్యం కూడా పెట్టుకుందాం. ''నే చేసిన మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనల్లోనే సవాలక్ష లోపాలున్నాయి, ఇక నేను సమీక్ష ఏం చేస్తాను'' అని అనుకోరాదు. సమీక్షించడానికి, మంచి వ్యాసం రాసి ఉండడం అనేది అర్హతే కాదు (అలా అయితే ఈ సమీక్షలు చేసే అర్హత నాకు ఉండేది కాదు). మంచి వ్యాసానికి ఏమేం లక్షణాలు ఉంటాయో, ఏమేం ఉండకూడదో తెలిస్తే చాలు. అలాగే, సాధ్యమైనంత వరకు కుండమార్పిడి సమీక్షలను (అంటే, ''నా వ్యాసాన్ని సమీక్షించి మంచి వ్యాసం చెయ్యి, నీ వ్యాసాన్ని నేను చేస్తాను'' అనే బాపతు క్విడ్-ప్రో-కో ఒప్పందాలను చేసుకునే బలహీనతకు లోబడకుండా ఉండేందుకు 😊) నివారిస్తే చాలు. ------- వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించడం, తెవికీ నాణ్యతను పెంచడంలో పెద్ద అంగ. పెద్దపెద్ద అంగలు వేసుకుంటూ "[[అతడు అడవిని జయించాడు|నాణ్యతాలోపాలపై దండెత్తినవాళ్ళ వలె]] ముందుకు వెళ్ళి, లోపాలను జయించుదాం పదండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:36, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 08:50, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వికీలింకులు ఇవ్వకూడదు == ఇవ్వకూడని వాటికి వికీలింకులు ఇవ్వకూడదు. అనువుగాని చోట ఇవ్వకూడదు. అతిగా ఇవ్వకూడదు. అసందర్భంగా ఇవ్వకూడదు. * ''మానవుడు కనిపెట్టిన ముఖ్యమైన వస్తువుల్లో అగ్గిపుల్ల ఒకటి''. అనే వాక్యంలో "అగ్గిపుల్ల" అనే పదం మొత్తానికీ లింకు ఇవ్వాలి గానీ, "అగ్గి"కి, "పుల్ల"కూ విడివిడిగా లింకులు ఇవ్వకూడదు. * ''..అగ్గిపుల్లా సబ్బుబిళ్ళా కాదేదీ కవితకనర్హం అని శ్రీశ్రీ అన్నాడు'' అనే వాక్యంలో లింకు అగ్గికివ్వాలా? పుల్లకివ్వాలా? అగ్గిపుల్లకివ్వాలా? - దేనికీ ఇవ్వకూడదు. ;మరైతే ఎక్కడ ఇవ్వాలి? ఎప్పుడు ఇవ్వాలి? వేటికి ఇవ్వాలి? :అది తెలుసుకునేందుకు [[వికీపీడియా:శైలి/లింకులివ్వడం]] చూడండి. ----------- === వికీలింకులే ఇవ్వాలి === తెవికీలో తెవికీ పేజీలకు లింకులు ఇవ్వడానికి కొందరు యూఆరెల్ మొత్తాన్నీ లింకులో ఇస్తున్నారు (బయటి లింకు లాగా). ఒక్కోసారి పొట్టి లింకు తెచ్చి ఇస్తున్నారు. ఈ రెండూ ఇవ్వకూడదు; వికీలింకు ఇవ్వాలి. <nowiki>[https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%85%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF అమరావతి]</nowiki> అని బయటి లింకు కాకుండా, <nowiki>[[అమరావతి]]</nowiki> అని అంతర్గత లింకు (వికీలింకు) ఇవ్వాలి. ఈ రెండు లింకులు ఇలా కనిపిస్తాయి: * [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%85%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF అమరావతి] * [[అమరావతి]] తేడాలేంటంటే- * వికీలింకు ఇవ్వడానికి ఆ పేజీకి వెళ్ళకుండానే, ఉదాహరణకు, <nowiki>[[అమరావతి]]</nowiki> అని నేరుగా లింకు ఇచ్చేయొచ్చు. కానీ యూఆరెల్ ఇవ్వాలంటే "అమరావతి" పేజీకి వెళ్ళి అక్కడ అడ్రసు పెట్టె లోని లింకును కాపీ చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. పొట్టి లింకు ఇవ్వాలంటే, ఈ పనికి తోడు పొట్టిలింకును సృష్టించుకునే పని అదనం. * వికీలింకు వలన సర్వరుపై భారం తక్కువగా ఉంటుంది. * ఇచ్చిన లింకు, బాణం గుర్తు వగైరాలు లేకుండా నీట్‌గా కనిపిస్తుంది. యూఆరెల్ ఇవ్వాల్సినది వికీబయట - ఉదాహరణకు వాట్సాప్‌లో, ట్విట్టర్లో - లింకులు ఇచ్చేటపుడు, తెవికీలో కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:23, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :చాలా చక్కగా వివరించారు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. తెవికీలో అంతర్గత పేజీలకు లింకులు ఇచ్చేటప్పుడు <nowiki>[[వికీలింకు]]</nowiki> పద్ధతినే ఉపయోగించడం సరైనది. ఇది సులభంగా ఉండటమే కాకుండా, పేజీలను శుభ్రంగా, పఠనీయంగా ఉంచుతుంది. :ఇక URLలు, పొట్టి లింకులు అవసరమైన సందర్భాల్లో మాత్రమే, ముఖ్యంగా వికీ బయట ఉన్న వేదికల్లో ఉపయోగించడం మంచిది. ఈ విషయంపై కొత్త సభ్యులకు కూడా అవగాహన కల్పిస్తే, తెవికీలో లింకుల నాణ్యత, ఏకరూపత మరింత మెరుగుపడుతుంది.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 08:49, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == అ(న)నాథ పేజీలు! == కనీసం ఒక్కటైనా లోనికి వచ్చే లింకులు లేని పేజీలను గుర్తించి, వాటిని [[:వర్గం:అనాథ పేజీలు|అనాథ పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరేలా ఆ పేజీల్లో {{tl|Orphan}} అనే మూసను పెట్టాం. ఆయా పేజీలకు వేరే పేజీల నుండి లింకు ఇచ్చినపుడు, ఈ పేజీ నుండి ఆ మూసను తీసెయ్యాలి. అయితే ఈ మూసను తీసెయ్యడం మరచిపోతున్నందువలన, వాటికి లోనికి వచ్చే లింకు ఇచ్చినప్పటికీ అవి అనాథలుగానే ఉండిపోతున్నాయి. ప్రస్తుతం అనాథ పేజీలు వర్గంలో మొత్తం 3387 పేజీలుండగా, వాటిలో 594 పేజీలు అనాథలు కావు. ఆ పేజీలనుండి మూసను తీసేస్తున్నాను. భవిష్యత్తులో ఏదైనా అనాథ పేజీకి లింకు ఇచ్చినపుడు దీన్ని గమనంలో ఉంచుకోవాలని వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:08, 15 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 14:04, 15 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా ఆన్‌లైన్ శిక్షణ కార్యక్రమం – విద్యార్థులు & వికీ అభిమానులు == ప్రియమైన వికీపీడియా సముదాయ సభ్యులకు, నమస్కారం! విద్యార్థులు  వికీ లో స్థానిక సమాచారం చేర్చాలనే అభిలాష ఉన్నవారి కోసం వికీపీడియా ఆన్‌లైన్ శిక్షణ కార్యక్రమం – సెప్టెంబర్–అక్టోబర్ 2026లో పాల్గొనడానికి మీ అందరినీ సాదరంగా ఆహ్వానిస్తున్నాము. ఆగష్టు లో చేసిన ట్రాన్స్ జెండర్స్ కొన్ని గిరిజన సముదాయాలకు ఆన్లైన్ శిక్షణ అయిన తరువాత TGTWRDC 22 కళాశాల డిగ్రీ విద్యార్థులు 250 పైచిలుకు రిజిస్టర్ అయి ఉన్నారు . మిగతా ఆశావహులు సామిజిక మాధ్యమాల సమూహాల ద్వారా ఆహ్యానించడం జరిగింది . ఈ కార్యక్రమం ముఖ్యంగా గొండి, కోయ, కోలామి, నాయక్, చెంచు, కైకాడి ,యెరుకుల, లంబాడి, నక్కల, మరియు కొండ కమ్మర వంటి స్థానిక తెగల భాషల డిజిటల్ ఉనికిని బలోపేతం చేయడంపై దృష్టి సారించింది. ఇందులో పాల్గొనేవారు స్థానిక విజ్ఞానం, సాంస్కృతిక వారసత్వం, స్థానిక చరిత్ర, సముదాయ కథనాలు వంటి అంశాలపై వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని ఎలా సృష్టించాలి, అభివృద్ధి చేయాలి, మూలాధారాలతో ఎలా నమోదు చేయాలి అనే విషయాలను నేర్చుకుంటారు. 📅 తేదీలు: 16 సెప్టెంబర్ – 26 సెప్టెంబర్ 2026 🕞 సమయం: మధ్యాహ్నం 3:30 – సాయంత్రం 5:00 💻 విధానం: ఆన్‌లైన్ 🔗 Online Meeting Link: <nowiki>https://meet.google.com/oih-iwkd-ywy</nowiki> 📝 Registration / Course Enrollment: <nowiki>https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/PBR/Wikipedia_Online_Training_Programme_for_students_and_wiki_enthusiasts_(Sep-Oct_2026)?enroll=kevunifw</nowiki> వికీపీడియాలో కొత్తగా రచనలు చేయాలనుకునే విద్యార్థులు, తెలుగు భాష–సంస్కృతి–చరిత్రపై ఆసక్తి ఉన్నవారు, అలాగే వికీ అభిమానులు అందరూ ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనవచ్చు. ప్రతిభావంతులకు కొన్ని ప్రోత్సాహకాలు కూడా ఉన్నాయి! ఆసక్తి ఉన్నవారకి తప్పక నమోదు చేసుకుని శిక్షణలో పాల్గొనే ఈ సమాచారాన్ని చేరవేయండి. ఈ కార్యక్రమ లో నాకు సహకారాన్ని అందచేస్తున్న మన తెవికీ సభ్యలకు @kasyap @Gopinadh లకు ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు . ధన్యవాదాలు @ WikiPBR [[User: WikiPBR |【🎤PBR✍】]] 07:42, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :మంచి కార్యక్రమం, అభినందనలు. ఇది యూజర్ గ్రూప్ తరపున నిర్వహించే శిక్షణా తరగతులు లేనా? వివరణ ఇవ్వగలరా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:09, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు .. కాదు అండి .. ఇది నేను వ్యక్తిగతముగా చేస్తున్న కార్యక్రమం.. మన తెవికీ సభ్యుల సహకారముతో , యూజర్ గ్రూప్ తరపున నిర్వహించే శిక్షణా తరగతులు కావు .! [[User: WikiPBR |【🎤PBR✍】]] 09:21, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::వివరణ ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:25, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం== ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు. తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను. ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము. అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. ఇట్లు --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఉస్మానియా విద్యార్థులు సృష్టిస్తున్న పేజీలు == ఈ మధ్య ఉస్మానియా ఎమ్మే తెలుగు విద్యార్థులు చాలా చురుగ్గా కృషిచేస్తూ అనేక కొత్త పేజీలను సృష్టిస్తున్నారు. వారికి అభినందనలు. @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, తెవికీని పరిచయం చేసాక, మీరు వాళ్ళని వదిలెయ్యలేదనీ వెంట ఉండి ప్రోత్సహిస్తూనే ఉన్నారనీ అనిపిస్తోంది. మీకు అభినందనలు, ధన్యవాదాలు. వాళ్ళు సృష్టిస్తున్న పేజీల్లో గమనించాల్సినవి కొన్ని ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి- # ఈసరికే ఉన్న పేజీలను మళ్ళీ సృష్టించడం. # ఏదో పుస్తకంలోని సమాచారాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా ఇక్కడ రాయడం (శైలిని చూస్తే అలా అనిపిస్తోంది). వికీలింకులు, వ్యాసం ఆకృతి, శైలి, వర్గీకరణ వంటి హంగులను కూడా చేర్చాల్సి ఉంది గానీ, ఇవి ముందుముందు వాళ్ళే నేర్చుకుని చెయ్యవచ్చు (దీనికోసం వాళ్ళకు ఒక వికీప్రాజెక్టు పెట్టవచ్చు కూడా). కానీ పైరెండు అంశాలపై మాత్రం వెంటనే వాళ్ళకు చెబితే, వాళ్ళ సమయం వృథా కాకుండా ఉంటుంది. అభిలాష్ గారూ, దీనిపై వాళ్ళతో మాట్లాడగలరా? అలాగే మీ వీలునుబట్టి కొత్తవాళ్ళ కోసం ఒక వికీప్రాజెక్టు చెయ్యగలరేమో కూడా పరిశీలించండి.___ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:01, 18 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ... ఇదివరకే ఈ విషయాలపై విద్యార్థులు సందేహాలు అడుగుతున్నారు. మేము క్లారిటీ ఇస్తున్నాం! అయినా అక్కడక్కడా కొన్ని తప్పులు చేస్తున్నారు. కానీ యత్నదోశ పద్ధతి ద్వారా నేర్చుకుంటున్నారు అనిపిస్తోంది. వాటిని కూడా సవరించే ప్రయత్నం చేస్తున్నాం! :బోలిచేతో సంస్థ నిర్వహిస్తున్న ఇంటర్న్షిప్ లో భాగంగా ఈ కృషి జరుగుతోంది! ధన్యవాదాలు! --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 16:00, 18 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికిబడి పునః ప్రారంభం? == 2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది . తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి ప్రారంభించవచ్చు. ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ </nowiki> [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == అనువాద పరికరంలో ఒక సమస్య == నేను అనువాద పరికరంలో అనువాదం చేస్తున్నప్పుడు ఇంగ్లీష్ లో వికీ లింకులు ఉన్నచోట తెలుగులో గ్రే కలర్ లో లింకులు వస్తున్నాయి. ఆ వికీ లింకులు అలానే పబ్లిష్ చేస్తే పేజీలో అవకతవకగా కంటెంట్ పబ్లిష్ అవుతోంది. ఉదాహరణకు [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B8%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8B_(%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B1%80_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D)&oldid=4963507 ఇది] చూడండి. నేను ఆ గ్రే కలర్ లింకులు క్లిక్ చేసి, అక్కడ లింకు తొలిగించి మళ్ళీ పబ్లిష్ చేస్తే [[సైలో (టీవీ సిరీస్)|అనువాదం అయిన పేజీలో]] ఆ గిబరిష్ పోయింది. ఇది తెలిసిన సమస్యేనా? దీని పరిష్కారం కోసం ఎవరికి చెప్పాలి? --[[వాడుకరి:Ramkottapalli|Ramkottapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramkottapalli|చర్చ]]) 08:53, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 6fmlmm7bw5hoynuirxc06p232xg6ro9 4963560 4963535 2026-09-21T09:32:21Z Vjsuseela 35888 /* అనువాద పరికరంలో ఒక సమస్య */ సమాధానం 4963560 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}} {{రచ్చబండ}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}} {{Archives|auto=yes}} {{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}} {{సహకారం_స్థితి}} == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ఉరుకుల పరుగుల ఉర్దూ వికీపీడియా == ఉర్దూ వికీపీడియా పరుగెత్తుతోంది. మార్చి 1 న 2,40,000 వ్యాసాలుండగా ఇవ్వాళ అది 4,42,000 దాటింది. మూడు నెల్లలు ఇంకా నిండలేదు, లక్షా 80 వేల కొత్త వ్యాసాలు వచ్చాయి. వ్యాసాల సంఖ్య పరంగా ఈ 3 నెలల్లో 50 వ స్థానం నుండి 34 వ స్థానానికి ఎగబాకింది. ఏప్రిల్లో 97457, మేలో 94834 వ్యాసాలు రాసారు. 2026 లో మొత్తం దాదాపు 2,06,000 వ్యాసాలొచ్చాయి. వీటిలో ఎక్కువ వ్యాసాలు బాట్లు రాసినవే - ఒక బాటు 86,933 వ్యాసాలు రాయగా, మరోటి 86,015 రాసింది. ఒక వాడుకరి 20,000 రాసారు. అయితే - ఇవన్నీ చాలావరకూ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. 2026 లో వచ్చిన 2 లక్షల 6 వేల వ్యాసాల సగటు పరిమాణం 1974 బైట్లు. ఆ వికీలో ఉన్న మొత్తం వ్యాసాలు 4,42,000. సగటున ఒక్కో కంటెంటు పేజీలో ఉన్న పదాల సంఖ్య 208. పోలిక కోసం చూస్తే - తెలుగులో ఇది 502.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 22 మే 2026 (UTC) :అంత వేగంగా సృష్టించారంటే దాని నాణ్యత ఏ మాత్రం ఉంటుందో మరి. ఈ ఏఐ యుగంలో ఎవరైనా అలా సృష్టించేస్తున్నారు. మనం వేగమే కాకుండా, నాణ్యత, భాషా సొగసు లాంటి వాటిమీద దృష్టి పెడితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:08, 22 మే 2026 (UTC) ::రెండిటిని సమతుల్యంగా ఉండేటట్లు ప్రాజెక్టులు నిర్వహించాలని నా అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:45, 22 మే 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈరోజు ఏఐ కొన్ని లక్షలు కాదు, కావాలంటే కోట్ల వ్యాసాలు సృష్టించి ఇచ్చెయ్యగలదు. బాట్లు వాటిని తెచ్చి ఏ వికీలో అయినా కొట్టెయ్యగలవు. అయితే, ఇప్పుడున్న ప్రపంచంలో మనిషి రాసి, మనిషి దిద్దిన సమాచారానికి ఉన్న విలువ ఇంతకుముందు కన్నా కొన్ని వేలరెట్లు పెరిగింది. వికీకి భవిష్యత్ అదే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:35, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 09:39, 24 మే 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[నీతో (2022 సినిమా)]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[నీతో (సినిమా)]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 10:12, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[వేపాడ సుబ్బారావు]] [[కంచరపాలెం రాజు]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:39, 24 మే 2026 (UTC) কল্কি గారూ [[వేపాడ సుబ్బారావు]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[కంచరపాలెం రాజు]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:24, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]], [[ఆనంద శంకర్ రే]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:47, 25 మే 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[ఆనంద శంకర్ రే]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:15, 25 మే 2026 (UTC) == మూలాల అనువాదం == వ్యాసపాఠ్యంతో పాటు మూలాలను కూడా అనువదించిన సందర్భాలు కనిపించాయి. మూలంలో వాడే మూసలు కొన్ని ఉన్నాయి - Cite book, Cite journal, Harvp ఇలాంటివి. ఇవి మూస పేర్లు. వాటిని అలాగే, ఇంగ్లీషు లోనే వాడాలి. వీటిని తెలుగు లోకి అనువదించడం/లిప్యంతరీకరణ చెయ్యకూడదు. ఇవే కాదు, ఏ మూసనూ చెయ్యకూడదు. అలాగే ఈ మూసల్లో అనేక పరామితులు ఉంటాయి - {{para|first}}, {{para|author}}, {{para|access-date}}, {{para|editor}},.. వగైరా. వీటిని కూడా అనువదించకూడదు. కొన్ని పేజీల్లో వీటిని అనువదించారు. ఉదాహరణకు, Cite book కు "సైట్ బుక్" అని, "సైట్ పుస్తకం" అని, "ఉల్లేఖన పుస్తకం", "ఉదయించిన పుస్తకం", "ఉదహరించిన పుస్తకం" ఇలా రకరకాలు అనువాదాలున్నాయి. పరామితుల్లో "రచయిత-లింక్", "యాక్సెస్-డేట్", "తేదీ", "సంవత్సరం" - లాంటి అనువాదాలున్నాయి. dead link ను చనిపోయిన అని అనువదించింది. వీటి కారణంగా మూలాల్లో అనేక దోషాలు ఏర్పడి, ఆ పేజీలు "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాల్లోకి ఆటోమాటిగ్గా చేరిపోయాయి. [[న్యూజీలాండ్]] అనే పేజీలో ఇలాంటి అనువాదాలను సవరించాను (ఆ పేజీలో చెయ్యాల్సింది ఇంకా ఉంది). వెతుకులాటలో చూస్తే, కింది పేజీల్లో కూడా ఇలాంటి దోషాలు ఉన్నట్లు తెలిసింది. ఇంకా ఎన్ని పేజీల్లో ఉన్నాయో తెలీదు. {{hlist| * [[బిల్ క్లింటన్]] * [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] * [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] * [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]] * [[రిచర్డ్ నిక్సన్]] * [[హెర్డు ఐలాండ్&మెక్‌డొనాల్డ్ దీవులు]] * [[నార్ఫోక్ దీవులు]] * [[డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్]] * [[యులిస్సెస్ ఎస్. గ్రాంటు]] * [[విలియమ్ హెన్రీ హారిసన్]] * [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం]] * [[న్యూ గినియా]] * [[జేమ్స్ మన్రో]] * [[ఫ్రాంక్లిన్ పియర్స్]] * [[హ్యారీ ఎస్. ట్రూమన్]] * [[రెండవ మెక్సికన్ సామ్రాజ్యం]] * [[స్పానిష్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఫ్రెంచి అల్జీరియా]] * [[మొదటి ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం]] }} "రోమన్ సామ్రాజ్యం" పేజీలో మూలాల్లోని మూసలకు చేసిన అనువాదాలు 340 పైచిలుకు ఉన్నాయి. మొత్తం ఉన్న మూలాలు 550 పైచిలుకు. === ఎందుకు ఇలా జరిగింది? === ఇంగ్లీషు వ్యాసం లోని '''సోర్సుటెక్స్టు'''ను గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ సైటుకు ఇస్తే, బహుశా ఇలాగే అనువదిస్తుంది. యంత్రాన్ని వాడి అనువాదాలు చేసేటపుడు, సోర్సు టెక్స్టును కాకుండా (అంటే పేజీని సోర్స్ ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి, ఎడిటరు నుండి కాపీ చేసుకోవడం), విజువల్ ఎడిటరు నుండి కాపీచేసుకుని అనువదించినా, రెండర్డ్ టెక్స్టును (అంటే పాఠకుడికి కనబడే పాఠ్యం) అనువదించినా ఇలాంటివి జరగవు. అయితే ఈ పద్ధతుల్లో మూలాలు, లింకులూ రావు. అంచేత సోర్సుకోడును అనువదిస్తూ ఉండి ఉంటారు (కానీ, సోర్సుకోడు అనువాదంలో బోలెడన్ని ఎర్రలింకులు వచ్చేస్తాయి) === ఇకపై ఏం చెయ్యాలి? === దీనికి ఒక చక్కటి, సులువైన, తెలివైన, విలువైన పరిష్కారం వేసే ఉంది. అదే అనువాద పరికరం! అదే అనువాదం చేస్తుంది. అదే వికీలింకులను చేరుస్తుంది. మూలాలు, మూసలు, వర్గాలూ.. వగైరాలను అదే చేర్చేస్తుంది. ఈ మూసలను అనువదించడాలు, పరామితులను అనువదించడాలూ అది చెయ్యదు (వేరే తప్పులు చేస్తుంది. :-) మనం చెయ్యాల్సిందల్లా ఆ తప్పులను సవరించడం -"మరియు" లను ఏరెయ్యడం, భాషను సహజమైన తెలుగు లాగా మార్చడం, వగైరా!) === ఇపుడేం చెయ్యాలి === సవరించాలి. "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాలు పోయే దాకా సవరణలు చెయ్యాలి. అనువాదాల స్థానే, ఇంగ్లీషులో ఉండే ఒరిజినల్ పేర్లను పెట్టాలి. ;వినతి :వాడుకరులు తమతమ వీలును బట్టి పై పేజీల్లోని దోషాలను సవరించవలసినదిగా వినతి. ;గమనిక :ఈ పనికి కాస్త సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:14, 27 మే 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా? == వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:01, 30 మే 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:34, 30 మే 2026 (UTC) == 4వ ఎడిట థాన్ ముగిసింది == 4వ ఎడిట థాన్ జూన్ 1, తో ముగిసింది. 10మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 1160పైగా వ్యాసాలు తెలుగువికీపీడియాలో చేరాయి. మూల్యాంకనం, పోటీ ఫలితాల ప్రకటన త్వరలోనే జరుగుతుంది. పాల్గొన్న ప్రతివారికి పేరు పేరునా ధన్యవాదాలు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేసిన కశ్యప్ గారికి, సహాయంతో కూడిన ప్రోత్సాహం అందించిన చదువరిగారికి ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:44, 1 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హబీబ్ రెహమాన్]], [[హబీబ్ రెహమాన్ (వాస్తుశిల్పి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:47, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing information, I have added the merge template. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హీనో కుహ్న్]], [[హెయినో గుంథర్ కున్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:59, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing the information, I have merged it. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు == ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం "వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు" పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను దీనిద్వారా కొన్ని తెలియని సూచనలు తెలుసుకున్నాను. చాలా విపులంగా పూర్తి తెలుగులో రాసినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:01, 7 జూన్ 2026 (UTC) == ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి == * కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది. ** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, "గమనికల"ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. ** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ "CS1 errors" వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి. ** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు * పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు. **'''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు. ::: {{code|lang=css|.harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */}} * లోపాలను సవరించి, పేజీ పై వర్గాల్లో లేదని నిర్థారించుకోవాలి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:29, 7 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతీసారీ ఇవి సమస్య గానే ఉంటాయి, ముఖ్యంగా అనువాద వ్యాసాలలో. విపులంగా తెలియ చేసినందుకు ధన్యవాదాలు అండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) == కర్సరు మాయమౌతోంది! == వికీపీడియాలో పేజీలో దిద్దుబాట్లు చేసేటపుడు, ఎడిట్ పెట్టెలో కర్సరు కాసేపు కనబడకుండా మాయమౌతోంది. ఎడిట్ పెట్టె నుండి బయటికి వస్తే కనబడుతోంది. సమస్యంతా ఎడిట్ పెట్టె లోనే. ఒక ఆరేడు సెకండ్ల తరువాత కనబడుతోంది. చాలా ఎక్కువగా జరుగుతోంది. ఇంకెవరికైనా ఉందా ఈ సమస్య?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 12:53, 7 జూన్ 2026 (UTC) :మొత్తం మీద నాకు కూడా కాసేపుటికి కానీ కనిపించుటలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:39, 7 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[చక్కెర సీతాఫలం]], [[సీతాఫలం]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:38, 8 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Sir, I've set up templates that need to be merged into two articles. Thanks for letting me know. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:48, 8 జూన్ 2026 (UTC) == దాచిన వర్గాలను చూడాలంటే.. == తెవికీ పేజీల్లో మామూలుగా మనకు కనబడే వర్గాలతో పాటు దాచిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయని తెలిసిన సంగతే. వాటిని చూడడం పాఠకులకు అవసరం కాకపోయినా, వికీలో దిద్దుబాట్లు చేసే వాడుకరులకు అవసరం. పేజీలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నపుడు సాఫ్టువేరు ఆటోమాటిగ్గా వాటిని కొన్ని వర్గాల్లోకి చేరుస్తుంది. అవి దాచిన వర్గాల్లో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, పొట్టి మూలాలలో లోపాలు ఉన్న పేజీలను [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గం లోకి చేరుస్తుంది. వాటిని చూడాలంటే మన అభిరుచుల్లో, [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో ఉండే "{{int:Tog-showhiddencats}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకోవాలి (టిక్కు పెట్టుకోవాలి). అపుడు దాచిన వర్గాలన్నీ కనిపిస్తాయి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:28, 8 జూన్ 2026 (UTC) == "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక విశేషం == మీ అభిరుచుల్లో [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో, "{{int:Checkuser-userinfocard-enable-preference-description/te}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకుంటే, "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక కొత్త విశేషం కనిపిస్తుంది. ఈసరికే దీన్ని వాడి ఉంటే సరి, లేదంటే...__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:17, 10 జూన్ 2026 (UTC) :అవును ,నేనూ ఇప్పుడే ఎనేబుల్ చేసుకున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:35, 10 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[పసలపూడి వీరబాబు]], [[విరుమాన్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:13, 12 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] The first of these two is a Telugu movie, the second is a Tamil movie, two different articles, thank you [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:48, 12 జూన్ 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు == వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతిపాదన బావుంది . తుది గడువు లేకపోవడం ఇంకా బావుంది. పాల్గొంటాను. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:32, 18 జూన్ 2026 (UTC) == తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన పేజీలు == కింది పేజీలను తొలగించడానికి ప్రతిపాదిస్తూ ఆ పేజీల్లో మూసలు పెట్టారు. కానీ, తొలగింపు చర్చ పేజీని తెరవలేదు. అంచేత చర్చ ఏమీ జరగలేదు. ఈ పేజీలను పరిశీలించి, వాటి చర్చ పేజీల్లో గానీ, లేదా తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించి అక్కడ గానీ.. అభిప్రాయాలు చెబితే, నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. * [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] (ఇదే కంటెంట్ [[ఐబిసిఎఫ్]] లో ఉంది, ఎన్వికీ లో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. మెరుగు పరచడానికి అనుమతి అడగాలి) * [[జన్మ సిద్దాంతం]] * [[గ్రహస్థితి]] * [[గోచారము]] * [[ఐబిసిఎఫ్]] (ఇదే కంటెంట్ [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] లో ఉంది) * [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను)--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : మెరుగు పరిచాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[సామ్ (సంగీతకారుడు)]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను) --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : ప్రయత్నం చేశాను. కాలేదు. తొలగింపుకు సమర్ధించాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[రాశులు-అధిపతులు]] __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:28, 21 జూన్ 2026 (UTC) :::మెరుగు పరుస్తాను అనే వాడుకరులు ప్రక్కన సంతకం చేయండి. ఆ వ్యాస తొలగింపు చర్చలో కూడా పాల్గొని ఆ విషయాన్ని తెలియజేయండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:09, 25 జూన్ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])</bdi> 17:11, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:33, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-25_Wikipedias&oldid=30721311 --> == if possible rename [[అందగాడు (అయోమయనివృత్తి)]] to [[అందగాడు (సినిమా)]] == dismb is list of films only, thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 10:27, 24 జూన్ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == why wiktionary template is landing on en.wiktionary == when i add <nowiki>{{Wiktionary}}</nowiki>, it is landing on en.wiktionary.org BUT NOT on te.wiktionary.org [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:10, 26 జూన్ 2026 (UTC) == ఐదో వెయ్యి కోసం ఐదో ఎడిటథాన్ == ఫౌండేషను, గూగుల్‌లతో కలిసి మన యూజర్‌గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న ప్రాజెక్టులో భాగంగా కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించి, కంటెంటు గ్యాపును కొంత పూడ్చాలనేది మన సంకల్పం. అందులో భాగంగా ఇప్పటికి 4 ఎడిటథాన్లు పెట్టుకున్నాం. ఐదోది కూడా సిద్ధమైంది. జూలై 1 మొదలు కాబోతోంది. దానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ప్రాజెక్టుపేజీ]] పెట్టాం, చూడండి. ఈసారి కొత్త వ్యాసాలతో, పాటు పాత వ్యాసాలను మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దే పని కూడా ఈ ప్రాజెక్టుతో మొదలుపెడుతున్నాం. తెవికీలో తొట్టతొలి 10 మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్ది, ప్రదర్శించే అవకాశం ఇది. ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి, ఆన్‌లైను సమావేశం అవసరమని భావిస్తే ఇక్కడ రాయండి. వాటిని బట్టి, 29/30 తేదీల్లో ఒకరోజున ప్రాజేక్టు సమావేశం పెట్టవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:15, 27 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[ఉషా]], [[ఉష (అయోమయ నివృత్తి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 00:13, 28 జూన్ 2026 (UTC) :thnx , Clubed [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:10, 28 జూన్ 2026 (UTC) == if possible rename [[లైలా మజ్ను]] to [[లైలా మజ్ను (సినిమా)]] == only films are listed, thnx or better, how do i rename or make change myself ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 06:15, 28 జూన్ 2026 (UTC) == ఎడిటతాన్ -4 == యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 [https://w.wiki/Rrxy పోటీ ఫలితాలు] ప్రకటించారు. 1210 వ్యాసాలు ఈ ఎడిటథాన్-4 ద్వారా తెవికీ కి సమకూడాయి. ఈ పోటీలో మొత్తం 10 మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 6మంది విజేతలు గా నిలిచారు. విజేతలకు అభినందనలు. పాల్గొన్న వాడుకరులందరికి, ఎడిటథాన్-4 సమన్వయ కర్త కశ్యప్ గారికి ధన్యవాదాలు. - తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:35, 28 జూన్ 2026 (UTC) == పుట్టినరోజు పండగ == తెవికీ పుట్టినరోజు పండగ, కిందటిసారి తిరుపతిలో జరుపుకున్నట్లుగా ఈసారి కూడా ప్రత్యక్షంగా అందరం కలిసి జరుపుకునే ఆలోచన చేద్దామా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 18:49, 8 జూలై 2026 (UTC) :అవును, ఇప్పటి నుండే ఆ పనులకు చర్యలు ప్రారంభిస్తేనే కార్యక్రమం విజయవంతంగా నిర్వహించకలుగుతాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:16, 9 జూలై 2026 (UTC) :: చాలా ముందుచూపుతో మీ ఆలోచన బాగున్నది. ఈసారి నేను మిస్ కాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:30, 9 జూలై 2026 (UTC) :నేను మొదట్లో ఈ ప్రయత్నం చేశాను.. కానీ కుదరలేదు. మీరు అందరు సహకారం అందిస్తే నిర్వాహకుడిగా నిర్వహించేందుకు సిద్ధం.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:40, 9 జూలై 2026 (UTC) ::సూపర్ @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్]] గారూ. మీ నిర్వాహకత్వం నాకు ఆమోదమే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:48, 9 జూలై 2026 (UTC) :ఇలాంటి సమావేశాల వల్ల పాత వారికి ఉత్సాహం.. క్రొత్త వారికి విజ్ఞానం... :మీ ఆలోచనకు మద్దతు ఇస్తున్నా <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥<sup>[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]</sup></span> 03:48, 10 జూలై 2026 (UTC) :: అభినందనలు వినయ్ గారు. Conference grant - Deadline ఆగస్టు 31, 2026 https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference_Grants/Timeline [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:24, 10 జూలై 2026 (UTC) :::ఇలాంటి పండుగలు ప్రతీ సంవత్సరం జరగాలి. అప్పుడే వాడుకరులకు ఉత్సాహం కలుగుతుంది. మీ ఆలోచనకు నేను మద్దతు తెలుపుతున్నాను. మనందరం సంవత్సరానికి ఒకసారి కలుసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 17:36, 10 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, ఈ చర్చ మొదలై 8 రోజులైంది. నిర్వహించేందుకు మీరు ముందుకు వచ్చి వారమైంది. చిట్టచివరి వ్యాఖ్య వచ్చి కూడా 5 రోజులైంది. ఇకపై దీనికి వ్యాఖ్యలు రాకపోవచ్చుననిపిస్తోంది. వచ్చిన వ్యాఖ్యల్లో అందరూ ప్రోత్సాహమే ఇచ్చారు కాబట్టి, మీరు ప్రత్యిపాదనపై ముందుకు పోవచ్చు. సమావేశాలు పెట్టుకోవడం, మీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ముందుకువచ్చేవాళ్ళను ఎంచుకోవడం చెయ్యాలి. ఆపై, స్థలం, తేదీలు, సమావేశాల రూపకల్పన వగైరాలు చెయ్యవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 16 జూలై 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు .. నేను రెండు మూడు రోజుల్లో ప్రణాళిక సిద్ధం చేసే పనిలో ఉంటాను.. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 16:50, 16 జూలై 2026 (UTC) == ఎందరో వికీమీడియన్లు - 2 ప్రతిపాదన == 2024 జనవరిలో జరిగిన విశాఖపట్నం తెవికీ పండగలో మనం [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|ఎందరో వికీమీడియన్లు]] అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేసాం. అందులో ఓ పాతిక ముప్ఫై మంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసాం. అలాంటిదే మరొక ప్రయత్నం చేద్దామనే ప్రతిపాదన ఇది. మరొక పాతిక మంది వికీమీడియన్ల గురించి అలాగే రాస్తే ఇంకొక పుస్తకం వేద్దాం. ఒకవేళ పుట్టినరోజు పండగ జరిగితే, పుస్తకం ముద్రించి పండగలో విడుదల చెయ్యవచ్చు. లేదంటే పీడీయెఫ్ కట్టి ఆన్‌లైనులో పంచవచ్చు. మీమీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:40, 9 జూలై 2026 (UTC) :పాత పుస్తకాన్నే మార్పులు చేర్పులతో పునర్ముద్రణ చేస్తే బాగుంటుంది.. క్రొత్తగా ఎక్కువమంది వచ్చినట్లు లేదు.. అలాగే అనుభవజ్ఞులతో ఇంటర్వ్యూ చేసి ప్రచురించవచ్చు అనేది నా అభిప్రాయం <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥<sup>[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]</sup></span> 03:54, 10 జూలై 2026 (UTC) ::అది కొంతమంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసిన పుస్తకం. మరికొందరు వికీమీడియన్ల గురించి రాస్తే బాగుంటుందని భావించి ఈ ప్రతిపాదన చేసాను. మీరన్నట్లు, వారి ఇంటర్వ్యూలను కూడా ప్రచురిస్తే ఇంకా బాగుంటుంది. అయితే ఈ విషయంపై మనిద్దరికీ తప్ప, మరెవరికీ ఆసక్తి ఉన్నట్టు లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 15 జూలై 2026 (UTC) :::లేదండి. ప్రతిపాదన పెట్టారు కాబట్టి కొంత ముందుకు జరిగాక అందరు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. నా వంతు చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే నేను కూడా పాల్గొంటాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:26, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, గతంలో పుస్తకం తయారుచెయ్యడంలో సాధకబాధకాలన్నీ మీరు పడినవాళ్ళే. మీకు తెలీనిదేమీ కాదు. కిందటిసారి లాగానే ఈసారి కూడా పుస్తకం డిజైను చెయ్యడానికీ, ముద్రించడానికీ పవన్ గారూ, మీరూ పూనుకోవాల్సిందే. లేకపోతే అవదు. మీరిద్దరూ అందుకు ముందుంటారు. కానీ ముందసలు పుస్తకం '''రాసేదెవరు'''? '''ఎవరి గురించి''' రాయాలి? ::::గతంలో పుస్తకం వేసినపుడు చాలామంది వికీమీడియన్లు దాన్ని స్వాగతించారు, హర్షం వెలిబుచ్చారు. కానీ చాలా కొద్దిమంది - బహుశా ఒకరో ఇద్దరో - నిరసించడం మనకు వినిపించకపోలేదు. అనుచితమైనదీ, తోటి వాడుకరులను అవమానించేదీ అయిన చర్చ కూడా ఒకటి లేవనెత్తారు - రచ్చబండ లోనే. దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకునే, ఎవరైనా రాయడానికి ముందుకువస్తే వాళ్ళచేతనే రాయించుదామనీ, ఎవరి గురించి రాయాలో సముదాయం అభిప్రాయాలు తీసుకుని వాళ్ళగురించే రాయించుదామనీ అనుకున్నాను. కానీ అసలు పుస్తకం రాయాలా వద్దా అనేదానికే స్పందన లేదు కాబట్టి ఇక ముందుకు వెళ్ళలేమేమో అనిపిస్తోంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:21, 16 జూలై 2026 (UTC) :::::అలాగే అండి. ఇంకా టైం ఉంది కదా, చూద్దాం. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:15, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::::ఎందరో వికీమీడియన్లు -2 పుస్తకం ప్రచురించ దలిస్తే డిజైన్, ప్రింటింగ్ పనులకు నేను సహకరించగలను. ::::::2024 జనవరిలో ప్రచురించిన 'ఎందరో వికీమీడియన్లు' పుస్తకం ఇప్పుడు ఎక్కడ చూడాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 08:10, 17 జూలై 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, ఆ పుస్తకాన్ని [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|వికీసోర్సులో]] చూడవచ్చు, డౌన్‌లోడు చేసుకోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:18, 17 జూలై 2026 (UTC) ::::::::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 10:34, 17 జూలై 2026 (UTC) == Deletion of non free images which are not linked to any article == Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] [జాబితా [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు]] పేజీలో ఉంది] [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]], since the list is too long, I moved it to [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు|Admin's notice board]]. Also, since the list was for the attention of the Admins only, it is appropriate to move it there. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:23, 15 జూలై 2026 (UTC) ::Thank you. - [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 11:51, 15 జూలై 2026 (UTC) == [[కుడుం]] = [[మోదక్ (పిండివంట)]] == both are same ? or కుడుం is undrallu ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:43, 17 జూలై 2026 (UTC) == [[ప్రాథమిక మూలం]] = [[ప్రాథమిక వనరులు]] == both are about same topic. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:04, 17 జూలై 2026 (UTC) == suggest equivalents == * Municipality=పురపాలకసంఘం (correct?) * municipal corporation=? * స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ=? * నగరపంచాయితీ=? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:13, 18 జూలై 2026 (UTC) == తెవికీలో తేదీ ఆకృతి == మన తేదీ ఆకృతి "'''2026 జూలై 1'''" లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' ("1 జూలై 2026", "జూలై 1, 2026", "2026-07-02" వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు. అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి. నిర్వాహకులకు గమనికలు: # కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి. # తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:39, 18 జూలై 2026 (UTC) == అభినందనలు == వికీమానియా 2026లో ల్యాప్‌టాప్‌లు అందుకుంటున్న [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు, [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH |అభిలాష్]] గారికి శుభాభినందనలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:18, 19 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ ధన్యవాదాలు! :మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతో ముందుకు సాగుతున్న నాకు.. వికీలో మరింత అంకితభావంతో పనిచేయడానికి ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఇచ్చే ఈ బహుమతి మరింత ప్రేరణనిస్తుంది. ఇక ముందు కూడా స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వ విస్తరణ కోసం మరింత కృషి చేస్తాను! :నా తరపున @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు పారిస్ లో జరిగే కాన్ఫరెన్స్ లో ల్యాప్ టాప్ అందుకోనున్నారు. వారికీ ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 09:29, 19 జూలై 2026 (UTC) : @ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ! నేను [[User:I.Mahesh| I.మహేష్]] గారిని అడిగాను. ఆయన తెస్తానన్నారు. వికీ ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఈ విధంగా లాప్ టాప్ ఇవ్వడం చాలా ఉపయోగకరం అనుకుంటున్నాను. సహకరించి మంచి ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చిన మన తెలుగు కమ్మ్యూనిటీ సభ్యులకు, ఇతర భాషా సభ్యులకు అందరికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:20, 19 జూలై 2026 (UTC) @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారికి @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] మేడం గారికి అభినందనలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:51, 19 జూలై 2026 (UTC) <br> @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు, [[వాడుకరి:I.Mahesh|మహేష్]] గారికి కూడా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 05:48, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయ్ కిరణ్ గారు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయకిరణ్ గారు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:56, 20 జూలై 2026 (UTC) :'''my blunt opinion''': mediawiki should allocate resources responsibly ! ridiculous providing laptop to a state govt. pensioneer?, andhra vjsuseela. [why? see earliest - https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Vjsuseela&target=Vjsuseela&dir=prev] there are no work details on userpage of MYADAM ABHILASH ? huh. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 17:55, 20 జూలై 2026 (UTC) ::Hello @[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], ::Allocation of resources is not related to the individuals personal lives, it's about their on Wiki contributions. ::User Susheela and Abhilash made good contributions towards Telugu community and thereby they have requested for a laptop and the same is endorsed by our community. ::Thank you [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 04:13, 21 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], Your opinion is not just blunt, but disrespectful too. ::When passing comments, one should make sufficiently sure about one's facts. You mentioned that there are no work details on Abhilash's user page. What does that mean? It doesn't mean that he did not contribute to Tewiki; it means you do not know about his contributions which are more than 6000. You just saw the figure 483 on his User page but did not care to go to his contributions page. Is it wise to comment like this without knowing about his contribution? ::Regarding VJS.. Is the occupation a qualification for grant? Or a disqualification? Is there a clause in the grant application about the User's occupation? Does her occupation make her contribution any inferior? Coming to her contributions.., the contributions are 4500+. ANd, these are just online tangible list of contributions. Do you know anything about her offline contributions? You know nothing, I presume. She has been the backbone of Tewiki Badi. She has been one of the main contributors towards various offline projects like Hyd Book fair etc. during the last 3 or 4 years. She richly deserves this grant. ::Your comments on these two grants and grantees are misplaced, unwarranted and mean. Mean because, you addressed her as "andhra" Vjsuseela.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:06, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఇక్కడ మరొక్క సంగతి.. ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు చెయ్యబోయే పని కోసం, గతంలో చేసిన పనికి గుర్తింపుగా కాదు. ఈ ముక్క ఎక్కడో చదివాను. ఇప్పుడు వెతికాను గానీ దొరకలేదు. ఎవరికైనా దొరికితే, అందరి కోసం ఆ లింకును ఇక్కడ ఇవ్వగలరు. పోతే, నా అభిప్రాయంలో గతంలో చేసిన కృషిని అస్సలు పరిగణించకూడదు అని కాదు, దాన్ని పరిగణించాల్సిందే. అలాగే గ్రాంటులు తీసుకున్నవారు, భవిష్యత్తులో తాము చేసే పనితో ఆ గ్రాంటుకు న్యాయం చెయ్యాలి అని నేను భావిస్తాను. ఇక్కడ గ్రాంటు అందుకోబోతున్న ఇద్దరూ దానికి ఖచ్చితంగా న్యాయం చేస్తారనడంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:38, 21 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, సరిగ్గా చెప్పారు. ::::మరొక ముక్క. అసలు ఈ లాప్ టాప్ అందించడం అన్నది వికీమీడియా ఫౌండేషన్ చేయట్లేదు. ప్రస్తుతం వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ (మెడికల్ వ్యాసాలు మెరుగుపరిచే వాడుకరి గుంపు) బాధ్యతలు చేపట్టింది. అలానే, ఈ లాప్టాప్లు కూడా ఏమీ వికీమీడియా సొమ్ముతో కొంటున్నవి కాదు. ఇవి, Used devices. వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ వారు కో-ఆర్డినేట్ చేస్తున్నారంతే. అలాగే, గతంలో హార్డ్ వేర్ డొనేషన్ ప్రోగ్రామ్ లో భాగంగా ఇచ్చిన లాప్టాప్లు కూడా వికీమీడియా ఫౌండేషన్ స్టాఫ్ ఉపయోగించాకా డిస్కార్డ్ చేయకుండా ఇచ్చినవి. వాళ్ళ సెక్యూరిటీ ప్రొటోకాల్స్ మారడంతో వారు ఆ పని మానుకున్నారు. వీళ్ళు చేస్తున్నారు. అంతే కానీ, లాప్టాప్లు కొని ఇవ్వడం జరగలేదు. ఇదంతా పబ్లిక్ గా [[meta:Hardware_donation_program|Hardware donation program]]<nowiki/>లో దొరుకుతున్న సమాచారమే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) : నేను లాప్ టాప్ తీసుకున్నాను. ప్రస్తుతానికి బానే ఉంది (refurbished అండ్ ceritified). మహేష్ గారు జాగ్రత్తగా తీసుకువచ్చారు. ఆయనకు ధన్యవాదాలు. నాకు మన తెలుగు కమ్యూనిటీ వాళ్లే కాకుండా ఇతరులు కూడా ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చారు. అందుకే నాకు సంతోషం కలిగింది. ఇందులో చిన్న చిన్న frustrated statements ఉండడం సహజం అనుకుని పట్టించుకోలేదు. అందరి అభిమానానికి, అందించిన విధానపరమైన మద్దతుకు కూడా ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:38, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ లాప్ టాప్ అందుకున్న సందర్బంగా మీకు శుభాభినందనలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [[రాష్ట్రీయ సేవికా సమితి]] = [[రాష్ట్ర సేవికా సమితి]] == both are identical. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:57, 20 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ, వ్యాసాలను మెరుగుపరచడంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసాల్లో ఏమైనా ఇబ్బందులు, సమస్యలు కనిపిస్తే ఆయా వ్యాసాలను సరిదిద్దండి లేదా వాటి చర్చ పేజీల్లో రాసెయ్యండి. లేదా సంబంధిత మూసలను చేర్చండి. ఉదాహరణకు ఇలాంటి ఐడెంటికల్ వ్యాసాల్లో {{tl|విలీనము}}, {{tl|విలీనము ఇక్కడ}}, {{tl|విలీనము అక్కడ}} అనే మూసలు పెట్టవచ్చు. మీరు తెలుగు అర్థం చేసుకోగలరని అర్థమైంది. అంచేత అక్కడే రాయడానికి ఇబ్బంది ఉండదు. లేదా ఇక్కడ రాస్తున్నట్టే వాటి చర్చ పేజీల్లో రాయండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:15, 21 జూలై 2026 (UTC) ::both are maya aka w/o wikidata on విలీనము ఇక్కడ, విలీనము అక్కడ. certainly add them in article or raise issue on talk pages. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:49, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఆ విడే లింకులేవో మీరే ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:16, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] but there are already మూస:mergeto and మూస:mergefrom on wikidata. my pov: adding another two is waste of resources. hence not added. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:43, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::1 more thing. having 2 templates on tewiki is ok for me. i dont want to suggest or argue for 1 template only. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:49, 22 జూలై 2026 (UTC) :::::మీ ఇష్టం. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:06, 22 జూలై 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 జూలై 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 11:44, 26 జూలై 2026 (UTC) ==[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న]]== ఈ వ్యాసాన్ని రాసిన వాడుకరి [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] తాను రాసిన "సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం" మూలాన్ని చేరుస్తూ గ్రంథాన్నంతా వివిధ ఉపపేజీలలో చాలా వ్యాసాలు సృష్టించారు. వాటన్నింటినీ తొలగించాలని నా అభిప్రాయం. వికీ నియమాల ప్రకారం తాను రాసిన గ్రంథాన్నంతా తానే చేర్చడం, యదాతథంగా గ్రంథాన్నంతా చేర్చడం సరికాదని నా అభిప్రాయం. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 01:41, 28 జూలై 2026 (UTC) :మొత్తం 16 పేజీలు సృష్టించారు. పుస్తకాన్ని యథాతథంగా కాపీ పేస్టు చేసినట్టు కనిపిస్తోంది. అన్నిటినీ తొలగించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:32, 28 జూలై 2026 (UTC) ::రచయిత వ్రాసిన పరిశోధనా గ్రంథం తానే వికీ కామన్స్ లో సరియైన లైసెన్స్ లు ఉపయోగించి అప్లోడ్ చేసిన తరువాత వికీసోర్స్ లోకి తీసుకువచ్చి పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. తెవికీ లో 16 పేజీలు తొలగించినా అక్కడ ఇదే పద్దతిలో పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. అయితే పరిశోధన గ్రంథం ప్రచురణ కాకపోతే ఆ విద్యాసంస్థకు కాపీరైట్ ఉంటుంది. [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారికి మార్గదర్శకత్వం కావాలేమో. పరిశీలించండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:31, 28 జూలై 2026 (UTC) :::వికీపీడియా నిర్వాహకులకు మరియు సభ్యులకు నమస్కారం, :::నేను రాసిన 'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం' ఆధారంగా వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాను. ఈ పుస్తకానికి సంబంధించిన కాపీరైట్స్ మరియు హక్కులు పూర్తిగా నా వద్దే ఉన్నాయి. వికీపీడియా నియమ నిబంధనలపై నాకు పూర్తి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పుస్తకంలోని అధ్యాయాలను విడివిడిగా పేజీలుగా చేర్చడం జరిగింది. :::సుశీల గారు సూచించినట్లుగా, నా పరిశోధనా గ్రంథాన్ని '''వికీసోర్స్ (Wikisource)''' లో సరియైన లైసెన్స్‌తో ప్రచురించడానికి నేను సంసిద్ధంగా ఉన్నాను. అలాగే వికీపీడియాలోని '''<nowiki/>'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న'''' ప్రధాన వ్యాసాన్ని ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వానికి తగినట్లుగా సంక్షిప్తంగా, ప్రమాణిక వికీపీడియా శైలిలో మార్చడానికి మీ మార్గదర్శకత్వం కోరుతున్నాను. దయచేసి నాకు తగిన సూచనలు ఇవ్వగలరు. :::ధన్యవాదాలు, :::-- లింగంపల్లి వెంకటేష్ గౌడ్ [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూలై 2026 (UTC) :: {{ping|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్}} మీరు పరిశోధించి ముద్రించిన గ్రంథాన్ని వికీమీడియాకు రీలైసెన్సింగ్ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని వ్రాసారు. ధన్యవాదాలు. నేను మీకు సహాయం చేయగలను. వికీపీడియాలో సమాచారం క్లుప్తంగా మాత్రమే వివరించాలి. ముఖ్యంగా పరిశోధన మొత్తంగా చేర్చరాదు. గమనించండి. సుశీలగారు సెలవిచ్చినట్లుగా వికీసోర్స్ లో మొత్తం సమాచారాన్నంతా చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:15, 28 జూలై 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ ఇప్పటికే వికీపీడియా వ్యాసం [[సర్వాయి పాపన్న]] ఉనికిలో ఉంది. దానిని వికీశైలిలో వివిధ మూలాలతో విస్తరించవచ్చు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:38, 28 జూలై 2026 (UTC) :: [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]]గారూ [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారి సూచన మేరకు వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మీకు మెయిల్ చేశాను [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 30 జూలై 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[వాడుకరి:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[వాడుకరి:Kalli navya|Kalli navya]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalli navya|చర్చ]]) 15:48, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పొట్టి మూలాల గురించి మరొకసారి == {{tl|Sfn}}, {{tl|Harv}} వంటి మూసలు వాడి ఇచ్చే పొట్టి మూలాలకు, అనుబంధంగా పొడుగు మూలాలనివ్వడం తప్పనిసరి. పొట్టి మూలం ఒక అబ్రీవియేషను లాంటిది. అబ్రీవియేషను పాఠకులకు అర్థం కావాలంటే, దాని పూర్తి రూపం కూడా రాయాలి కదా. అలాగే, వ్యాసంలో అబ్రీవియేషను ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు. పూర్తిరూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాస్తే సరిపోతుంది. అలాగే పొట్టిమూలాన్ని ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు, పొడుగురూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాయాలి. లేకపోతే పొట్టిమూలానికి అర్థం లేకుండా పోతుంది. '''''..మనం రాస్తున్న పాఠ్యానికి మనం ఇచ్చామని అనుకుంటున్న మూలాలు, అసలు మూలాలే కావన్న మాట!''''' అన్నట్టే అవుతుంది. పాఠ్యంలో మూలం లాగా ఉండే ([1]) అంకెను నొక్కినపుడు మూలాలు విభాగం లోని పొట్టిమూలం వద్దకు పోతుంది. అది ఇలా ఉంటుంది: * ఈడ్పుగంటి 2007 ఏమిటి దాని అర్థం? ఏమీ లేదు. దాన్ని నొక్కినా ఏమీ జరగదు, ఏమీ కనబడదు. కానీ ఆ పొట్టిమూలం సరిగ్గా ఉంటే - అంటే, దానికి సంబంధించిన పొడుగు మూలం కూడా ఉంటే - ఈ రెంటికీ మధ్య లింకు ఏర్పడుతుంది. ఆ "ఈడ్పుగంటి 2007" ని నొక్కినపుడు కింద, "వనరులు" విభాగంలో ఉన్న పొడుగు మూలానికి లింకు ఏర్పడుతుంది. ఈ పొడుగు మూలం మామూలుగా మనం చేర్చే మూలం లాంటిదే, దాన్లో అన్ని వివరాలూ ఉంటాయి. '''ఇప్పుడు తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన పని ఒకటుంది''': పొట్టిమూలాలకు సంబంధించిన పొడుగుమూలం లేదనే సంగతి మామూలుగా మనకు కనబడదు. సాఫ్టువేరు దీన్ని, no-target error అంటుంది. మూలాల విభాగంలో, పొట్టిమూలం పక్కనే ఇది కనిపిస్తుంది. ఈ లోపం కనబడాలంటే, [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css|మనమన జావాస్క్రిప్టు పేజీల్లో]] కింద చూపిన వాక్యాన్ని చేర్చాలి. ఈ పేజీ ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో పేజీని సృష్టించండి. అప్పుడు లోపాలు కబడతాయి. అందరూ ఈ పని తప్పనిసరిగా చెయ్యాలి. వ్యాసాన్ని దోషరహితంగా, "మంచి" వ్యాసంగా మలచాలంటే ఈ పని చెయ్యందే అసలు కుదరదు. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:54, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) == వాడుకరి:InternetArchiveBot తో ఒక సమస్య == [[వాడుకరి:InternetArchiveBot]] తో మూలాల్లోని యూఆరెల్‌లను ఆర్కైవు చేసినపుడు అది ఆర్కైవు తేదీని తప్పు ఆకృతిలో ఇస్తోంది. నెలపేరును తెవికీ ఆకృఇకి అనుగుణంగా కాక, వేరుగా ఇస్తోంది. ఉదాహరణకు "సెప్టెంబరు" మన ప్రామాణిక ఆకృతి కాగా, అది "సెప్టెంబర్" అని ఇస్తోంది. ఏదో మాడ్యూల్లోనో మరోచోటో మనమే అలా తప్పుగా రాసి ఉంటాం. అది ఎక్కడో నేను గమనించలేదు. నేరుగా డెవలపర్లకు రాసాను. ఆ మాడ్యూలేదో మీరు ఎవరైనా గమనిస్తే, ఇక్కడ రాయండి, లేదా ఆ పేర్లను అక్కడే సవరించెయ్యండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:47, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) ==తెవికీ పండగ-2027== ప్రియమైన తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, తెవికీ పండగ 2027 ప్రణాళిక, నిర్వహణ పనులకు తోడ్పాటుగా ఈ Community Engagement Survey సర్వే రూపొందించాం. ఈ సర్వే ద్వారా పండగ నిర్వహణలో పాల్గొనడానికి మన సముదాయంలో ఎంతమంది ఆసక్తి చూపుతున్నారో, ఈ ఉత్సవానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే పండగలో ఏ అంశాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలో, సముదాయ సభ్యుల అభిప్రాయాలు, సూచనలు, ఏకాభిప్రాయం తెలుసుకునేందుకు మీ స్పందనలు ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటాయి. దయచేసి 20 ఆగస్టు 2026 లోపు దిగువున ఉన్న సర్వే ఫారాన్ని పూర్తి చేయండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScrKxjhVD3zq9MSYmnndmR2sHDNM9GTiT6oifje2cnjYhSnwQ/viewform మీ అభిప్రాయాల ఆధారంగా తెవికీ పండగ 2027ను సముదాయ అవసరాలకు అనుగుణంగా, మరింత ప్రయోజనకరంగా, విజయవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన ప్రణాళిక రూపొందించవచ్చు. మీ సహకారానికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీకు తెలిసిన వికీ బృంద సభ్యులతో కూడా ఈ ఫారం పంచుకోగలరు. --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:57, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) :"మీరు 2025 లో జరిగే తెవికీ వార్షికోత్సవం, సమావేశంలో చేరాలనుకుంటున్నారా?" - ఈ ప్రశ్నలో సంవత్సరం తప్పు పడింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:45, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::సరి చేశాము.. ధన్యవాదులు చదువరి గారు.. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 04:12, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఆఫ్రికాన్స్, తెలుగు, స్వాహిలి ----ఐదారు నెలల్లో---> స్వాహిలి, తెలుగు, ఆఫ్రికాన్స్ ? == ప్రపంచ వికీపీడియాల్లో వ్యాసాల సంఖ్య రీత్యా మనం 70 వ స్థానంలో ఉన్నాం. 2026 జనవరి 1 న కూడా అదే స్థానంలో ఉన్నాం. ఆ రోజున మనం ఆఫ్రికాన్స్ వికీపీడియా కంటే దాదాపు 10 వేల వ్యాసాల వెనక ఉన్నాం. ఇవ్వాళ - 8 నెలల్లో - ఆ తేడా 3000 కు తగ్గిపోయింది. ఈ సంవత్సరం ముగిసే నాటికి దాన్ని దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది. అయితే- ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటేస్తామేమో గానీ, ముందుకు పోడానికి మరికొంత సమయం పట్టవచ్చు. ఎందుకంటే.. మన వెనక ఉన్న స్వాహిలి మనకంటే రెట్టింపు వేగంగా కదులుతోంది. బహుశా కాలేజీలు, యూనివర్సిటీల్లో ఎడిటథాన్లు పెట్టారో, లేకపోతే మనలాగా భాగస్వామ్యాలతో పోటీలు పెట్టుకున్నారో గానీ.. వాళ్ళు వ్యాసాలను విపరీతంగా సృష్టిస్తున్నారు. 2026 లో ఇప్పటిదాకా 18 వేలకు పైగా వ్యాసాలు సృష్టించారు. కానీ అన్నీ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. సగటు వ్యాసం పరిమాణం 1600 బైట్లు. అదే సమయంలో తెవికీలో 9 వేల పైచిలుకు వ్యాసాలు సృష్టించాం, సగటు పరిమాణం 22 వేల బైట్లతో! బైట్ల సంగతి ఎలా ఉన్నా, ఇదే ఊపు కొనసాగితే, వ్యాసాల సంఖ్య ప్రకారం వాళ్ళు బహుశా ఈ సంవత్సరం ముగిసేసరికి మనల్నీ, ఆఫ్రికాన్స్‌నూ - ఇద్దర్నీ దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:02, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. తెలుగు వికీపీడియా (తెవికీ) ప్రస్తుత స్థితి, ఆఫ్రికాన్స్, స్వాహిలి వికీపీడియాల వృద్ధి వేగం గురించి మీరు అందించిన విశ్లేషణ చాలా లోతైనది, ఆలోచించదగినది. వ్యాసాల నాణ్యత (సగటున 22,000 బైట్లు!) విషయంలో తెవికీ సాధించిన ప్రగతి అద్భుతమైనది. స్వాహిలి వికీపీడియా కేవలం సంఖ్య కోసం చిన్న వ్యాసాలు (1600 బైట్లు) తయారుచేస్తుంటే, మనం '''నాణ్యమైన సమాచారాన్ని''' అందిస్తున్నాం. అయినప్పటికీ, అంతర్జాతీయ స్థానాలు (Rankings) మరియు వ్యాసాల సంఖ్యలో కూడా మనం ముందుకు వెళ్లాలంటే నాణ్యతతో పాటు సంఖ్యను కూడా పెంచే వ్యూహాత్మక చర్యలు అవసరం. :ఈ పరిస్థితిని అధిగమించి, ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడమే కాకుండా స్వాహిలి నుండి మన స్థానాన్ని కాపాడుకోవడానికి మనం చేయగలిగిన కొన్ని కీలక ప్రతిపాదనలు: :#మనం 22,000 బైట్ల నాణ్యమైన వ్యాసాలు రాస్తుండటం గొప్ప విషయమే అయినా, కేవలం సంఖ్య పరంగా చూస్తే పోటీలో వెనుకబడుతున్నాం. పెద్ద వ్యాసాలతోపాటు, వ్యక్తులు, సినిమాలు, పుస్తకాలు, ముఖ్యమైన చారిత్రక ఘట్టాలు లేదా వైజ్ఞానిక అంశాలపై కనీస సమాచారంతో ఫ్రేమ్‌వర్క్ తయారు చేసి ప్రాథమిక సమాచారంతో కూడిన చిన్న వ్యాసాలను (Stubs - ఉదాహరణకు 5,000 నుండి 3,000 బైట్లు) వేగంగా సృష్టించి, తర్వాత వాటిని క్రమంగా విస్తరించవచ్చు. :#తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని విశ్వవిద్యాలయాలు, డిగ్రీ కళాశాలల తెలుగు డిపార్ట్‌మెంట్‌లతో పాటు జర్నలిజం, కంప్యూటర్ సైన్స్ విద్యార్థులకు "వికీపీడియా వ్యాస రచన"ను ఒక ప్రాజెక్ట్/అసైన్‌మెంట్‌గా మార్చేలా నిపుణులతో ఒప్పందాలు చేసుకోవాలి. :#"నెలకో థీమ్" (ఉదా: ఈ నెల తెలుగు మహిళలు, వచ్చే నెల సైన్స్ & టెక్నాలజీ) పేరుతో చిన్న తరహా ఆన్‌లైన్ పోటీలు నిర్వహించి, ఎక్కువ వ్యాసాలు రాసే ఎడిటర్లకు గుర్తింపు/బహుమతులు ఇవ్వాలి. ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలో ఉండి తెవికీలో లేని ముఖ్యమైన 10,000 వ్యాసాల జాబితాను సిద్ధం చేసి, వాటిని సృష్టించడంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. :#వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న "అనువాద ఉపకరణం" ద్వారా ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి త్వరగా వ్యాసాలను అనువదించేలా కొత్త ఎడిటర్లకు శిక్షణ ఇవ్వాలి. :'''మన బలం — సమాచార నాణ్యత!''', ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడం మనకు కొద్ది నెలల పని మాత్రమే. కానీ స్వాహిలి వేగాన్ని తట్టుకోవాలంటే మనం '''"నాణ్యత + సంఖ్య"''' అనే రెండంచెల వ్యూహాన్ని అమలు చేయాల్సిదే.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 07:17, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఈ అంశాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకుని మీ ఆలోచనలను చెప్పినందుకు ధన్యవాదాలు. మీరు చెప్పిన అంశాల గురించి నా ఆలోచనలు: ::మొదటి పాయింటు గురించి: చిన్న వ్యాసాలు రాయడంలో తప్పేమీ లేదు. వ్యాసాలు పుట్టి పెరిగేది ఆ విధంగానే. కాకపోతే, మనం సున్నా దగ్గర మొదలుపెట్టి సమాచారాన్ని సేకరిస్తూ వ్యాసాన్ని విస్తరిస్తూ వెళ్ళడం లేదు. బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలను అనువదిస్తూ సృష్టిస్తున్నాం. అందుచేత చిన్నగా మొదలుపెట్టి విస్తరించుకుంటూ పోవాల్సిన అవసరం లేదని నా ఉద్దేశం. మరొకటి.. మన అనుభవం ఏంటంటే, విస్తరణ అనేది దాదాపుగా జరగదు. చిన్న వ్యాసాలు బాగానే వస్తాయి.. కానీ వాటిని ఎవరూ విస్తరించకపోవడం వలన అవి పేరుకుపోతాయని నా అభిప్రాయం. ::రెండవ పాయింటు: చాలా విలువైన సూచన. దాని వలన నిశ్చయంగా వికీపీడియాకు ప్రయోజనం కలుగుతుంది. కొన్ని వేల మంది విద్యార్థులు వికీకి అలవాటు పడతారు. వీళ్ళలో నూటికొక్కరు కూడా అక్కర్లేదు, వెయ్యికొక్క ప్రణయ్‌రాజ్ వచ్చినా వికీకి శాశ్వత ప్రయోజనం కలుగుతుంది. తెవికీవలన వాళ్ళకు మరింత ప్రయోజనం కలుగుతుంది - తెలుగులో రాయడం, తటస్థంగా రాయడం, నిర్మాణాత్మకంగా రాయడం, నలుగురితో కలిసి పనిచెయ్యడం, సమాజంలో బాధ్యతగా, మర్యాదగా వ్యవహరించడం లాంటివి అలవడుతాయి -కనీసం పరిచయమౌతాయి. నిజానికి కాలేజీల్లో, యూనివర్సిటీల్లో దీన్ని ఒక యూయెస్పీగా చూపించాలి. ఎక్కడికీ వెళ్ళనక్కరలేకుండా, ఆన్‌లైనులోనే చేసేపని కాబట్టి ఖర్చులేనిది అని చెప్పాలి. మనం పెట్టే వికీప్రాజెక్టులు, పోటీలు, ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు వగైరాల గురించి చెప్పి కుర్రాళ్ళలో ఉండే పోటీతత్వాన్ని అవి ఎలా ప్రోత్సహిస్తాయో చెప్పాలి. ::మూడవది: ఇది ఇప్పటికే చేస్తున్నాం. వ్యాసాల జాబితాలు అనేకం ఇప్పటికే సిద్ధంగా ఉన్నాయి, వాడుతున్నాం. ::నాలుగవది: అవసరమైన వాళ్ళకు శిక్షణ ఇస్తున్నాం. శిక్షణ కావాలని ఒక్కరు అడిగినా క్లాసులు పెట్టాలని గతంలో తెవికీబడీలో అనుకున్నట్టు గుర్తు. కానీ అడిగినవాళ్ళే లేరు. ::మిగతావారు ఏమంటారో!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:34, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలతోపాటు చిన్న వ్యాసాలను కూడా అనువదిస్తే, తక్కువ సమయలో ఎక్కువ వ్యాసాలు తెవికీలోకి చేరుతాయని నా అభిప్రాయం. -- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 11:01, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మనం "నాణ్యత + సంఖ్య" అనే రెండంచెల వ్యూహం 5వ ఎడిటతాన్ నుంచి ఒక ప్రణాళికగా అమలు అవుతోంది. నెమ్మదిగా జరుగుతున్నా నాణ్యంగా ఉందని తెలుస్తోంది.కొనసాగిస్తే బావుంటుంది. పాల్గొనే వారి సంఖ్య మెల్లగా పెరుగుతోంది. మీరు చెప్పినట్లు చిన్నవ్యాసాలు విస్తరించడం, మెరుగుపరచగలగడం చాలావరకు జరగడం లేదు. ర్యాండమ్ గా కొన్ని దృష్టికి వచ్చినవి మాత్రం విస్తరణకు నోచుకుంటున్నాయి. listed featured articles మాత్రమే కాకుండా ఇతర వ్యాసాలు కూడా మెరుగు పరిచే ప్రాజెక్ట్ కొంతమందినైనా ఆకర్షించే విలువైన ఆలోచన. "నెలకో థీమ్" కూడా బావుంది. తెలుగు వికీ వ్యాసాలు/సమాచారం సమగ్రంగా లేదనే అభిప్రాయం వికీ బయట వారిలో ఎక్కువ ఉంది. వారికి మన ర్యాంకులతో సంబంధం లేదు. ఇది నా అభిప్రాయం, కొంత పరిశీలన. ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:58, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఉస్మానియా ఎమ్మే తెలుగు కుర్రాళ్ళు == ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ ఎమ్మే తెలుగు విద్యార్థులకు ఈ మధ్య (బహుశా ఆగస్టు 1 న) తెవికీని పరిచయం చేసినట్లున్నారు ఎవరో! ఇవ్వాళ ఇటీవలి మార్పులు పేజీ పొట్టిగా ఉంది ఎందుకా అని పరిశీలిస్తే, ఈ విద్యార్థులు ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క పేజీలో 20 లు 30 లు దిద్దుబాట్లు చేసారు. వాళ్ళకు స్వాగతం, పరిచయం చేసినవారికి ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:49, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, :అది మన వాళ్ళే, తెలంగాణ లోని విశ్వ విద్యాలయాల్లో వికీ ఙ్ఞానాన్ని పెంచాలనే లక్ష్యంతో బోలి చేతో సంస్థ చేస్తున్న పనిలో భాగంగా ఈ కృషి జరుగుతున్నది. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 16:46, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, తెవికీకి ఉపయోగపడే పని ఇది. ధన్యవాదాలు. నిన్న వాళ్ళు చేసిన దిద్దుబాట్లు కొన్ని చూసాను. వాళ్ళు భాష మీద మరింత శ్రద్ధ పెట్టాల్సి ఉందని అనిపించింది. ఈ విషయం మీద వారికి అవగాహన కలిగిస్తే బాగుంటుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 23:30, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::తప్పకుండా @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]]గారూ! -[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 01:32, 7 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Event:Heritage Across Borders == సభ్యులకు నమస్కారం , భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా సముదాయాలు (Indian and Ukrainian communities) సంయుక్తంగా “హెరిటేజ్ అక్రాస్ బోర్డర్స్” అనే ప్రచార కార్యక్రమం నిర్వహిస్తున్నాయి. యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలను గుర్తించి వికీపీడియాలో నమోదు చేసి, వాటి గురించి సమాచారాన్ని విస్తరించడం ఈ ప్రచారం ప్రధాన ఉద్దేశం. భారత్, ఉక్రెయిన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవాలను పురస్కరించుకుని భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా వికీ సముదాయాలు ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ తొమ్మిది రోజుల వికీపీడియా ఎడిటథాన్ 2026 ఆగస్టు 15 నుంచి 24 వరకు జరుగుతుంది. పూర్తి వివరాలకు ఈ మెటా పేజీ లింక్ క్లిక్ చేసి చూడగలరు. &nbsp; Campaign Meta Page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders. ఈ ప్రచారంలో పాల్గొనడానికి నమోదు చేసికోగలరు. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:12, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 15:32, 13 ఆగస్టు 2026 (UTC) == వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా? == వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడంలో చెయ్యవలసిన కొన్ని పనుల గురించి, [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా?|వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] పేజీలో రాసాను. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:32, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలండి. చాలా వివరంగా రాసారు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) :మీరిచ్చిన సూచనలు భేషుగ్గా ఉన్నాయి. నేను చాలా వరకు అనుసరిస్తుంటాను. ఒక్కోసారి మంచి ఆసక్తి ఉన్నపుడు ఒక్కో వ్యాసాన్ని జక్కన్న శిల్పం చెక్కినట్టు చెక్కాలని అనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా నేను రాసిన వ్యాసాల మీద పదే పదే ఇలానే దాడి చేసుకుంటూ ఉంటాను. మళ్ళీ మళ్ళీ చదివేకొద్దీ ఇంకా ఎలా బాగా రాయాలో బాగా తెలుస్తుంది. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:54, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Db-meta మూస తొలగింపు == [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు ఆగస్టు 15 న Db-meta అనే మూసను తొలగించారు. ఎందుకో చెప్పవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:17, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ఎదో పొరపాటు జరిగింది. మీ నుండి సందేశం రాక ముందే గమనించి మరలా దిగుమతి చేసాను.పరిశీలించగలరు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:24, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::మూస:Db-meta అనే మూస మూస:Db-c1 కు దారి మార్పు మూస [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:26, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) ==తెవికీ పండగ 2027 మొదటి సన్నాహక సమావేశం== తెవికీ పండుగ 2027 ఏర్పాటుకు సంబంధించి నిర్వహించిన కమ్యూనిటీ సర్వేలో మొత్తం 50 మంది స్పందించారు. గూగుల్ ఫామ్‌లో నిర్వహణలో ఆసక్తి వ్యక్తం చేసిన వారందరికీ మీటింగ్ లింక్‌ను ఈమెయిల్ ద్వారా పంపించాం. వారితో కార్యాచరణపై చర్చించేందుకు రేపు 26 ఆగస్టు 2026 సాయంత్రం 7 గంటలకు గూగుల్ మీట్‌లో సమావేశం ఏర్పాటు చేస్తున్నాము. దాని ప్రకారంగా కార్యక్రమ పేజీని ఏర్పాటు చేస్తాం. నిర్వహణ తేదీలు: ఫిబ్రవరి 11 నుండి 14 వరకు.. వేదికను సమావేశ అనంతరం చర్చల ఆధారంగా ఖరారు చేస్తాం. ఇట్లు, [[User:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్]], [[User:Kavali Chandrakanth KCK|చంద్రకాంత్ కావలి]] (తెవికీ పండగ 2027 నిర్వాహక బృందం) :నిర్వాహకుల సంతకాలు లేవే..! నిర్వహిస్తున్నది ఎవరో తెలియాలి కాబట్టి [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, పై వ్యాఖ్య రాసినవారు సంతకం పెట్టి, రెండవ వారి వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇవ్వమని కోరుతున్నాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:25, 25 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, రేపు ఈ రౌండ్ తాలూకు ఫండ్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి ఆఖరు తేదీ. అయితే, ఇంకా చర్చ జరుగుతూనే ఉంది. పైపెచ్చు, ఈ ఏడాది వివిధ యూజర్ గ్రూపుల నుంచి, ఇతరేతర కార్యక్రమాల నుంచి ఫండ్స్ కోసం పోటీ అధికంగా ఉండడం వల్ల మంచి బలమైన దరఖాస్తు చేయకపోతే తిరస్కరణకు గురయ్యే అవకాశం చాలా ఎక్కువ. కాబట్టి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కాన్ఫరెన్స్ ఫండ్ టీమ్ వారికి మరొక పదిరోజులు సమయం కావాలని కోరండి. ఈ పదిరోజుల్లో చర్చను ఒక కొలిక్కి తెచ్చి, దరఖాస్తు వివరాలు మీరు తెవికీలో పబ్లిష్ చేస్తే, చర్చించి మార్పుచేర్పులు చేసుకుని ప్రచురించొచ్చు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:58, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [యర్రా రామారావు] — తాత్కాలిక flood flag అభ్యర్థన (Cat-a-lot వర్గ మార్పులు) == [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు|ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా Cat-a-lot గాడ్జెట్ ఉపయోగించి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా|సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా]] ప్రకారం 670 మండలాల మూసలలోని వర్గాలలో పెద్ద ఎత్తున నిర్వహణ మార్పులు చేయాలనుకుంటున్నాను — [వర్గం:మెరకముడిదాం మండలంలోని గ్రామాల వర్గం నుండి గ్రామాలు వర్గం:మెరకముడిదాం మండల గ్రామాలు వర్గంలోకి తరలించడం" అలాగే " ఇతర వర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణ"] ఇవి ఇటీవలి మార్పులను నింపేసేంత సంఖ్యలో ఉంటాయి. ఇలా ఉన్నప్పుడు ఇటీవల మార్పులు ఇతర వాడుకరులు, నిర్వహకుల పరిశీలనకు చాలా భంగకరంగా ఉంటుంది కాబట్టి, నా ఖాతాకు తాత్కాలికంగా bot/flood హక్కు అభ్యర్థన [[వికీపీడియా:బాటు సహాయానికి అభ్యర్ధనలు|బాటు సహాయానికి]] పేజీలో [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర (బ్యూరోక్రాట్‌)]] గారిని అభ్యర్థన కోరాను. సముదాయ సభ్యులు గమనించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:15, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) :రామారావు గారూ, మీ అభ్యర్థన మేరకు మీ ఖాతాకు నెల రోజుల పాటు బాటు హక్కులు ఇచ్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 09:34, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:59, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) == తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల అర్హతానర్హతలు == తెవికీ పండగ నిర్వాహక బృందంలో ఇద్దరు సభ్యులు ఉన్నట్లు చూపించారు. ఒకరు బత్తిని వినయ్ కుమార్ కాగా, రెండవ వారు [[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]]. * బృందం లోని ఈ రెండవ సభ్యులు ఖాతా సృష్టించుకున్నది 2023 సెప్టెంబరు 17 న. * వారు ఇప్పటి వరకు చేసిన మొత్తం దిద్దుబాట్లు - [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&target=Kavali_Chandrakanth_KCK 15 (పదిహేను)]. తెవికీ పండగకు అటెండయేందుకు ఇచ్చే స్కాలర్‌షిప్పు కోసం అర్హతగా కనీస దిద్దుబాట్ల సంఖ్య ఇంతకంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాంటిది, నిర్వాహక సంఘంలో ఉండేవారికే ఇంత తక్కువ సంఖ్యలో దిద్దుబాట్లు ఉండడం సరికాదు. కాబట్టి దీన్ని నేను వ్యతిరేకిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]] గారు ఈ కార్యక్రమ నిర్వహణ పట్ల చూపించిన ఆసక్తికి గాను వారికి నా ధన్యవాదాలు. వారి పట్ల నాకు ఏ విధమైన వ్యతిరేకత లేదు. కానీ, తెవికీ పండగ నిర్వహణలో ఇలాంటి కనీసార్హతల అతిక్రమణ పట్ల మాత్రమే నా వ్యతిరేకత, అంతే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:00, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] మీ నిర్ణయాన్ని నేను సమర్ధిస్తున్నాను. అసలు పాత వాడుకరి, క్రొత్త వాడుకరి నిర్వచనం తెలుసుకోగోరుతాను. ఎప్పుడో ఖాతా సృష్టించుకుని స్తబ్దుగా ఉండిపోతే వారు పాత వాడుకర్లు అవుతారా? :క్రొత్త వాడుకర్లను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం చాలా ఉంది. అయితే క్రొత్త వాడుకర్లను తీసుకువచ్చే పాత వాడుకరులు వారి భవిష్యత్ తెవికి కార్యాచరణకు హామీ ఇవ్వాలి. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥<sup>[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]</sup></span> 15:09, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::అర్హతానర్హతలు అనే విషయం చర్చకు వచ్చింది కాబట్టి, అదియునుగాక నిన్న ఈవెంట్ మీద మొదటి ఆన్ లైను సమావేశం జరిగింది. దానికి పొల్గొన్నవారు మొత్తం సుమారుగా 20 మంది పొల్గొన్నారు. ఈ సందర్బంగా నా అభిప్రాయాలు సముదాయసభ్యుల దృష్టికి తీసుకురావాలనే అభిప్రాయంతో నేను ఈ చర్చను కొసాగిస్తున్నాను. ::వికీపీడియా జన్మదినోత్సవ వేడుకలు (వికీ మీటప్‌లు/వార్షికోత్సవాలు) ఇలాంటి ఈవెంట్లు కేవలం సామాజిక కార్యక్రమాలకే పరిమితం కాకుండా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి దోహదపడేలా ఉండాలి. అలా ఉండాలంటే కొన్ని మార్గదర్శకాలు., నియమాలు ఉండాలి.అవి ఉన్నప్పుడే వాటి ఆశయాలు నెరవేరతాయి. ::ముందుగా ఒక విషయం మననం చేసుకుందాం. తిరుపతి ఈ వెంట్ లో దాదాపు 40 మందికి పైగా హాజరయ్యారు. వారిలో కొందరు యూజర్లు అప్పటినుండి ఇప్పటివరకు తెవికీలో క్రియాశీలకంగా సవరణలు చేపట్టనివారు ఉన్నారు. కేవలం నేను ఉనికిలో ఉన్నాను అన్నట్లుగా ఉంటున్నవి. వాటిని చూస్తే అలా అనిపిస్తుంది.అవి ఈవెంటుకే అన్నట్లుగా ఉన్నట్లు ఉంటున్నవి. ఈవెంటుకు పరిమితం కాకూడదని నా అభిప్రాయం. ::'''నేను ప్రతిపాదించే నియమాలు మార్గదర్శకాలు ఈ దిగువ వివరిస్తున్నాను.''' ::1. ముందుగా ఈవెంటుకు ఎంతమందికి అవకాశం కల్పిద్దాం అనేది మొదటగా ప్రస్తావనకు వస్తుంది. మనం గూగుల్ మీట్ లో ఇంత మందిని పిలుద్దాం, అంతమందిని పిలుద్దాం అని తలా ఒక అభిప్రాయం కాకుండా, దీనికి ఒక ప్రామాణికత అనేది ఉండాలి. ఈ సమస్య ముఖ్యంగా ఈవెంట్కు ఇచ్చే గ్రాంటుతో ముడిపడిన సమస్య. కాబట్టి దీనికి సూచన గ్రాంటువచ్చినదానినిబట్టి 1 లక్ష గ్రాంటుకు 2 ఇద్దరు చొప్పున వచ్చేటట్లు లెక్కించాలి. ::2. ఈ రకంగా లెక్కించినప్పుడు ఉదాహరణకు 30 లక్షలు గ్రాంటు వచ్చిందనుకోండి. ఆరకంగా లెక్కిస్తే 60 మందిని తీసుకోవచ్చు. అయితే ఈ 60 మందిలో ఎవరెవరికి ఎంత శాతం కేటాయించాలి. దీనికి సూచనలు వీరిలో కొత్తవారికి 30 (50%) + పాతవారికి 24 (40%), + 6 ఇతరులు (10%), = మొత్తం 60 మంది. ::3. కొత్తవారంటే ఎవరు అనే దానికి వస్తే గత సంవత్సరం అంటే ప్రతి ఈవెంట్కు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై లోపు తెవికీలో రిజష్టరు చేసుకున్నవారు. వీరికి ఇన్ని ఎడిట్లు ఉండాలి అని కాకుండా ఎక్కువ ఎడిట్లు ఉన్నవారినుండి దిగువకు లెక్కించాలి. ఎందుకంటే ఈవెంట్కు వచ్చిన తరువాత వారిలో ఆసక్తితో కొంతమందైనా తెవికీలో కొనసాగుతారని నా అభిప్రాయం. వారిని వాడుకరుల జాబితా నుండి తీసుకోవచ్చు ::4. పాతవారు అంటే తెవికీ, వికీసోర్స్, వికీడేటా, కామన్స్ నందు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై వరకు కంటిన్యూగా యాక్టివ్ లో ఉన్నవారు. వీరిని క్రియాశీల వాడుకరుల జాబితా నుండి ఎడిట్లు సంఖ్య పైనుండి దిగువకు లెక్కించాలి. ::5. ఇతరులు అంటే Indic MediaWiki Developers User Group (సాంకేతిక) & ఇతర ప్రాజెక్టులుకు చెందినవారు. 6 (10%), వీరికి పై నియమాల నుండి ప్రత్వేక మినహాయింపు ఉండాలి ::6. అర్హతకలిగినవారు ఎవరైనా ఇతర రాష్ట్రాల నుండి రావలసిన వారు ఉంటే వారిని ఇద్దరికి మాత్రమే పరిమితం చేయాలి ::గమనిక: లింగ నిష్పత్తి, ప్రాంతీయ (తెలంగాణ 33, ఆంధ్రప్రదేశ్ 28 జిల్లాల నుండి) సమతుల్యత కూడా ఉండేటట్లు చూడాలి. ఆ కేటగిరీల్లో కూడా పైన ఉదపరించిన ప్రమాణాలు సడలించకూడదు, సంఖ్య మాత్రమే సర్దుబాటు చేయాలి ::7. కేవలం వేడుకకు హాజరు మాత్రమే కాకుండా, ఎడిట్-థాన్ సెషన్ లేదా వర్క్‌షాప్ భాగంగా చేర్చడం, తద్వారా కొత్తవారు కూడా అక్కడికక్కడే స్వల్ప కృషి చేసేలా ప్రోత్సహించడం. అనుభవజ్ఞులైన ఎడిటర్లతో మెంటర్‌షిప్/పరిచయ సెషన్లు ఏర్పాటు చేయడం. ::8. పూర్తిగా కొత్తవారిని పూర్తిగా మినహాయించకుండా, "శిక్షణ కోటా" కింద పరిమిత సంఖ్యలో వారికి చోటు ఇవ్వడం - వీరికి ఈవెంట్‌కు ముందు లేదా ఈవెంట్‌లో ఒక చిన్న ఎడిటింగ్ టాస్క్ పూర్తి చేయడం తప్పనిసరి చేయడం ::9. కేవలం చర్చలు/సెషన్లు మాత్రమే కాకుండా, కనీసం ఒక రోజు పూర్తిగా ఎడిట్-థాన్‌గా కేటాయించడం, ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కనీసం 1-2 కొత్త వ్యాసాలు లేదా గణనీయమైన విస్తరణలు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టడం ::10 ఈవెంటుకు హాజరైన తర్వాత కూడా కొత్తవారికి తెవికీబడి ద్వారా వరసగా 4 లేక 5 మాసాలు శాక్షణాతరగతులు ద్వారా అవగాహన కల్పించి కొంత కనీస కృషి కొనసాగించే ప్రయత్నాలు చేయటం, దీన్ని తదుపరి ఈవెంట్‌లకు అర్హతగా పరిగణించడం ::11 ఈవెంట్ ముగిసేనాటికి వికీమీడియా కామన్స్/అవుట్రీచ్ డాష్‌బోర్డ్ (కార్యక్రమాలు & ఈవెంట్‌ల డాష్‌బోర్డ్)లో ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కృషిని ట్రాక్ చేయాలి. ::12. దరఖాస్తు సమయంలోనే "ఈవెంట్ తర్వాత కనీసం ----- ఎడిట్లు ---- నెలల పాటు కృషి కొనసాగిస్తాను" అనే స్వీయ-ప్రకటన తీసుకోవడం (ఫార్మల్ ఒప్పందం కాకపోయినా, కమిట్‌మెంట్ కోసం) ::13 గతంలో ఇలాంటి ఈవెంట్‌కు హాజరై ఎలాంటి కృషి చేయని వారిని (డాక్యుమెంట్ చేసిన డేటా ఆధారంగా) భవిష్యత్ ఫండెడ్ ఈవెంట్ల నుండి తాత్కాలికంగా మినహాయించే నిబంధన జరపాలి. ::12 ఈ ప్రమాణాలను ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ + లోకల్ యూజర్ గ్రూప్ (వికీపీడియా తెలుగు యూజర్ గ్రూప్) కలిసి ముందుగానే విల్లేజ్ పంప్‌లో చర్చించి ఏకాభిప్రాయంతో ఖరారు చేయడం మంచిది. ::13 ఎంపిక కమిటీలో ఆర్గనైజర్ల బంధువులు/సన్నిహిత మిత్రులు ఉంటే వారి దరఖాస్తులపై నిర్ణయం తీసుకోవడంలో పాల్గొనకుండా ఉండటం. :: ::14. ఎంపిక కమిటీ కనీసం ఇద్దరు లేక ముగ్గురు మంది స్వతంత్ర అనుభవజ్ఞులతో ఉండాలి, ఒక్కరే నిర్ణయం తీసుకోకూడదు ::తిరస్కరించిన దరఖాస్తుదారులకు కారణం తెలియజేయడం. అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశం కల్పించే వెసులుబాటు ఉండాలి ::15. ఖరారైన తర్వాత రాని వారి స్థానంలో వెయిట్‌లిస్ట్ నుండి భర్తీ చేసే విధానం ముందే నిర్ణయించడం. ::16. నిర్ధారించుకున్న తర్వాత కారణం లేకుండా గైర్హాజరైతే (ఫండింగ్ వృథా అవుతుంది కాబట్టి) భవిష్యత్ ఈవెంట్లలో ప్రాధాన్యత తగ్గించడం ::17. WMF Universal Code of Conduct (UCoC) ప్రకారం అందరూ కట్టుబడి ఉండాలని స్పష్టం చేయడం, ఈవెంట్‌లో వేధింపుల ఫిర్యాదు మార్గం ఏర్పాటు చేయడం, దానిప్రకారం తరువాతి చర్యలు తీసుకోవటం ::18.ఈవెంట్ పేజీని Meta-wiki/Outreach dashboard లో ముందుగానే క్రియేట్ చేసి, అర్హత ప్రమాణాలు, బడ్జెట్, ఎంపిక ప్రక్రియను బహిరంగంగా అక్కడ పొందుపరచడం. ::19.ఈవెంట్ తర్వాత తెవికీ విల్లేజ్ పంప్‌లో లేదా మెటా రిపోర్ట్‌గా ఫలితాలు (ఎన్ని కొత్త వ్యాసాలు, ఎంత విస్తరణ, పార్టిసిపెంట్ల ఫీడ్‌బ్యాక్) పబ్లిష్ చేయడం ::20 ఒకే కుటుంబం/సన్నిహిత గ్రూప్ నుండి ఎక్కువ మంది ఎంపిక కాకుండా ఒక పరిమితి పెట్టడం. ::21. రసీదులు, ప్రయాణ టికెట్ల ధృవీకరణ వంటివి ఫండింగ్ సంస్థ నిబంధనల ప్రకారం సేకరించడం ::22 ఈ ఈవెంట్ తెలుగు భాషకు చెందిన వికీపీడియా. దీనిలో తెవికీకి సంభందించిన విషయాలు మాత్రమే వివరించాలి. అంతేగానీ ఈ క్రింది విషయాలు ప్రస్తావించరాదు. ::• ఈ ఈవెంటులో రాష్ట్రాల ప్రసక్తి అంటే, గొప్పలు లేదా లోపాలు ప్రస్తావన. ::• ఈవెంట్ లో పాల్గొన్నవారు ఎవరైనా ప్రసంగాలలో వారి వ్యక్తిగత విషయాలు. ::• వారి స్వంత సంస్థల గురించి . ::• వారు వారి విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు. ::23. సమయానుకూలంగా కొన్ని నిర్ణయాలు చేయాలిసి రావచ్చు. వాటిని కోర్ కమిటి లో చర్చించి నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. ::24. నగదుగా ఇచ్చే స్కాలర్షిప్ 3000 నుండి 4000 లోపు ఉంటే బాగుంటుదని నా అభిప్రాయం. ::పై నియమాలు, మార్గదర్శకాలు కేవలం నాస్వంత అభిప్రాయాలు మాత్రమే. ఈవెంట్ చక్కగా జయప్రదం కావాలని ఉద్ధేశ్యంతో సముదాయం దృష్టికి తీసుకువచ్చాను. వీటిలో కొన్ని నియమాలు, మార్గదర్శకాలు ఏమైనా వ్యక్తిగతంగా ఇబ్బంది కలిగిస్తే క్షమించగలరు. దీనిమీద మరింతమంది సముదాయ సభ్యులు స్పందిస్తే ఇంకా మరింత నాణ్యతతో కూడిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు రూపొందుతాయి. దానిలో సందేహం లేదు. చివరగా నేను కోరేది కాస్త సమయం వెచ్చించి మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు ఇవ్వవలసినదిగా కేరుచున్నా. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:15, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::మీరు సూచించిన నిబంధనలలో 1 నుండి 6 అంశాలకు ఒక జోడింపు. గ్రాంటు లభించని వాడుకరులలో ఈవెంటులో పాల్గొనడానికి ఉత్సాహం ఉన్నవారు స్వంత వనరులతో హాజరు కావడానికి అవకాశం కల్పించాలి.~ [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 02:35, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారూ సహేతుకమైన మీ అభిప్రాయం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు, అలాగే చేర్చుదాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:29, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::ఈవెంట్లు అంటే వేడుకలు, సదస్సులు మాత్రమే కాకుండా ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు, గ్రాంట్లు వంటివి కూడా జరుగుతుంటాయి . వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .పైన చెప్పినవి చాలావరకు వాటిలో చేర్చబడ్డాయి. ఇంకొంత నిర్దుష్టంగా ఉండే విధానం కోసం కూడా వీటిని మార్గదర్శకాలలో చేర్చగలమా? [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:23, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు. మీ అభిప్రాయం మరింత వివరంగా వివరించగలరా? లేదా మీరు ఏమైనా ప్రతిపాదించాలంటే సూచించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::::ఇంకొంచెం వివరంగా రాసి ఉండాల్సింది . తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా అని నా అభిప్రాయం. ఈ విషయం లో తాజా కార్యక్రమాలు వివరాలు నేను సేకరించగలను. మార్పులు చేర్పులు చేసికోవచ్చు . [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:25, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ మీ అభిప్రాయానికి ధన్యవాదాలు. మీరు "తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా" అని మీరు అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు. వేడుకలు వేరు, కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు వేరని నా అభిప్రాయం. కాబట్టి కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు రెండిటికి కలుపి ప్రత్వేకంగా నియమాలు రూపొందాలని నా అభిప్రాయం.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:08, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ అంశం లేవనెత్తినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే, నేను కొంత ఆలోచించి నా అభిప్రాయం చెప్తాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:59, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ మీరు అన్నీ పరిశీలించటానికి తగిన సమయం అవసరం. ఇంకా ఏమైనా అదనపు సూచనలు, పాత వాటిలో ఏమైనా మార్పులు ఉంటే సూచించగలరు. అయితే సాధ్యమైనంత త్వరలో స్పదించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:34, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మీరు సూచించిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు అన్నీ చదివాను. ఈవెంట్ మరింత చక్కగా, పారదర్శకంగా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడేలా ఉండాలనే ఉద్దేశంతో చాలా అంశాలను ప్రస్తావించారు. అందులో చాలా వరకు మంచి సూచనలుగానే అనిపించాయి. :::అయితే, పరిశోధనలకు సంబంధించిన అంశంలో (22వ పాయింట్) ఒక చిన్న సూచన. విద్యలో భాగంగా చేసిన ప్రతి పరిశోధనను ఈవెంట్‌లో ప్రస్తావించాల్సిన అవసరం లేకపోవచ్చు. కానీ ఆ పరిశోధన నేరుగా వికీపీడియా/వికీమీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించినదై, దాని ద్వారా వికీపీడియాకు ఏదైనా ప్రయోజనం లేదా ప్రభావం ఏర్పడితే, అలాంటి విషయాలను సందర్భానుసారంగా ప్రస్తావించడం మంచిదని నా అభిప్రాయం. :::అందువల్ల “విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు” అనే దానికంటే, “వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించని పరిశోధనలను ప్రస్తావించకూడదు” అనే విధంగా ఉంటే మరింత సముచితంగా ఉంటుందని నా అభిప్రాయం. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:13, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]] గారూ మీ సమయం వెచ్చించి, స్పందించినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే 22 వ పాయింట్ మీద మీరు చేసిన సూచనకు ప్రత్వేక ధన్యవాదాలు. ఆ పాయింట్ నేను మరింత క్లియరుగా రాయలేదని మీ సూచన తరువాత గ్రహించాను. ఇప్పుడు మీ సూచన తరువాత నాకు మరింత క్లారిటీ వచ్చింది. ఆ పాయింట్ లో నా ఉద్దేశ్యం వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించిన పరిశోధనలైననూ ప్రస్తావించకూడదనే అని అర్థం. వికీపీడియా నియమాలలో "సొంత అభిప్రాయాలను లేదా అనుభవాలను ప్రచురించడానికి వికీపీడియా సరైన వేదిక కాదు" అనే నియమం ఒకటిఉందని మనందరకు తెలుసు. ::::"దీని మీద మరింత వివరణతో కూడిన ముఖ్య కారణాలు" ::::*స్వార్థ ప్రయోజనాల ఘర్షణ: వికీపీడియా ఎప్పుడూ తటస్థతకు (Neutrality) పెద్దపీట వేస్తుంది. ఎవరైనా ఒక వ్యక్తి తన స్వంత పనిని, పుస్తకాన్ని లేదా పరిశోధనను వికీపీడియా వేదికల ద్వారా ప్రమోట్ చేసుకోవడాన్ని "Conflict of Interest" గా పరిగణిస్తారు. దీనివల్ల ఆ వేడుకల ఉద్దేశం పక్కదారి పట్టి, వ్యక్తిగత ప్రచారానికి వేదికగా మారే ప్రమాదం ఉంద. ::::*లాభాపేక్ష లేని తత్వం (Non-commercial & Neutral stance): వికీపీడియా అనేది ఎటువంటి లాభాపేక్ష, ప్రకటనలు లేని ఒక స్వచ్ఛంద విజ్ఞాన సర్వస్వం. జన్మదినోత్సవ వేడుకలు అనేవి వికీపీడియా సాధించిన విజయాలు, వికీపీడియన్ల ఉమ్మడి కృషిని జరుపుకోవడానికి ఉద్దేశించినవి. అక్కడ ఒక వ్యక్తి తన స్వంత గ్రంథాన్ని ప్రమోట్ చేయడం వికీపీడియా మూల సిద్ధాంతాలకు విరుద్ధం. ::::*స్వీయ ప్రచారం నిషిద్ధం (No Self-Promotion): వికీపీడియా వ్యాసాలలోనే కాదు, వికీపీడియా సమాజంలో (Community) కూడా స్వీయ ప్రచారానికి, పబ్లిసిటీకి తావులేదు. ఒకవేళ ఆ పరిశోధనా గ్రంథం నిజంగానే వికీపీడియాకు ఎంతో ఉపయోగపడేదైనా సరే, దాని గురించి సదరు పరిశోధకుడు కాకుండా ఇతర వికీపీడియా సభ్యులు లేదా వికీపీడియా సమాజం గుర్తించి ప్రస్తావించాలే తప్ప, పరిశోధకుడే స్వయంగా ప్రచారం చేసుకోకూడద. ::::అయితే, విద్యలో భాగంగా వికీపీడియాపై జరిగిన పరిశోధనలను వికీపీడియా సమాజం ఎల్లప్పుడూ స్వాగతిస్తుంది. కానీ దాన్ని ప్రదర్శించే విధానం "ప్రమోషన్" లా కాకుండా, "వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడే ఒక విశ్లేషణ" లాగా, ఇతర సభ్యులు ఎవరైనా యూజర్ గ్రూపు అసోసియేషన్ లేదా సంబందిత వేడుక కమిటీ ముందస్తు అనుమతి తీసుకుని క్లుప్తంగా మాత్రం వివరించవచ్చని నా అభిప్రాయం. అలాగే యూజరుగ్రూపు అసోసియేషన్ ద్వారా ప్రచురితమయ్యే పుస్తకాలు ఈ నియమాల పరిధిలోకి రావు. మీసూచన వలన నియమాలు మరింత మెరుగుగా, క్లారిటీగా రూపొందుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:52, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా ఏషియన్ మంత్ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ == సముదాయ సభ్యులు అందరికీ నమస్కారం! <nowiki>ఇంతకు ముందు ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించడం వల్ల మన తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాల నాణ్యత పెరుగుతుండటం నేను గమనించాను. కాబట్టి ఈ సంవత్సరం కూడా నిర్వహిస్తే బాగుంటుందని భావించి ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాలి అనుకుంటున్నాను. ఇదివరకే ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించిన వాడుకరులు మరియు సముదాయ సభ్యులు మీ మీ అభిప్రాయాలు తెల్పగలరు.</nowiki> [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 09:41, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :లింక్ ఇవ్వండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:31, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :: ఇక్కడ చూడండి - [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్_నెల/2021|వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్ నెల/2021]] --[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 10:44, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారు ధన్యవాదాలు.. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:14, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ఇలాంటి కార్యక్రమాల వల్ల వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగూ పెరుగుతుంది. నాణ్యతకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవాలని మీ ఆలోచన? అంటే మీరు నాణ్యత పెరుగుతుందని ఆశిస్తున్నారు కాబట్టి అడుగుతున్నాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 13:01, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::అవును నిజమే!ఈసారి వ్యాసాల సంఖ్యతో పాటు నాణ్యమైన వ్యాసాలకు కూడా బహుమతి ప్రకటిస్తే బావుంటుందని ఆలోచిస్తున్నాను... అందుకు మీ అభిప్రాయాలు కూడా తెలుపగలరు. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 16:59, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారూ! ఒక చెంప నాణ్యమైన వ్యాసాలకు, ఒక చెంప సంఖ్యకు కూడా బహుమతులు ఇస్తూ నాణ్యంగా రాసేవారినీ, నాణ్యత పట్టించుకోకుండా సంఖ్య పెంచుకుంటూ పోయేవారిని సమంగా తూచినట్టు అవుతుంది. అప్పుడు నాణ్యత దిగజారుతుంది తప్ప పెరగదు కదా. నాణ్యమైన వ్యాసాలను మాత్రమే సంఖ్యలో లెక్కించే పద్ధతి ఉంటే తప్ప నాణ్యత పెరగదండీ. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:20, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::అవును, మీరు చెప్పింది నిజమే. నాణ్యతకు సంబంధించిన వ్యాసాలను రాయడం మంచి ఆలోచనే. అయితే, వ్యాసాల నాణ్యతను మరింత మెరుగుపరచడానికి కొన్ని స్పష్టమైన నియమాలు లేదా ప్రమాణాలను ఏర్పాటు చేసుకుందాం. ఆ నియమాలు ఎలా ఉండాలి? ఏ అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి? అనే విషయాలపై అందరి అభిప్రాయాలను తీసుకుని, అందరి సూచనలను సమన్వయం చేసుకుని ఒక మంచి విధానాన్ని రూపొందిద్దాం. ఈ విషయంలో మీ అభిప్రాయం, సూచనలు కూడా తెలియజేయండి. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 17:59, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ముందుగా ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించాలని ముందుకు వచ్చినందుకు అభినందనలు! నిజంగా ఇలాంటి ప్రాజెక్టులలో వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగో పెరుగుతుంది. కాబట్టి నాణ్యత మీద కూడా దృష్టి పెట్టేటట్లు నియమాలు రూపొందించుకుందాం. అందుకు ప్రాజెక్టులో భాగంగా రాసే ప్రతి వ్యాసం వికీ నియమాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని, భాష విషయంలోనూ ప్రామాణికంగా ఉండాలని కొన్ని నియమాలు పెట్టుకొని ముందుకు వెళ్తే బావుంటుందని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఈ ఎడిటతాన్]] నియమాలు చూడండి. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:03, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారు, ప్రాజెక్టు నిర్వహణకు ముందుకు వచ్చినందుకు అభినందనలు. ఈ ప్రాజెక్టు తెలుగు వికీపీడియాలో ఇప్పటివరకు ఒకటే సారి నిర్వహించడం జరిగింది, అది 2021 లో. మీకు ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో కావాల్సిన మెళకువలు, నాకున్న అనుభవం పంచుకోవడానికి నేను సిద్ధం, ఈ ప్రాజెక్టుకి సంబంధించి తెవికీ యువ నుండి ఏదైనా సహాయం కావలిం అంటే నన్ను సంప్రదించగలరు, ప్రస్తుతం నా ప్రయాణ రీత్యా కొన్ని చోట్ల నెట్వరకు ఉండక పోవొచ్చు... నన్ను wikikiranam@gmail.com ద్వారా సంప్రదించగలరు. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 06:34, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ ఫలితాలు == తెలుగు వికిమెడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ గూగుల్ / WMF సహకారంతో నిర్వహించిన ఎడిట థాన్ 5 లో రెండవ భాగం పూర్తి అయింది. రెండు నెలల పాటు దీర్ఘంగా సాగిన మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ 31 ఆగస్టు 2026 తో ముగిసింది . కష్టతరంగా సాగిన ఈ ఎడిటథాన్ నిర్వహించిన చదువరిగారికి, శ్రమించిన మన తెవికీ సభ్యులకు ధన్యవాదాలు. పోటీ ఫలితాలు ప్రకటించారు. వారి పరిశీలనలు, సూచనలు, అభిప్రాయాలు తెలిపారు. మూల్యాంకనం ప్రకారం ఈ క్రింది సభ్యులకు మొదటి రెండు స్థానాలు లభించాయి. వారికి అభినందనలు. * మొదటి స్థానం - [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] * రెండవ స్థానం - [[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] వివరాలకు పోటీ పేజీ లింక్ చూడగలరు - https://w.wiki/U6fb [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఖాళీ పేజీలతో వర్గాలను సృష్టించరాదు == పేజీలనూ, వర్గాలనూ ఒక పద్ధతిలో పేర్చేందుకే వర్గాలను సృష్టిస్తాం. ప్రతీ వర్గానికీ కనీసం ఒక్కటైనా మాతృవర్గం ఉండాలి. అపుడే, వర్గాలన్నీ వర్గవృక్షంలో భాగంగా ఉంటాయి. లేకపోతే, ఇతర వర్గాలతో సంబంధం లేకుండా విడిగా, ఒంటరిగా ఉండిపోతాయి. అలా ఉంటే వర్గీకరణ ప్రయోజనం పూర్తిగా నెరవేరనట్లే. కొత్త వర్గానికి పేజీ సృష్టించేటపుడు, దానికి కనీసం ఒక్క మాతృవర్గాన్ని ఇచ్చి పేజీని సృష్టించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల ప్రతిపాదన == ఇదివరకే పైన చర్చ జరిగిన ప్రకారం... నిర్వాహక బృందంలో సభ్యులను ఎంపిక చేసేటప్పుడు వారి తెవికీ దిద్దుబాట్ల సంఖ్యతో పాటు, కార్యక్రమాల నిర్వహణలో వారి అనుభవం, సముదాయంతో ఉన్న అనుబంధం, గతంలో చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు వంటి అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది కాబట్టి, తెవికీ పండగ వంటి సముదాయ కార్యక్రమాన్ని సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి అనుభవం ఉన్నవారికి బాధ్యతలు అప్పగించడం మరింత ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారికి తెవికీతో పాటు ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల్లోనూ పనిచేసిన అనుభవం ఉంది. ఇప్పటికే అనేక ప్రాజెక్టులను నిర్వహించడం, గ్రాంట్లను తీసుకురావడం, ప్రాజెక్టుల అమలులో పాల్గొనడం వంటి అనుభవం వారికి ఉంది. సముదాయ కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం, ప్రాజెక్టులను సమన్వయం చేయడం వంటి బాధ్యతలను కూడా వారు గతంలో చేపట్టారు. అందువల్ల తెవికీ పండగ నిర్వహణకు అవసరమైన సమన్వయం, ప్రణాళిక, వనరుల నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారి అనుభవం ఉపయోగపడుతుందని భావిస్తున్నాను. ఇది తెవికీ పండగను మరింత సమర్థవంతంగా నిర్వహించేందుకు, అనుభవం ఉన్న సభ్యుడికి బాధ్యత అప్పగించాలనే ఉద్దేశంతో మాత్రమే ఈ ప్రతిపాదన చేస్తున్నాను. కాబట్టి @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారిని నేను @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారితో పాటు నిర్వాహక బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 18:27, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అభిలాష్ చెప్పినదాని ప్రకారం చూసుకుంటే @Nskjnv గారికి ఇంతకుముందు వివిధ ప్రాజెక్టులు నిర్వహించిన అనుభవం ఎంతో ఉంది అలాగే వికీపీడియాలో వారు ఎన్నో వ్యాసాలు రాశారు. ఎడిట్ లు చేశారు. కాబట్టి నిర్వాహక బృందం లో @Batthini Vinay Kumar goud తో పాటు @Nskjnv గారు కూడా నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా నేను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:PARALA NAGARAJU|PARALA NAGARAJU]] ([[వాడుకరి చర్చ:PARALA NAGARAJU|చర్చ]]) 15:00, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]], @[[వాడుకరి:PARALA NAGARAJU|PARALA NAGARAJU]] గార్లకు, మీ అభిప్రాయాలు పంచుకున్నందుకు ధన్యవాదాలు, సముదాయానికి నిర్వహణ పరమైన సహాయం చేయడానికి నేను ఎల్లప్పుడూ సిద్దమే. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 17:07, 10 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వ్యాసం మంచి వ్యాసంగా తయారయ్యే క్రమంలో దశలు, వాటి ఆటోమేషను == వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచే క్రమంలో కనీసం రెండు దశల నుండి చాలా దశలు ఉండవచ్చు. ప్రతిపాదకులు ప్రతిపాదించడం, సమీక్షకులు సమీక్షించి నిర్ణయం తెలపడం, మళ్ళీ ప్రతిపాదన, మళ్ళీ సమీక్ష,.. ఇలా సాగి, చివరికి మంచి వ్యాసం హోదా అందుకుంటుంది. ఈ క్రమంలో జరిగే పనుల్లో కొన్నిటిని (వాడుకరులకు సందేశాలు పంపడం, ఉపపేజీలలో జరిగే చర్చను మూసెయ్యడం వంటివి) బాటు ద్వారా ఆటోమేటు చెయ్యవచ్చు.. చెయ్యాలి కూడా. లేదంటే పని సాఫీగా జరగదు. ఈ బాటు రాయగలవాళ్ళు ఎవరైనా ఉన్నారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:57, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :మీరు Requirements ఇవ్వండి. నేను ఏఐ సాయంతో బాటు రాయడానికి ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:32, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు/సూచనలు]] పేజీ చూడండి. ఆ పేజీలో "'''ఈ పని బాట్ చేస్తుంది'''" అనే వాక్యం పక్కన పైపు తరువాత ఉన్న పనే బాట్ చెయ్యాల్సినది. అవి చూడండి. సందేహాలు అడగండి. చర్చిద్దాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:03, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::ఎన్వికీలో [[:en:User:ChristieBot|User:ChristieBot]] అనే బాటు ఈ పనులు చేస్తుందనుకుంటా. దాన్ని ఇక్కడికి తేవచ్చేమో చూడండి. ఇక్కడ మన "మంచి వ్యాసం" ప్రాసెస్, అక్కడి "గుడ్ ఆర్టికల్" ప్రాసెస్ నుండి కాపీ కొట్టినదే. కాకపోతే అక్కడ ఉన్న కొన్ని విశేషాలు, కొన్ని మూసలూ ఇక్కడ ఉండకపోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:10, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల పోటీ ముగిసింది, సమీక్షా నివేదికలు ప్రచురించాం. ఇక.. == [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఎడిటథాన్-5]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా, మంచి వ్యాసాల ప్రతిపాదనలు చేసే పోటీ కూడా పెట్టాం. అందులో మొత్తం 65 పేజీలు రాగా, నిర్వాహకుల వ్యాసాలను తీసేస్తే, 51 పేజీలు పోటీకి నిలిచాయి. వాటిని సమీక్షించి నివేదికలను ప్రచురించం. ఆ నివేదికల లింకులను ప్రాజెక్టు పేజీలో చూడవచ్చు. నాణ్యత అనేది ఏదో ఒక ఎడిటథాన్‌కు పరిమితమైనది కాదు కాబట్టి, దీని గురించి సముదాయమంతటికీ తెలియజేస్తున్నాను. === ఇక.. === మంచి వ్యాసాలను తయారుచేసే ప్రయత్నం మొదలైంది. దీన్ని ఇక్కడితో ఆపకుండా ముందుకు తీసుకుపోవాలి. ఆ వ్యాసాలు మంచి వ్యాసాలుగా మారేందుకు ఇంకా మెరుగుపరచాల్సి ఉంది. ఈ పని ఆ వాడుకరులు చేస్తారు. మళ్ళీ సమీక్షించాక, అవి మంచి వ్యాసాలుగా రూపొందే అవకాశం ఉంది. అలాగే మనం కూడా ఈ కృషిలో భాగమౌదాం. తెవికీలో ప్రస్తుతం మంచి వ్యాసాలు లేనప్పటికీ, మంచివి కాదగ్గవి వేలల్లో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఈ వారం వ్యాసాలు వెయ్యి దాకా ఉంటాయి. తొలి ప్రయత్నంగా వీటిని తీసుకుని మంచి వ్యాసాలుగా మలచవచ్చు. అందరం నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించుదాం. తెవికీలో నాణ్యత మెరుగుపడడానికి ఇది మంచి మార్గం. ఇంగ్లీషులో మంచి వ్యాసాల శాతం 0.62. ఇదే శాతం తెలుగుకు వర్తిస్తే, సుమారు 800 అవుతాయి. ;అందరం ప్రతిపాదించేవారమే అయితే, సమీక్షించేవారెవరు మరి? :ఇంకెవరు, మనమే! నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని సమీక్షించడం అనే లక్ష్యం కూడా పెట్టుకుందాం. ''నే చేసిన మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనల్లోనే సవాలక్ష లోపాలున్నాయి, ఇక నేను సమీక్ష ఏం చేస్తాను'' అని అనుకోరాదు. సమీక్షించడానికి, మంచి వ్యాసం రాసి ఉండడం అనేది అర్హతే కాదు (అలా అయితే ఈ సమీక్షలు చేసే అర్హత నాకు ఉండేది కాదు). మంచి వ్యాసానికి ఏమేం లక్షణాలు ఉంటాయో, ఏమేం ఉండకూడదో తెలిస్తే చాలు. అలాగే, సాధ్యమైనంత వరకు కుండమార్పిడి సమీక్షలను (అంటే, ''నా వ్యాసాన్ని సమీక్షించి మంచి వ్యాసం చెయ్యి, నీ వ్యాసాన్ని నేను చేస్తాను'' అనే బాపతు క్విడ్-ప్రో-కో ఒప్పందాలను చేసుకునే బలహీనతకు లోబడకుండా ఉండేందుకు 😊) నివారిస్తే చాలు. ------- వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించడం, తెవికీ నాణ్యతను పెంచడంలో పెద్ద అంగ. పెద్దపెద్ద అంగలు వేసుకుంటూ "[[అతడు అడవిని జయించాడు|నాణ్యతాలోపాలపై దండెత్తినవాళ్ళ వలె]] ముందుకు వెళ్ళి, లోపాలను జయించుదాం పదండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:36, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 08:50, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వికీలింకులు ఇవ్వకూడదు == ఇవ్వకూడని వాటికి వికీలింకులు ఇవ్వకూడదు. అనువుగాని చోట ఇవ్వకూడదు. అతిగా ఇవ్వకూడదు. అసందర్భంగా ఇవ్వకూడదు. * ''మానవుడు కనిపెట్టిన ముఖ్యమైన వస్తువుల్లో అగ్గిపుల్ల ఒకటి''. అనే వాక్యంలో "అగ్గిపుల్ల" అనే పదం మొత్తానికీ లింకు ఇవ్వాలి గానీ, "అగ్గి"కి, "పుల్ల"కూ విడివిడిగా లింకులు ఇవ్వకూడదు. * ''..అగ్గిపుల్లా సబ్బుబిళ్ళా కాదేదీ కవితకనర్హం అని శ్రీశ్రీ అన్నాడు'' అనే వాక్యంలో లింకు అగ్గికివ్వాలా? పుల్లకివ్వాలా? అగ్గిపుల్లకివ్వాలా? - దేనికీ ఇవ్వకూడదు. ;మరైతే ఎక్కడ ఇవ్వాలి? ఎప్పుడు ఇవ్వాలి? వేటికి ఇవ్వాలి? :అది తెలుసుకునేందుకు [[వికీపీడియా:శైలి/లింకులివ్వడం]] చూడండి. ----------- === వికీలింకులే ఇవ్వాలి === తెవికీలో తెవికీ పేజీలకు లింకులు ఇవ్వడానికి కొందరు యూఆరెల్ మొత్తాన్నీ లింకులో ఇస్తున్నారు (బయటి లింకు లాగా). ఒక్కోసారి పొట్టి లింకు తెచ్చి ఇస్తున్నారు. ఈ రెండూ ఇవ్వకూడదు; వికీలింకు ఇవ్వాలి. <nowiki>[https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%85%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF అమరావతి]</nowiki> అని బయటి లింకు కాకుండా, <nowiki>[[అమరావతి]]</nowiki> అని అంతర్గత లింకు (వికీలింకు) ఇవ్వాలి. ఈ రెండు లింకులు ఇలా కనిపిస్తాయి: * [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%85%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF అమరావతి] * [[అమరావతి]] తేడాలేంటంటే- * వికీలింకు ఇవ్వడానికి ఆ పేజీకి వెళ్ళకుండానే, ఉదాహరణకు, <nowiki>[[అమరావతి]]</nowiki> అని నేరుగా లింకు ఇచ్చేయొచ్చు. కానీ యూఆరెల్ ఇవ్వాలంటే "అమరావతి" పేజీకి వెళ్ళి అక్కడ అడ్రసు పెట్టె లోని లింకును కాపీ చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. పొట్టి లింకు ఇవ్వాలంటే, ఈ పనికి తోడు పొట్టిలింకును సృష్టించుకునే పని అదనం. * వికీలింకు వలన సర్వరుపై భారం తక్కువగా ఉంటుంది. * ఇచ్చిన లింకు, బాణం గుర్తు వగైరాలు లేకుండా నీట్‌గా కనిపిస్తుంది. యూఆరెల్ ఇవ్వాల్సినది వికీబయట - ఉదాహరణకు వాట్సాప్‌లో, ట్విట్టర్లో - లింకులు ఇచ్చేటపుడు, తెవికీలో కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:23, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :చాలా చక్కగా వివరించారు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. తెవికీలో అంతర్గత పేజీలకు లింకులు ఇచ్చేటప్పుడు <nowiki>[[వికీలింకు]]</nowiki> పద్ధతినే ఉపయోగించడం సరైనది. ఇది సులభంగా ఉండటమే కాకుండా, పేజీలను శుభ్రంగా, పఠనీయంగా ఉంచుతుంది. :ఇక URLలు, పొట్టి లింకులు అవసరమైన సందర్భాల్లో మాత్రమే, ముఖ్యంగా వికీ బయట ఉన్న వేదికల్లో ఉపయోగించడం మంచిది. ఈ విషయంపై కొత్త సభ్యులకు కూడా అవగాహన కల్పిస్తే, తెవికీలో లింకుల నాణ్యత, ఏకరూపత మరింత మెరుగుపడుతుంది.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 08:49, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == అ(న)నాథ పేజీలు! == కనీసం ఒక్కటైనా లోనికి వచ్చే లింకులు లేని పేజీలను గుర్తించి, వాటిని [[:వర్గం:అనాథ పేజీలు|అనాథ పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరేలా ఆ పేజీల్లో {{tl|Orphan}} అనే మూసను పెట్టాం. ఆయా పేజీలకు వేరే పేజీల నుండి లింకు ఇచ్చినపుడు, ఈ పేజీ నుండి ఆ మూసను తీసెయ్యాలి. అయితే ఈ మూసను తీసెయ్యడం మరచిపోతున్నందువలన, వాటికి లోనికి వచ్చే లింకు ఇచ్చినప్పటికీ అవి అనాథలుగానే ఉండిపోతున్నాయి. ప్రస్తుతం అనాథ పేజీలు వర్గంలో మొత్తం 3387 పేజీలుండగా, వాటిలో 594 పేజీలు అనాథలు కావు. ఆ పేజీలనుండి మూసను తీసేస్తున్నాను. భవిష్యత్తులో ఏదైనా అనాథ పేజీకి లింకు ఇచ్చినపుడు దీన్ని గమనంలో ఉంచుకోవాలని వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:08, 15 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 14:04, 15 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా ఆన్‌లైన్ శిక్షణ కార్యక్రమం – విద్యార్థులు & వికీ అభిమానులు == ప్రియమైన వికీపీడియా సముదాయ సభ్యులకు, నమస్కారం! విద్యార్థులు  వికీ లో స్థానిక సమాచారం చేర్చాలనే అభిలాష ఉన్నవారి కోసం వికీపీడియా ఆన్‌లైన్ శిక్షణ కార్యక్రమం – సెప్టెంబర్–అక్టోబర్ 2026లో పాల్గొనడానికి మీ అందరినీ సాదరంగా ఆహ్వానిస్తున్నాము. ఆగష్టు లో చేసిన ట్రాన్స్ జెండర్స్ కొన్ని గిరిజన సముదాయాలకు ఆన్లైన్ శిక్షణ అయిన తరువాత TGTWRDC 22 కళాశాల డిగ్రీ విద్యార్థులు 250 పైచిలుకు రిజిస్టర్ అయి ఉన్నారు . మిగతా ఆశావహులు సామిజిక మాధ్యమాల సమూహాల ద్వారా ఆహ్యానించడం జరిగింది . ఈ కార్యక్రమం ముఖ్యంగా గొండి, కోయ, కోలామి, నాయక్, చెంచు, కైకాడి ,యెరుకుల, లంబాడి, నక్కల, మరియు కొండ కమ్మర వంటి స్థానిక తెగల భాషల డిజిటల్ ఉనికిని బలోపేతం చేయడంపై దృష్టి సారించింది. ఇందులో పాల్గొనేవారు స్థానిక విజ్ఞానం, సాంస్కృతిక వారసత్వం, స్థానిక చరిత్ర, సముదాయ కథనాలు వంటి అంశాలపై వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని ఎలా సృష్టించాలి, అభివృద్ధి చేయాలి, మూలాధారాలతో ఎలా నమోదు చేయాలి అనే విషయాలను నేర్చుకుంటారు. 📅 తేదీలు: 16 సెప్టెంబర్ – 26 సెప్టెంబర్ 2026 🕞 సమయం: మధ్యాహ్నం 3:30 – సాయంత్రం 5:00 💻 విధానం: ఆన్‌లైన్ 🔗 Online Meeting Link: <nowiki>https://meet.google.com/oih-iwkd-ywy</nowiki> 📝 Registration / Course Enrollment: <nowiki>https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/PBR/Wikipedia_Online_Training_Programme_for_students_and_wiki_enthusiasts_(Sep-Oct_2026)?enroll=kevunifw</nowiki> వికీపీడియాలో కొత్తగా రచనలు చేయాలనుకునే విద్యార్థులు, తెలుగు భాష–సంస్కృతి–చరిత్రపై ఆసక్తి ఉన్నవారు, అలాగే వికీ అభిమానులు అందరూ ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనవచ్చు. ప్రతిభావంతులకు కొన్ని ప్రోత్సాహకాలు కూడా ఉన్నాయి! ఆసక్తి ఉన్నవారకి తప్పక నమోదు చేసుకుని శిక్షణలో పాల్గొనే ఈ సమాచారాన్ని చేరవేయండి. ఈ కార్యక్రమ లో నాకు సహకారాన్ని అందచేస్తున్న మన తెవికీ సభ్యలకు @kasyap @Gopinadh లకు ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు . ధన్యవాదాలు @ WikiPBR [[User: WikiPBR |【🎤PBR✍】]] 07:42, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :మంచి కార్యక్రమం, అభినందనలు. ఇది యూజర్ గ్రూప్ తరపున నిర్వహించే శిక్షణా తరగతులు లేనా? వివరణ ఇవ్వగలరా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:09, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు .. కాదు అండి .. ఇది నేను వ్యక్తిగతముగా చేస్తున్న కార్యక్రమం.. మన తెవికీ సభ్యుల సహకారముతో , యూజర్ గ్రూప్ తరపున నిర్వహించే శిక్షణా తరగతులు కావు .! [[User: WikiPBR |【🎤PBR✍】]] 09:21, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::వివరణ ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:25, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం== ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు. తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను. ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము. అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. ఇట్లు --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఉస్మానియా విద్యార్థులు సృష్టిస్తున్న పేజీలు == ఈ మధ్య ఉస్మానియా ఎమ్మే తెలుగు విద్యార్థులు చాలా చురుగ్గా కృషిచేస్తూ అనేక కొత్త పేజీలను సృష్టిస్తున్నారు. వారికి అభినందనలు. @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, తెవికీని పరిచయం చేసాక, మీరు వాళ్ళని వదిలెయ్యలేదనీ వెంట ఉండి ప్రోత్సహిస్తూనే ఉన్నారనీ అనిపిస్తోంది. మీకు అభినందనలు, ధన్యవాదాలు. వాళ్ళు సృష్టిస్తున్న పేజీల్లో గమనించాల్సినవి కొన్ని ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి- # ఈసరికే ఉన్న పేజీలను మళ్ళీ సృష్టించడం. # ఏదో పుస్తకంలోని సమాచారాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా ఇక్కడ రాయడం (శైలిని చూస్తే అలా అనిపిస్తోంది). వికీలింకులు, వ్యాసం ఆకృతి, శైలి, వర్గీకరణ వంటి హంగులను కూడా చేర్చాల్సి ఉంది గానీ, ఇవి ముందుముందు వాళ్ళే నేర్చుకుని చెయ్యవచ్చు (దీనికోసం వాళ్ళకు ఒక వికీప్రాజెక్టు పెట్టవచ్చు కూడా). కానీ పైరెండు అంశాలపై మాత్రం వెంటనే వాళ్ళకు చెబితే, వాళ్ళ సమయం వృథా కాకుండా ఉంటుంది. అభిలాష్ గారూ, దీనిపై వాళ్ళతో మాట్లాడగలరా? అలాగే మీ వీలునుబట్టి కొత్తవాళ్ళ కోసం ఒక వికీప్రాజెక్టు చెయ్యగలరేమో కూడా పరిశీలించండి.___ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:01, 18 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ... ఇదివరకే ఈ విషయాలపై విద్యార్థులు సందేహాలు అడుగుతున్నారు. మేము క్లారిటీ ఇస్తున్నాం! అయినా అక్కడక్కడా కొన్ని తప్పులు చేస్తున్నారు. కానీ యత్నదోశ పద్ధతి ద్వారా నేర్చుకుంటున్నారు అనిపిస్తోంది. వాటిని కూడా సవరించే ప్రయత్నం చేస్తున్నాం! :బోలిచేతో సంస్థ నిర్వహిస్తున్న ఇంటర్న్షిప్ లో భాగంగా ఈ కృషి జరుగుతోంది! ధన్యవాదాలు! --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 16:00, 18 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికిబడి పునః ప్రారంభం? == 2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది . తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి ప్రారంభించవచ్చు. ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ </nowiki> [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == అనువాద పరికరంలో ఒక సమస్య == నేను అనువాద పరికరంలో అనువాదం చేస్తున్నప్పుడు ఇంగ్లీష్ లో వికీ లింకులు ఉన్నచోట తెలుగులో గ్రే కలర్ లో లింకులు వస్తున్నాయి. ఆ వికీ లింకులు అలానే పబ్లిష్ చేస్తే పేజీలో అవకతవకగా కంటెంట్ పబ్లిష్ అవుతోంది. ఉదాహరణకు [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B8%E0%B1%88%E0%B0%B2%E0%B1%8B_(%E0%B0%9F%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B1%80_%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%80%E0%B0%B8%E0%B1%8D)&oldid=4963507 ఇది] చూడండి. నేను ఆ గ్రే కలర్ లింకులు క్లిక్ చేసి, అక్కడ లింకు తొలిగించి మళ్ళీ పబ్లిష్ చేస్తే [[సైలో (టీవీ సిరీస్)|అనువాదం అయిన పేజీలో]] ఆ గిబరిష్ పోయింది. ఇది తెలిసిన సమస్యేనా? దీని పరిష్కారం కోసం ఎవరికి చెప్పాలి? --[[వాడుకరి:Ramkottapalli|Ramkottapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramkottapalli|చర్చ]]) 08:53, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :రామ్ కొత్తపల్లి గారు - ఆంగ్లం లో చాలా వ్యాసాలుంటాయి కాబట్టి నీలం లింకులు కూడా ఎక్కువ ఉంటాయి . వాటికీ అన్నింటికీ తెలుగు అనువాదంలో ఉండే అవకాశం లేదు. లింకులు క్లిక్ చేసి తెలుగు వ్యాసాలున్నాయో లేదో చూసుకోండి. ఎరుపు లింకులు వ్యాసం లేని పరిస్థితి. సూచిస్తుంది. వ్యాసం లేకపొతే లింక్ తీసేయవచ్చు.. వ్యాసం ఉంటే నీలం లింకులివ్వవచ్చు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:32, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 4tmxfqye9gwr6jkxbff27u0uke7r7ss రామాయణ కల్పవృక్షం 0 91711 4963299 4807139 2026-09-20T14:25:15Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963299 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:KalpavRksham.jpg|right|thumb|శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షము]] '''రామాయణ కల్పవృక్షం''', తెలుగులో [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] రచించిన పద్య కావ్యము. తెలుగులో [[రామాయణం]] అనేక కావ్యాలుగాను, వచన రూపంలోను, సినిమాలుగాను, గేయాలుగాను, జానపద గీతాలుగాను చెప్పబడింది. ప్రతి రచనకూ ఒక విశిష్టత ఉంది. అలాగే విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచన "రామాయణ కల్పవృక్షం" అతని సాహితీ ప్రతిభకు, తాత్విక భావాలకు, ఆధ్యాత్మిక ధోరణికి, తెలుగు సాహిత్యంలో పద్య కావ్యాల విశిష్టతకు నిదర్శనంగా ప్రసిద్ధమైంది. రామాయణాన్ని, విశ్వనాథను, పద్యకవిత్వాన్ని విమర్శించే వారికి కూడా ఇది ఒక ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉంటున్నది. == పరిచయం == తండ్రి ఆనతి, జీవుని వేదన రెండూ ఏకమై ప్రేరేపించగా రామాయణ కల్పవృక్షం అవతరించిందని చెప్పుకున్నాడు విశ్వనాథ. <poem> వ్రాసిన రామచందృకథ వ్రాసితివనిపించుకో వృథా యాసముగాక కట్టుకతలైహికమా! పరమా యటంచు దా జేసిన తండ్రియాజ్ఞయును జీవునివేదన రెండు నేకమై నాసకలోహ వైభవ సనాథము నాథకథన్ రచించెదన్ </poem> ఇందులో కావ్య ప్రేరణ (జీవునివేదన, తండ్రియాజ్ఞ, కావ్యేతివృత్తం (నాథకథన్ రచించెదన్, కావ్యరచన (నా సకలోహవైభవ సనాథము) అనే మూడు అంశాలు ఈ పద్యంలో వ్యక్తమైనాయి. మళ్ళీ రామాయణమే వ్రాయాలా అని అనుకునే వారికి ఎవరి అనుభూతి వారిదైనట్లుగా తన భక్తి రచనలు తనవి అని సమాధానం చెప్పాడు. ఇంత మంది వ్రాసిన రామాయణం మళ్ళీ వ్రాయడానికి విశ్వనాథ చెప్పిన కారణం ప్రతీ రోజూ తిన్న అన్నమే అని తినడం మానేయడం లేదు. సంసారంలో కష్ట సుఖాలున్నాయి కదా అని మనం మానేయడం లేదు. మన పిల్లల ల్నీ సంసార బంధంలోకి లాగుతున్నం కదా. అలాగే ఎవరి అనుభూతులు వారివి. ఈ రామాయణం నా అనుభూతి. నా రసాస్పందన” అని విశ్వనాధ వారు కావ్య రచనా హేతువును వివరించారు. <poem>మరల నిదేల రామాయణం బన్నచో, నీ ప్రపంచకమెల్ల నెల్ల వేళ తినుచున్న అన్నమే తినుచున్నదిన్నాళ్ళు, తన రుచి బ్రదుకులు తనివి గాన చేసిన సంసారమే చేయు చున్నది, తనదైన అనుభూతి తనది గాన తలచిన రామునే తలచెద నేనును, నా భక్తి రచనలు నావి గాన కవి ప్రతిభలోన నుండును గావ్యగత శ తాంశములయందు తొంబదియైన పాళ్ళు ప్రాగ్విపశ్చిన్మతంబున రసము వేయి రెట్లు గొప్పది నవకథా దృతిని మించి.</poem><ref>{{cite journal|last1=పుల్లమాంబ|first1=గండవరపు|title=విశ్వనాథ వారి రామాయణ కల్పవృక్షం విశిష్టత|journal=ఈమాట|url=http://www.eemaata.com/em/issues/200805/1251.html|access-date=2009-02-27|archive-date=2009-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090322030905/http://www.eemaata.com/em/issues/200805/1251.html/|url-status=dead}}</ref> ఈ కావ్యం అవతారికలో బాగా ప్రసిద్ధమైన ఒక పద్యం <poem> అల నన్నయకు లేదు తిక్కనకు లేదా భోగమస్మాదృశుం డలఘు స్వాదు రసావతార ధిషణాహంకార సంభార దో హల బ్రహ్మీమయమూర్తి శిష్యుడైనాడన్నట్టి దావ్యోమ పే శల చాంద్రీ మృదుకీర్తి చెళ్ళపిళ వంశస్వామి కున్నట్లుగన్ </poem> అవతారికలో ఈ పద్యం చాలా ప్రసిద్ధమైంది. నన్నయకు, తిక్కనకు లేనటువంటి భోగము గురువర్యులైన చెళ్ళపిళ్ళ వారికి తన శిష్యరికం వల్ల కలిగిందని చెప్పుకున్నారు. వారికీర్తిని దేశమంతట వ్యాపించుటకు తన శిష్యరికమే కారణం అన్నాడు. ఇది మనకు అహంకారంగా కనిపిస్తుంది. అది ఆయన ఆత్మవిశ్వాసం మాత్రమే.<ref>రామాయణ కల్పవృక్షం అవతారిక విశేషాలు - మోహన్ భీమనాతి</ref> ==తెలుగు సాహిత్యంలో రామాయణ కల్పవృక్షం స్థానం== "విశ్వనాథ అంటే శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షమే" అని [[బేతవోలు రామబ్రహ్మం]] అన్నాడు. [[దివాకర్ల వేంకటావధాని]] కూడా "విశ్వనాథ కవిత మెరుపునకు శిఖరాయమానము శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షము" అన్నాడు. విశ్వనాథ [[నన్నయ]]లాగా కథాకథన శిల్పం, [[తిక్కన]]లాగా నాటకీయ శిల్పం కనబరచాడు గనుకనే "నన్నయ్యయు తిక్కనయు నన్నావేశించిరి" అన్నాడు.<ref>ద్వా.నా.శాస్త్రి - తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర</ref> రామాయణ కల్పవృక్షం విశిష్టత గురించి అనేక వ్యాసాలు, రచనలు, ఉపన్యాసాలు వెలువడ్డాయి. వాటిలో "జ్ఞానపీఠ విశ్వనాథ రామాయణ కల్పవృక్షము కావ్య వైభవము" అనేది కోటి సూర్యనారాయణమూర్తి సంకలనం చేసిన వివిధ వ్యాసాల సమాహారం.<ref name="vaibhava">రామాయణ కల్పవృక్షము కావ్యవైభవము - కోటి సూర్యనారాయణ మూర్తి [http://www.archive.org/details/JnanapitaViswanathaSrimadRamayanaKalpaVrukshaKavyaVaibhavamu ఇంటర్నెట్ ఆర్చీవులో లభ్యం] </ref> మరొకటి "రామాయణ కల్పవృక్షము - తెలుగుదనము" అనే పరిశీలనా గ్రంథము.<ref name="telugudanam">రామాయణ కల్పవృక్షం - తెలుగుదనం - రచన: డా. పాణ్యం శ్రీనివాస - ప్రచురణ : పాణ్యం పబ్లికేషన్స్, వెల్దుర్తి, కర్నూలు జిల్లా (2000)[http://www.archive.org/details/RamayanaKalpavrukshamTelugudanam ఇంటర్నెట్ ఆర్చీవులో లభ్యం]</ref> ఇవే కాకుండా అనేక పత్రికా రచనలలోను, ఉపన్యాసాలలోను, బ్లాగులలోను రామాయణ కల్పవృక్ష వైశిష్ట్యాన్ని పరిశీలకులు ప్రశంసించారు. "తెలుగు సాహిత్యంలో రామకథ" అనే పరిశోధనా రచనలో రచయిత్రి పండా శమంతకమణి ఇలా అన్నది. "ఆధునిక సాహిత్యంలో వెలువడిన రామాయణరచనలలో ముందుగా పేర్కొనవలసినది రామాయణ కల్పవృక్షము. ఇది వాల్మీకిరామాయణానుసారి అయ్యును నూతన కల్పనములు, పాత్రపోషణము, వర్ణనా వైచిత్ర్యములతో స్వతంత్ర కావ్యత్వమును సమకూర్చుకొన్నది. అహల్యాశాప విమోచన ఘట్టము, అశ్వమేధ సమయంలో దశరథుడు గుహుని, విశ్వామిత్రుని ఆహ్వానించుట, శివ ధనుర్భంగము, మారీచ వధ వంటి ఘట్టములలో కథనం వాల్మీకి కథనంనుండి గణనీయంగా మార్చబడింది. వాలి వధ, సీత అగ్ని ప్రవేశం వంటి ధర్మ సందేహాస్పదమనిపించే విషయాలను నూత్నమైన మెళకువలతో కవి తీర్చిదిద్దెను. దుష్టపాత్రల చిత్రణలో కూడా క్రొత్త దనము, ఆధ్యాత్మికత జోడింపబడినవి. అన్నింటికంటె విశిష్టముగా పేర్కొనవలసిన విషయం సన్నివేశాలలోను, సంభాషణలలోను, చర్యలలోను కవి మేళవించిన తెలుగుదనం. వాల్మీకి రామాయణమునకు వ్యాఖ్యానప్రాయమైన కావ్యముగా కల్పవృక్షము రూపొందింపబడింది. పరంపరాగతమైన సాహిత్య ప్రక్రియలను, ఆధునిక కాలంలో వచ్చిన భిన్న దృక్పధాలను క్షుణ్ణముగా అర్ధము చేసికొని సహృదయుడైన విమర్శకునిగా విచారణశీలిగా రూపొందిన ప్రభావంతుడైన కవి వెలయించిన కమనీయ కావ్యము రామాయణ కల్పవృక్షము.<ref name="ramakatha">{{Cite book|url=http://archive.org/details/TeluguSahithyamuloRamakatha|title=Telugu Sahithyamulo Ramakatha|last=Panda Shamanthakamani|date=1972|language=te}}</ref> == కథావిభాగములు == రామాయణ కల్పవృక్షములో కథావిభాగాలకు వాల్మీకములాగానే కాండలని పేరుంచారు. బాలకాండము, అయోధ్యాకాండము, అరణ్యకాండము, సుందరకాండము, యుద్ధకాండములనేవి ఆ ప్రాథమిక విభాగాలు. ఆపైన ప్రతి కాండను అనేకమైన ఖండములుగా విభజించారు. == బాలకాండము == విశ్వనాథ వారి కల్పవృక్షము బాలకాండములోని అవతారిక పద్యాలతో ప్రారంభమవుతుంది. వీటిలో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ తనకు రామాయణ వ్రాసేందుకు కలిగిన ప్రేరణ, చేసిన ప్రయత్నం వంటివి చెప్పుకున్నారు. తన వంశము, కావ్యానికి వ్రాయసకానిగా వున్న తమ్ముడు వెంకటేశ్వరరావు వంటి వారి వివరాలతో కూడిన అనేక పద్యాలు కూడా అవతారికలో వుంటాయి. === ఇష్టిఖండము === మొదటిగా వచ్చే ఖండం పేరు ఇష్టి ఖండము. ఈ ఖండములో దశరథ మహారాజు, ఆయన మువ్వురు భార్యలు, సంతానలేమి, ప్రయత్నాలు, మంత్రుల సలహాతో యాగం చేయుట, యాగఫలంగా యజ్ఞపురుషుడు పాయసపాత్రలివ్వడం వరకూ ఉన్న కథ వస్తుంది. వాల్మీకి రామాయణంలోని మూలకథనం నుంచి కల్పవృక్షములోని ఇష్టిఖండములోని కథనం పలుమార్లు భేదిస్తుంది వాల్మీకంలో దశరథుని ముగ్గురు భార్యలైన కౌశల్య, సుమిత్ర, కైకేయిల ప్రస్తావన యాగప్రారంభం వరకూ రాకపోగా కల్పవృక్షకారుడు ఆ ప్రస్తావనే కాక విపులమైన వివరణలు, వారి లక్షణముల విశేష వర్ణనలు కూడా దశరథుని ప్రస్తావన కాగానే మొదలుపెడతారు. ''కౌశల్యముక్తికాంతా సమానాకార'' అంటూ ప్రారంభమయ్యే సీసపద్యంలో ఒక పాదం కౌశల్య గురించి, ఒక పాదం కైకేయి గురించి, రెండు పాదాలు సుమిత్ర గురించి మళ్ళా కౌశల్యతో ప్రారంభించి అదే పద్ధతిలో వస్తాయి. ఇదంతా భవిష్యత్తులో కౌశల్యకు, కైకకు ఒక్కొక్క పుత్రుడు, సుమిత్రకు ఇద్దరు కుమారులు కలగబోతున్నారని సూచనే కాక ఆయా లక్షణాలు కూడా పుట్టబోయే కొడుకుల మూలలక్షణాలకు సామ్యంతో వుండడం గొప్ప విశేషమని విమర్శకులు పేర్కొన్నారు.<ref name="కాజ లక్ష్మీనరసింహారావు బాలకాండ వ్యాఖ్యానం">{{cite book|title=విశ్వనాథ శారద (బాలకాండములో కమనీయ శిల్పఘట్టములు వ్యాసం)|last1=లక్ష్మీనరసింహారావు|first1=కాజ|date=సెప్టెంబరు 1982|publisher=విశ్వనాథ సత్యనారాయణ స్మారక సమితి|edition=ప్రథమ ముద్రణ|location=హైదరాబాద్}}</ref> == యుద్ధకాండము == విశ్వనాథ వారి కల్పవృక్షము యుద్ధకాండములో మొదటి కొన్ని పుటలు "ఒక్కమాట", "ఈ ముద్రణ కు ఆర్ధిక సహాయం చేసినవారి యొక్క పేర్లు పట్టిక", చివరిగా "విషయ సూచికని" పొందు పర్చారు. ఈ యుద్ధకాండములో 5 ఖండములు కన బడుచున్నవి. అవి ఏమనగా. సంశయ ఖండము, కుంభకర్ణ ఖండము, ఇంద్రజిత్ ఖండము, నిస్సంశయ ఖండము, ఉపసంహరణ ఖండము. === సంశయ ఖండము === సంశయ ఖండములో చాలా ఆసక్తి కలిగించే అంశాలను విశ్వనాధ వారు పొందు పర్చారు. కొన్ని అంశాల పేర్లు ఇక్కడ ప్రస్తావించుట జరిగింది. శ్రీ రాముడు హంసతో సీతకు పంపిన సందేశము, రామ లక్ష్మణుల మాయ శిరస్సు, శ్రీ రాముని సూర్యోపాసన, అంగదుని రాయబారం మొదలగునవి. === కుంభకర్ణ ఖండము === కుంభకర్ణ ఖండములో చాలా ఆసక్తి కలిగించే యుద్ధ సన్నివేశములను విశ్వనాధ వారు పొందు పర్చారు. కొన్ని సన్నివేశముల పేర్లు ఇక్కడ ప్రస్తావించుట జరిగింది. రావణాసురిని యుద్ధ రంగ ప్రవేశము, కుంభకర్ణ నిద్రా భంగము, కుంభకర్ణ వధ మొదలగునవి. === ఇంద్రజిత్ ఖండము === ఇంద్రజిత్ ఖండములో చాలా ఆసక్తి కలిగించే మఱిన్నియుద్ధ సన్నివేశములను విశ్వనాధ వారు పొందు పర్చారు. కొన్ని ఆసక్తి కలిగించే సన్నివేశముల పేర్లు ఇక్కడ ప్రస్తావించుట జరిగింది. ఇంద్రజిత్ యుద్ధ రంగ ప్రవేశము, మయా సీత వధ, ఇంద్రజిత్ వధ, రావణుని శోకం క్రోధము మొదలగునవి. === నిస్సంశయ ఖండము === నిస్సంశయ ఖండములో చాలా ఆసక్తి కలిగించే మఱిన్నియుద్ధ సన్నివేశములను విశ్వనాధ వారు పొందు పర్చారు. కొన్ని ఆసక్తి కలిగించే సన్నివేశముల పేర్లు ఇక్కడ ప్రస్తావించుట జరిగింది. రావణుని యుద్ధ రంగ ప్రవేశము, లక్ష్మణ స్స్వామి మూర్చ, హనుమంతుని సంజీవిని తెచ్చుట,  రావణుని యుద్ధ రంగ పునరాగమనము,  బ్రహ్మాస్త్ర ప్రయోగము రావణ సంహారము మొదలగునవి. === ఉపసంహరణ ఖండము === ఉపసంహరణ ఖండములో రావణ వధ అనంతరం చోటు చేసుకున్న కొన్ని సన్నివేశములను విశ్వనాధ వారు పొందు పర్చారు. ఈ సన్నివేశముల పేర్లు ఇక్కడ ప్రస్తావించుట జరిగింది. మండోదరి దుఃఖము, హనుమ సీతాదేవి దర్శనం, సీత దేవి యగ్ని ప్రవేశము, సీతాదేవిని  శ్రీ రామునికి  సమర్పణ చేసిన అగ్ని దేవుడు, శ్రీ రామ పట్టాభిషేకము, హనుమంతునికి సీతాదేవి బహుమానం మొదలగునవి. ఈ ఖండముతో యుధ కాండము ముగిసినట్టే. ==కావ్య రచనలో తెలుగుదనం== రామాయణ కల్పవృక్షంలో కనిపించే వాడుక నుడికారమూ, పలుకుబళ్ళూ చదివితే ఒక మహాకావ్యంలో, అందులోనూ పద్యకావ్యంలో ఇటువంటి భాషకూడా ఉపయోగించవచ్చా అని ఆశ్చర్యపోతాం. ఆ భాష సందర్భోచితంగా ఉండి, గుండెకు తాకుతుంది కూడా. కల్పవృక్షంలోని తెలుగు వాడుక భాష గురించి చెప్పాలంటే, అది పీ.హెచ్.డీకి తగిన అంశమే అవుతుంది. ఈ విషయమ్మీద పుస్తకాలు కూడా వచ్చాయి. కల్పవృక్షంలోని వాడుకభాషని ఒక మూడు దృక్కోణాలనుండి పరిశీలించవచ్చు:<br> (1) వాడుక భాషలోని సామెతలు, నుడికారము, పలుకుబడి<br> (2) తెలుగు భాషకి ప్రత్యేకమైన వాక్యవిన్యాసం<br> (3) తెలుగు సంభాషణల్లో కనిపించే గడుసుదనం, ఒడుపు, కాకువు. కల్పవృక్షంలో తెలుగు సామెతలు అసంఖ్యాకంగా కనబడతాయి.<br> ఉదాహరణగా కొన్ని పద్యాలు <poem> ఆటవెలది: అయినవారికేమొ ఆకులయందును, కానివారికేమొ కంచములను ఇంటిలోన దినుచు నింటి వాసంబుల లెక్కపెట్టునట్టి లెక్కగాక </poem> రామాయణ కల్పవృక్షంలో ప్రత్యేకంగా చెప్పుగోదగినవి తెలుగు వాడుకలోని పలుకుబళ్ళను యథాతథంగా పద్యాలలో పలికించడం. "గోల పెట్టు", "కిక్కురుమనలేదు", "దిమ్మెక్కి" మొదలైన పలుకుబళ్ళైతేనేమి, "రా అమ్మా", "అది కాదమ్మా" మొదలైన సంబోధనలైతేనేమి పద్యాలలో కోకొల్లలుగా కనిపిస్తాయి. ఇక వాడుకభాషలోని వాక్యవిన్యాసాన్ని అలాగే ప్రయోగించిన సందర్భాలుకూడా అనేకం ఉన్నాయి. సుమంత్రుడు దశరథునితో, "నాతో రా!" అంటాడు! ఇది కందపద్య భాగం. ఇంతకన్నా వాడుకభాష మరెక్కడా ఉండదు. ఇక్కడ సందర్భం బట్టి అది ఎంతో సమంజసంగా కుదిరింది. సుమంత్రుడుకి దశరథుని దగ్గరున్న చనువు ఎంతటిదో ఇది స్పష్టం చేస్తుంది. అలాగే మిథిలకు వచ్చిన విశ్వామిత్రునితో జనక మహారాజు, "ఇది మీయిల్లు" అంటాడు. ఇంతటి వ్యావహారిక ప్రయోగం, ఒక మత్తేభ పద్యం మొదలని ఎవరైనా ఊహించగలరా! అలాగే విశ్వామిత్రుడు రాముణ్ణి తనతో పంపని దశరథుని అడిగినప్పుడు, దశరథుడు సందేహిస్తూంటే, "నీ కొడుకును గైకొని చని మా కాకలి యంచు దిందుమా, పిచ్చి నృపా!" అంటాడు. ఇలా విశ్వనాథ విశ్వామిత్రుడే అనగలడు! దశరథుడు రాముని తన వెంట పంపనన్నప్పుడు, విశ్వామిత్రుడెలా మాట్లాడతాడో చూడండి: <poem> మత్తేభవిక్రీడితము: అవునయ్యా! అవునిత్తునంటి మొద లీయంతంబునం దీయనం టివి; పోనీ! రఘువింట యోగ్యమగునో నీ చేత! నీకున్ సుఖం బవు నీ బంధులు నీవునున్ సుఖము పెల్లైయుండు డే బోదు మా నవనాథా! సుఖమౌత నీకును బ్రతిజ్ఞాభంగ పుణ్యాబ్ధికిన్! </poem> ఇలాంటి వాక్య విన్యాసం ఒక్క తిక్కనలో కనిపిస్తుంది, మళ్ళా విశ్వనాథలో కనిపిస్తుంది. ఇక - తెలుగు మాటల్లో కనిపించే ఒడుపు, గడుసుదనం గురించి చెప్పాలంటే, రామాయణ కల్పవృక్షమంతా ఉదహరించాల్సిందే! ... ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే ఇదే ఓ పెద్ద గ్రంథమై కూర్చుంటుంది. కాబట్టి ఆసక్తి ఉన్నవాళ్ళు స్వయంగా రామాయణ కల్పవృక్షం చదివి అందులోని తెలుగుదనాన్ని, వాడుక భాష సొబగును తనివితీరా ఆస్వాదించవచ్చు.<ref>{{Cite web |url=http://www.eemaata.com/em/printerfriendly/?id=1044 |title="ఈమాట"లో భైరవభట్ల కామేశ్వరరావు వ్యాసం "పద్యాలు - వాడుక భాష" |access-date=2009-02-27 |archive-date=2011-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205085105/http://www.eemaata.com/em/printerfriendly/?id=1044 |url-status=dead }}</ref> ==విమర్శలు== రామాయణ కల్పవృక్షం విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచనల్లోనే కాక 20వ శతాబ్దికి చెందిన తెలుగు సాహిత్యంలోనే అతిఎక్కువగా చర్చకు వచ్చిన రచనల్లో ఒకటి. ==విశేషాలు== వాల్మీకి రామాయణంలో ఒక్కొక్క కాండము కొన్ని సర్గలుగా విభజింపబడింది. రామాయణ కల్పవృక్షంలో సర్గల వింగడింపు ప్రత్యేకంగా, ఖండాలనే భాగాలుగా ఉంది. ఆయా కథా విశేషాలను సూచించేవిధంగా విశ్వనాథ తన రచనలో ఖండాలకు పేర్లు పెట్టాడు. [[బాలకాండ]]లోని సర్గల పేర్లు - ఇష్టి, అవతార, అహల్య, ధనుస్సు వంటివి. [[అయోధ్యాకాండ]]లో ఖండాల పేర్లు - అభిషేక, ప్రస్థాన, మునిశాప, పాదుకా, అనసూయ; [[అరణ్యకాండ]]లో ఖండాల పేర్లు - దశవర్షీ, పంచడటి, మారీచ, జటాయుః, శబరీ; [[కిష్కింధకాండ]] ఖండాలు - నూపుర, గజపుష్పీ, నియమపాలన, సమీకరణ, అన్వేషణ; [[సుందరకాండ]] ఖండాలు - పరరాత్ర, పూర్వరాత్ర, ఉషః, దివా, సంధ్యా; [[యుద్ధకాండ]] ఖండాలు - సంశయ, కుంభకర్ణ, ఇంద్రజిత్, నిస్సంశయ, ఉపసంహరణ. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[ముఖ్యమైన తెలుగు పుస్తకాల జాబితా]] * [[వ్రాసిన రామచంద్రు కథ (పద్యం)]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వనరులు, బయటి లింకులు== * రామాయణ కల్పవృక్షం - తెలుగుదనం - రచన: డా. పాణ్యం శ్రీనివాస - ప్రచురణ : పాణ్యం పబ్లికేషన్స్, వెల్దుర్తి, కర్నూలు జిల్లా (2000) [http://www.archive.org/details/RamayanaKalpavrukshamTelugudanam ఇంటర్నెట్ ఆర్చీవులో లభ్యం] * [http://bhimanati.blogspot.com/2007/02/blog-post.html రామాయణ కల్పవృక్షం అవతారిక విశేషాలు - మోహన్ భీమనాతి] * రామాయణ కల్పవృక్షము కావ్యవైభవము - సూర్యనారాయణ మూర్తి [http://www.archive.org/details/JnanapitaViswanathaSrimadRamayanaKalpaVrukshaKavyaVaibhavamu ఇంటర్నెట్ ఆర్చీవులో లభ్యం] * తెలుగు సాహిత్యంలో రామకథ - కుమారి పండా శమంతకమణి (ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్, హైదరాబాదు ప్రచురణ - 1972) [http://www.archive.org/details/TeluguSahithyamuloRamakatha ఇంటర్నెట్ ఆర్చీవులో లభ్యం] *[http://surasa.net/music/telugu-kavita/#kalpavrksham/ ఈ లింక్‌లో విశ్వనాధవారి రామాయణ కల్పవృక్షం రచన, రచనా శైలిమీద శ్రీ మల్లాప్రగడ శ్రీమన్నారాయణ మూర్తి ప్రసంగం ఆడియో వినవచ్చును] {{విశ్వనాథ సత్యనారాయణ సాహిత్యం}} [[వర్గం:రామాయణం]] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచనలు]] [[వర్గం:విశ్వనాథ సత్యనారాయణ సాహిత్యం]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] 1rvk6v4kb8f0oyf0hmxopznftgr2usr మెసొపొటేమియా నాగరికత 0 102872 4963351 4910678 2026-09-20T15:53:07Z స్వరలాసిక 13980 /* శాసనాలు */ 4963351 wikitext text/x-wiki '''[[మెసొపొటేమియా]]'''అనే పదం ([[గ్రీకు]] నుండి తీసుకోబడింది. దీనికి అరబికు భాషలో అర్ధం {{lang|grc|Μεσοποταμία}} "నదుల మధ్య [భూమి]"([[అరబిక్]] లో{{lang|ar|بلاد الرافدين}}గా) అన్వయించబడింది ''{{lang|ar-Latn|bilād al-rāfidayn}}'' )<ref name="BM">{{cite web|url=http://www.mesopotamia.co.uk/geography/home_set.html|title=Mesopotamia - The British Museum}}</ref> భౌగోళిక వర్ణన అధారితంగా స్వికరించబడిన ఈ పేరుకు తగినట్లుగా ఇది టైగ్రిసు-యూఫ్రేట్సు నదీవ్యవస్థ ప్రాంతంగా ఉంది. ఆధునిక [[ఇరాక్]]కు అధికంగా టైగ్రిసు, యూఫ్రేట్సు నదీజలాలు అధికంగా సహకరిస్తున్నాయి.<ref name="MMA">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/m_wam/hd_m_wam.htm|title=Geography of Mesopotamia - Thematic Essay - Timeline of Art History - The Metropolitan Museum of Art}}</ref> అలానే ఇది ఈశాన్య [[సిరియా]] కొన్ని ఖండాలు,<ref name="MMA"/> [[టర్కీ]] కొన్ని దక్షిణతూర్పు ప్రాంతాలు, [[ఇరాన్]] దక్షితూర్పు ఖుజెస్థాను జిల్లాలోని కొన్ని ప్రాంతాలకు వర్తిస్తుంది.<ref>[http://www.jstor.org/view/00222968/ap020105/02a00040/0]</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/eb/article-9045360/Khuzestan |title=Khuzestan |publisher=Britannica Online Encyclopedia |year=2008 |accessdate=2008-12-27}}</ref> దీనిని నాగరికత సంరక్షణగా విస్తారంగా భావించబడింది, [[కంచుయుగం]] మెసొపొటేమియా [[సుమేరు నాగరికత|సుమేరు]], అక్కాడియను, [[బాబిలోనియా]] ఇంకా అస్సిరియా సామ్రాజ్యాలను కలుపుకుంది. [[ఇనుప యుగం]] లో, నూతన-అస్సిరియా, నూతన-బాబిలోనియా సామ్రాజ్యలు పరిపాలించాయి. వేరే దేశంకు చెందిన సుమేరియన్ల, అక్కాడియన్ల (వీరిలో అస్సిరియన్లు & బాబిలోనియన్లు ఉన్నారు) అధీనంలో దాదాపు చరిత్ర వ్రాయబడిన క్రీ.పూ.3100 నాటినుండి క్రీ.పూ.539 లో బాబిలోను పతనం వరకు ఉంది. ఇది తర్వాత దీనిని అచమెనిదు సామ్రాజ్యం జయిచింది. క్రీ.పూ.332లో దీనిని[[అలెగ్జాండరు]] ఆక్రమించాడు. అలెగ్జాండరు మరణం తర్వాత గ్రీకు సెల్యుసిడు సామ్రాజ్యంలో భాగమయ్యింది. క్రీ.పూ. 150 నాటికి మెసొపొటేమియా పార్థియన్ల నియంత్రణలోకి వచ్చింది. మెసొపొటేమియాలోని కొన్ని భాగాలు (ముఖ్యంగా అస్సిరియ) క్రమముగా రోమను నియంత్రణలోకి రావడంవల్ల మెసొపొటేమియా రోమన్ల, పార్థియన్ల యుద్దభూమిగా అయ్యింది. సా.శ. 226 లో సస్సానిదు పర్షియన్ల ఆక్రమణలోకి వెళ్ళింది. సా.శ. 7వ శతాబ్దంలో సస్సానిదు సామ్రాజ్యం విజయం వరకు ఇది పర్షియన్ల ఆక్రమణలో ఉంది. క్రీ.పూ.1 వ శతాబ్దం నుండి సా.శ. 3వ శతాబ్దం వరకు అనేక మెసొపొటేమియా రాజ్యాలు ఉద్భవించాయి; అడియబెను, ఒష్రోయను, హత్రా. == శబ్దఉత్పత్తి శాస్త్రం == [[File:Tigr-euph.png|thumb|Map showing the [[Tigris–Euphrates river system]], which surrounds Mesopotamia]] ప్రాంతీయ స్థలవర్ణన పేరు మెసొపొటేమియా మెసో (μέσος) అంటే అర్ధం మధ్య, పొటేమియా ποταμός అర్ధం నది, మెసొపొటేమియా అంటే "రెండు నదుల మధ్య"). దీనికి హెల్లెనిస్టికు కాలంలో కచ్చితమైన సరిహద్దులు లేనట్లు భావించబడింది. ఇది విస్తారమైన భౌగోళిక ప్రాంతంగా సూచించబడింది. దీనిని బహుశా సెల్యుసిదులు ఉపయోగించారు. ''బిరిటుం (బిరిట్ నరిం)'' అనేపదం అదేవిధమైన భౌగోళిక అంశం ఉంది. దీనిని క్రీ.పూ 10వ శతాబ్దంలో అరమైకు జేషన్ సమయంలో కనుగొన్నారు.<ref>ఫిన్కెల్ స్టీన్, J. J.; 1962. “మెసొపొటేమియా”, ''నియరు ఈస్టర్ను అధ్యయనాలు'' 21: 73-92</ref> అయిననూ పూర్వ మెసొపొటేమియా సంఘాలు మొత్తం ఒండ్రుమట్టిని సుమేరియన్ లో '''[[కలాం]]''' గా సూచించటాన్ని (lit. "భూమి") అధికంగా ఆమోదించారు. ఈ మధ్య వాడుకలో కొచ్చిన పదాలు "గ్రేటర్ మెసొపొటేమియా" లేదా "సైరో-మెసొపొటేమియా" లాంటివి తూర్పు దగ్గర లేదా మధ్య తూర్పు భూగోళ భూభాగాన్ని సూచించడానికి ఉపయోగించారు. తర్వాత వచ్చిన యూరోసెంట్రికు పదాలు 19వ శతాబ్దం అనేక ఆక్రమణల మధ్యలో ఉన్న ప్రాంతానికి ఆరోపించబడ్డాయి.<ref>స్కేఫ్ఫ్లెర్, థామస్; 2003. “ 'ఫలవంత పురోగమనం', 'ఒరిఎంట్', 'మధ్య తూర్పు': దక్షిణ ఆసియా యొక్క మారుతున్న మానసిక పటాలు,” ''చరిత్ర యొక్క ఐరోపా సమీక్ష'' 10/2: 253–272. ఇంకనూ: బహ్రని, జైనాబ్; 1998. “మెసొపొటేమియా: గత ప్రపంచంలోని భావనా భూగోళశాస్త్రం", ''ఆర్కియాలజీ అండర్ ఫైర్: నేషనలిజం, పాలిటిక్స్ అండ్ హెరిటేజ్ ఇన్ ది ఈస్టర్న్ మెడిటేరనియన్ అండ్ మిడిల్ ఈస్ట్'' లో ఉంది. L. మెస్కేల్ (ed.), రూట్లెద్జ్: లండన్, న్యూ యార్క్, 159–174.</ref> హిబ్రూ, అరామికు సమానమైన నహరైమ్లను అనువదించడానికి గ్రీకు సెప్టువాజింటు (క్రీ.పూ. 250) అంతటా దీనిని ఉపయోగిస్తారు. అలెగ్జాండరు అనాబాసిసు నుండి గ్రీకు పదం మెసొపొటేమియా అనే పేరు ఉపయోగించబడిందని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ఇది సా.శ. 2 వ శతాబ్దం చివరలో వ్రాయబడినప్పటికీ ప్రత్యేకంగా అలెగ్జాండరు ది గ్రేట్ కాలం నుండి లభించిన మూలాలను ఇది సూచిస్తుంది. అనాబాసిస్‌ఉలో ఉత్తర సిరియాలోని యూఫ్రటీసుకు తూర్పున ఉన్న భూమిని గుర్తించడానికి మెసొపొటేమియా ఉపయోగించబడింది. మెసొపొటేమియా అనే పదాన్ని యూఫ్రటీసు, టైగ్రిసుల మధ్య ఉన్న భూములన్నింటికీ ఈ పేరును వర్తించారు. సిరియాలోని కొన్ని భాగాలను మాత్రమే కాకుండా ఇరాక్, ఆగ్నేయ టర్కీలను భూభాగాలు కూడా ఇందులో భాగంగా ఉండేవి.<ref name=fosterpolingerfoster>{{citation |title=Civilizations of ancient Iraq |last1=Foster |first1=Benjamin R. |last2=Polinger Foster |first2=Karen |year=2009 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-691-13722-3 }}</ref> యూఫ్రటీసు పశ్చిమాన, జాగ్రోస్ పర్వతాల పశ్చిమ భాగంలో పొరుగున ఉన్న స్టెప్పీలు కూడా విస్తారమైన మెసొపొటేమియా భూభాగంలో చేర్చబడ్డాయి. సాధారణంగా ఉత్తర లేదా ఎగువ మెసొపొటేమియా, దక్షిణ లేదా దిగువ మెసొపొటేమియా అని విభజించి విభిన్నమైన పేర్లుగా వ్యవహరించ బడుతుంది..<ref name=canard>{{citation |last1=Canard |first1=M. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |year=2011 |publisher=Brill Online |location=Leiden |chapter=al-ḎJazīra, Ḏjazīrat Aḳūr or Iḳlīm Aḳūr |oclc=624382576 }}</ref><ref name=wilkinson2000>{{citation |last1=Wilkinson |first1=Tony J. |year=2000 |title=Regional approaches to Mesopotamian archaeology: the contribution of archaeological surveys |journal=Journal of Archaeological Research |volume=8 |issue=3 |pages=219–267 |issn=1573-7756 |doi=10.1023/A:1009487620969 }}</ref><ref name=matthews2003>{{citation |last=Matthews |first=Roger |title=The archaeology of Mesopotamia. Theories and approaches |year=2003 |publisher=Routledge |location=Milton Square |series=Approaching the past |isbn=978-0-415-25317-8 }}</ref> యూఫ్రటీసు, టైగ్రిసుల మధ్య బాగ్దాదు వరకు ఉన్న ప్రాంతాన్ని ఎగువ మెసొపొటేమియాను జాజీరా అని కూడా పిలుస్తారు. .<ref name=miqueletal>{{citation |last1=Miquel |first1=A. |last2=Brice |first2=W.C. |last3=Sourdel |first3=D. |last4=Aubin |first4=J. |last5=Holt |first5=P.M. |last6=Kelidar |first6=A. |last7=Blanc |first7=H. |last8=MacKenzie |first8=D.N. |last9=Pellat |first9=Ch. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |year=2011 |publisher=Brill Online |location=Leiden |chapter=ʿIrāḳ |oclc=624382576 }}</ref> దిగువ మెసొపొటేమియా బాగ్దాదు నుండి పర్షియను గల్ఫు వరకు ఉన్న ప్రాంతం, కువైటు - పశ్చిమ ఇరాను భాగాలు ఉన్నాయి.<ref name=canard/> ఆధునిక విద్యా వాడుకలో మెసొపొటేమియా అనే పదం తరచుగా ఉంటుంది. ముస్లిం ఆక్రమణల వరకు ఈ ప్రాంతాన్ని సూచించడానికి సాధారణంగా ఈ పదం ఉపయోగిస్తారు.<ref name=fosterpolingerfoster/><ref name=bahrani>{{citation |last1=Bahrani |first1=Z. |editor1-last=Meskell |editor1-first=L. |title=Archaeology under fire: Nationalism, politics and heritage in the Eastern Mediterranean and Middle East |year=1998 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-19655-0 |pages=159–174 |chapter=Conjuring Mesopotamia: imaginative geography a world past }}</ref> ==చరిత్ర== [[File:Statue Gudea Met 59.2.jpg|thumb|upright=1.15|One of 18 [[Statues of Gudea]], a ruler around 2090 BC]] చరిత్రపూర్వ పురాతన నియరు ఈస్టు దిగువ పాలియోలిథికు కాలంలో ప్రారంభమవుతుంది. 5వ ఉరుకు కాలంలో (క్రీ.పూ. 4 వ మిలీనియం) పిక్టోగ్రాఫికు లిపితో ఉద్భవించింది. వాస్తవ చారిత్రక సంఘటనల డాక్యుమెంటు రికార్డు - దిగువ మెసొపొటేమియా పురాతన చరిత్ర - క్రీ.పూ 3 వ సహస్రాబ్దిలో ప్రారంభ రాజవంశం రాజుల కాలంలో క్యూనిఫాం రికార్డులతో ప్రారంభమైంది. చరిత్ర పూర్వపు ఈ చరిత్ర క్రీ.పూ. 6 వ శతాబ్దం చివరలో అచెమెనిదు సామ్రాజ్యం రాకతో ముస్లింల ఆక్రమణ, సా.శ. 7 వ శతాబ్దం చివరలో కాలిఫేటు స్థాపనతో ముగుస్తుంది. తరువాత నుండి ఈ ప్రాంతం ఇరాక్ అని పిలువబడింది. ఈ సుదీర్ఘ కాలంలో మెసొపొటేమియాలో ప్రపంచంలోని అత్యంత పురాతనమైన, సామాజికంగా సంక్లిష్టమైన రాజ్యాలు విలసిల్లాయి. ఈజిప్టులోని నైలు లోయ, భారత ఉపఖండంలోని [[సింధు లోయ నాగరికత]] చైనాలోని పసుపు నది నాగరికతలతో కనుగొనబడిన నాలుగు నదీ నాగరికతలలో మెసపొటేమియా నాగరికత ఒకటి. మెసొపొటేమియా చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైన నగరాలైన ఉరుకు, నిప్పూరు, నినెవె, అస్సూరు, బాబిలోన్లతో పాటు ప్రధాన ప్రాదేశిక రాజ్యాలైన ఎరిడు నగరాలు భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం అక్కాడియను రాజ్యాలు, మూడవ రాజవంశం, వివిధ అస్సిరియను సామ్రాజ్యాల పాలనలో ఉంది. కొన్ని ముఖ్యమైన చారిత్రక మెసొపొటేమియన్ నాయకులు ఉరు-నమ్ము (ఉరు రాజు), అక్కాడు సర్గోను (అక్కాడియను సామ్రాజ్య స్థాపకుడు), హమ్మురాబి (పాత బాబిలోనియను రాజ్యాన్ని స్థాపకుడు), రెండవ అషురు-ఉబలిటు, మొదటి టిగ్లాతు-పిలేజరు (అస్సిరియను సామ్రాజ్య స్థాపకుడు). జర్మనీలోని ఒక పురాతన శ్మశానవాటికలో దొరికిన 8,000 సంవత్సరాల పురాతన రైతుల అవశేషాల నుండి శాస్త్రవేత్తలు డిఎన్‌ఎను విశ్లేషించారు. వారు జన్యు సంతకాలను ఆధునిక జనాభాతో పోల్చారు. ప్రస్తుత టర్కీ, ఇరాకు నివసిస్తున్న ప్రజల డి.ఎన్.ఎ.తో సారూప్యతలు ఉన్నట్లు కనుగొన్నారు.<ref name=BBC1>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11729813|title=Migrants from the Near East 'brought farming to Europe'|accessdate=2010-12-10|publisher=BBC|date=2010-11-10}}</ref> ===కాలానుక్రమణ === * పూర్వ- ప్రోటోహిస్టరీ [[File:Jarmo to Ubaid 7000-4500.jpg|thumb|upright=1.3|జర్మో (రెడ్ డాట్, సిర్కా క్రీ.పూ 7500) ప్రారంభమైన తరువాత క్రీ.పూ 7 వ -5 వ సహస్రాబ్దిలో మెసొపొటేమియా నాగరికతలో భాగంగా ఉన్న ఉత్తరాన హసునా సంస్కృతి, వాయవ్యంలో హలాఫు సంస్కృతి, మధ్య మెసొపొటేమియాలోని సమారా సంస్కృతులు కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఆగ్నేయంలో ఉన్న ఉబైదు సంస్కృతి తరువాత మొత్తం ప్రాంతంలో విస్తరించింది]] ** ప్రీ-పాటరీ నియోలిథికు ఎ (క్రీ.పూ 10,000–క్రీ.పూ8700) ** ప్రీ-పాటరీ నియోలిథికు బి (క్రీ.పూ8700–క్రీ.పూ6800) ** జర్మో (క్రీ.పూ. 7500-క్రీ.పూ5000) ** హసునా (క్రీ.పూ6000 క్రీ.పూ–? క్రీ.పూ.),సమర్రా (క్రీ.పూ5700-క్రీ.పూ4900), హలాఫు సంస్కృతులు (క్రీ.పూ6000–క్రీ.పూ5300) సంస్కృతులు * ఉబైద్ కాలం (క్రీ.పూ5900–క్రీ.పూ4400) ** ఉరుకు కాలం (క్రీ.పూ4400–క్రీ.పూ3100) జెమ్డెట్ నాస్ర్ కాలం (క్రీ.పూ3100-2900క్రీ.పూ)<ref>{{citation |title=Ancient Mesopotamia. The Eden that never was |last=Pollock |first=Susan |year=1999 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-57568-3 |series=Case Studies in Early Societies |page=2}}</ref> * ప్రారంభ కంచుయుగం ** ప్రారంభ రాజవంశం కాలం (క్రీ.పూ2900–క్రీ.పూ2350) ** అక్కాడియను సామ్రాజ్యం (క్రీ.పూ.~ 2350–క్రీ.పూ2100) ** ఉరు మూడవ రాజవంశం (క్రీ.పూ.2112-క్రీ.పూ2004) ** ప్రారంభ అస్సిరియను రాజ్యం (క్రీస్తుపూర్వం 24 నుండి 18 వ శతాబ్దం) * మధ్య కంచుయుగం ** ప్రారంభ బాబిలోనియా (క్రీ.పూ 19 నుండి క్రీ.పూ18 వ శతాబ్దం) ** మొదటి బాబిలోనియను రాజవంశం (క్రీ.పూ 18 నుండి క్రీ.పూ17 వ శతాబ్దం) ** మినోయను విస్ఫోటనం (క్రీ.పూ. 1620) * చివరి కంచుయుగం[[File:Ancient Egypt and Mesopotamia c. 1450 BC.png|thumb|క్రీ.పూ. 15 వ శతాబ్దంలో భౌగోళిక పటం అస్సిరియా ప్రధాన భూభాగం దాని రెండు ప్రధాన నగరాలతో అస్సూరు, నినెవెహు ప్రాంతాలు బాబిలోనియా దిగువలో ఉన్న మితాన్నీ, హట్టి ఎగువప్రవాహిత ప్రాంతం మధ్య విస్తరించింది]] ** పాత అస్సిరియను కాలం (క్రీస్తుపూర్వం 16 నుండి 11 వ శతాబ్దం) ** మధ్య అస్సిరియను కాలం (క్రీ.పూ. 1365-క్రీ.పూ1076) ** బాబిలోన్లోని కస్సైట్సు (క్రీ.పూ. 1595–క్రీ.పూ1155) ** చివరి కాంస్య యుగం పతనం (క్రీ.పూ 12 నుండి 11 వ శతాబ్దం) * ఇనుప యుగం ** సిరో-హిట్టిటు రాజ్యాలు (క్రీ.పూ 11 నుండి క్రీ.పూ.7 వ శతాబ్దం వరకు) ** నియో-అస్సిరియను సామ్రాజ్యం (క్రీ.పూ. 10 నుండి క్రీ.పూ.7 వ శతాబ్దం) ** నియో-బాబిలోనియను సామ్రాజ్యం (క్రీ.పూ. 7 నుండి క్రీ.పూ.6 వ శతాబ్దం) * శాస్త్రీయ ప్రాచీనత ** పర్షియను బాబిలోనియా, అచెమెనిదు అస్సిరియా (క్రీ.పూ 6 నుండి క్రీ.పూ.4 వ శతాబ్దం) ** సెలూసిదు మెసొపొటేమియా (క్రీ.పూ. 4 నుండి 3 వ శతాబ్దం) ** పార్థియను బాబిలోనియా (క్రీ.పూ 3 వ శతాబ్దం నుండి సా.శ. 3 వ శతాబ్దం) ** ఓస్రోయిను (క్రీ.పూ 2 వ శతాబ్దం నుండి సా.శ. 3 వ శతాబ్దం) ** అడియాబెను (సా.శ. 1 నుండి 2 వ శతాబ్దం) ** హత్రా (సా.శ. 1 నుండి 2 వ శతాబ్దం) ** రోమను మెసొపొటేమియా (సా.శ. 2 నుండి 7 వ శతాబ్దాలు), రోమను అస్సిరియా (సా.శ. 2 వ శతాబ్దం) * పురాతన కాలం ** పామిరిను సామ్రాజ్యం (సా.శ. 3 వ శతాబ్దం) ** అసిరిస్టను (సా.శ. 3 వ నుండి సా.శ.7 వ శతాబ్దం) ** యుఫ్రటెన్సిసు (సా.శ. 4 వ శతాబ్దం మధ్య నుండి క్రీ.పూ. 7 వ శతాబ్దం వరకు) ** ముస్లిం ఆక్రమణ (సా.శ. 7 వ శతాబ్దం మధ్యలో) == భూగోళికం == [[File:Spread of Oecumene Mesopotamia.jpg|thumb|Known world of the Mesopotamian, Babylonian, and Assyrian cultures from documentary sources]] మెసొపొటేమియా యూఫ్రేట్సు, టిగ్రిసు నదుల మధ్య విస్తరించి ఉంది. ఈ రెండూ నదులు ప్రస్తుత [[టర్కీ]] లోని [[ఆర్మేనియా]] కొండలలో జన్మించాయి. ఈ రెండూ నదులకు అనేక ఉపనదుల సామూహాలు ఉన్నాయి. మొత్తం నదీ వ్యవస్థ విస్తారమైన కొండప్రాంతాలలో ప్రవహిస్తుంది. యూఫ్రేట్సు నదీప్రవాహాలు మెసొపొటేమియా భూమార్గాలలో ప్రవహిస్తాయి. టిగ్రిసు తీరప్రాంతాలు తరచుగా కోణీయంగా, కఠినంగా ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతం అర్ధ-శుష్క శీతోష్ణస్థితితో ఉత్తరం ప్రాంతంలో ఎడారి వ్యాప్తితో దక్షిణంలో 6,000 చదరపు మైళ్ళు కచ్చాలు, చెరువులు, బురద నేలలు, వెదురు తీరాలు ఉంటాయి. యూఫ్రేట్సు, టిగ్రిసు దక్షిణ చివర భాగంలో సంగమించి పర్షియను గల్ఫులో సముద్రంలో సంగమిస్తాయి. ఉత్తరం వైపున ఉన్న వర్షాధార వ్యవసాయ ప్రాంతాల నుండి దక్షిణాన వ్యవసాయక్షేత్రాల వరకు శుష్క వాతావరణం ఉంటుంది. ఒకవేళ " ఎనర్జీ రిటర్న్డు ఆన్ ఎనర్జీ ఇన్వెస్టెడు " (EROEI) మిగులు ఉంటే పొందబడుతుంది. జాగ్రోసు కొండలు, అర్మేనియను కార్డిల్లేరా శిఖర ప్రాంతాలలో ఉన్న మంచుకరిగి వ్యవసాయక్షేత్రాలకు నీటిని అందించడానికి సహకరిస్తాయి. టిగ్రిసు, యూఫ్రేట్సు నదుల మూలం ఆ ప్రాంతానికి ఆ పేరును ఇచ్చింది. కాలువల నిర్మాణం నిర్వహణకు అవసరమైన కార్మికశక్తి సరఫరాసామర్థ్యం ఆధారంగా నీటిపారుదల ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది ప్రాచీనకాలంనుండి పట్టణాల ఏర్పాటుకు, రాజకీయ అధికారం కేంద్రీకృత విధానాలకు సహకరించింది. వ్యవసాయం అంతటా కూడా సంచార జీవితంతో అనుబంధం ఉండేది. ఇక్కడ దిమ్మరులు వేసవి మాసాలలో నదీ పచ్చికప్రాంతాలు [[మేక]]ల గొర్రెల మందలను (ఒంటెలను)శిబిరాలతో నివసించే దిమ్మరులతో నిండి ఉంటుంది. చిత్తడిగా ఉండే చలికాలంలో ఎడారి తీరప్రాంతంలోని పచ్చిక మైదానం లోకి తీసుకుని రాబడతాయి. ఈ ప్రాంతంలో కట్టడరాయి, విలువైన ఖనిజాలు, వృక్షాలు తక్కువగా ఉండేవి. అందువలన చారిత్రాత్మకంగా ఈ వస్తువులను బాహ్య ప్రాంతాల పొందడానికి అతి దూరంలో ఉన్న వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల వర్తకం మీద ఆధారపడి ఉంది. దేశం దక్షిణ భాగంలో ఉన్న కచ్చా ప్రాంతాలలో చారిత్రిక కాలాల ముందు నుండి సంక్లిష్ట జలచరాలను పట్టే ఆచారం ఉంది. ఇది సాంస్కృతిక మిశ్రమానికి కారణం అయింది. సాంస్కృతిక విధానంలో అనేక కారణాలతో క్రమానుసార ఘటనలు సంభవించాయి. కాలక్రమేణా కార్మికులకు గిరాకీ అధికరించడం జనాభా అధికరించడానికి దారితీసి ఆవరణ సామర్థ్య అవధులను విస్తరింపజేసింది. వాతావరణ అనిశ్చితి కేంద్ర ప్రభావం పతనం జనాభా తరుగదల సంభవించడానికి కారణం అయింది. ప్రత్యామ్నాయంగా కొండ జాతులు, సంచార ప్రాంతాలలో సంచారజాతుల ముట్టడి కారణంగా వర్తకం పతనం నీటిపారుదల విధానాల నిర్లక్ష్యతకు దారితీసాయి. అదేవిధంగా పట్టణ రాజ్యాలలో కేంద్రమండల ధోరణలు మొత్తం ప్రాంతం మీద కేంద్రకృత అధికారానికి దారితీసింది. అధికారం అమలు చేసినప్పుడు క్షణికమైన, స్థానికాధికారం జాతుల లేదా చిన్న ప్రాంతీయ భాగాల అధికారం వచ్చింది.<ref>థాంప్సం, విల్లియం R. (2004) "సంక్లిష్టత, తరుగుతున్న ఉపాంత రాబడులు, వరుసగా మెసొపొటేమియన్ శకలాలు" (Vol 3, ప్రపంచ విధానాల పరిశోధన యొక్క పత్రిక)</ref> ఈ శైలులు ఈనాటి వరకు [[ఇరాక్]]లో కొనసాగుతున్నాయి. == భాష, లిపి == [[File:Nimrud ivory lion eating a man.jpg|thumb|right|alt=Square, yellow plaque showing a lion biting in the neck of a man lying on his back|One of the [[Nimrud ivories]] shows a [[Mesopotamian lion|lion]] eating a man. Neo-Assyrian period, 9th to 7th centuries BC.]] మెసొపొటేమియాలో వ్రాయబడిన ప్రాచీన భాష సుమేరియను (సమ్యుక్త భాష). మెసొపొటేమియాలో సుమేరియనుతో ప్రాచీన భాషా మాండలికాలు కూడా వాడుకలో ఉండేవి. ప్రాచీన భాషల తరువాత అక్కాడియను విశిష్టమైన భాషగా అయ్యింది. అయినప్పటికీ సుమేరియను పరిపాలన, మతపరమైన, సాహిత్యక, శాస్త్రీయ అవసరాల కొరకు ఉపయోగించబడింది. నవీన- బాబిలోనియను కాలం చివర వరకు అక్కాడియను అనేక వైవిధ్యాలతో ఉపయోగించబడింది. అప్పటికే మెసొపొటేమియాలో సాధారణవాడుకలో ఉన్న అరమైకు అచెమినిదు, పర్షియా సామ్రాజ్యం అధికారిక భాషగా చేయబడి అక్కాడియను నిరుపయోగం అయ్యింది. ఇదీ సుమేరియాలో కొన్ని శతాబ్దం వరకు ఆలయాలలో ఉపయోగించారు. ప్రాచీన మెసొపొటేమియాలో (క్రీ.పూ.4వ మిల్లియనియం మధ్య సమయంలో) కీల లిపి కనుగొనబడింది. సాహిత్య పరంగా కీల లిపి అర్ధం "కీల-ఆకారం", చిత్తడిగా ఉన్న బంకమన్ను మీద గుర్తులను ముద్రించడానికి వాడిన త్రికోణసూది కొనతో ముద్రించబడింది. కీలాకార గుర్తు ప్రామాణీకరణ ఆకృతి చిత్ర సంజ్ఞల నుండి అభివృద్ధి చేసినట్టు అగుపిస్తుంది. [[E]]-అన్నా గొప్ప పవిత్ర ప్రదేశం నుండి వచ్చిన పురాతన వ్యవహార ఖండికలు(7 పురావస్తు ఫలకాలు) త్రవ్వకాలు జరిపిన వారిచే పేరుపెట్టబడిన గుడి C భవంతి, ఉరుకు వద్ద ఇనన్నా, లెవెలు ఈఈఈ దేవతలకు అంకితమిస్తారు. కీలాకారం లిపి ప్రాచీన శబ్ద లేఖన విధానం ప్రావీణ్యం సంపాదించడానికి చాలా సంవత్సరాలు పట్టింది. అందుచే కేవలం పరిమిత సంఖ్యలో వ్యక్తులను దాని లిపిలో చదవడంలో శిక్షణ ఇవ్వడానికి లేఖకులుగా నియమించుకున్నారు. సార్గోను పాలన వరకు దీని అక్షరీయ లిపిని అవలంబించ లేదు {{Citation needed|date=March 2008}} మెసొపొటేమియా జనాభాలో అధిక భాగం అక్షరాస్యులు అయ్యారు. ఖండికల సామూహిక అంశాలు పురాతన బాబిలోనియా లేఖకుల పాఠశాల పురావస్తు ప్రకరణం నుండి పొందబడ్డాయి. దీని నుండి అక్షరాస్యత పొరపాటుగా అంచనావేయబడింది. === సాహిత్యం, పౌరాణిక కథలు === బాబిలోనియను కాలాలలో అధిక నగరాలలో గ్రంథాలయాలు, ఆలయాలు ఉండేవి; పురాతన సుమేరియను సామెత ప్రకారం "విద్వాంసుల పాఠశాలలో విశిష్టతను పొందినవాడు అరుణోదయంతో పాటు పెరుగుతాడు." మహిళలు పురుషులు వ్రాయడం, చదువడం నేర్చుకున్నారు.<ref>తట్లో, ఎలిసాబెత్ మీర్ ''ప్రాచేన శాసనం, సంఘంలో మహిళలు, నేరం, శిక్ష: ది ఏన్షియంట్ నియర్ ఈస్ట్'' కాన్టినుం ఇంటర్నేషనల్ పబ్లిషింగ్ గ్రూప్ లిమిటెడ్. (31 మార్చి 2005) ISBN 978-0-8264-1628-5 p.75 [http://books.google.co.uk/books?id=ONkJ_Rj1SS8C&pg=PA75&dq=women+men+literate+babylonia&as_brr=3#PPA75,M1]</ref> సెమిటికు బాబిలోనియన్లకు నిర్జీవమైన సుమేరియను భాషావిజ్ఞానం క్లిష్టమైన ఇంకా విస్తారమైన అక్షరమాల చేరి ఉంటుంది. సుమేరియను మూలాల నుండి బాబిలోనియను సాహిత్యం గణింపదగినంతగా తర్జుమా చేస్తున్నారు. ప్రాంతీయ భాష సుమేరు పురాతన సంయోజక భాషగా దీర్ఘకాలం కొనసాగింది. శబ్దజాలాలు వ్యాకరణం సరళ తర్జుమాలు విద్యార్థుల ఉపయోగం కొరకు సేకరించారు. అలానే పాత ఖండికల మీద వ్యాఖ్యానాలు, అజ్ఞాతమైన పదాలు, సమాసాలు వివరణలు ఉంటాయి. అక్షరమాల సంకేతాలు బాగా ఏర్పరచి పేరుపెట్టి, వాటి విశదమైన జాబితాలు వర్ణించారు. అనేక బాబిలోనియను సాహిత్య రచనలు వీటి పేర్లు అందాయి. వీటిలో ప్రముఖమైనది గిల్గమేషు మహాకావ్యం ఒకటి. సుమేరియను పన్నెండు పుస్తకాల మూలల నుండి సిన్-లిక్-ఉన్నిన్ని చేత తర్జుమాచేయబడింది. విభాగంలో గిల్గమేషు వృత్తిలో ఒంటరి సాహస కథ ఉంటుంది. మొత్తం కథ ఒక మిశ్రమ పదార్థం. దీనిలో కొన్ని కథలు కృత్రిమంగా ముఖ్య పాత్రకు జతచేయబడ్డాయి. === తత్వశాస్త్రం === ప్రాచీన మెసొపొటేమియా [[జ్ఞానం]] నుంచి [[తత్వశాస్త్రం]] మూలాలు కనిపెట్టబడినాయి. ఇందులో జీవితంలోని కచ్చితమైన [[తత్వాలు]] చేర్చబడ్డాయి. ముఖ్యంగా నీతిశాస్త్రాలు [[మాండలికాలు]], [[సంభాషణ]]లు, నీతిశాస్త్ర కవితలు, జానపద పాండిత్యం, శ్లోకాలు, [[పాటలు]], గద్యాలు, [[సామెత]]లు భాగంగా ఉన్నాయి. బాబిలోనియను తర్కం - విచక్షణ, అనుభవాత్మక విచారణ కంటే అధికంగా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>జియోర్జియో బుక్స్ల్లాటి (1981), "జ్ఞానం, లేకపోవటం: మెసొపొటేమియా యొక్క కేసు", ''అమెరికన్ ఓరియెంటల్ సంఘం యొక్క పత్రిక'' '''101''' (1), p. 35-47.</ref> బాబిలోనియన్లు తర్కం పురాతన ఆకృతిని అభివృద్ధి చేసారు. ముఖ్యంగా వారి కఠినమైన సాంఘిక విధానాలు హరించని స్వభావం ఉన్నాయి. బాబిలోనియను [[ఆలోచన]] స్వయంసిద్ధమైనది. జాను మయ్నార్డు కీన్సు వర్ణించిన "సాధారణ తర్కం"తో సరిపోల్చదగినట్లు ఉంది. బాబిలోనియను ఉద్దేశం అంతఃతత్వవాదం బహిరంగ విధానాల మీద ఆధారపడి ఉంది. దీనికి హరించదగిన స్వయంసిద్దాలతో అనుగుణ్యత ఉంది.<ref name="Sheila"/> బాబిలోనియను ఖగోళశాస్త్రం, వైద్యశాస్త్రంలో కొంతవరకు తర్కాన్ని నియమించారు. బాబిలోనియను ఉద్దేశం పురాతన గ్రీకు తత్వశాస్త్రం, హెల్లెనిస్టిక్ తత్వశాస్త్రం మీద తగినంత ప్రభావం ఉంది. ముఖ్యంగా, బాబిలోనియను ఖండిక ''డైలాగు ఆఫ్ పెస్సిమిజం'' నిరాశావాదంతో కూడిన తెలివితేటలుకల బాధాకరమైన ఆలోచనతో సంబంధం ఉంది. హెరక్లిటాను విరుద్దాల సిద్దాంతం ప్లాటో మాండలిక సంభాషణలు, అలానే [[సోక్రటీస్|సోక్రటీసు]], మయోటికు, సోక్రటికు పద్ధతికి ముందుమాటగా ఉంది.<ref>జియోర్జియో బుక్స్ల్లాటి(1981), "జ్ఞానం, లేకపోవటం: మెసొపొటేమియా యొక్క కేసు", ''అమెరికన్ ఓరియెంటల్ సంఘం యొక్క పత్రిక'' '''101''' (1), p. 35-47 43.</ref> బాబిలోనియను సృష్టిశాస్త్ర ఉద్దేశాలు ఐవోనియను తత్వవేత్త థాలెసును ప్రభావితం చేసాయి. == విజ్ఞానశాస్త్రం, సాంకేతిక విద్య == === ఖగోళ శాస్త్రం === బాబిలోనియను ఖగోళశాస్త్రజ్ఞులు [[నక్షత్రాలు]] ఆకాశాన్ని అధ్యయనాన్ని చేయడానికి ఉత్సుకత కనబరిచారు. అందులో చాలావరకు గ్రహణాలను, అయనాంతాలు ముందే ఊహించారు. ఖగోళశాస్త్రంలో ప్రతిదానికి ఒక ఉద్దేశం ఉందని ప్రజలు భావించారు. వీటిలో చాలా వరకు మతం, శకునాలతో సంబంధం ఉంది. మెసొపొటేమియా ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞులు చంద్రభ్రమణం ఆధారంగా 12 నెలల క్యాలండరు తయారుచేశారు. వారు సంవత్సరాన్ని రెండు సీజన్లుగా విభజించారు: ఎండాకాలం, [[చలికాలం]]. ఖగోళశాస్త్రం, [[జ్యోతిష్యం]] [[మూలాలు]] ఈ కాలం నుండి మొదలయ్యాయి. క్రీ.పూ. 8 - 7 శతాబ్దాలలో బాబిలోనియను ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞులు ఖగోళశాస్త్రం కొరకు ఒక నూతన పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశారు. ప్రాచీన విశ్వం స్వభావంతో ఉన్న [[తత్వశాస్త్రం]]ను అధ్యయనం చేయటం ఆరంభించారు. వారి గ్రహమండల విధానాలలో అంతర్గత తర్కం వివరణ చేయడం ఆరంభించారు. ఖగోళశాస్త్రానికి విజ్ఞానశాస్త్రం తత్వశాస్త్రం అపూర్వ తోడ్పాటు అందించింది. ఇంకా కొంతమంది విద్వాంసులు ఈ నూతన విధానాన్ని తొలి '''సాంకేతిక విప్లవం''' గా సూచించారు.<ref name="Brown">D. బ్రౌన్ (2000), ''మెసొపొటేమియన్ గ్రహాల ఖగోళశాస్త్రం-జ్యోతిష్యం'' , స్టిక్స్ ప్రచురణలు, ISBN 90-5693-036-2.</ref> ఖగోళశాస్త్రానికి ఈ నూతన విధానం అవలంబించబడింది. దీనిని గ్రీకు ఇంకా హెల్లెనిస్టికు ఖగోళశాస్త్రంలో మరింతగా అభివృద్ధి చేశారు. సెల్యూసిడ్, పార్థియన్ కాలాలలో ఖగోళశాస్త్ర నివేదికలు పూర్తిగా సాంకేతిక సారాంశం ఉంది. వారి ఉన్నత [[విజ్ఞానం]] పద్ధతుల అభివృద్ధి యెంత ప్రాచీనమైనవనేది స్పష్టంగాలేదు. గ్రహాల కదలికలను ముందుగా చెప్పటానికి బాబిలోనియను అభివృద్ధి ఖగోళశాస్త్రం చరిత్రలో అతిపెద్ద భాగంగా భావించబడింది. గ్రీకు బాబిలోనియను ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞుడు గ్రహ సంచారం సెల్యుకసు అఫ్ సెల్యుసియా " సూర్యకేంద్ర సిద్దాంత " నమూనాకు సహాయపడినట్లు పేరొందారు. (b. 190 క్రీ.పూ).<ref>[[ఒట్టో E. న్యూగెబార్]] (1945). "ప్రాచీన ఖగోళశాస్త్రం సమస్యలు, పద్దతుల యొక్క చరిత్ర", ''నియర్ ఈస్టర్న్ అధ్యయనాల యొక్క పత్రిక'' '''4''' (1), p. 1-38.</ref><ref>[[జార్జ్ సార్టన్]] (1955). "క్రీ.పూ.చివరి మూడు శతాబ్దాల యొక్క చల్డియాన్ ఖగోళశాస్త్రం", ''అమెరికన్ ఓరియెంటల్ సంఘం యొక్క పత్రిక'' '''75''' (3), p. 166-173 [169].</ref><ref>విల్లియం P. D. విట్మన్ (1951, 1953), ''శాస్త్రీయ ఉద్దేశ్యాల యొక్క అభివృద్ధి'' , ఎల్ విశ్వవిద్యాలయం ముద్రణ p.38.</ref> సెల్యూకసు ప్లుటార్చి వ్రాతలతో పేరొందింది. అతను అరిస్టార్కుసు సమోసు' సూర్యకేంద్ర సిద్దాంతానికి మద్దతునిచ్చారు. ఇందులో భూమి పరిభ్రమణం దాని అక్షం చుట్టూ తిరుగుతూ సూర్యుడి చుట్టూ తిరుగుతుంది. ప్లుటార్చి అభిప్రాయం ఆధారంగా సెల్యూకసు ఇంకా సూర్యకేంద్ర సిద్దాంతాన్ని నిరూపించారు. కానీ అతను ఏ వాదనలు ఉపయోగించాడో తెలియలేదు (చంద్రుని ఆకర్షణ ఫలితంగా అలలను సరిగ్గా సిద్దాంతీకరించడం మినహా). బాబిలోనియను ఖగోళశాస్త్రం గ్రీకు హెల్లెనిస్టికు ఖగోళశాస్త్రం, సాంస్కృతిక భారతీయ ఖగోళశాస్త్రం, సస్సానియను, బైజంటైను, సిరియా ఖగోళశాస్త్రం, మధ్యస్థిత ఇస్లామికు ఖగోళశాస్త్రం, మధ్య ఆసియా, పాశ్చాత్య ఐరోపా ఖగోళశాస్త్ర పరిశోధనలకు చాలా ఆధారంగా ఉంది.<ref name="dp1998">{{Harvtxt|Pingree|1998}}</ref> === గణిత శాస్త్రం === మెసొపొటేమియన్లు షష్ట్యంశమాన (base 60) సంఖ్యా విధానం ఉపయోగించారు. ప్రస్తుతం ఉన్న 60-నిమిషాల గంటలు 24-గంటల రోజులకు అలానే 360 డిగ్రీల వృత్తానికి ఇదే మూలం. సుమేరియను క్యాలండరు ఏడు రోజులను వారంగా కూడా లెక్కించారు. ఈ గణితశాస్త్ర విజ్ఞానం పటం తయారీలో ఉపయోగించారు. బాబిలోనియన్లు వైశాల్యాలు కొలవటానికి సాధారణ నిభంధనలతో సన్నిహితంగా ఉన్నారు. వారు వృత్తం చుట్టుకొలత వ్యాసానికి మూడింతలు ఉంటుందని, చుట్టుకొలత చతురస్రంలో పన్నెండవ వంతుగా కొలిచారు. <span style="font-family:symbol">pi</span> 3గా అంచనావేస్తే అది సరిగ్గా ఉంటుంది. స్థూపం ఘనపరిమాణం ఆధారం, ఎత్తుల లబ్ధం, అయినప్పటికీ శంకవు తునక ఘనపరిమాణం లేదా చతురస్ర పిరమిడు ఎత్తు, ఆధారం మొత్తంలో సగం లబ్ధంగా పొరపాటుగా తీసుకోబడింది. ఈ మధ్యనే కనుగొన్నదాని ఆధారంగా ఫలకం <span style="font-family:symbol">pi</span>ను 3, 1/8 గా ఉపయోగించబడింది(3.125, 3.14159~ కొరకు). బాబిలోనియన్లు ఇంకా బాబిలోనియను మైలుకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ [[కొలత]] ఇప్పటి ఏడు మైళ్ళకు (11&nbsp;km) సమానంగా ఉంటుంది. దూరాల కొరకు ఈ కొలత తర్వాత సూర్యుడి ప్రయాణాన్ని కొలవడం కొరకు టైం-మైలుకు మార్చారు.<ref>ఈవ్స్, హోవార్డ్ ''గణితశాస్త్రం యొక్క చరిత్రకు పరిచయం'' హాల్ట్, రైన్హార్ట్, విన్స్టన్ , 1969 p.31 [http://books.google.co.uk/books?id=LIsuAAAAIAAJ&dq=Eves+An+introduction+to+the+history+of+mathematics&q=time-mile&pgis=1#search]</ref> === వైద్య శాస్త్రం === క్రీ.పూ.2వ సహస్రాబ్ధి మొదటి సగభాగంలో పురాతన బాబిలోనియను కాలం నాటి వైద్య ఖండికలు నాటి ఉన్నాయి. బాబిలోనియను రాజు అడదు-అప్ల-ఇడ్డిన (క్రీ.పూ. 1069-1046) కాలంలో బోర్సిప్ప అనే వైద్యుడు అత్యంత ప్రచారంలో ఉన్న బాబిలోనియను వైద్య ఖండిక '' రోగ నిర్ధారణ హ్యాండ్బుకు''ను వ్రాశాడు.<ref name="Stol-99"/>.<ref>మార్టెన్ స్టోల్ (1993), ''బాబిలోనియాలో మూర్చరోగం'' , p. 55, [[బ్రిల్ ప్రచురణకర్తలు]], ISBN 90-72371-63-1.</ref> సమకాలీన ప్రాచీన ఈజిప్టు వైద్యంతో బాబిలోనియన్లు రోగ నిర్ధారణ, రోగరీతిని తెలియచేయటం, శారీరక పరీక్ష, మందుల చీటీలు ప్రవేశపెట్టారు. దానికితోడూ ఇసాగిల్-కిన్-అప్లి వ్రాసిన''డయాగ్నాస్టికు హ్యాండు బుక్'' చికిత్స, రోగకారకం, అనుభవ సిద్దాంతం, రోగనిర్దారణలో తర్కం, సకారణమైన రోగరీతిని తెలియచేయడం, చికిత్సా పద్ధతులను పరిచయం చేసింది. ఈ ఖండికలో వైద్య లక్షణాల జాబితా ఉంది. తరచుగా వివరించబడిన అనుభవం మీద ఆధారపడిన గమనికలు తర్క సంబంధ నియమాలతో రోగి శరీరం మీద గమనించిన లక్షణాలను దాని రోగనిర్ధారణ రీతితో కలపటానికి ఉపయోగించారు.<ref>H. F. J. హోర్స్ట్మాన్షోఫ్ఫ్, మార్టెన్ స్టోల్, కర్నెలిస్ టిల్బుర్గ్ (2004), ''మేజిక్ అండ్ రేషనాలిటీ ఇన్ ఏన్షియంట్ నియర్ ఈస్టర్న్ అండ్ గ్రేకో-రోమన్ మెడిసన్'' , p. 97-98, [[బ్రిల్ ప్రచురణకర్తలు]], ISBN 90-04-13666-5.</ref> రోగి లక్షణాలు, వ్యాధులు చికిత్సా సంబంధ సాధనాల ద్వారా నయం చేయబడతాయి, వీటిలో కట్టుకట్టడం, పైపూత పూయడం, మందులు ఉన్నాయి. ఒకవేళ రోగి వైద్య పరంగా నయంకాకపోతే బాబిలోనియను వైద్యులు తరచుగా రోగిని శాపాల నుండి రక్షించడానికి, దయ్యాలను వదిలించడానికి మీద తరచుగా భూతవైద్యం మీద ఆధారపడతారు. ఇసాగిల్-కిన్-అప్లి ''డయాగ్నస్టిక్ హ్యాండ్ బుక్'' తర్కసంబంధమైన, మానసిక ఆలోచనలమీద మీద ఆధారపడి ఉంది. ఇందులో రోగ పరీక్ష, తనిఖీ లక్షణాల ద్వారా రోగి వ్యాధిని, రోగ పరిశోధన, భవిష్య అభివృద్ధి, రోగి కోలుకోవడానికి అవకాశాలు నిర్ణయించడం సాధ్యపడుతుందని ఆధునిక అభిప్రాయం ఉంది.<ref name="Stol-99">H. F. J. హోర్స్ట్మాన్షోఫ్ఫ్ , మార్టెన్ స్టోల్, కర్నెలిస్ టిల్బుర్గ్ (2004), ''మేజిక్ అండ్ రేషనాలిటీ ఇన్ ఏన్షియంట్ నియర్ ఈస్టర్న్ అండ్ గ్రేకో-రోమన్ మెడిసన్'' , p. 99, [[బ్రిల్ ప్రచురణకర్తలు]], ISBN 90-04-13666-5.</ref> ఇసాగిల్-కిన్-అప్లి అనేకరకాల జబ్బులను, వ్యాధులను కనుగొన్నారు. వాటి లక్షణాలను అతని ''డయాగ్నస్టికు హ్యాండ్ బుక్కు''లో వర్ణించారు. ఇందులో అనేక మూర్చ రోగ రకాలు, సంబంధిత చికిత్సలు వారి రోగ నిర్ధారణ రీతితో ఉన్నాయి.<ref>మార్టెన్ స్టోల్ (1993), ''బాబిలోనియాలో మూర్చరోగం'' , p. 5, [[బ్రిల్ ప్రచురణకర్తలు]], ISBN 90-72371-63-1.</ref> === సాంకేతిక పరిజ్ఞానం === మెసొపొటేమియా ప్రజలు అనేక సాంకేతిక విజ్ఞానాలను కనిపెట్టారు. ఇందులో ఖనిజం, కాంస్య-పనితనం, అద్దం, దీపాల తయారీ, బట్టలు నేయడం, వరద నియంత్రణ, నీటి నిలవ, నీటి పారుదల ఉన్నాయి. వారు ప్రపంచంలోని మొదటి [[కంచుయుగం]] ప్రజలుగా భావించబడుత్న్నారు. ప్రారంభంలో వారు కంచు, రాగి, బంగారాన్ని ఉపయోగించారు తర్వాత వారు [[ఇనుము]]ను వాడారు. రాజభవనాలను ఈ ఖరీదైన వందల కిలోగ్రాముల ఖనిజాలతో అలంకరించేవారు. ఇంకా రాగి, కాంస్యం, ఉక్కు కవచాల కొరకు అలానే కత్తులు, బాకులు, బల్లెంలు, గదలు వంటి వివిధ ఆయుధాల తయారీ కొరకు ఉపయోగించారు. పురాతన కాలం నాటి పంపు రకం ఆర్కిమెడిస్ స్క్రూ, క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్దంలో " బాబిలోను వేలాడే తోటలు ", నినెవెహు వద్ద నదీ వ్యవస్థ కొరకు మొదట దీనిని అస్సిరియా రాజు సెన్నచెరిబు ఉపయోగించాడు. తర్వాత ఇది ఇంకా విపులంగా క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో ఆర్కిమెడిసుచే చెప్పబడింది.<ref>స్టేఫ్నీ డాలీ, జాన్ పీటర్ ఒలేసన్ (జనవరి 2003). "సెన్నచేరిబ్, ఆర్కిమెడిస్, నీటి స్క్రూ: ప్రాచీన ప్రపంచంలో కనిపెట్టడం యొక్క సందర్భం", ''సాంకేతికత, సంస్కృతి'' '''44''' (1).</ref> మెసొపొటేమియా తరువాత పార్థియా (సస్సానిదు) కాలాలలో మొదటి బ్యాటరీలను బాగ్దాదు బ్యాటరీగా నిర్మించింది.<ref name="BBC">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4450052.stm |last=Twist |first=Jo |title=Open media to connect communities |publisher=BBC News |date=20 November 2005 |accessdate=2007-08-06}}</ref> == మతం == మతం మొదట నమోదుకాబడిన నాగరికతలలో మెసొపొటేమియా ఒకటి. మెసొపొటేమియా వారు ప్రపంచం సమతల పళ్ళెం{{Citation needed|date=June 2009}}గా ఉందని, చుట్టూ పెద్ద ఖాళీల స్థలం ఉందని, దాని పైన స్వర్గం ఉందని విశ్వసించారు. వారు నీరు అన్నిచోట్ల, పైన, క్రింద, ప్రక్కన ఉన్నట్లు భావించారు. ఇంకా విశ్వం విస్తారమైన సముద్రం నుండి పుట్టినట్లు విశ్వసించారు. మెసొపొటేమియా మతం బహుదేవతారాధనతో కూడి ఉంది. పైన వర్ణించిన విశ్వాసాలు మెసొపొటేమియా వారిలో సాధారణం అయినప్పటికీ ప్రాంతీయ వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. విశ్వం కొరకు సుమేరియను పదం అన్-కి, ఇందులో అన్ దేవుడు అనే పదాన్ని సూచించగా కి(KI) దేవతను సూచిస్తుంది. వారి కుమారుడు ఎన్లిలు. ఇతను వాయు దేవుడు. వారు ఎన్లిలును అతి శక్తివంతమైన దేవుడిగా విశ్వసించారు. గ్రీకులు, యూదులు, రోమన్లకు జూపిటరు ఉన్నట్టు ఆయన పాథియన్ల ముఖ్య దేవుడు. సుమేరియన్లు తత్వశాస్త్రపరమైన ప్రశ్నలను వేసుకున్నారు. వీటిలో: మనం ఎవరు?, మనం ఎక్కడ ఉన్నాం?, మనం ఇక్కడికి ఎలా వచ్చాం? లాంటివి ఉన్నాయి. వారి దేవుళ్ళచే అందించబడిన వివరణలను ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలుగా ఆరోపించారు. == సెలవదినాలు, విందులు, పండగలు == ప్రాచీన మెసొపొటేమియన్లు ప్రతినెలా దైవకార్యాలు చేసేవారు. ప్రతి మాసానికి ప్రత్యేకమైన పూజావిధానాలు, పండుగల అంశాలను ముఖ్యంగా ఆరు అంశాలు నిర్ణయిస్తాయి: # చంద్రుడు కళ; <br />వృద్ది చెందుతున్న చంద్రుడు (పుష్కలం, అభివృద్ధి); <br />బలహీనంగా ఉన్న చంద్రుడు (తిరోగమనం, పరిణామ వ్యతిరేకం, పాతాళం పండగలు); # వార్షిక వ్యవసాయ చక్రం కళ; # సౌర సంవత్సరం విఘవత్తులు, అయనాంతాలు; # నగరం, దాని పవిత్రమైన భక్తులు; # సార్వభౌముడి పాలన విజయం; # ముఖ్యమైన చారిత్రాత్మక సంఘటనల స్మారకోత్సవాలు(కనుగోనటం, సైనిక విజయాలు, గుడి సెలవు దినాలు, మొదలైనవి.) === ప్రధాన దేవుళ్ళు, దేవతలు === * అను:- సుమేరియను ఆకాశ దేవుడు. ఆయన కిని వివాహం చేసుకున్నాడు. కానీ కొన్ని మెసొపొటేమియా మతాలలో అతని భార్య పేరును ఉరసుగా పిలిచారు. పన్తియోనులో ఇతనిని చాలా ముఖ్య దేవుడిగా భావించినప్పటికీ, పురాణాలలో ఇతను ఎక్కువగా నిదానమైన పాత్రను తీసుకున్నారు, ఎన్లిల్ అత్యంత శక్తివంతమైన దేవుడి స్థానానికి అనుమతించారు. * ఎన్లిలు:- ఆరంభంలో మెసొపొటేమియా మతంలో శక్తివంతమైన దేవుడిగా ఉన్నాడు. అతని భార్య నిన్లిలు, అతని పిల్లలు ఇస్కురు (కొన్నిసార్లు), నన్నా - సుయను, నెర్గాలు, నిసాబా, నమ్టారు, నినుర్ట (కొన్నిసార్లు), పబిల్సాగు, నుషు, ఎన్బిలులు, ఉరసు జబబ, ఎన్నుగి. పన్తియోను ముఖ్య దేవుడిగా ఉన్న ఇతని స్థానాన్ని మొదట మార్డుకు, తరువాత అషురు తీసుకున్నారు. * ఇరిడు:- ఎంకి (Ea)దేవుడు. ఇతను వాన దేవుడు. * మార్డుకు:- బాబిలోను ప్రధాన దేవుడు. బాబిలోను అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు పురాణాలు మార్డుకు వాస్తవ స్థానమైన వ్యవసాయ దేవుడి స్థానం ఉంది. పన్తియోనులో ప్రధాన దేవుడి స్థానానికి పెంచాయి. * అషురు:- అస్సిరియను సామ్రాజ్య దేవుడు. అలానే అస్సిరియన్లు అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు వారి నమ్మకాలు అషురుని ముఖ్యస్థానంలోకి తీసుకుని వచ్చాయి. * గుల (ఉటు):- (సుమేరియనులో), షమాషు (అక్కాడియనులో) సూర్య దేవుడు, న్యాయ దేవుడు. * ఎరెష్కిగలు:- దిగువస్థాయి ప్రపంచం దేవత. * నాబు:- మెసొపొటేమియా లిపి దేవుడు. అతను చాలా మేధావి. ఆయన వ్రాసే సామర్థ్యానికి మెప్పును పొందాడు. కొన్ని ప్రదేశాలలో స్వర్గం, భూమి నియంత్రణలో ఆయన ప్రమేయం ఉందని విశ్వసిస్తున్నారు. తరువాత కాలలో అతని ప్రాముఖ్యత గణనీయంగా పెరిగింది. * నినుర్త:- సుమేరియను యుద్ద దేవుడు. ఆయన నాయకుల దేవుడు కూడా. * ఇస్కురు (అడాదు):- తుపాను దేవుడు. * ఎర్రా:- బహుశా కరువు దేవుడు. ఆయన తరచుగా అడాదు, నెర్గాలులో వ్యర్ధాన్ని భూమిమీద వేయడానికి సంబంధించి చెప్పబడుతుంది. * నెర్గాలు:- బహుశా ప్లేగు దేవుడు. అతను ఎరెష్కిగలు భర్త. * పజుజు (జు):- కీడు దేవుడు, ఎన్లిలు రాజవంశంలోని ఫలకాలను దొంగిలించిన ఫలితంగా అందుకొరకు చంపబడ్డాడు. అతను నయంకాని రోగాలను కూడా తీసుకువచ్చాడు. === పూడ్చిపెట్టటం === మెసొపొటేమియా ప్రాంతాలలో త్రవ్వబడిన వందలకొద్దీ సమాధులు మెసొపొటేమియా సమాధిచేసే అలవాట్ల సమాచారాన్ని వెల్లడిచేశాయి. ఉరు నగరంలో, చాలా మంది ప్రజలు వారి ఇళ్ళ క్రింద కుటుంబ సభ్యులను సమాధులలో పూడ్చిపెట్టారు (కాతల్హుయుకులో ఇలాంటిది ఉంది). కొంతమంది చాపలలో, కొంతమంది తివాసీలలో చుట్టబడి కనిపించారు. అనారోగ్యులైన పిల్లలను పెద్ద "జాడి"లో పెట్టి కుటుంబ పూజామందిరంలో ఉంచుతారు. మిగిలినవి నగరం మూకుమ్మడి శ్మశానాలలో కనుగొనబడ్డాయి. 17 సమాధుల లోపల విలువైన వస్తువులు ఉన్నాయి; ఇవి రాజకుల సమాధులుగా భావించబడ్డాయి. == సంస్కృతి == === సంగీతం, పాటలు, వాయిద్య పరికరాలు === దేవుళ్ళ కొరకు కొన్ని పాటలు వ్రాయబడ్డాయి. కానీ అవి చాలా వరకు ముఖ్య సంఘటనలు వర్ణించడానికి వ్రాయబడినాయి. అయినప్పటికీ సంగీతం, పాటలు రాజులను వినోదింపచేసాయి. వీటిలో ఇళ్ళలలో, మార్కెట్టు కూడలిలో ప్రదర్శించే పాటలు, నృత్యం సాధారణ వ్యక్తులు కూడా ఆనందింపజేసాయి. పిల్లల కొరకు కూడా పాటలు పాడారు. వాటిని వారు వారి పిల్లలకు వారసత్వంగా అందించారు. అందువలన ఈ పాటలు అనేక తరాలకు ఎవరో మరొకరు అందించే వరకు ఇలా కొనసాగాయి. ఈ పాటలు చారిత్రాత్మక సంఘటనల సమాచారాన్ని శతాబ్దాలు తరువాత కూడా అందించడానికి ఒక సాధనంగా అయ్యాయి. దాని ఫలితంగా ఇవి ఆధునిక చరిత్రకారులకు చేరాయి. ఔడు (అరబిక్:العود) నేది ఒక చిన్న, తీగల సంగీత వాద్యపరికరం. దక్షిణ మెసొపొటేమియాలో 5000 సంవత్సరాల క్రితం ఉరుకు కాలంలో ఔడు పురాతన చిత్రకళా సేకరణ ఉంది. ఇది ఒక మూసివేయబడిన స్థూపంలో ప్రస్తుతం డాక్టరు. కోల్లోను సేకరించబడి బ్రిటిషు వస్తుప్రదర్శనలో ఉంచబడింది. ఈ బొమ్మ ఒక మహిళా ఆమె వాద్యపరికరాలతో పడవ మీద వంగి కూర్చొని కుడి-చేతితో వాయిస్తూ ఉంటుంది. ఈ పరికరం వందలసార్లు మెసొపొటేమియా చరిత్రలో, తిరిగి ప్రాచీన ఈజిప్టులో 18వ రాజవంశం తరువాత కాలాలో పొడవైన పొట్టిగా ఉన్న రూపాలతో కనిపించాయి. ఔడును ఐరోపా ల్యూటుకు మార్గదర్శిగా ఉంది. దీని పేరును అరబికు పదం العود ఆల్-‘ఉడ్ 'ది వుడ్' నుంచి తీసుకోబడింది. బహుశా ఇది ఔడు తయారుచేయబడిన చెట్టు నుండి ఈ పేరు తీసుకొని ఉండవచ్చు. (అరబికు పేరు, ఖచ్చితమైన శీర్షికతో, 'ల్యూటు' పదం ఆధారంగా ఉంది.) === ఆటలు === అస్సిరియన్ రాజులలో వెటాడటం అనేది చాలా ప్రముఖక్రీడగా ఉంది. బాక్సింగు, కుస్తీ పట్లు, తరచుగా కళలలో కనిపించాయి. కొంతవరకు పోలో కూడా ప్రముఖంగా ఉంది. ఇందులో వ్యక్తులు గుర్రాల మీద కాకుండా వేరే వ్యక్తుల భుజాల మీద కూర్చొని ఆడతారు.<ref>{{cite book|author=Karen Rhea Nemet-Nejat|title=Daily Life in Ancient Mesopotamia|url=https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme|year=1998}}</ref> వారు మజోరు కూడా ఆడారు. ఈ ఆట రగ్బీ ఆటలాగా ఉంటుంది. కానీ చెక్కతో తయారు చేసిన బంతితో ఆడేవారు. వారు బోర్డు ఆట సెనెటు, బ్యాక్గమ్మొను లాంటివి ఆడేవారు. ఇప్పుడు దానిని "రాయలు గేం అఫ్ మా-అసెస్బ్లు" అని పిలుస్తుంటారు. === కుటంబ జీవితం === [[దస్త్రం:Babylonian marriage market.jpg|thumb|బాబిలోనియన్ వివాహ మార్కెట్, రాయల్ హొల్లోవే కళాశాల.]] మెసొపొటేమియా దాని చరిత్ర కాలంలో మరింత పితృస్వామిక సంఘంగా అయ్యింది. ఇందులో మగవారు ఆడవారికన్నా చాలా శక్తివంతంగా ఉంటారు. తోర్కిల్దు జకబ్సెను, ఇతరులు ప్రాచీన మెసొపొటేమియా సంఘాన్ని "పెద్దల సమాఖ్య"తో పాలించబడినట్లు సూచించారు. ఇందులో మగ వారు, ఆడవారు సమానంగా ప్రాతినిధ్యం వహించేవారు. కాలక్రమేణా మహిళల స్థానం పడిపోయి పురుషుల అధికారం అధికరించింది. పాఠశాల విద్య కేవలం రాజవంశీయులు, ధనవంతుల, విద్వాంసులు లేఖకులు, వైద్యులు, దేవస్థాన అధికారుల వంటి కుటుంబాలకు చెందిన వారి పిల్లలు మాత్రమే పాఠశాలకు హాజరయ్యే వారు. చాలా మంది అబ్బాయిలకు వారి తండ్రులు వర్తకం గురించి నేర్పించేవారు లేదా వర్తకం నేర్చుకొనటానికి శిక్షణ కొరకు బయటకు పంపేవారు.<ref>{{cite book|author=Rivkah Harris|title=Gender and Aging in Mesopotamia|url=https://archive.org/details/genderaginginmes0000harr|year=2000}}</ref> అమ్మాయిలు వారి తల్లులతో ఇళ్ళలోనే ఉండి ఇల్లు శుభ్రపరచటం, వంట నేర్చుకోవటం, చిన్న పిల్లలను చూసుకోవటం వంటి బాధ్యతలు వహించేవారు. కొంతమంది పిల్లలు ధాన్యాన్ని దంచటం లేదా పక్షులను శుభ్రంచేయటం వంటివాటిలో సహాయం చేశారు. మెసొపొటేమియాలో మహిళలకు చరిత్రలో ఆకాలానికి అసాధారణమైన [[హక్కులు]] ఉండేవి. వారు సొంత [[ఆస్తి]]ని సంపాదించుకోవచ్చు, ఒకవేళ వారివద్ద సరైన కారణం ఉంటే [[విడాకులు]] తీసుకుంటారు. == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[దస్త్రం:Metal production in Ancient Middle East.svg|thumb|ప్రాచీన మధ్య ప్రాచ్యం గనుల ప్రాంతాలు. పెట్టెల రంగులు: బ్రౌను, కాంస్యంలో ఎరుపు, తగరం బూడిద రంగులో, ఎరుపు పోకరంగులో ఉన్న ఉక్కు, బంగారం పసుపు రంగులో, వెండి తెలుపులో, లెడు నలుపు రంగులో ఉంటుంది. పసుపు ప్రాంతం పాషాణం కాంస్యాన్ని బూడిదరంగు ప్రాంతాలు తగరం కాంస్యాన్ని సూచిస్తుంది]] సుమెరు మొదటి ఆర్ధిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేశారు. అయితే బాబిలోనియన్లు ప్రాచీన ఆర్ధికశాస్త్రంను అభివృద్ధి చేశారు. ఇది ఆధునిక పోస్టు-కీనేసియను ఆర్ధికశాస్త్రంతో సరిపోల్చవచ్చు. కానీ "ఏదైనా పర్లేదు" అనే పద్ధతి ఉండేది.<ref name="Sheila">షీలా C. డౌ (2005), "అక్షాంశాలు, బాబిలోనియన్ ఉద్దేశ్యం: ఒక సమాధానం", ''పోస్ట్ కీనేసియన్ ఎకనామిక్స్ పత్రిక'' '''27''' (3), p. 385-391.</ref> == వ్యవసాయం == మెసొపొటేమియా భౌగోళిక స్వరూపం వ్యవసాయం నీటిపారుదల, మంచి కాలువలతోనే సాధ్యం అనితెలిపింది. మెసొపొటేమియా నాగరికత పరిణామం మీద వ్యవసాయం పరిపూర్ణమైన ప్రభావం ఉంది. నీటిపారుదల అవసరం కొరకు సుమేరియన్లు, తర్వాత అక్కాడియన్లు వారి నగరాలను టిగ్రిసు, యూఫ్రేట్సు ఇంకా ఈ నదుల శాఖలతో నిర్మించుకున్నారు. ఉరు, ఉరుకు వంటి కొన్ని అతిపెద్ద నగరాలు యుఫ్రేట్సు ఉపనదుల మార్గాన్ని తీసుకున్నాయి. అయితే ముఖ్యంగా లగాషు, టిగ్రిసు శాఖలమీద నిర్మించారు. ఈ నదులు చేప (ఆహారం ఎరువుగా ఉపయోగించారు), నీటిగట్టు మొక్కలు, బంక మన్ను (నిర్మాణ వస్తువులు), లాభాలను అందించాయి. మెసొపొటేమియాలో నీటిపారుదలతో ఆహార సరఫరా టిగ్రిసు, యూఫ్రేట్సు లోయలు ఈశాన్య భూభాగంలో సుసంపన్నమైన అభివృద్ధిలో భాగస్వామ్యం వహించాయి. ఇందులో జోర్డాను నదీ లోయ & ఇంకా నైలు ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ నది సమీపంలో ఉన్న భూమి సారవంతంగా ఉండి, పంటలకు సహకరిస్తుంది. నీటికి దూరంగా ఉన్న భూములు బీడుగా ఉండి నివాసయోగ్యంగా ఉండవు. అందువలన మెసొపొటేమియా స్థిర వాసులకు నీటిపారుదల చాలా అవసరం. ఇతర మెసొపొటేమియా నవీకరణలలో ఆనకట్టల ద్వారా నీటిని నియంత్రణ చేయటం, జలవాహికలను ఉపయోగించటం ఉన్నాయి. మెసొపొటేమియాలో ముందుగా సారవంతమైన భూములలో స్థిరపడినవారు మట్టిని త్రవ్వడానికి చెక్క, నాగలిని ఉపయోగించి బార్లీ, [[ఉల్లిపాయలు]], [[ద్రాక్ష]]లు, నూలుకోలు, [[ఆపిల్]] మొదలైన పంట నాట్లు వేసేవారు. మెసొపొటేమియా స్థిరవాసులు బీరు, ద్రాక్షసారాయి చేసిన మొదటివారుగా ఉన్నారు. అయినప్పటికీ నదులు జీవితాన్ని కొనసాగించడానికి సహకరించినప్పటికీ అవి వరదలతో ముంచెత్తి నగరాలను నాశనం చేసాయి. ఊహించలేని మెసొపొటేమియా [[వాతావరణం]] తరచుగా వ్యవసాయదారులకు సమస్యాత్మకంగా ఉంటుంది; వరదలు పంటలు, ఆహారం సహకార వనరులు [[ఆవులు]], గొర్రెల వంటివాటిని నాశనం చేశాయి. ఫలితంగా మెసొపొటేమియాలో వ్యవసాయంలో నైపుణ్యం చేరింది. వ్యవసాయదారులు సాగుపనిని పూర్తి చేయటానికి కొంత మినహాయింపులతో బానిసల మీద ఆధారపడలేదు. బానిసత్వ అభ్యాసంలో అనేక ఆపదలు (అవి [[బానిస]] పారిపోవటం/[[తిరుగుబాటు]] వంటివి) ఉన్నాయి. == ప్రభుత్వం == మెసొపొటేమియా భౌగోళికాకృతి ఈ ప్రాంతం రాజకీయ అభివృద్ధి మీద బలమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. నదుల ప్రవాహాలలో సుమేరియను ప్రజలు వారి మొదటి నగరాలను విస్తారమైన స్థలాలతో సంచార జాతులు తిరిగిన చిత్తడినేలలతో వేరుచేయబడిన నీటిపారుదలా కాలువలతో నిర్మించుకున్నారు. ఒంటరిగా ఉన్న నగరాలలో సమాచారమార్పిడి చాలా కష్టం, కొన్ని సార్లు అపాయకరం. అందుచే ప్రతి సుమేరియను నగరం నగర-రాజ్యంగా అయ్యింది. ఇవి స్వతంత్రంగా ఉండి, తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని రక్షించుకున్నాయి. కొన్నిసార్లు ఒక నగరం ఆ ప్రాంతాన్ని జయింగించి ఐక్యం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ అలాంటి ప్రయత్నాలు శతాబ్దాలుగా నిరోధించబడి విఫలమయ్యాలి. ఫలితంగా సుమెరు రాజకీయ చరిత్రలో నిరంతరం యుద్ధాలు ఉండేవి. న్నాటుం సుమేరును ఐక్యంచేసాడు. కానీ ఏకీకరణ స్వల్పంగా తరువాత అక్కాడియన్లు సుమేరియాను క్రీ.పూ.2331లో గెలిచినప్పుడు పరాజయం పొందింది. అక్కాడియను సామ్రాజ్యం ఒక తరంపాటు కొనసాగిన మొదటి విజయవంతమైన సామ్రాజ్యంగా ఉంటూ శాంతియుతంగా రాజులు కొనసాగటం కనిపించింది. ఆ సామ్రాజ్యం పోలిస్తే తక్కువకాలం ఉంది. కొన్ని తరాలలోనే బాబిలోనియన్లు వారిని ఓడించారు. === రాజులు === మెసొపొటేమియన్ల నమ్మకంప్రకారం వారి రాజులు, రాణులు దివి నుండి నగరాలకు దివచ్చిన దేవుళ్ళని విశ్వసించారు. కానీ ప్రాచీన ఈజిప్షియన్లులా కాకుండా వారు వారి రాజులు నిజమైన దేవుళ్ళుగా ఎప్పుడూ విశ్వసించలేదు.<ref name="Robert Dalling 2004">{{cite book|author=Robert Dalling|title=The Story of Us Humans, from Atoms to Today's Civilization|year=2004}}</ref> చాలా మంది [[రాజులు]] తమకితామే “విశ్వంకే రాజు” లేదా “గొప్ప రాజు” అని పేర్లను పెట్టుకున్నారు. ఇంకొక సాధారణ పేరు “కాపరి”, ఎందుకంటే రాజులు ప్రజల యోగక్షేమాలను చూసుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ప్రముఖ మెసొపొటేమియా రాజులలో: లగాషు రాజు ఎన్నాటుం ఇతను మొదటి సామ్రాజ్యాన్ని (స్వల్ప-కాలం ఉన్న)స్థాపించాడు. అక్కాడు, సార్గోను అనే రాజు మెసొపొటేమియా మొత్తం జయించి మొదటి సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించి దానికి స్థాపకుడయ్యాడు. హమ్మురాబి మొదటి బాబిలోనియను సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. టిగ్లతు-మూడవ పిలేసెరు నూతన-అస్సిరియను సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. నెబుచాడ్నెజ్జారు నూతన-బాబిలోనియా సామ్రాజ్యంలో అతి శక్తివంతమైన రాజుగా ఉన్నాడు. ఆయన నాబు దేవుని కుమారుడుగా భావించబడ్డాడు. ఆయన స్యాక్స్రేసు కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నాడు. నెబుచాడ్నెజ్జారు పేరు అర్ధం: నాబో సింహాసనంనాన్ని రక్షించు! బాబిలోనియా ఆఖరి రాజు బెల్షెడెజ్జారు ఇతను నబోనిడుసు కుమారుడు. ఇతని భార్య నిక్టోరిసు నెబుచాడ్నెజ్జారు కుమార్తె. === అధికారం === అస్సిరియా [[సామ్రాజ్యం]]గా విస్తరించిన తరువాత అది రెండు చిన్న భాగాలుగా విభజింపబడింది. సామ్రాజ్యం [[జిల్లా|జిల్లాలు]]గా విభజించబడింది. ఇందులో ప్రతిదానికీ వాటి ముఖ్య నగరాల పేర్లు పెట్టారు. ఇందులో నినెవెహు, సమారియా, [[డమాస్కస్|డమాస్కసు]], అర్పాడు వంటివి ఉన్నాయి. వాటికి సొంత [[గవర్నరు]] ఉండేవారు, ఇతను ప్రజల పన్ను వ్యవహారం పరిశీలించాలి. ఆయన [[యుద్ధం|యుద్ధానికి]] [[సిపాయి]]లను పిలవాలి, [[దేవాలయం|గుడి]] నిర్మించేటప్పుడు కూలీలను సరఫరాచేయాలి. శాసనాలు అమలుచేయడానికి ఆయన బాధ్యుడిగా ఉండాలి. ఈ విధంగా ఉంటే అస్సిరియాలాగా సామ్రాజ్యం మీద నియంత్రణ ఉంచడం సులభతరం అవుతుంది. అయినప్పటికీ సుమేరియనులో చాలా చిన్న రాజ్యంగా ఉన్న బాబిలోను [[హమ్మురాబి]] పాలనలో వేగవంతంగా పురోగతిని సాధించింది. ఆయన “శాసన కర్త”గా పేరొందాడు. త్వరలోనే [[బాబిలోన్|బాబిలోను]] మెసొపొటేమియా ప్రధాన నగరాలలో ఒకటిగా అయ్యంది. దీనిని తర్వాత బాబిలోనియా ("దేవతల ముఖద్వారం.") అని పిలిచారు. తరువాత ఇది గొప్ప చరిత్ర కేంద్రాలలో ఒకటిగా అయ్యింది. === సాయుధయుద్ధం === [[దస్త్రం:PLATE3BX.jpg|thumb|అస్సిరియన్ సైనికులు, ది హిస్టరీ అఫ్ కాస్ట్యూమ్ బ్రాన్ &amp; స్క్నీడెర్ (ca. 1860).]] నగర-రాజ్యాలు అభివృద్ధి ప్రారంభంతో వారి ప్రభావపరిధిని విస్తరించాయి. ఇతర నగర-రాజ్యాలలో వివాదాలను (ముఖ్యంగా భూములు, కాలువల విషయంలో) జరిగాయి. పెద్ద యుద్ధం జరగని వందల సంవత్సరాల ముందు ఈ వాదనలను ఫలకాలలో నమోదు చేశారు - క్రీ.పూ.3200లో జరిగిన యుద్ధం మొదటి నమోదు చేయబడింది. కానీ క్రీ.పూ 2500 నాటిదాకా సాధారణమైన యుద్ధాలు మాత్రమే జరిగాయి. ఈ సందర్భంలో మెసొపొటేమియా [[రాజకీయాలు|రాజకీయ]] వ్యవస్థ సాయుధయుద్ధంతో ఏకమయ్యింది. ఇక్కడ ఒక మధ్యస్థంగా ఉన్న నగరం రెండు విరోధ నగరాల కొరకు వివాద పరిష్కర్తగా పనిచేయవచ్చు. నగరాల మధ్య సంఘాలను ఏర్పరచడం, ప్రాంతీయ రాజ్యాల ఏర్పాటుకు ఇది సహాయపడింది.<ref name="Robert Dalling 2004"/> సామ్రాజ్యాలు ఏర్పడినప్పుడు వారు అందరూ విదేశీ దేశాలతో [[యుద్ధం]] చేయటానికి వెళ్ళారు. ఉదాహరణకి సార్గోను రాజు, సుమేరు అన్ని నగరాలను, మరీ లోని కొన్ని నగరాలను జయించాడు. తర్వాత ఉత్తర [[సిరియా]]తో యుద్ధం చేయడానికి వెళ్ళాడు. చాలా బాబిలోనియను రాజభవన గోడలు విజయవంతమైన యుద్ధాల చిత్రాలతో, విరోధులు అత్యవసరంగా పారిపోవటం లేదా చెట్ల వెనక దాక్కొనే చిత్రాలతో అలంకరింపబడినాయి. సుమెరు రాజు గీల్గమేష్‌లో రెండు భాగాలు దైవత్వం ఒక భాగం మానవత్వం ఉందని విశ్వసించేవారు. అతనిమీద [[పురాణములు|పురాణ]] కథలు, కవితలు ఉన్నాయి. వీటిని అనేక తరాలకు అందించారు. ఎందుకంటే ఆయన చాలా ముఖ్యమైనవని భావించే అనేక సాహసాలను చేశాడు. అనేక [[యుద్ధాలు]], పోరాటాలలో విజయం సాధించాడు. === శాసనాలు === హమ్మురాబి రాజు, అతని శాసనాల రూపొందించడానికి పేరుగాంచాడు. వీటిని "[[ హమ్మురాబి కోడ్]] " (ఏర్పాటు ca. క్రీ.పూ.1780) అంటారు. ఇది పురాతన శాసనాల వర్గాలలో ఒకటి. ప్రాచీన మెసొపొటేమియా గురించిన అంశాలలో పరిశోధనకు ఇది ఉత్తమ ఉదాహరణగా భావించబడుతుంది. ఆయన మెసొపొటేమియా కొరకు చేసిన 200కు పైగా శాసనాల గురించి తెలుసుకోవడానికి ''ఫర్ మోర్ ఇన్ఫర్మేషన్, సీ [[హమ్మురాబి]] అండ్ " కోడ్ అఫ్ హమ్మురాబి " చూడండి.'' ''ఇంకా చూడండి: " లాస్ అఫ్ ఎష్నున్నా, కోడ్ అఫ్ ఉర్-నమ్ము.'' == వాస్తుకళ == ప్రాచీన మెసొపొటేమియా వాస్తుకళ అధ్యయనం గురించి లభ్యమవుతున్న పురావస్తుశాస్త్ర ఆధారాలు భవంతుల చిత్రాలు భవంతుల నిర్మాణ విధానాల మీద, ఖండికలు మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. [[సాహిత్యం]] సాధారణంగా గుళ్ళు, రాజభవనాలు, నగర కుడ్యాలు గేట్లు ఇంకా ఇతర స్మారక భవంతుల మీద కేంద్రీకృతమయ్యింది. కానీ అప్పుడప్పుడూ ఇంటి గోడలమీద కూడా వాస్తుకళ చూడవచ్చు.<ref>{{cite book|first=Sally|last=Dunham|chapter=Ancient Near Eastern architecture|title=A Companion to the Ancient Near East|url=https://archive.org/details/companiontoancie0000unse_w7h9|editor=Daniel Snell|location=Oxford|publisher=Blackwell|year=2005|pages=[https://archive.org/details/companiontoancie0000unse_w7h9/page/266 266]–280|isbn=0-631-23293-1}}</ref> పురావస్తుశాస్త్ర ఉపరితల పరీక్షలు ఆరంభ మెసొపొటేమియా నగరాలలో పట్టణ ఆకృతి అధ్యయనం చేయడానికి కూడా అనుమతించాయి. ఆరంభ మెసొపొటేమియా పురావస్తు పరిశోధనలో ముఖ్యమైనవి క్రీ.పూ.4వ సహస్రాబ్ధికి చెందిన ఉరుకు దేవాలయ ప్రాంగణాలు, డియాల నది లోయలోని ఆరంభ రాజవంశ కాలానికి చెందిన రాజభవనాల ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఖఫజ, టెల్ అస్మారు, ఉరు మూడవ రాజవంశం శిథిలాలు నిప్పురు (ఎన్లిలు ప్రదేశం), ఉరు (నన్నా ప్రదేశం) ఉన్నాయి. మధ్య [[కంచుయుగం]]నికి చెందిన సిరియను-టర్కిషు ప్రాంతాలలోని ఎబ్ల, మరీ, అలఖు, అలెప్పో, కుల్టేపే ఉన్నాయి. తుది కాంస్య యుగానికి చెందిన రాజభవనాలు బోగజ్కోయి (హత్తుష), ఉగారిటు, అషురు, నుజి ఉన్నాయి. ఇనుప యుగానికి చెందిన రాజభవనాలు, గుళ్ళు అస్సిరియా (కల్హు (నిమ్రుదు), ఖోర్సాబాదు, నినెవెహు), బాబిలోనియను (బాబిలోను), ఉరర్టియను (తుష్ప (వాన్ కలేసి), కావుస్టేపే, అయనిస్, అర్మవిరు, ఎరెబుని, బస్టాం), నూతన-హిట్టిటే ప్రదేశాలు (కర్కమిసు, టెల్ హలఫు, కరటేపే)లో ఉన్నాయి. నిప్పురు, ఉరు వద్ద లభించిన పురాతన బాబిలోనియను శిథిలాలలోని ఇళ్ళు పేరొందాయి. భవంతి నిర్మాణం మీద పాఠ్యాంశ ఆధారాలు సంబంధిత పురాణాలతో పాటు, చివర 3వ మిల్లినియానికి చెందిన గుడియా స్థూపాలు, అలానే అస్సిరియను, [[ఇనుప యుగం]]నికి చెందిన బాబిలోనియను రాజ ముద్రలు ముఖ్యమైనవి. === గృహాలు === మెసొపొటేమియా గృహాన్ని నిర్మించటానికి ఉపయోగించే వస్తువులు ఈనాడు వాడబడుతున్నవే: [[మట్టి]] [[ఇటుక]], మట్టి పట్టీ, [[కలప|కొయ్య]] [[తలుపులు]], ఇవన్నీ నగరం చుట్టుపక్కలా సహజంగా లభ్యమయ్యేవి,<ref>{{cite book|author=Nicholas Postgate, J N Postgate|title=Early Mesopotamia: Society and Economy at the Dawn of History|url=https://archive.org/details/earlymesopotamia00post|year=1994}}</ref> అయినప్పటికీ వర్ణించిన ఆ కాలంలోచెక్క సహజంగా అంతబాగా చేయబడలేదు. చాలా గృహాలు చతురస్ర గది కేంద్రంగా, మిగిలిన గదులు వాటితో కలపబడి ఉన్నప్పటికీ పరిమాణంలో చాలా వ్యత్యాసం ఉంది. గృహాలను కట్టడానికి ఉపయోగించే వస్తువులు సూచించే దాని ఆధారంగా వాటిని అక్కడ నివసించేవారే నిర్మించారని తెలుస్తోంది. [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/282/5393/1442]. [[పేదరికం|పేద]] ప్రజలు పాడైపోయే వస్తువులతో, నగరం బయట వెదురు మొక్కల వంటివాటితో గృహాలను నిర్మించుకునేవారు. కానీ దీనికి సరైన ఆధారం చాలా తక్కువగా ఉంది.<ref>{{cite book|author=Susan Pollock|title=Ancient Mesopotamia|url=https://archive.org/details/ancientmesopotam0000poll|year=1999}}</ref> === రాజభవనం === ప్రారంభ మెసొపొటేమియా ప్రముఖుల రాజభవనాల అతిపెద్ద ప్రాంగణాలను తరచుగా ధారాళమైన వ్యయంతో అలంకరించేవారు. ఆరంభ ఉదాహరణలు దియాలా నదీలోయ ప్రాంతాలలోని ఖఫజ, టెల్ అస్మార్ వంటి నిర్మాణాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. క్రీ.పూ. 3 వ సహస్రాబ్ధానికి చెందిన [[భవనాలు]] అతిపెద్ద సాంఘిక-ఆర్ధిక సంస్థలుగా పనిచేశాయి. అందువలన ప్రైవేటు, గృహ విధులతో వారు కళాకారులు పనిచేసే ప్రాంతాలను, [[ఆహారం|ఆహార]] నిల్వగృహాలను, పండుగల ఆవరణలను, విగ్రహాలతో సంబంధం ఉన్న వాటిని ఏర్పరచారు. ఉదాహరణగా ఉరు వద్ద పేరొందిన "గిపారు" (లేదా సుమేరియన్లో గిగు-పారు-కు), ఇక్కడ చంద్ర దేవుడు నన్నా పూజారుల వసతిగృహాలు అతిపెద్ద ప్రాంగణాలతో అనేక ఆవరణలు, ప్రదేశాలు, చనిపోయిన పూజారుల కొరకు పూడ్చిపెట్టే గదులు, ఒక సమావేశ మందిరం, మొదలైనవి ఉండేవి. [[సిరియా]]లో మరీ సమీపంలో నిర్వహించిన త్రవ్వకాలలో ఇలాంటి మెసొపొటేమియా రాజభవనం అవశేషాలు (ఇది పురాతన బాబిలోనియను కాలంనాటిది) లభించాయి. ==== ఇనుప యుగం ==== ఇనుప యుగం నాటి అస్సిరియను రాజభవనాలు ముఖ్యంగా కల్హు (నిమ్రుదు), డురు షర్రుకిను (ఖోర్సాబాదు), నినువా (నినెవెహు) లోని గోడలమీద చిత్రాలతో, పాట్యాంశాలతో ప్రమఖ్యత సంతరించుకున్నాయి. ఇవి మొత్తం ఆర్థోస్టాటు అనబడే రాళ్ళ [[బండ]]లమీద చెక్కారు. ఈ చిత్రాలలో రాజుల సైనిక, పౌర విజయాల సాంప్రదాయ సన్నివేశాలు, ఇతివృత్తాంతాలు ఉన్నాయి. గేట్లు, ముఖ్య ద్వారాల ప్రక్కలు అధిక శిల్పకళతో పురాణ పాత్రలతో నిండి ఉంటాయి. పెద్ద, చిన్న సభలలో ఇనుప యుగం ఈ భవనాల వాస్తుకళా అమరిక యేర్పరచబడ్డాయి. సాధారణంగా అనేక ఉత్సవ సభలకు రాజు సభామంటపం తెరిచిఉంటుంది. ఇక్కడ ముఖ్యమైన రాజ సమాఖ్యలు సమావేశమవుతారు. రాష్ట్ర ఉత్సవాలు ఇక్కడ జరుపుతారు. అస్సిరియా రాజభవనాలలో దంతపు కొయ్య వస్తువులు అధికంగా కనిపిస్తూ ఆ సమయంలో ఉత్తర సిరియా నూతన-హిట్టిటే రాజభావనాలతో ఉన్న సంబంధాన్ని చూపిస్తున్నాయి. అలంకార బాండ్లు చెక్క గేట్లు, కాంస్యంతో అలంకరించడం కూడా ఇందుకు చక్కటి ఋజువుగా ఉన్నాయి. === జిగ్గురట్లు === జిగ్గురట్లు అనేవి అతిపెద్ద సూచ్యాకార [[దేవాలయం|గుడి]] గోపురాలు. ఇవి ప్రాచీన మెసొపొటేమియా లోయ, పాశ్చాత్య ఇరాను పీటభూమిలో నిర్మించబడ్డాయి. వేదికల ఆకృతిలో మెట్ల పిరమిడు ఆకృతిలో ఒకొక్క స్థాయిగా (అంచు) దిగుతూ ఉంటుంది. మెసొపొటేమియాలో, సమిపప్రాంతాలలో 32 జిగ్గురట్లు ఉన్నాయి. వీటిలో 38 [[ఇరాక్|ఇరాకు]]లో, 4 [[ఇరాన్]]లో ఉన్నాయి. ముఖ్యమైన జిగ్గురట్లు నాసిరియా, [[ఇరాక్|ఇరాకు]] వద్ద " గ్రేట్ జిగ్గురటు ఆఫ్ ఉరు, [[బాగ్దాద్|బాగ్దాదు]], ఇరాకు వద్ద " జిగ్గురట్ ఆఫ్ అకర్ కుఫ్, [[ఖజకిస్తాన్]] ఇరానులోని చొఘ జంబిలు, ఈ మధ్యనే కనుగొనబడిన - కాషంసు, ఇరాను వద్ద సియల్కు ఇతరమైనవి ఉన్నాయి. జిగ్గురట్లను సుమేరియన్లు, బాబిలోనియన్లు, ఎలం మైట్లు, అస్సిరియన్లు స్థానిక మతాలకు స్మారకాలుగా నిర్మించారు. ఉబైదు కాల వేదికలు<ref name="Crawford, page 73">క్రాఫోర్డ్, పేజీ 73</ref> క్రీ.పూ. 4 వ సహస్రాబ్ధి నుండి క్రీ.పూ.6వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో అధికరించాయి. చాలా పిరమిడ్లలా కాకుండా జిగ్గురట్ల పైభాగం చదరంగా ఉంటుంది. సోపాన పిరమిడు శైలి ఆరంభ రాజ్యవంశ కాలం ముగింపు నుండి ఆరంభం అయ్యింది.<ref>క్రాఫోర్డ్, పేజీ 73-74</ref> నిర్మాణం తరుగుతూ పోతున్న మడతలులాగా దీర్ఘచతురస్రం, దీర్ఘవృత్తం, లేదా చతురస్ర వేదికలో నిర్మించారు. జిగ్గురటుకు సూచ్యాకార ఆకృతి ఉంది. సూర్యరశ్మిలో కాల్చిన [[ఇటుక]]లు జిగ్గురటులో ప్రధానంగా వాడబడిన కాల్చిన ఇటుక ముఖభాగం బయటకు కనిపించేటట్లు పెడతారు. ఈ ముఖభాగాలను అనేక రంగులలో ఉంచుతారు. వీటికి జ్యోతిష్యపరమైన ప్రాముఖ్యత కూడా ఉండి ఉండవచ్చు. రాజులు కొన్నిసార్లు వారి పేర్లను మెరుస్తున్న ఇటుకల మీద చెక్కించు కుంటారు. మడతల సంఖ్య 2-7 వరకు ఉంటాయి. శిఖరం వద్ద విగ్రహం లేదా గోపురం ఉంటుంది. విగ్రహం దగ్గరకు వెళ్ళటానికి మెట్ల క్రమాన్ని జిగ్గురటు ఒక వైపున ఉంచుతారు లేదా గుండ్రంగా ఉన్న మెట్లను క్రింద నుంచి శిఖరం వరకు ఉంచుతారు. జిగ్గురటు నిర్మాణం కొండలను పోలినట్లు ఉండాలని సూచించారు. కానీ చాలా కొద్దిగా వ్రాతపూర్వక, పురావస్తుపరిశోధనా ఆధారం ఈ పరికల్పనకు సహకారం ఇస్తుంది. ==== జిగురెటు నిర్మాణం ==== ఉరు వద్ద నున్న ఉరు-నమ్ము జిగ్గురటు ఆకృతిని మూడు-స్థాయిలలో నిర్మించారు. ప్రస్తుతం వాటిలో రెండు మాత్రమే సజీవంగా ఉన్నాయి. మొత్తం మట్టి ఇటుకలతో ఉన్న కట్టడం నిజానికి బట్టీలలో కాల్చిన ఇటుకల మొత్తాన్ని ముఖభాగంగా ఇచ్చారు మొదటి దిగువ స్థాయిలో 2.5 మీ ఉండగా రెండవ స్థాయిలో 1.15 మీ రెండవ దాని మీద వేదిక ఉంటుంది. ఈ కాల్చిన ప్రతి ఇటుక మీద ఒకే రాజు ముద్ర ఉంటుంది. వేదికల ఏటవాలు గోడలు ఆధారంగా ఉన్నాయి. పైకి వెళ్ళడానికి మార్గంగా మూడు అంతస్తుల మెట్ల మార్గం ఉంటుంది. ఇవన్నీ దిగిన తరువాత మొదటి - రెండవ వేదికల మధ్య ద్వారం ఉంటుంది. మొదటి వేదిక ఎత్తు 11 మీ అయితే రెండవ వేదిక ఎత్తు 5.7 ఎత్తు ఉంటుంది. మూడవ వేదిక పునఃనిర్మాణాన్ని జిగ్గురటు పురావస్తు పరిశోధకుడు నిర్మించి (లెనార్డు వూల్లె) గోపురం ఉంచారు. స్చోగా జంబిలు జిగ్గురటు పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞులు అధిక మొత్తంలో నీటిమోక్కల తాళ్ళను కనుగొన్నారు. ఇవి ప్రధాన జిగ్గురటుకు అడ్డంగా ఉన్నాయి. మట్టి ఇటుకల ముద్దను దగ్గరకు కట్టబడినాయి. ప్రాచీన మెసొపొటేమియన్లు నియరు ఈస్టు కేంద్రభాగంలో ఉన్నారు. ప్రస్తుతం అవి ఇరాకు, [[సిరియా]], టర్కీ లోని కొన్ని భాగాలలో ఉన్నాయి. ప్రాచీన మెసొపొటేమియా టిగ్రిసు, యూఫ్రేట్సు నదుల మధ్య ఉంది. సాహిత్య పరంగా మెసొపొటేమియా అర్ధం “రెండు నదుల మధ్య ఉన్న భూభాగం”. మెసొపొటేమియా దక్షిణ భాగంలో సుసంపన్నమైన అభివృద్ధి ఉంది. ఎందుకంటే మెసొపొటేమియాలోని ఎండాకాలాలు, చలికాలాలు ఉంటాయి. మెసొపొటేమియాలో మొదటి నగరం ఎరిడు. ==== నదులు ==== మెసొపొటేమియాలో నదులు జీవితం కొనసాగటానికి, ఆహారం పొందడానికి సహకరిస్తాయి. మెసొపొటేమియన్లు మట్టిని, భూములను తడుపుకొని వ్యవసాయం చేయటానికి నదులు సహకరించాయి. [[నదులు]] అపాయకారులుగా కూడా ఉన్నాయి. వరదలకు కారణంగా పంటలు, నాటిన గింజలు కొట్టుకు పోయేవి. మెసొపొటేమియన్ల జీవనశైలి మార్షు అరబ్బుల శైలికి సమానంగా ఉంది. వీరు టిగ్రిసు, యూఫ్రేట్సు నదుల మీద ఆధారపడి, నదీజలాలను వారికి సహాయపడేటట్లు వాడుకుంటారు. వర్షాకాలంలో కొన్నిసార్లు నదులు కొంతవరకు భూములను ముంచెత్తుతాయి. అందుచే ఎత్తులో ఉన్న భూభాగాన్ని నీటితో తడపరు. ఒకవేళ ఇది జరిగితే మెసొపొటేమియన్లు ఇతర ప్రజల ఇళ్ళకు వెళ్ళటానికి లేదా వరద ప్రాంతాలు కాని చోట్లకు వెళ్ళటానికి పడవలను ఉపయోగించవలసి వస్తుంది. నదులు మెసొపొటేమియన్ల జీవితాన్ని అనేకవిధాలుగా ప్రభావితం చేసాయి. ==== వ్యవసాయం ==== మెసొపొటేమియన్లు సంక్లిష్టమైన, జటిలమైన సాగు విధానాలు అనుసరించేవారు. ఎండా కాలంలో నీటిపారుదల కొరకు (వీటిని వారు తరచుగా బాగుచేయాల్సి, తిరిగి-తవ్వాల్సి వచ్చేది) కాలువలను ఉపయోగించారు. మెసొపొటేమియన్లు జాన్ని పైకి ఎత్తే బక్కెట్టు అనే సాధనం ఉండేది. ఇవి నీటిని కాలువలలో లోపలి తీసుకు వెళ్ళటానికి, పంటలకు నీరును తీసుకురావటానికి ఉపయోగపడింది. నీటిపారుదల చాలా ముఖ్యమైనది దాని వల్ల పంటలు పెరిగి చలికాలానికి సరిపోయే ఆహారాన్ని అందించడానికి సాధ్యమయ్యేది. మెసొపొటేమియాలో నీటిపారుదల ముఖ్యపాత్రను పోషించింది. ==== వ్రాత - భాషల సృష్టి ==== వ్రాతను, భాషను మొదట కనిపెట్టినది మెసొపొటేమియన్లు. [[ఆరంభం]]లో లిపి చాలా సులభతరంగా ఉంది. ఏమి చూపించుకోవాలనుకుంటున్నారో అది చూపించడం ఫలితంగా లిపి సంక్లిష్ట కీల ఆకృతిలో తయారయ్యింది. కీల భాషలో వందలకొద్దీ అక్షరాలూ ఉన్నాయి. మెసొపొటేమియన్లు మాట్లాడే భాష మెసొపొటేమియను అని పిలవరు కానీ సుమేరియను అంటారు. కీలభాషను అక్కాడియను, బాబిలోనియను, పర్షియను అనేక ఇతర భాషల ఉపయోగం కొరకు అమలుచేశారు. ==== వాణిజ్యం ==== మెసొపొటేమియా ప్రజలకు అవసరమైన ఆహారం వ్యవసాయదారులు పండించారు. కానీ వర్తకుల, కళాకారుల నుండి నగరాల సంపద వచ్చింది. మెసొపొటేమియా వర్తకానికి గొప్ప ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు. మెసొపొటేమియాలో సహజ వనరులు లేనికారణంగా అధికంగా ధాన్యం, బట్టల వ్యాపారం చేసేవారు. టిగ్రిసు, యూఫ్రేట్సు నదులు మెసొపొటేమియా వ్యాపారులు సరుకులు రవాణాచేయడానికి సహకరించాయి. వారు వస్తువులను సుదూరంగా ఆఫ్రికా, ఆసియా, ఐరోపాకు తరలిస్తూ వర్తకం చేసేవారు. మెసొపొటేమియాలో నాణేలు వాడలేదు. కానీ ప్రమాణాలు వెండి, ధాన్యాల బరువు మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. పన్నుల నుండి వచ్చిన ధనాన్ని యూఫ్రేట్సు మీద వారధి కట్టడానికి వెచ్చించి వ్యాపారం అభివృద్ధి చేయడానికి దోహదం చేశారు. వర్తకం లేకుండా ఉంటే మెసొపొటేమియా సులువుగా విఫలమయ్యేది. ==== చక్రం - వాహనం సృష్టి ==== క్రీ.పూ 3500 లో మెసొపొటేమియన్లు మొదటగా చక్రాలుకల వాహనాలను నిర్మించారు. వారు కుండలు చేసే చక్రంతో చక్రం తయారు చేసారు. తర్వాత ఉరుకులో చేశారు. ఈ విధంగా అధిక బరువున్న వస్తువులను మోసుకు వెళ్ళడానికి చేసే ప్రయత్నంలో మనిషి చక్రాన్ని కనుగొన్నాడు. అతను ఒక దూలం మీద చెక్క ముక్కను ఉంచి అతని వస్తువులను లాగటానికి ఉపయోగించాడు. చక్రం కనుగొని ఉండకపోతే ఆధునిక ప్రపంచం ఇలా ఉండేదికాదు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] == సూచనలు == === గమనికలు === {{reflist|colwidth=30em}} === ఉపయుక్త గ్రంథసూచి === * ''అట్లాస్ డే లా మెసొపోటామీ ఎట్ డు ప్రొచె-ఒరిఎంట్ ఎంసిఎన్'', బ్రెపోల్స్, 1996 ISBN |2503500463. * బెనోయిట్, ఆగ్నెస్; 2003. ''ఆర్ట్ ఎట్ ఆర్కేలోజీ: లెస్ సివిలైజేషన్స్ డు ప్రొచె-ఒరిఎంట్ ఎంసిఎన్'', మన్యుఎల్స్ డే ల్'ఏకల్ డు లౌవ్ర్. * [[జీన్ బొట్టేరో]]; 1987.''మెసొపోటామీ. '' ''లెక్రిట్యూర్, లా రైజన్ ఎట్ లెస్ డైక్స్'', గల్లిమార్డ్, కోల్. « ఫోలియో హిస్టిరే », ISBN |2070403084. * [[జీన్ బొట్టేరో]]; 1992. ''మెసొపొటేమియా: లిపి, తర్కం, దేవుళ్ళు'' . తర్జుమా. జైనబ్ బహ్రని, మార్క్ వాన్ డే మీరూప్ చేశారు, చికాగో విశ్వవిద్యాలయం ముద్రణ: చికాగో. * ఎడ్జార్డ్, డీత్జ్ ఒట్టో; 2004. ''గెస్చిచ్టే మెసొపోటామియన్స్. '' ''వాన్ డెన్ సుమేరేర్న్ బిస్ జు అలెగ్జాండర్ దెం గ్రోßఎం'', ముంచెన్, ISBN 3-406-51664-5 * హ్రౌడ, బార్తేల్, రేనే ఫీల్శిఫ్టార్; 2005. ''మెసొపోటామీన్. '' ''డై అంటికేన్ కుల్తురెన్ జ్విస్చెన్ యూఫ్రాట్ ఉండ్ టిగ్రిస్.'' ముంచెన్ 2005 (4. ఆఫ్ల్.), ISBN 3-406-46530-7 * జోంన్స్, ఫ్రాన్సిస్; 2001. ''డిక్శనైర్ డే లా సివిలైజేషన్ మెసొపోటామీయెన్నే'', రాబర్ట్ లఫ్ఫోంట్. * కోర్న్, వోల్ఫ్ గ్యాంగ్; 2004. ''మెసొపోటామిఎన్ - వీజ్ డేర్ జివిలైజేషన్. '' ''6000 జహ్రే హాచ్కుల్తురేన్ ఆన్ యూఫ్రాట్ ఉండ్ టిగ్రిస్'', స్టూట్ట్గార్ట్, ISBN 3-8062-1851-X * కుహ్ర్ట్, అమెలీ; 1995. ''ప్రాచీన నియర్ ఈస్ట్: c. '' ''3000-330 B.C'' . 2 Vols. రౌట్లేడ్జ్: లండన్, న్యూ యార్క్. * లివెరని, Mario; 1991. ''అన్టికో ఒరిఎంటే: స్టోరియా, సోసైటా, ఎకనోమియా'' . ఎడిటోరి లటేర్జా: రోమ. * మాథ్యూస్, రోగెర్: 2003. ''మెసొపొటేమియా యొక్క పురావస్తుతత్వ శాస్త్రం. '' ''సిద్దాంతాలు, విధానాలు'', లండన్ 2003, ISBN 0-415-25317-9 * మాథ్యూస్, రోగెర్; 2005. ''మెసొపొటేమియా యొక్క పురాతన చరిత్ర ముందు కాలం - 500,000 to 4,500 BC'', టర్న్హౌట్ 2005, ISBN 2-503-50729-8 * ఒప్పెన్హీం, A. లియో; 1964. ''ప్రాచీన మెసొపొటేమియా: మరణించిన నాగరికత యొక్క చిత్రం'' . చికాగో విశ్వవిద్యాలయం యొక్క ముద్రణ: చికాగో, లండన్. పునరావృతమైన ప్రచురణ ఎరికా రీనేర్ చేత, 1977 లో ముగించబడింది. * పొల్లాక్, సుసాన్; 1999.'' '' ''ప్రాచీన మెసొపొటేమియా: ఎప్పుడూ లేని ఎడెన్ '' . కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం ముద్రణ: కేంబ్రిడ్జ్. * పోస్ట్ గేట్, J. నికోలస్; 1992. ''పురాతన మెసొపొటేమియా: చరిత్ర యొక్క పురోగమనం వద్ద సంఘం, ఆర్ధికవ్యవస్థ '' . రూట్ లేడ్జ్: లండన్, న్యూ యార్క్. * రౌక్స్, జార్జెస్; 1964. ''ప్రాచీన ఇరాక్'', పెంగ్విన్ పుస్తకాలు. * సిల్వర్, మొర్రిస్; 2007. "ప్రాచీన మెసొపొటేమియా యొక్క ఆర్ధికవ్యవస్థలో పునః పంపిణీ, మార్కెట్లు: పోలన్యి నూతనీకరణం చేయడం", [[అంటిగు ఒరిఎంటే]] 5: 89-112. * స్నెల్, డానియెల్ (ed.)| 2005 ''ప్రాచీన నియర్ ఈస్ట్ కు తోడు'' . మాల్దేన్, MA : బ్లాక్క్వేల్ ప్రచురణ, 2005. * వాన్ డే మీరూప్, మార్క్; 2004. ''ప్రాచీన నియర్ ఈస్ట్ యొక్క చరిత్ర. ca 3000-323 BC'' . ఆక్స్ఫోర్డ్ : బ్లాక్వెల్ ప్రచురణ. == బాహ్య లింకులు == {{commonscat|mesopotamia}} * [http://www.mesopotamia.co.uk మెసొపొటేమియా]&nbsp;— [[బ్రిటిష్ వస్తుప్రదర్శన]] నుండి మెసొపొటేమియాను పరిచయంచేయడం * బై నైల్ అండ్ టైగ్రిస్, 1886, 1913 మధ్య కాలంలో బ్రిటీష్ మ్యూజియం తరపున ఈజిప్టు, మెసపటోమియా ప్రాంతాల్లో E. A. వాలీస్ బడ్జ్ చేసిన యాత్రల వర్ణన, 1920 (జార్జియా విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయాల్లో కనిపించే నకలు; DjVu &amp;amp;PDF ఫార్మాట్‌లో ఉంది) * [http://fax.libs.uga.edu/DS49x2xM465D/ మెసొపొటేమియాలో ఒక త్రవ్వకుడు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050525231213/http://fax.libs.uga.edu/ds49x2xm465d/ |date=2005-05-25 }}, గార్డెన్ అఫ్ ఎడెన్ లో అధికారిక కళాకారుడి యొక్క సాహసాలుగా డోనాల్డ్ మాక్స్వెల్ చేత 1921 లో చెప్పబడింది ''(జార్జియా గ్రంధాలయాల యొక్క విశ్వవిద్యాలయం వద్ద వెతకదగిన ప్రతిరూపం; [[ద్జ్వు(DjVu)]] & {{PDFlink|[http://fax.libs.uga.edu/DS49x2xM465D/1f/dweller_in_mesopotamia.pdf layered PDF]|7.53&nbsp;MB}} విధానం)'' * [http://fax.libs.uga.edu/DS69x5xH236M/ మెసొపొటేమియా పురావస్తుతత్వశాస్త్రం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050215054649/http://fax.libs.uga.edu/DS69x5xH236M/ |date=2005-02-15 }}, పెర్సి S. P. పిల్లో చే వ్రాయాబడింది, 1912 ''(జార్జియా గ్రంధాలయాల యొక్క విశ్వవిద్యాలయం వద్ద ప్రతిరూపం; [[DjVu]] & {{PDFlink|[http://fax.libs.uga.edu/DS69x5xH236M/1f/mesopotamian_archaeology.pdf layered PDF]|12.8&nbsp;MB}} విధానం)'' [[వర్గం:చరిత్ర]] [[వర్గం:ప్రాచీన నాగరికతలు]] qszlxysios9um4kbspn6da9gbcytzby చార్మినార్ ఎక్స్‌ప్రెస్ 0 118071 4963424 4237277 2026-09-21T05:58:41Z ~2026-49694-25 154322 /* */ Mahamana Express Mumbai to New Delhi 4963424 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service | box_width = 25em | name = చార్మినార్ ఎక్స్‌ప్రెస్<br />Charminar Express | logo = 12759 Charminar Express 02.jpg | logo_width = | image = Charminar WAP7.JPG | image_width = 200px | caption = Charminar Express Mumbai to New Delhi with WAP-7 loco | type = [[Inter-city rail]] | status = Operating | locale = [[Telengana]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], [[తమిళనాడు]] | first = | last = | operator = [[South Central Railway]], [[Indian Railways]] | formeroperator= | ridership = | start = [[Hyderabad Deccan Station|Hyderabad Deccan]] | stops = 15 | end = [[Chennai Central]] | distance = {{convert|790|km|abbr=on}} | journeytime = 13 hours 50 minutes | frequency = Daily | class = Sleeper, Air-conditioned and Unreserved | access = | seating = Indian Rail standard | sleeping = | autorack = | catering = | observation = Large windows in all carriages | entertainment= | baggage = Below the seats | otherfacilities= | stock = Two | gauge = Broad | el = | speed = 57 km/h | map = [[File:Charminar Express (HYB-MAS) Route map.jpg|250px]] | map_state = }} '''చార్మినార్ ఎక్స్ ప్రెస్''' [[హిందీ|(హిందీ]]: चारमिनार एक्सप्रेस) [[భారత రైల్వే]]ల ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలుబండి. ఇది [[హైదరాబాద్]], [[చెన్నై]] పట్టణాల మధ్య ప్రతిరోజు నడుస్తుంది. దీనికి హైదరాబాద్ లోని చారిత్రాత్మక నిర్మాణం [[చార్మినార్]] స్మారకంగా నామకరణం చేశారు. దీనిని [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] ప్రతిష్ఠాత్మకంగా నడుపుతున్నది. ఇది 790 కిలోమీటర్ల దూరాన్ని సుమారు 14 గంటలు ప్రయాణిస్తుంది. ==రైలుబండ్ల సమయం== * రైలుబండి సంఖ్య 12759 [[చెన్నై]] నుండి [[హైదరాబాద్]] చేరుతుంది. ఇది చెన్నై సెంట్రల్ లో సాయంత్రం 18.10 గంటలకు బయలుదేఱి మఱునాడు ఉదయం 08.00 గంటలకు హైదరాబాద్ చేరుతుంది. * రైలుబండి సంఖ్య 12760 [[హైదరాబాద్]] నుండి [[చెన్నై]] చేరుతుంది. ఇది హైదరాబాద్ లో సాయంత్రం 18.30 గంటలకు బయలుదేఱి మఱునాడు ఉదయం 08.15 గంటలకు చెన్నై చేరుతుంది. ==సమయ పట్టిక== {| class="wikitable" |- !క్రమ సంఖ్య ! స్టేషను కోడ్ ! స్టేషను పేరు !మార్గము నం. !చేరు సమయం !బయలుదేరు సమయం !దూరం !రోజు |- |1 |MAS | [[చెన్నై|చెన్నై సెంట్రల్]] |1 |ప్రారంభం |18:10 |0 |1 |- |2 |SPE | [[సూళ్ళూరుపేట]] |1 |19:19 |19:20 |83 |1 |- |3 |NYP | [[నాయుడుపేట]] |1 |19:43 |19:45 |110 |1 |- |4 |GDR | [[గూడూరు జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను|గూడూరు జంక్షన్]] |1 |20:40 |20:45 |138 |1 |- |5 |NLR | [[నెల్లూరు]] |1 |21:09 |21:11 |176 |1 |- |6 |KVZ | [[కావలి]] |1 |21:47 |21:49 |227 |1 |- |7 |OGL | [[ఒంగోలు]] |1 |22:43 |22:45 |292 |1 |- |8 |CLX | [[చీరాల]] |1 |23:18 |23:20 |342 |1 |- |9 |TEL | [[తెనాలి|తెనాలి జంక్షన్]] |1 |00:15 |00:17 |399 |2 |- |10 |BZA | [[విజయవాడ|విజయవాడ జంక్షన్]] |1 |01:15 |01:25 |431 |2 |- |11 |KMT | [[ఖమ్మం]] |1 |02:28 |02:30 |532 |2 |- |12 |DKJ | [[డోర్నకల్|డోర్నకల్ జంక్షన్]] |1 |02:59 |03:00 |555 |2 |- |13 |MABD | [[మహబూబాబాద్]] |1 |03:18 |03:20 |579 |2 |- |14 |WL | [[వరంగల్]] |1 |04:13 |04:15 |639 |2 |- |15 |KZJ | [[కాజీపేట|కాజీపేట జంక్షన్]] |1 |04:40 |04:42 |649 |2 |- |16 |SC | [[సికింద్రాబాద్|సికింద్రాబాద్ జంక్షన్]] |1 |07:15 |07:20 |781 |2 |- |17 |HYB | [[హైదరాబాద్|హైదరాబాద్ దక్కన్]] |1 |08:00 |గమ్యస్థానం |790 |2 |} [[File:Charminar Express.JPG|thumb|250px|కుడి|<center>''' చార్మినార్ ఎక్స్‌ప్రెస్''' </center>]] ==బయటి లింకులు== *{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in|title=Welcome to Indian Railway Passenger reservation Enquiry|publisher=indianrail.gov.in|accessdate=2014-05-30}} *{{cite web|url=http://www.irctc.co.in|title=IRCTC Online Passenger Reservation System|publisher=irctc.co.in|accessdate=2014-05-30|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/|archive-date=2007-03-03|url-status=dead}} *{{cite web|url=http://www.irfca.org|title=&#91;IRFCA&#93; Welcome to IRFCA.org, the home of IRFCA on the internet.|publisher=irfca.org|accessdate=2014-05-30}} * http://www.indianrail.gov.in/mail_express_trn_list.html * http://www.indianrail.gov.in/index.html * http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,304,366,537 * [https://web.archive.org/web/20110713025704/http://indiarailinfo.com/train/map/268/35/834 Charminar Express Route Map] [[వర్గం:భారతీయ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్ళు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు]] [[వర్గం:తెలంగాణ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు]] [[వర్గం:దక్షిణ మధ్య రైల్వే సూపర్‌ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్ళు]] [[వర్గం:దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోన్]] [[వర్గం:భారతీయ రైల్వేలు ప్రయాణీకుల రైళ్లు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రైలు రవాణా]] si1qmz4kvn8c099y1pzaah0vsrw1ny9 ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు 0 118905 4963344 4371794 2026-09-20T15:33:49Z స్వరలాసిక 13980 4963344 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}[[File:SevenWondersOfTheWorld.png|thumb|300px|'''ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు''' (ఎడనుండి కుడికి మ, పైనుండి క్రిందికి):గిజా లోని గొప్ప పిరమిడ్ *బాబిలోన్ వేలాడే ఉద్యానవనాలు *ఒలింపియా లోని జియుస్ విగ్రహం *ఇఫెసుస్ లోని ఆర్టెమిస్ గుడి *హలికార్నస్సుస్ లోని ముస్సోల్లోస్ ముసోలేయం *రోడ్స్ కోలోసస్*ఆలెగ్జాన్ద్రియ దీప స్తంభం 16 వ శతాబ్ది డచ్ చిత్రకారుడు మార్టీన్ హీమ్స్ కిర్క్]] [[File:Pyramide Kheops.JPG|thumb|300px|ఇప్పటికి నిలిచివున్న పురాతన ప్రపంచ అద్భుతం గిజా లోని గొప్ప పిరమిడ్,]] ప్రపంచ ప్రాచీన ఏడు అద్భుతాలు పురాతన చరిత్రలోని విశిష్ట కట్టడాలను సూచిస్తుంది లేక <ref name=Anon>Anon. 1993''The Oxford Illustrated Encyclopedia'' First Edition Oxford:Oxford University</ref> లేక పురాతన కాలంలో ( క్రీ పూఒకటి, రెండవ శతాబ్దాలలో) ప్రాచీన గ్రీసులో ప్రజాదరణ పొందినసందర్శకుల సహాయ పుస్తకాలలో రాయబడిన వాటిని సూచిస్తుంది . వీటిలోప్రాధాన్యత పొందినది సిడాన్ యొక్క ఆంటిపేటర్, బైజాంటియమ్ యొక్క ఫిలాన్ రాసినవి. వీటిలో మధ్యధరా సముద్రము తూర్పు అంచులో గల కట్టడాలను ప్రస్తావించారు. ఈ జాబితా ఉత్తేజంతో వివిధ రకాల ఏడు వింతలు కాలానుగుణంగా నిర్ణయించే ప్రయత్నాలు జరిగాయి. నేటికీ ఉన్న పురాతన కాలపు ఒకే ఒక్క అద్భుతం గిజా లోని గొప్ప పిరమిడ్ . చరిత్రకారుడు [[హెరోడోటుస్]] (484 BC–ca. 425 BC),, [[సిరేన్కు]] చెందిన విద్వాంసుడు [[కెల్లిమచుస్]] (ca 305–240 BC) [[అలెగ్జాన్డ్రియ]] ప్రదర్శనశాలలో, ఏడు అద్భుతాల మొదటి జాబితాలను చేశారు కానీ వారి రాతలు బ్రతకలేదు, సూచనలు లాగా మాత్రం ఉన్నాయి. ఏడు ప్రపంచ అద్భుతాలు: మొదటి జాబితాలలో [[అలెగ్జాన్డ్రియ దీపపు స్తంభం]] స్థానంలో ఏడవ అద్భుతంగా [[ఇష్తర్ గేటు]] ఉండేది. గ్రీకు వర్గంలో అద్భుతాలు లేవు కానీ "''తౌమాతా'' " (గ్రీకు: '''Θαύματα''' ), దీనిని తర్జుమా చేస్తే "చూడవలసిన ప్రదేశాలు"అనే అర్ధంకు దగ్గరగా ఉంటుంది". మనకు నేడు తెలిసిన జాబితాను [[మధ్య యుగం]]లో తయారు చేసారు అప్పటికే దానిలోని ఎన్నో ప్రదేశాలు ఉనికిలో లేవు. ఏడు పురాతన వింతలు 1) గిజా పిరమిడ్ ఈజిప్ట్ 2) బాబిలోన్ లోని వేలాడే ఉద్యానవనాలు ఇరాక్ 3) ఆర్టెమిస్ గుడి; టర్కీ 4) జ్యూస్ విగ్రహము (గుడి) గ్రీస్ 5) [[హాలికర్నాసస్ వద్ద సమాధి|ముస్సోల్లోస్ ముసోలేయం]] టర్కీ 6) కోలోసస్ గ్రీస్ 7 లైట్ హౌస్ అఫ్ అలెగ్జాండ్రియా ఈజిప్ట్ ==ఇవీచూడండి== * [[ప్రపంచ అద్భుతాలు]] * [[ప్రపంచంలోని కొత్త ఏడు అద్భుతాలు]] * [[ప్రపంచ వింతలు]] * [[ప్రపంచ ప్రసిద్ధి నగరాలు]] == వనరులు== {{Reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Seven Wonders Of The Ancient World}} [[వర్గం:Ancient history]] [[వర్గం:చరిత్ర]] i6dooxnlmldu1c2zyanx0zxsqy6gimh 4963348 4963344 2026-09-20T15:36:31Z స్వరలాసిక 13980 4963348 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}[[File:SevenWondersOfTheWorld.png|thumb|300px|'''ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు''' (ఎడనుండి కుడికి మ, పైనుండి క్రిందికి):గిజా లోని గొప్ప పిరమిడ్ *బాబిలోన్ వేలాడే ఉద్యానవనాలు *ఒలింపియా లోని జియుస్ విగ్రహం *ఇఫెసుస్ లోని ఆర్టెమిస్ గుడి *హలికార్నస్సుస్ లోని ముస్సోల్లోస్ ముసోలేయం *రోడ్స్ కోలోసస్*ఆలెగ్జాన్ద్రియ దీప స్తంభం 16 వ శతాబ్ది డచ్ చిత్రకారుడు మార్టీన్ హీమ్స్ కిర్క్]] [[File:Pyramide Kheops.JPG|thumb|300px|ఇప్పటికి నిలిచివున్న పురాతన ప్రపంచ అద్భుతం గిజా లోని గొప్ప పిరమిడ్,]] ప్రపంచ ప్రాచీన ఏడు అద్భుతాలు పురాతన చరిత్రలోని విశిష్ట కట్టడాలను సూచిస్తుంది లేక <ref name=Anon>Anon. 1993''The Oxford Illustrated Encyclopedia'' First Edition Oxford:Oxford University</ref> లేక పురాతన కాలంలో ( క్రీ పూఒకటి, రెండవ శతాబ్దాలలో) ప్రాచీన గ్రీసులో ప్రజాదరణ పొందినసందర్శకుల సహాయ పుస్తకాలలో రాయబడిన వాటిని సూచిస్తుంది . వీటిలోప్రాధాన్యత పొందినది సిడాన్ యొక్క ఆంటిపేటర్, బైజాంటియమ్ యొక్క ఫిలాన్ రాసినవి. వీటిలో మధ్యధరా సముద్రము తూర్పు అంచులో గల కట్టడాలను ప్రస్తావించారు. ఈ జాబితా ఉత్తేజంతో వివిధ రకాల ఏడు వింతలు కాలానుగుణంగా నిర్ణయించే ప్రయత్నాలు జరిగాయి. నేటికీ ఉన్న పురాతన కాలపు ఒకే ఒక్క అద్భుతం గిజా లోని గొప్ప పిరమిడ్ . చరిత్రకారుడు [[హెరోడోటుస్]] (484 BC–ca. 425 BC),, [[సిరేన్కు]] చెందిన విద్వాంసుడు [[కెల్లిమచుస్]] (ca 305–240 BC) [[అలెగ్జాన్డ్రియ]] ప్రదర్శనశాలలో, ఏడు అద్భుతాల మొదటి జాబితాలను చేశారు కానీ వారి రాతలు బ్రతకలేదు, సూచనలు లాగా మాత్రం ఉన్నాయి. ఏడు ప్రపంచ అద్భుతాలు: మొదటి జాబితాలలో [[అలెగ్జాన్డ్రియ దీపపు స్తంభం]] స్థానంలో ఏడవ అద్భుతంగా [[ఇష్తర్ గేటు]] ఉండేది. గ్రీకు వర్గంలో అద్భుతాలు లేవు కానీ "''తౌమాతా'' " (గ్రీకు: '''Θαύματα''' ), దీనిని తర్జుమా చేస్తే "చూడవలసిన ప్రదేశాలు"అనే అర్ధంకు దగ్గరగా ఉంటుంది". మనకు నేడు తెలిసిన జాబితాను [[మధ్య యుగం]]లో తయారు చేసారు అప్పటికే దానిలోని ఎన్నో ప్రదేశాలు ఉనికిలో లేవు. ఏడు పురాతన వింతలు # గిజా పిరమిడ్ ఈజిప్ట్ # [[హాంగింగ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ బాబిలోన్|బాబిలోన్ లోని వేలాడే ఉద్యానవనాలు]] ఇరాక్ # ఆర్టెమిస్ గుడి; టర్కీ # జ్యూస్ విగ్రహము (గుడి) గ్రీస్ # [[హాలికర్నాసస్ వద్ద సమాధి|ముస్సోల్లోస్ ముసోలేయం]] టర్కీ # కోలోసస్ గ్రీస్ # లైట్ హౌస్ అఫ్ అలెగ్జాండ్రియా ఈజిప్ట్ ==ఇవీచూడండి== * [[ప్రపంచ అద్భుతాలు]] * [[ప్రపంచంలోని కొత్త ఏడు అద్భుతాలు]] * [[ప్రపంచ వింతలు]] * [[ప్రపంచ ప్రసిద్ధి నగరాలు]] == వనరులు== {{Reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Seven Wonders Of The Ancient World}} [[వర్గం:Ancient history]] [[వర్గం:చరిత్ర]] h2j82lnv0uowdtqtvu7q94cqzjimptk 4963362 4963348 2026-09-20T16:49:26Z స్వరలాసిక 13980 4963362 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}[[File:SevenWondersOfTheWorld.png|thumb|300px|'''ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు''' (ఎడనుండి కుడికి మ, పైనుండి క్రిందికి):గిజా లోని గొప్ప పిరమిడ్ *బాబిలోన్ వేలాడే ఉద్యానవనాలు *ఒలింపియా లోని జియుస్ విగ్రహం *ఇఫెసుస్ లోని ఆర్టెమిస్ గుడి *హలికార్నస్సుస్ లోని ముస్సోల్లోస్ ముసోలేయం *రోడ్స్ కోలోసస్*ఆలెగ్జాన్ద్రియ దీప స్తంభం 16 వ శతాబ్ది డచ్ చిత్రకారుడు మార్టీన్ హీమ్స్ కిర్క్]] [[File:Pyramide Kheops.JPG|thumb|300px|ఇప్పటికి నిలిచివున్న పురాతన ప్రపంచ అద్భుతం గిజా లోని గొప్ప పిరమిడ్,]] ప్రపంచ ప్రాచీన ఏడు అద్భుతాలు పురాతన చరిత్రలోని విశిష్ట కట్టడాలను సూచిస్తుంది లేక <ref name=Anon>Anon. 1993''The Oxford Illustrated Encyclopedia'' First Edition Oxford:Oxford University</ref> లేక పురాతన కాలంలో ( క్రీ పూఒకటి, రెండవ శతాబ్దాలలో) ప్రాచీన గ్రీసులో ప్రజాదరణ పొందినసందర్శకుల సహాయ పుస్తకాలలో రాయబడిన వాటిని సూచిస్తుంది . వీటిలోప్రాధాన్యత పొందినది సిడాన్ యొక్క ఆంటిపేటర్, బైజాంటియమ్ యొక్క ఫిలాన్ రాసినవి. వీటిలో మధ్యధరా సముద్రము తూర్పు అంచులో గల కట్టడాలను ప్రస్తావించారు. ఈ జాబితా ఉత్తేజంతో వివిధ రకాల ఏడు వింతలు కాలానుగుణంగా నిర్ణయించే ప్రయత్నాలు జరిగాయి. నేటికీ ఉన్న పురాతన కాలపు ఒకే ఒక్క అద్భుతం గిజా లోని గొప్ప పిరమిడ్ . చరిత్రకారుడు [[హెరోడోటుస్]] (484 BC–ca. 425 BC),, [[సిరేన్కు]] చెందిన విద్వాంసుడు [[కెల్లిమచుస్]] (ca 305–240 BC) [[అలెగ్జాన్డ్రియ]] ప్రదర్శనశాలలో, ఏడు అద్భుతాల మొదటి జాబితాలను చేశారు కానీ వారి రాతలు బ్రతకలేదు, సూచనలు లాగా మాత్రం ఉన్నాయి. ఏడు ప్రపంచ అద్భుతాలు: మొదటి జాబితాలలో [[అలెగ్జాన్డ్రియ దీపపు స్తంభం]] స్థానంలో ఏడవ అద్భుతంగా [[ఇష్తర్ గేటు]] ఉండేది. గ్రీకు వర్గంలో అద్భుతాలు లేవు కానీ "''తౌమాతా'' " (గ్రీకు: '''Θαύματα''' ), దీనిని తర్జుమా చేస్తే "చూడవలసిన ప్రదేశాలు"అనే అర్ధంకు దగ్గరగా ఉంటుంది". మనకు నేడు తెలిసిన జాబితాను [[మధ్య యుగం]]లో తయారు చేసారు అప్పటికే దానిలోని ఎన్నో ప్రదేశాలు ఉనికిలో లేవు. ఏడు పురాతన వింతలు # [[గిజా పిరమిడ్]] ఈజిప్ట్ # [[హాంగింగ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ బాబిలోన్|బాబిలోన్ లోని వేలాడే ఉద్యానవనాలు]] ఇరాక్ # [[ఆర్టెమిస్ దేవాలయం]]; టర్కీ # జ్యూస్ విగ్రహము (గుడి) గ్రీస్ # [[హాలికర్నాసస్ వద్ద సమాధి|ముస్సోల్లోస్ ముసోలేయం]] టర్కీ # కోలోసస్ గ్రీస్ # లైట్ హౌస్ అఫ్ అలెగ్జాండ్రియా ఈజిప్ట్ ==ఇవీచూడండి== * [[ప్రపంచ అద్భుతాలు]] * [[ప్రపంచంలోని కొత్త ఏడు అద్భుతాలు]] * [[ప్రపంచ వింతలు]] * [[ప్రపంచ ప్రసిద్ధి నగరాలు]] == వనరులు== {{Reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Seven Wonders Of The Ancient World}} [[వర్గం:Ancient history]] [[వర్గం:చరిత్ర]] lp9w9982c3oigse5yhykca673rhdyjm లింఫోమా 0 140441 4963284 4956724 2026-09-20T14:05:44Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963284 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Lymphoma |synonym = |image =Lymphoma macro.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[Follicular lymphoma]] replacing a [[lymph node]] |pronounce = |specialty =[[Hematology]] and [[oncology]] |symptoms =[[Lymphadenopathy|Enlarged lymph node]]s, [[fever]], [[diaphoresis|sweats]], unintended weight loss, [[pruritus|itching]], [[Fatigue|feeling tired]]<ref name=HL2014/><ref name=NHL2014/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks =[[Epstein–Barr virus]], [[autoimmune disease]]s, [[HIV/AIDS]], [[tobacco smoking]]<ref name=NHL2014/><ref name=Kam2013>{{cite journal|last1=Kamper-Jørgensen|first1=M|last2=Rostgaard|first2=K|last3=Glaser|first3=SL|last4=Zahm|first4=SH|last5=Cozen|first5=W|last6=Smedby|first6=KE|last7=Sanjosé|first7=S|last8=Chang|first8=ET|last9=Zheng|first9=T|last10=La Vecchia|first10=C|last11=Serraino|first11=D|last12=Monnereau|first12=A|last13=Kane|first13=EV|last14=Miligi|first14=L|last15=Vineis|first15=P|last16=Spinelli|first16=JJ|last17=McLaughlin|first17=JR|last18=Pahwa|first18=P|last19=Dosman|first19=JA|last20=Vornanen|first20=M|last21=Foretova|first21=L|last22=Maynadie|first22=M|last23=Staines|first23=A|last24=Becker|first24=N|last25=Nieters|first25=A|last26=Brennan|first26=P|last27=Boffetta|first27=P|last28=Cocco|first28=P|last29=Hjalgrim|first29=H|title=Cigarette smoking and risk of Hodgkin lymphoma and its subtypes: a pooled analysis from the International Lymphoma Epidemiology Consortium (InterLymph).|journal=Annals of Oncology|date=September 2013|volume=24|issue=9|pages=2245–55|pmid=23788758|doi=10.1093/annonc/mdt218|pmc=3755332}}</ref> |diagnosis =[[Lymph node biopsy]]<ref name=HL2014/><ref name=NHL2014/> |differential = |prevention = |treatment =[[Chemotherapy]], [[radiation therapy]], [[targeted therapy]], [[surgery]]<ref name=HL2014/><ref name=NHL2014/> |medication = |prognosis =Average [[five year survival]] 85% (USA)<ref name=seer/> |frequency =4.9 million (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal|last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=5055577}}</ref> |deaths =204,700 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal|last1=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|pmid=27733281|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1|pmc=5388903}}</ref> }} '''లింఫోమా''' అనేది రక్త క్యాన్సర్ సమూహం, ఇది లింఫోసైట్స్ (ఒక రకమైన [[తెల్ల రక్తకణాలు|తెల్ల రక్త కణాలు]]) నుండి అభివృద్ధి చెందుతుంది.<ref name="D2000" /> ఈ పేరు తరచుగా అటువంటి కణితులన్నింటినీ కాకుండా కేవలం [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] రూపాలను సూచిస్తుంది.<ref name="D2000">{{Cite book|last=Taylor|first=Elizabeth J.|title=Dorland's Illustrated medical dictionary.|date=2000|publisher=Saunders|location=Philadelphia|isbn=0721662544|page=[https://archive.org/details/trent_0116404640520/page/1038 1038]|edition=29th|url=https://archive.org/details/trent_0116404640520/page/1038}}</ref> సంకేతాలు, లక్షణాలలో విస్తరించిన శోషరస కణుపులు, జ్వరం, చెమటలు పట్టడం, అనాలోచిత బరువు తగ్గడం, దురద, నిరంతరం అలసిపోవడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="HL2014">{{Cite web|title=General Information About Adult Hodgkin Lymphoma|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adulthodgkins/Patient/page1/AllPages|website=National Cancer Institute|access-date=20 June 2014|date=2014-04-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705231802/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adulthodgkins/Patient/page1/AllPages|archive-date=5 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705231802/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adulthodgkins/Patient/page1/AllPages|date=5 July 2014}}</ref><ref name="NHL2014">{{Cite web|title=General Information About Adult Non-Hodgkin Lymphoma|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adult-non-hodgkins/Patient/page1/AllPages|website=National Cancer Institute|access-date=20 June 2014|date=2014-04-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705115658/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adult-non-hodgkins/Patient/page1/AllPages|archive-date=5 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705115658/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/adult-non-hodgkins/Patient/page1/AllPages|date=5 July 2014}}</ref> విస్తరించిన శోషరస కణుపులు సాధారణంగా నొప్పిలేకుండా ఉంటాయి.<ref name="HL2014" /> చెమటలు ఎక్కువగా రాత్రి సమయంలో వస్తాయి.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> లింఫోమాస్ అనేక ఉప రకాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|last=Aditya Bardia|title=Johns Hopkins Patients' Guide to Lymphoma|date=2010|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781449631413|page=6|url=https://books.google.com/books?id=IG05tEhKGq4C&pg=PA6|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910174453/https://books.google.com/books?id=IG05tEhKGq4C&pg=PA6|archive-date=2017-09-10}}</ref> లింఫోమాస్ రెండు ప్రధాన వర్గాలు నాన్-హాడ్గ్కిన్ లింఫోమాలు (NHL) (90% కేసులు), హాడ్గికిన్ లింఫోమాలు (HL) (10% కేసులు).<ref name="Society2013">{{Cite book|title=The Lymphoma Guide Information for Patients and Caregivers|date=2013|work=Leukemia and Lymphoma Society|url=http://www.lls.org/content/nationalcontent/resourcecenter/freeeducationmaterials/lymphoma/pdf/lymphomaguide.pdf|access-date=20 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194242/http://www.lls.org/content/nationalcontent/resourcecenter/freeeducationmaterials/lymphoma/pdf/lymphomaguide.pdf|archive-date=14 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714194242/http://www.lls.org/content/nationalcontent/resourcecenter/freeeducationmaterials/lymphoma/pdf/lymphomaguide.pdf|date=14 July 2014}}</ref> [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] (WHO) లింఫోమా రకాలుగా రెండు ఇతర వర్గాలను కలిగి ఉందిః [[మల్టిపుల్ మైలోమా|బహుళ మైలోమా,]] ఇమ్యునోప్రొలిఫెరేటివ్ వ్యాధులు.<ref name="WCR2014">{{Cite book|title=World Cancer Report 2014.|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|pages=Chapter 5.13}}</ref> దాదాపు 90% లింఫోమాస్ నాన్-హడ్జ్కిన్ లింఫోమాలు <ref name="Society2013" /><ref>{{Cite web|title=Lymphoma|url=http://www.cancer.gov/dictionary?cdrid=45368|website=NCI|access-date=13 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705001350/http://www.cancer.gov/dictionary?CdrID=45368|archive-date=5 July 2014|date=2011-02-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705001350/http://www.cancer.gov/dictionary?CdrID=45368|date=5 July 2014}}</ref> లింఫోమాస్, [[లుకేమియా|ల్యుకేమియాస్]] అనేవి హెమటోపోయిటిక్, లింఫోయిడ్ కణజాలాల విస్తృత సమూహ కణితులలో ఒక భాగం. [[హోడ్కిన్ లింఫోమా]]కు ప్రమాద కారకాలు ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్తో సంక్రమణం, కుటుంబంలో వ్యాధి చరిత్ర ఉన్నాయి.[2] హాడ్గ్కిన్ కాని లింఫోమాల సాధారణ రకాలకు ప్రమాద కారకాలు [[స్వయం ప్రతిరక్షక వ్యాధి|ఆటో ఇమ్యూన్ వ్యాధులు]], [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]], మానవ టి-లింఫోట్రోపిక్ వైరస్ సంక్రమణ, ఇమ్యునోస్ప్రెసెంట్ మందులు, కొన్ని పురుగుమందులు.<ref name="NHL2014" /> పెద్ద మొత్తంలో ఎర్ర మాంసం తినడం, పొగాకు ధూమపానం కూడా ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి రోగనిర్ధారణ, విస్తరించిన శోషరస కణుపులు ఉంటే, సాధారణంగా శోషరస కణుపు బయాప్సీ ద్వారా జరుగుతుంది.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> రక్తం, మూత్రం, ఎముక మజ్జ పరీక్ష కూడా రోగ నిర్ధారణలో ఉపయోగపడవచ్చు.<ref name="NHL2014" /> క్యాన్సర్ ఎక్కడ, ఎక్కడ వ్యాపించిందో తెలుసుకోవడానికి మెడికల్ ఇమేజింగ్ చేయవచ్చు.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> లింఫోమా చాలా తరచుగా ఊపిరితిత్తులు, కాలేయం, మెదడుకు వ్యాపిస్తుంది.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> చికిత్సలో క్రింది వాటిలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉండవచ్చు: కీమోథెరపీ, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]], టారగేటెడ్ థెరపీ, శస్త్రచికిత్స.<ref name="HL2014" /><ref name="NHL2014" /> కొన్ని నాన్-హడ్జ్కిన్ లింఫోమాల్లో, లింఫోమా కణాలచే ఉత్పత్తి చేయబడిన ప్రోటీన్ యొక్క పెరిగిన మొత్తం రక్తం చాలా మందంగా మారడానికి కారణమవుతుంది, ప్లాస్మాఫెరెసిస్ ప్రోటీన్ను తొలగించడానికి నిర్వహించబడుతుంది.<ref name="NHL2014" /> కొన్ని రకాలకు జాగ్రత్తగా వేచి ఉండటం తగినది కావచ్చు.<ref name="NHL2014" /> ఫలితం ఉపరకంపై ఆధారపడి ఉంటుంది, కొన్ని నయం చేయదగినవి, చికిత్స చాలా వరకు మనుగడను పొడిగిస్తుంది.<ref name="Society2013" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో అన్ని హోడ్కిన్ లింఫోమా ఉపరకాలకు ఐదు సంవత్సరాల మనుగడ రేటు 85%, అయితే హాడ్కిన్ కాని లింఫోమాలకు 69%.<ref name="seer">{{Cite web|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|title=Hodgkin Lymphoma—SEER Stat Fact Sheets|publisher=Seer.cancer.gov|access-date=2012-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017064937/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|archive-date=2012-10-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017064937/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|date=2012-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=SEER Stat Fact Sheets: Non-Hodgkin Lymphoma|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/nhl.html|website=NCI|access-date=18 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706125600/http://www.seer.cancer.gov/statfacts/html/nhl.html|archive-date=6 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706125600/http://www.seer.cancer.gov/statfacts/html/nhl.html|date=6 July 2014}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా, 2012 లో 566,000 మందిలో లింఫోమాస్ అభివృద్ధి చెందింది, 305,000 మరణాలకు కారణమైంది.<ref name="WCR2014" /> అవి అన్ని క్యాన్సర్లలో 3-4% ఉంటాయి, వాటిని ఏడవ అత్యంత సాధారణ రూపంగా సమూహంగా చేస్తాయి.<ref name="WCR2014" /><ref name="Rob2013">{{Cite book|last=Marcus|first=Robert|title=Lymphoma : pathology, diagnosis and treatment|date=2013|isbn=9781107010598|page=1|edition=Second|url=https://books.google.com/books?id=SX0LAgAAQBAJ&lpg=PP1|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906082735/https://books.google.com/books?id=SX0LAgAAQBAJ&lpg=PP1|archive-date=2015-09-06}}</ref> పిల్లలలో అవి మూడవ అత్యంత సాధారణ క్యాన్సర్.<ref>{{Cite book|last=Tepper|first=John E. Niederhuber, James O. Armitage, James H. Doroshow, Michael B. Kastan, Joel E.|title=Abeloff's clinical oncology|date=2014|isbn=978-1455728657|page=Chapter 97|edition=Fifth|chapter=Childhood lymphoma}}</ref> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల కంటే అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ఇవి ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.<ref name="WCR2014" /> == సూచనలు == [[వర్గం:Translated from MDWiki]] afqat0v3uahmir0pfb3gmqplyosv629 టి.ఆర్.రాజకుమారి 0 140945 4963378 3673971 2026-09-20T23:09:39Z వైజాసత్య 58 పుట్టిన తేదీ చేర్చా 4963378 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = తంజావూరు రంగనాయకి రాజకుమారి | image = TR Rajakumari Sivakavi 1943.jpg | caption = శివకవి (1943) చిత్రంలో రాజకుమారి | image_size = 200px | birth_date = మే 5, 1922 | birth_place = [[తంజావూరు]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటీషు ఇండియా]] | birth_name = తంజావూరు రంగనాయకి రజాయి | death_date = సెప్టెంబరు 20, 1999 (వయసు 77) | death_place = [[చెన్నై]], [[తమిళనాడు]], [[భారతదేశం]] | othername = | years_active = 1939–1963 | spouse = లేరు | children = లేరు | parents = | website = }} తంజావూరు రాధాకృష్ణన్ రజాయిగా జన్మించిన '''తంజావూరు రంగనాయకి రాజకుమారి''' [[తమిళ సినిమా]] నటి, కర్ణాటక సంగీత కళాకారిణి, నర్తకి. దక్షిణ భారత చలనచిత్ర పరిశ్రమలో 'డ్రీమ్‌గర్ల్' అని పిలిపించుకున్న మొదటి తార టి.ఆర్.రాజకుమారి.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/cp/2009/10/23/stories/2009102350471600.htm |title=Katcha Devayani 1941 - The Hindu Oct 23, 2009 |access-date=2013-08-20 |website= |archive-date=2010-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129082039/http://www.hindu.com/cp/2009/10/23/stories/2009102350471600.htm |url-status=dead }}</ref> [[ఎల్.వి.ప్రసాద్]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన ఈ చిత్రంలో ఆమె వసంతసేనగా 'జీవించింది'. ఈ చిత్రాన్ని ఆంధ్రదేశంలో నాటకంగా ప్రదర్శించినప్పుడల్లా ఆ పాత్రని [[జి.వరలక్ష్మి]] వేసేది. {{Css image crop |Image = Chandamama_1949_01.pdf |Page = 3 |bSize = 461 |cWidth = 368 |cHeight = 536 |oTop = 27 |oLeft = 68 |Location = left |Description = కృష్ణా పిక్చర్సు వారి కృష్ణభక్తి సినిమా పోస్టరు. }} రాజకుమారి 1922లో మే 5వ తేదీన జన్మించింది. తన పిన్ని [[ఎస్.పి.ఎల్.ధనలక్ష్మి]] (తమిళనటి) వల్ల సినిమారంగానికి పరిచయమైంది. రాజకుమారి మొదటి సినిమా 'కుమార కుళోత్తుంగన్' (1941). 'కచదేవయాని' చిత్రంతో తారాపథానికి వెళ్లింది. 'మంత్రావతి', 'సూర్యపుత్రి', 'మనోన్మణి', 'హరిదాస్', 'కృష్ణభక్తి' చిత్రాలు రాజకుమారిని ఆనాటి కుర్రకారుకు కలలరాణిని చేశాయి. 1948 లో విడుదలై సంచలనాత్మక విజయం సాధించిన జెమినీ వారి 'చంద్రలేఖ'లో ఈమే కథానాయిక. ఈ చిత్రం అటు [[తమిళనాడు]]లోనే కాక, ఆంధ్రదేశంలోనూ రజతోత్సవం జరుపుకుంది. దాంతో రెండు భాషల్లోనూ రాజకుమారి పేరు మారుమ్రోగింది. ఈమె కుటుంబమంతా సినిమా కుటుంబమే. అక్క ఒక తమిళనటి. అక్క కూతురు [[కుచలకుమారి]] ప్రసిద్ధ సినీ నర్తకి. సోదరుడు [[టి.ఆర్.రామన్న]]తో పాటు మరో సోదరుడు టి.ఆర్.చక్రపాణి కూడా నిర్మాతే. రామన్న భార్యలు [[బి.ఎస్.సరోజ]], [[ఇ.వి.సరోజ]] ఇద్దరూ నటీమణులే. శృంగార తారలు [[జ్యోతిలక్ష్మి (నటి)|జ్యోతిలక్ష్మి]], [[జయమాలిని]] రాజకుమారి చెల్లెలి కూతుళ్లే. రాజకుమారి వైభవంగా బతికిన రోజుల్లో [[చెన్నై|మద్రాసు]] టి.నగర్ పాండీబజార్‌లో తన పేరిట 'రాజకుమారి టాకీసు' అని ఒక సినిమాహాలు కట్టించింది. ఇప్పుడు ఆ థియేటర్ స్థానంలో పెద్ద పెద్ద వాణిజ్య సముదాయాలు వెలిసినా, ఇప్పటికీ 'రాజకుమారి థియేటర్ దగ్గర' అని చెప్పుకుంటారు. శిల్పసుందరిలా తీర్చినట్టుండే రాజకుమారికి చివరి రోజుల్లో [[కుష్ఠు వ్యాధి]] వచ్చింది. దీంతో ఎవరినీ కలిసేది కాదామె. మరీ ఆత్మీయులెవరైనా వస్తే తెర చాటు నుంచి మాట్లాడేది. రాజసం, [[దర్పం]], హొయలు, కవ్వించే కళ్లు, పదే పదే చూడాలనిపించే స్ఫురద్రూపం ఇవన్నీ కలబోసినట్లుండే రాజకుమారి 1999 సెప్టెంబరు 20న మరణించింది. నటించింది తక్కువ చిత్రాలే అయినా కొన్ని దశాబ్దాలకు తరగని కీర్తిని ఆర్జించుకున్న నటి ఆమె.<ref>{{Cite web |url=http://www.andhrajyothy.com/ContentPage.jsp?category=headlines&story_id=37826 |title=వెండితెర బంగారం - ఆంధ్రజ్యోతి ఆగష్టు 11, 2013 |website= |access-date=2013-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619074450/http://www.andhrajyothy.com/ContentPage.jsp?category=headlines |archive-date=2013-06-19 |url-status=dead }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1922 జననాలు]] [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళనాడు సినిమా నటీమణులు]] srvzljw42tldh6g2cvjxi85gyv5g7it కీళ్ళనొప్పులు 0 140955 4963262 4838381 2026-09-20T13:23:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963262 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = కీళ్ళనొప్పులు | pronounce = {{IPAc-en|ɑːr|ˈ|θ|r|aɪ|t|ɪ|s}}<ref> {{cite web|title=arthritis noun - Definition, pictures, pronunciation and usage notes Oxford Advanced Learner's Dictionary| url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/arthritis|website=www.oxfordlearnersdictionaries.com|access-date=14 December 2017}}</ref> | image = Rheumatoid Arthritis.JPG | caption = రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్‌ను వివరించే </br> వృద్ధుడి చేయి ఛాయాచిత్రం | alt = | field = రుమాటాలజీ | symptoms = కీళ్ల నొప్పి, దృఢత్వం, ఎరుపుదనం, వాపు,</br> కదలిక పరిధి తగ్గడం | complications = యాంప్లిఫైడ్ మస్క్యులోస్కెలెటల్ పెయిన్ సిండ్రోమ్ | onset = | duration = | types = [[ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్]], రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్,</br> యాంకైలోజింగ్ స్పాండిలైటిస్, సొరియాటిక్ ఆర్థరైటిస్ | causes = కుటుంబ చరిత్ర, వయస్సు, లింగ లక్షణం,</br> గతంలో కీళ్ల గాయం, ఊబకాయం | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = విశ్రాంతి తీసుకోవడం, ఐస్ లేదా వేడి కాపడం,</br> బరువు తగ్గడం, వ్యాయామం, | medication = బుప్రోఫెన్, పారాసెటమాల్, ఎసిటమినోఫెన్,</br> NSAD మందులు, శస్త్రచికిత్స | frequency = >100 | deaths = }} '''కీళ్ళనొప్పులు ''' లేదా '''ఆర్థరైటిస్‌ ''' మానవులలో కలుగు ఒక రకమైన వ్యాధి. దీనిలో కీలును కప్పి ఉంచే మృదువైన కార్టిలాజినస్ పొర కోల్పోయి, కీలు కదలిక సమయంలో ఎముకపై ఎముక నలిగిపోయేలా చేస్తుంది. సాధారణంగా కీళ్ల నొప్పి, కీళ్లు బిగుసుకు పోవడం జరుగుతుంది. ఈ వ్యాధి అనేక రూపాల్లో రావచ్చు. అవి అస్టియో ఆర్థరైటిస్, రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్, గౌట్, సూడోగౌట్, సొరియాటిక్ ఆర్థరైటిస్, అంకైలోజింగ్ స్పాండిలైటిస్, జువెనైల్ ఆర్థరైటిస్ మొదలగునవి. ==లక్షణాలు== నొప్పి ఒక కీలు నుంచి లేదా ఒక వేలు నుంచి ప్రారంభమై శరీరంలోని అన్ని కీళ్ళకు విస్తరిస్తుంది. ఆర్థరైటిస్‌లో కనిపించే ప్రధాన లక్షణం కీళ్లల్లో నొప్పి. కొన్నిరకాల ఆర్థరైటిస్‌లు మిగిలిన అవయవాలపై ప్రభావితం చేస్తాయి. కీళ్ళల్లో నొప్పి, వాపు, కీళ్లు బిగుసుకుపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.<ref name="cdc-ar">{{cite web|date=22 March 2024|title=Arthritis|url=https://www.cdc.gov/arthritis/basics/index.html|access-date=30 January 2025|publisher=US Centers for Disease Control and Prevention}}</ref> ఇతర లక్షణాలలో ప్రభావితమైన కీళ్ల ఎరుపు, వెచ్చదనం, వాపు, కదలిక తగ్గడం వంటివి ఉండవచ్చు. ఇది క్రమంగా ప్రారంభం అవవచ్చు లేదా అకస్మాత్తుగా ఉండవచ్చు.<ref name="niams">{{cite web|date=September 2023|title=Arthritis and Rheumatic Diseases|url=https://www.niams.nih.gov/health-topics/arthritis-and-rheumatic-diseases|access-date=30 January 2025|publisher=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, US National Institutes of Health}}</ref> కొన్ని రకాల ఆర్థరైటిస్‌లో, చర్మం వంటి ఇతర అవయవాలు కూడా ప్రభావితమవుతాయి.<ref name="niams-liv">{{cite web|date=May 2023|title=Living With Arthritis: Health Information Basics for You and Your Family|url=https://www.niams.nih.gov/community-outreach-initiative/understanding-joint-health/living-with-arthritis|access-date=30 January 2025|publisher=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, US National Institutes of Health}}</ref> ==కారణాలు== వయసు పైబడిన కొద్దీ కీళ్లు అరిగి నొప్పులు వస్తాయి. బ్యాక్టీరియల్ ఇన్‌ఫెక్షన్, వైరస్ ఇన్‌ఫెక్షన్, జీవక్రియ లోపం, శరీరంలో తయారయ్యే రసాయనాల అసమతుల్యత, హార్మోన్స్ అసమతుల్యత, థైౖరాయిడ్ ప్రభావం, సొరియాసిస్‌తో వచ్చే నొప్పులు, శరీరంలోని రోగ నిరోధక వ్యవస్థ శక్తి తగ్గడం, సైనోవియల్ అనే ద్రవంలో తేడాలు ఏర్పడటం, అధిక బరువు, ప్రమాదాలు, ఎక్కువసేపు కూర్చోవడం లేదా నిలబడటం, ఆహార విధానంలో మార్పులు కీళ్లనొప్పులకు ప్రధాన కారణాలు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-article/health/solutions-to-arthritis-problems/0803/125188055|title=కీళ్ల మొర ఆలకించండి!|last=డా. టి.|first=దశరధరామి రెడ్డి|date=2025-10-14|work=ఈనాడు}}</ref> పురుషులతో పోల్చితే స్త్రీలలో ఈ వ్యాధి ఎక్కువగా వస్తుంది. ఏ వయసులో వారికైనా ఇది రావచ్చు. 40 నుంచి 60 ఏళ్ల మధ్య వయస్సున్న వారిలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. గాయాలు తగిలినపుడు లిగమెంట్, కార్టిలేజ్ దెబ్బతినడం వల్ల తీవ్రమైన నొప్పి రావచ్చు. జాయింటుల్లో వచ్చే ఇన్‌ఫెక్షన్లు ఆర్థరైటిస్‌కు దారితీయవచ్చు. ఆర్థరైటిస్‌కు మరో ప్రధాన కారణం స్థూలకాయం. డిస్‌లొకేషన్, సికిల్ సెల్ డిసీజ్, బోన్ ట్యూమర్స్, బ్లీడింగ్ డిజార్డర్స్ వంటివి కూడా కారణమవుతుంటాయి. == రకాలు == ఆర్థరైటిస్ అనేక రకాలు. అత్యంత సాధారణంగా ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ (అధిక బరువు వ్యక్తులలో), రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ కనిపిస్తుంది. ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ సాధారణంగా ఒక వ్యక్తి వయస్సు పెరిగే కొద్దీ సంభవిస్తుంది, తరచుగా తుంటి, మోకాలు, భుజాలు, వేళ్లను ప్రభావితం చేస్తుంది. రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ అనేది స్వయం ప్రతిరక్షక వ్యాధి. ఇది తరచుగా చేతులు, కాళ్ళను ప్రభావితం చేస్తుంది. ఇతర రకాల ఆర్థరైటిస్ రకాలు గౌట్, లూపస్, సెప్టిక్ ఆర్థరైటిస్ ఉన్నాయి.<ref name="niams-liv2">{{cite web|date=May 2023|title=Living With Arthritis: Health Information Basics for You and Your Family|url=https://www.niams.nih.gov/community-outreach-initiative/understanding-joint-health/living-with-arthritis|access-date=30 January 2025|publisher=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, US National Institutes of Health}}</ref> ఇవి తాపజనక ఆధారిత రుమాటిక్ వ్యాధులు.<ref name="niams2">{{cite web|date=September 2023|title=Arthritis and Rheumatic Diseases|url=https://www.niams.nih.gov/health-topics/arthritis-and-rheumatic-diseases|access-date=30 January 2025|publisher=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, US National Institutes of Health}}</ref> * హెమత్రోసిస్ * ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ * [[కీళ్ళ వాతము|రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్]] * గౌట్, సూడో-గౌట్ * సెప్టిక్ ఆర్థరైటిస్ * యాంకైలోజింగ్ స్పాండిలైటిస్ * జువెనైల్ ఇడియోపతిక్ ఆర్థరైటిస్ * స్టిల్స్ వ్యాధి * సోరియాటిక్ ఆర్థరైటిస్ * ఇన్ఫెక్టివ్ ఆర్థరైటిస్ ==గౌటు == <big>'''ప్రధాన వ్యాసం: [[గౌటు]]'''</big> గౌటురావడానికి శరీరంలో యూరిక్ యాసిడ్ లెవెల్స్ పెరిగిపోవడం ప్రధాన కారణం. శరీర కణజాలాల్లో యూరిక్ యాసిడ్ పెరిగిపోవడం వల్ల తీవ్రమైన కీళ్లనొప్పులు మొదలవుతాయి. ముఖ్యంగా జాయింట్స్ దగ్గర చిన్న స్పటికాల మాదిరిగా యూరిక్ యాసిడ్ పేరుకుపోతూ ఉంటుంది. ఎప్పుడైతే ఆది పేరుకుపోతుందో జాయింట్‌లో నొప్పి, వాపు ప్రారంభమవుతుంది. పెరుగుతున్న యూరిక్ యాసిడ్‌ను లెవెల్స్‌ను శరీరం బయటకు పంపించలేకపోవడం వల్ల సమస్య మరింత తీవ్రమవుతుంది. కీళ్లవాతం ప్రభావం మొదట బొటన వేలు జాయింట్‌ల్లో కనిపిస్తుంది. చీలమండలు, కీళ్లు, మణికట్లు, చేతివేళ్లు, మోచేతి ప్రాంతాల్లో కూడా ప్రభావం ఉంటుంది. జాయింటుల్లో నొప్పి, వాపు ఏర్పడుతుంది. కీళ్లవాతం బారినపడిన జాయింటుల్లో వాపు, నొప్పితో ఎర్రగా మారుతాయి. ==సొరియాటిక్ ఆర్థరైటిస్== <big>ప్రధానావ్యాసం:[[సొరియాటిక్ ఆర్థరైటిస్]]</big> [[సోరియాసిస్|సొరియాసిస్]] అనే చర్మ వ్యాధి బారినపడిన వారిలో ఈ సమస్య కనిపిస్తుంది. తల, మోచేయి, మోకాలు, మెడ ప్రాంతాల్లో ప్యాచ్‌ల మాదిరిగా చర్మం ఎర్రగా మారుతుంది. ఇది చేతి వేళ్లు, కాలి వేళ్ల దగ్గర విస్తరించినపుడు సొరియాటిస్ ఆర్థరైటిస్ ప్రారంభమవుతుంది. రెండు చేతులు, కాళ్లలోని జాయింటులు దీని ప్రభావానికి లోనవుతాయి. రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ మాదిరిగానే లక్షణాలు ఉంటాయి. చేతి వేళ్లలోనూ, కాలి వేళ్లలోనూ నొప్పి, వాపు ఉంటుంది. పాదం నొప్పిగా ఉంటుంది. కొందరిలో స్పాండిలైటిస్ డెవలప్ అయి నడుంనొప్పి మొదలవుతుంది. ==రుమటాయిడ్ ఆర్ధరైటిస్== <big>'''ప్రధాన వ్యాసం:''' [[కీళ్ళ వాతము]]</big> ఈ వ్యాధి ఒక కీలుకు పరిమితం కాకుండా శరీరంలోని అన్ని జాయింట్స్‌కూ విస్తరిస్తుంది. దీనిని ఆటో ఇమ్యూన్ డిసార్డర్ అంటారు. చలి కాలంలో దీని బాధ ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇది చేతివేళ్లకు, మోకాలి జాయింట్స్‌కు, మణికట్టు కీలుకు, కాలివేళ్ల కీళ్లకు ఎక్కువగా వ్యాపిస్తుంది. దీని వల్ల కీళ్లలో నొప్పి, వాపు ఉంటుంది. ముఖ్యంగా ఉదయం పూట నొప్పులు ఎక్కువగా ఉండి, కదల్లేని పరిస్థితి కనిపిస్తుంది. నిరంతరం ఒళ్లు వేడిగా ఉంటుంది. ఆకలి తగ్గుతుంది. మూత్రవిసర్జన అధికంగా ఉంటుంది. రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ అటో ఇమ్యూన్ వ్యాధి. వంశపారంపర్యంగా వచ్చే అవకాశం కూడా ఉంది.జాయింటుల్లో నొప్పి, వాపుతో ప్రారంభమై కార్టిలేజ్, ఎముకకు విస్తరిస్తుంది. రెండు చేతుల మణికట్టు దగ్గర నొప్పి రావచ్చు. జాయింటుల్లో నొప్పి, వాపు ఉంటుంది. మణికట్టు, మోకాలు జాయింటుల్లోనూ ప్రభావం ఉంటుంది. ==అంకిలోజింగ్ స్పాండిలోసిస్== <big>'''ప్రధాన వ్యాసం:'''</big> [[ఆంకిలోజింగ్ స్పాండిలైటిస్]] వెన్నెముకలో తీవ్రమైన నొప్పి ఉంటుంది. క్రమంగా నొప్పి విస్తరిస్తుంటుంది. కారణం తెలియకపోయినా వంశపారంపర్యంగా వచ్చే అవకాశం ఉంది. == ఇన్ఫెక్టివ్ ఆర్థరైటిస్ == బాల్యంలో [[క్షయ]], సెప్టిక్ ఆర్థరైటిస్ వంటి వాటితో కీలులోని [[మృదులాస్థి]] దెబ్బతిని, [[ఎముక]]<nowiki/>లు రాసుకొని నొప్పి కలగడం మొదలవుతుంది. <ref name=":0" /> ==అస్టియోఆర్థరైటిస్== వయసు పెరుగుతున్నకొద్దీ కార్టిలేజ్ అరిగిపోవడం వల్ల అస్టియో ఆర్థరైటిస్ వస్తుంది. ఎముకల చివరన ఉన్న కార్టిలేజ్ అరిగిపోయి, ఎముకలు రెండూ ఒకదానికొకటి ఒరుసుకుపోయి, ఆ భాగాన నొప్పి, వాపు వంటివి కనిపిస్తాయి. దీని వల్ల కూర్చొని లేచినప్పుడు, ఉదయం పూట లేచినప్పుడు జాయింట్లు పట్టినట్టుగా ఉంటాయి. మొదట పది అడుగులు కూడా నడవడానికి వీలుండదు. కొంచెం దూరం నడిస్తే గానీ ఉపశమనం దొరకదు. నడుస్తుంటే కీళ్లలో టకటకమనే శబ్డం వస్తుంది. కింద కూర్చోవడం, మెట్లు ఎక్కడం చాలా ఇబ్బందిగా ఉంటుంది. ఎక్కువగా మోకాలులో ఈ నొప్పి కనిపిస్తుంది. రుతుస్రావం ఆగిపోయిన స్త్రీలలో, వయసు మళ్లినవారిలో, చిన్న వయసులో గర్భాశయం తొలగించిన వారిలో, హార్మోన్ల అసమతుల్యత, వంశపారంపర్యత, కొన్ని సొరియాసిస్, థైరాయిడ్ వ్యాధుల ప్రభావం వల్ల, కీళ్ల పైన ఒత్తిడి పెరిగి ఎప్పుడూ నొప్పి, వాపు, జ్వరం వచ్చినట్టుగా ఉంటుంది. జాయింటుల్లో వచ్చే సాధారణమైన ఆర్థరైటిస్ వ్యాధి ఇది. కార్టిలేజ్ దెబ్బతినడం వల్ల రెండు ఎముకల మధ్య రాపిడి జరిగి నొప్పి మొదలవుతుంది. నొప్పితో పాటు, కీళ్లు బిగుసుకుపోవడం, కదల్చడానికి వీలులేకపోవడం, వాపు వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. ఇది ఎక్కువగా తుంటి, వెన్నెముక, పాదం, చేతుల్లోనూ, వేళ్లలోనూ, మోకాలి జాయింటుల్లోనూ ప్రభావం చూపిస్తుంది. అస్టియో ఆర్థరైటిస్ నేరుగా కీళ్లపైన ప్రభావం చూపించడం వల్ల మనిషి కదల్లేని పరిస్థితులు వస్తాయి. కీళ్లు బిగుసుకుపోవడం, మోకాళ్లపై ఒత్తిడి భరించలేకపోవడం, విపరీతమైననొప్పి, వాపు, కదల్చలేకపోవడం, నిలుచోలేకపోవడం, నడవలేకపోవడం వంటివి వ్యాధి లక్షణాలు. కాలు కదల్చినపుడు శబ్దం వస్తుండటం ఈ వ్యాధి ప్రధాన లక్షణం. ==పరిష్కారాలు== *[[కాల్షియం]] అధికంగా ఉండే పదార్థాలైన [[పాలు]], [[పెరుగు]], [[కోడి గుడ్డు|కోడిగుడ్లు]], [[కీర దోసకాయ|కీర]], [[బొప్పాయి]], [[ఆకుకూరలు]] ఎక్కువగా తీసుకోవాలి. *[[సుగంధ ద్రవ్యం|మసాలా వస్తువులు]], అధిక బరువును తగ్గించుకోవాలి. *[[నడుము]] ముందుకు వంచకూడదు. *పడుకునేటప్పుడు [[మోకాలు|మోకాళ్ల]] కింద మెత్తటి దిండు పెట్టుకోవాలి. *బరువులు ఎత్తకూడదు. *అతి వ్యాయామం కూడదు. *క్రింద కూర్చోకూడదు. ఎత్తుగా కూర్చోవాలి. *రోజుకు కనీసం అరగంట సేపు శరీరానికి ఎండ తగలాలి *ఇతర సమస్యలుంటే మందులు వాడుతూ నియంత్రణలో ఉండాలి *ఇది కొంతవరకు వంశపారంపర్యంగా వస్తుంటుంది కాబట్టి తల్లి తండ్రులలో ఈ సమస్య ఉంటే ముందు గానే జాగ్రత్త వహించాలి.<ref name=":0" /> == చికిత్స == [[పారాసిటమాల్]], ఎన్.ఎస్.ఐ.డి. మాత్రలు తాత్కాలిక ఉపశమనం కలుగుతుంది. అధికంగా ఉపయోగించడం ప్రమాదంగా పరిమణించవచ్చు. మృదులాస్థి అరగకుండా చూసే గ్లూకోజమైన్, కొల్లాజెన్ పెప్టెడ్ మాత్రలు వంటివి ఉపయోగించడం, మలాములు రాసుకోవడం, [[కండరం|కండరాలు]] బలోపేతం అయే [[వ్యాయామం|వ్యాయామాలు]], [[అతిధ్వనులు|అల్ట్రాసౌండ్]], ఫిజియోథెరపీ పద్ధతులు ఉపశమనం ఇవ్వవచ్చు. ఈ సమస్య తీవ్రతరమయినప్పుడు మోకాలి మార్పిడి శస్త్రచికిత్స చేస్తారు. మృదులాస్థి, ఎముక బదులుగా లోహం, ప్లాస్టిక్ భాగాలతో శస్త్రచికిత్స చేస్తారు.మరింత ఖచ్చితంగా శస్త్రచికిత్స నిర్వహించడానికి రోబోటిక్ పధ్ధతి ఉపయోగిస్తున్నారు. దీనిలో నొప్పి తక్కువ, కోత చిన్నగా ఉంటుంది. త్వరగా కోలుకునే అవకాశం ఉంటుంది.<ref name=":0" /> ==హోమియో/ఆయుర్వేద చికిత్స== కీళ్ళనొప్పులతో బాధపడుతున్నవారికి రక్తపరీక్షలు, [[ఎక్స్‌రే]], [[ఎం అర్ ఐ|ఎంఆర్‌ఐ]] స్కానింగ్ ద్వారా ఏ కారణం వల్ల ఏ కీళ్ళు దెబ్బతిన్నది? వ్యాధి ఏ రకమైనది అన్న విషయాన్ని నిర్ధారణ చేయవచ్చు. చాలా సందర్భాల్లో కీళ్ళనొప్పులు ముఖ్యంగా ఆస్టియో అర్థరైటిస్ తగ్గాలంటే కీళ్ళమార్పిడి చికిత్స తప్ప గత్యంతరం లేదని భయపడుతుంటారు. కాని ఆపరేషన్ లేకుండా జబ్బును తగ్గించగల మందులు అందుబాటులోకి తెచ్చింది అత్యాధునిక హోమియో/ఆయుర్వేదం వైద్యం. ఆధునిక హోమియో/ఆయుర్వేద మందులు ఇన్‌ఫెక్షన్లు వంటి టాక్సిన్స్‌ని బయటకు పంపించి వాపును తగ్గిస్తాయి. దెబ్బతిన్న భాగానికి రక్తసరఫరా సవ్యంగా జరిగేట్టు చేసి, గాయం త్వరగా మానడానికి సహకరిస్తాయి. కండరాలను బలోపేతం చేస్తాయి. నొప్పిని, వాపును తగ్గించడంలో తోడ్పడతాయి. ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ తొలిదశలోనే చికిత్స ఆరంభిస్తే దెబ్బతిన్న కార్టిలేజ్‌ను పునరుద్ధరించగల అవకాశం హోమియో వైద్యంలో ఉంది. సమస్యను నిర్లక్ష్యం చేస్తే మాత్రం ఆపరేషన్ తప్పని పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. == మూలాలు == [[వర్గం:వ్యాధులు]] [[వర్గం:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:ఎముకల వ్యాధులు]] e26umo2wqvfwjj6c0gzzbau0zf4sobx జిరియాట్రిక్స్ 0 141712 4963261 4339214 2026-09-20T13:23:47Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963261 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు లేవు}} [[వృద్ధాప్యం]]లో వచ్చే ఆరోగ్య సమస్యల గురించి తెలుసుకునే దానిని '''జిరియాట్రిక్స్''' (Geriatrics) అంటారు. ఈ పదం గ్రీకు భాష నుంచి కనుగొనబడింది. Geron అంటే old man. Iatros అంటే heals అని అర్థం. [[File:Nurse in geriatry.jpg|right|thumb|300px| వృద్దుల సంరక్షణ నివాసంలో ఉన్న ఒక వృద్దురాలు.]] ==నేపధ్యము== [[File:Nursing home.JPG|thumb|300px|[[నార్వే]] లోని ఒక ఆసుపత్రిలో వృద్దుడు.]] వృద్ధాప్యంలో ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరచుకోవ టం, వ్యాధులు రాకుండా ముందు జాగ్రత్తలు తీసుకోవటం, వచ్చిన వ్యాధులకు మంచి చికిత్స ఇవ్వటం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. అరవైఐదు ఏళ్ళు పైబడినవారికి [[శరీరం]]లో వచ్చే మార్పుల వల్ల సరిగ్గా నిలబడలేక పోవటం, నడవలేకపోవటం, జ్ఞాపకశక్తి తగ్గిపోవటం, విసర్జనాలను ఆపుకోలేకపోవటం, చూపు మందగించ టం, వినికిడి తగ్గిపోవటం వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొనవలసి వస్తుంది. అంతేకాకుండా డిలిరియమ్, మానసిక ఒత్తిడికి గురి కావటం, కీళ్ళ నొప్పులు, కీళ్ళ వాతం. కొంతమందిలో పెద్దగా ఆరోగ్య సమస్యలు లేకపోవచ్చు. కొంతమంది దీర్ఘకాలిక ఆరోగ్య సమస్యలతో బాధ పడుతుండొచ్చు. ఈ సమస్యలన్నీ జిరియాట్రిక్స్ అనే విభాగంలో పొందుపరచబడతాయి. వృద్ధులకు మంచి చికిత్స ఇవ్వటానికి ఒక ప్రత్యేక వైద్యుని నియమిస్తారు. వారినే Geriatrician అంటారు. ఈ విభాగం మొదటిసారిగా 1942లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]లో స్థాపించబడింది. ==ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్== ఎముకలలో ఉండే మజ్జ కీళ్ళ మధ్య ఒక కుషన్‌లాగ పనిచేస్తుంది. వయస్సులో వచ్చే మార్పుల వల్ల కార్టిలేజ్ తరిగిపోవటం మార్పుల వల్ల రెండు ఎముకలు ఒక దానికొకటి రాసుకోవటం జరిగి కీళ్ళనొప్పికి దారి తీస్తుంది. దీనినే ‘[[ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్]]’ అంటారు. ఇది ఎక్కువగా వృద్ధులలో వచ్చే సమస్య. అందుకే దీనిని ‘ఓల్డ్‌పర్సన్స్ ఆర్థరైటిస్’ అని కూడా అంటారు. ఎముకలు ఇన్‌ఫ్లమేషన్‌కి గురై ఎక్కువ బరువు మోపటంతో కీళ్ళ నొప్పి వస్తుంది. అంతేకాకుండా కాలు కదపలేకపోవటం జరుగుతుంది. ఇది ఎక్కువగా 45 ఏళ్ళు పైబడిన వారిలో మగవారి కంటే స్త్రీలలో ఎక్కువ, అంతేకాకుండా కీళ్ళకు దెబ్బలు తగిలి ఇన్‌ఫ్లమేషన్ రావటం, యాక్సిడెంట్స్ వల్ల కూడా [[ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్]] వస్తుంది. ఊబకాయం వల్ల ముఖ్యంగా మోకాళ్ళు, కీళ్ళు ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్‌కి గురవుతున్నాయి. వంశానుగత కారణాల వల్ల కూడా ఈ సమస్య రావచ్చు. ===లక్షణాలు=== 85 శాతం మందిలో ఏ లక్షణాలూ లేకుండా ఉన్నా [[ఎక్స్‌రే]] ద్వారా వ్యాధి నిర్ధారణ అవుతుంది. 35-50 శాతం మందిలో వ్యాధి లక్షణాలు తక్కువ నుంచి విపరీతంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా చేతి కీళ్ల నొప్పులతో స్త్రీలు పనిచెయ్యడానికి ఇబ్బంది పడుతుంటారు. బరువు మోపే కీళ్ళు, మోకాళ్ళు, తుంటి,, అరికాళ్ళు, [[వెన్నుపూస]] ఎక్కువగా ఈ వ్యాధికి గురవుతాయి. మొదట ఒకటి రెండు కీళ్ళలో నొప్పి ఉండి బిరుసుగా ఉంటాయి. కదలికలు కష్టంగా ఉంటాయి. అంతే కాకుండా ఎక్కువసేపు నిలబడలేకపోవటం, ఎక్కువ [[దూరం]] నడవలేకపోవటం, మెట్లు ఎక్కలేక పోవటం, రాత్రిపూట నొప్పి ఎక్కువ, చల్లగాలికి నొప్పులు ఎక్కువ అవ్వటం కింద కూర్చోనివ్వలేక పోవడం వీటి ముఖ్య లక్షణాలు. ==ఆస్టియో పోరోసిస్== వృద్ధాప్యం వల్ల ఎముకలల్లో ఉన్న సాంద్రత (bone mass) కోల్పోయి, కణజాలం ఆకృతి, నాణ్యతను కోల్పోయి, ఎముకలలో ఉండే శక్తి తగ్గిపోతుంది. దీనినే ఆస్టియో పోరోసిస్ అంటారు. ఆస్టియోపోరోసిస్‌లో ఎముకలు ఎక్కువగా విరుగుతాయి.. ఎముకల బలహీనత, bone mass తగ్గిపోవటం మగవాళ్ళ కన్నా స్త్రీలలో ఎక్కువ, 35 శాతం స్త్రీలలో నెలసరి ఆగిపోయిన తరువాత కొన్ని హార్మోన్‌ల ఉత్పత్తి తగ్గి ఆస్టియోపోరోసిస్ వచ్చే అవకాశం ఉంది. పురుషులలో స్త్రీల కంటే bone mass ఎక్కువగా ఉంటుంది. వయస్సు పెరగటంతో రక్తంలో టెస్టోస్టిరాన్, గ్రోత్ హార్మోన్స్, అడ్రినల్ యాండ్రోజెన్స్ ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది. దీనితోపాటు వారి జీవన విధానం, న్యూట్రిషనల్ డెఫీషియన్సీ ముఖ్యంగా క్యాల్షియం, ప్రోటీన్ డెఫీషియన్సీ, బోన్ మాస్ తగ్గించటానికి కారణమవుతాయి. === లక్షణాలు=== కొంతమందిలో ఎటువంటి లక్షణాలు ఉండక ఎముక బలహీనత వల్ల విరిగే ప్రమాదముంది.ముఖ్యంగా మణికట్టు, మోచేతి పై ఎముక (humerus), తుంటి ( hip), పక్కటెముకలు (ribs) విరిగే ప్రమాదానికి గురవుతున్నాయి. వెన్నుపూస ఎముకల బలహీనత వల్ల నడుమునొప్పి రావటం దీని ముఖ్య లక్షణం. మోకాళ్ళ కీళ్ళలో బోన్ మాస్ తగ్గి నొప్పి, ఎక్కువ దూరం నడవలేకపోవటం, మెట్లు ఎక్కలేకపోవటం, కొంతమందిలో వెన్నుపూస వంగిపోవటం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. [[ఎక్స్‌రే]] ద్వారా వ్యాధి నిర్ధారణ చెయ్యవచ్చు: స్త్రీల నెలసరి ఆగిపోయిన తర్వాత తమ జీవన విధానంలో, ఆహారపు అలవాట్లలో జాగ్రత్తలు తీసుకొనవలసిన అవసరం ఉంది. 40-50 ఏళ్ళు పైబడినవారు వైద్యుడిని సంప్రదించటం వలన ఆస్టియో పోరోసిస్ రాకుండా ముందుజాగ్రత్తలు తీసుకొని కాంప్లికేషన్స్ రాకుండా జాగ్రత్త పడవచ్చు. == హోమియో చికిత్స== హోమియో చికిత్స వలన ఆస్టియో పోరోసిస్, ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్‌లను అరికట్టే అవకాశం ఉంది. ఇప్పుడు స్టార్‌హోమియోపతిలో ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్, ఆస్టియో పోరోసిస్ మీద రీసెర్చ్ చేసి గొప్ప అనుభవం ఉన్న సీనియర్ డాక్టర్లచే రోగి యొక్క శారీరక, మానసిక లక్షణాలను, వ్యాధి లక్షణాలను పరిశోధన చేసి వారికి సరిపడే కాన్‌స్టిట్యూషనల్ మెడిసిన్ ఇవ్వబడుతుంది. ఈ కాన్‌స్టిట్యూషనల్ మెడిసిన్ శరీరంలోని క్యాల్షియం డెఫీషియన్సీని, ప్రొటీన్ డెఫీషియన్సీ, హార్మోన్స్‌ను సరైన క్రమంలో జరుగుటకు, బోన్ మాస్, బోన్ స్ట్రెంగ్త్‌ని పెంచడానికి దోహదపడతాయి. వీటితో పాటు ఆహార నియమాలు, అవసరమైన వ్యాయామాలు, మంచి సలహాలు ఇవ్వబడతాయి. హోమియోలో కాన్‌స్టిట్యూషనల్ మెడిసిన్స్ చాలా ఉన్నాయి. అందులో కొన్ని [[కాల్కేరియా]] గ్రూపునకు సంబంధించినవి. ఎక్కువగా ఎముకలు, కీళ్ళ మీద ప్రభావం చూపి ఎముకల పటుత్వానికి దోహదపడతాయి. నేట్రమ్ గ్రూపు, ఫాస్ఫరస్, రస్టాక్స్ మొదలైనవి ఎక్కువగా ఎముకల మీద ప్రభావం చూపి బోన్ స్ట్రెంగ్త్ పెంచుతాయి. కాన్‌స్టిట్యూషనల్ మెడిసిన్స్ వల్ల ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్, ఆస్టియో పోరోసిస్‌ను చాలావరకు పరిష్కరించవచ్చు. ==వృద్ధాప్యం లో ఆహారం== వృద్ధుల్లో విటమిన్‌ డి, క్యాల్షియం, విటమిన్‌ బీ12, పీచు, పొటాషియం వంటి ప్రత్యేకమైన పోషకాల అవసరం చాలా ఎక్కువ. * వృద్ధులు నిత్యం తక్కువ కొవ్వు పాల పదార్థాలు, ఆకు కూరలు, చేపలు తగినంతగా తీసుకోవటం ద్వారా విటమిన్‌ డి, క్యాల్షియం లభిస్తుంది. ఇవి ఎముక పుష్టికి దోహదం చేస్తాయి. * చేపలు, సముద్ర ఆహారం, తేలికైన మాసం నుంచి విటమిన్‌ బీ 12 అందుతుంది. * సాధారణంగా వృద్ధాప్యంలో తప్పనిసరిగా వేధించే సమస్య మలబద్ధకం. రోజువారీ ఆహారంలో పండ్లు, కూరగాయలు, ముడి బియ్యం లేదా దంపుడు బియ్యం వంటి పొట్టు తీయని ధాన్యం దండిగా తీసుకుంటే ఈ బాధ నుంచి తేలికగా బయటపడొచ్చు. వీటన్నింటిలో పీచు సమృద్ధిగా ఉంటుంది. * పండ్లు, కూరగాయలు, తక్కువ కొవ్వు పాల పదార్థాల్లో వృద్ధులకు అవసరమైన పొటాషియం కూడా ఉంటుంది. * అందరిలాగే వృద్ధులు కూడా నూనె పదార్ధాలు, వేపుళ్లు తగ్గించటం శ్రేయస్కరం. ముఖ్యంగా నెయ్యి, డాల్డా వంటి సంతృప్త కొవ్వులు తగ్గించి పొద్దుతిరుగుడు నూనె వంటివి, అదీ మితంగా తీసుకుంటే మంచిది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==యితర లింకులు== [[వర్గం:వ్యాధులు]] cqcht7ap9s23hu9nkzv6gzp77ryzbrd అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ 0 151953 4963272 3261942 2026-09-20T13:50:20Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963272 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూను | title_orig = | translator = | editor = | image = | image_caption = | author = శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి | illustrator = | cover_artist = | country = [[భారత దేశం]] | language = [[తెలుగు]] | series = | subject = ఆత్మకథ | genre = | publisher = | release_date = | english_release_date = | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ''' ప్రముఖ [[రచయిత]], పత్రిక సంపాదకుడు [[శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] రాసుకున్న [[ఆత్మకథలు|ఆత్మకథ]]. ఈ పుస్తకంలో శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి జీవితం, ఆయన రచనా వ్యాసంగం తదితర అంశాలతో పాటు ఆనాటి గోదావరి జిల్లాల నుడికారం, సమాజంలో పలు వర్గాల జీవనశైలి, జీవనవిధానం మొదలగు అంశాలు ప్రతిబింబిస్తాయి. == రచన నేపథ్యం == ఆత్మకథల్లో ఒక వ్యక్తి జీవితంతో పాటు స్థలకాలాలకు సంబంధించిన విలువైన చిత్రీకరణ ఉంటుంది. కానీ [[తెలుగు]] రచయితల్లో, నాయకుల్లో ఆత్మకథలు రాసే అలవాటు తక్కువ, మరీముఖ్యంగా 1950ల ముందు సమాజాన్ని చిత్రీకరించే ఆత్మకథలు ఇంకా అరుదు. ఈ నేపథ్యంలో అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ పుస్తకం తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. == ప్రచురణ వివరాలు == రచనాకాలం నుంచి మొదలుకొని ఈ [[పుస్తకము|పుస్తకం]] వివిధ కాలాల్లో పలు ప్రచురణ సంస్థల ద్వారా ముద్రణ పొందింది. [[దస్త్రం:Statue_of_Sripada_Subramanyam_laid_By_Vedagiri_Rambabu_at_Rajamundry.jpg|thumb|రాజమండ్రిలో వేదగిరి రాంబాబు చే నెలకొల్పబడిన శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యం విగ్రహం]] <br /> 2013లో ప్రగతి ప్రచురణ సంస్థ ద్వారా ప్రచురితమైన అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ 300రూపాయల ధరకు ప్రచురించారు. ==విశేషాలు== *ఈయన చాలా రచనల్లో కనిపించే చెరకుపానకం, చెరకుపానకంతో చేసిన వంటకాల ప్రస్తావనకు ఇందులో వివరం లభిస్తుంది. రచయితకు చిన్నతనంలో చెరకుపానకం అంటే చాలా ఇష్టం. ఆయన తరచుగా స్నేహితులతో పొలాలకు చెరకుపానకం కొరకు వెల్లేవాడు. * ఈయన విద్యాబ్యాసం ఎక్కువగా వారాలుగా సామాన్యంగా నడిచింది. దానిని ఆయన ఎక్కువ నవలలో కథానాయకుడు దిగివస్థాయి నుండి వచ్చి విజయం సాధించినవాడుగా (క్షీరసాగరమథనం, వడ్లగింజలు) చూపిస్తారు. == అభిప్రాయాలు == * ఇది సాహిత్యచరిత్రలోనే అపురూపం. భారతీయ భాషల్లో నేను ఎరిగినంతవరకూ ఈరకం గ్రంథం లేదు. బంగాళీలో రవీంద్రుడు రాసిన చిన్న గ్రంథం ఉంది. అది యింగ్లీషులో కూడా అనువాదమయింది. అయితే, రవీంద్రుడి గ్రంథం వేరు, మనది వేరున్నూ. మనది అద్భుతం, అనన్యసామాన్యం. - [[పురిపండా అప్పలస్వామి]] * ‘పద్యంలోనే పసందు ఉం’దని అనుకునే ప్రాతకాలపు నమ్మకాలు శ్రీ శాస్త్రి గారి వచనరచనా సమీక్షలో సంస్కారం పొంది ‘గద్యమే హృద్య’మని ఘంటాపథంగా చాటి చెప్పుతారు. వారి ఉపజ్ఞా, ప్రతిభా, సారస్వతరంగానికి సమీచీన సందేశాలందిస్తాయి.’ - దీక్షిత దాసు * వారి అనుభవాలూ జ్ఞాపకాలు నిజానికి వలసతత్వంపై తెలుగులో వచ్చిన అతి గొప్ప నిశిత విమర్శయే కాక సాహిత్య వాజ్ఞ్మయ తత్త్వ మూలాలని భారత జాతుల భాషల సంస్కృతుల్లోంచి (సంగీతం గురించి వారి యోచనలు చూడండి) గ్రహించడానికీ [[సాహిత్యం|సాహిత్య]] రచన యే సాధించగలుగుతుందని సూచించిన సూత్రీకరించిన గొప్ప తాత్త్విక ద్రష్ట రచన – మార్గదర్శకపు వాఙ్మయం - డి.వెంకట రావు (ఆశిష్ నంది వలసవాదంపై రాసిన ఇన్టిమేట్ ఎనిమీ అనువాదానికి ముందుమాటలో) == మూలాలు == [[వర్గం:పుస్తక పరిచయాలు]] [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] 05y2pzxdae20vljir630x4wmzbkw46n 4963274 4963272 2026-09-20T13:51:45Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:ఆత్మకథలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963274 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూను | title_orig = | translator = | editor = | image = | image_caption = | author = శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి | illustrator = | cover_artist = | country = [[భారత దేశం]] | language = [[తెలుగు]] | series = | subject = ఆత్మకథ | genre = | publisher = | release_date = | english_release_date = | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ''' ప్రముఖ [[రచయిత]], పత్రిక సంపాదకుడు [[శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] రాసుకున్న [[ఆత్మకథలు|ఆత్మకథ]]. ఈ పుస్తకంలో శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి జీవితం, ఆయన రచనా వ్యాసంగం తదితర అంశాలతో పాటు ఆనాటి గోదావరి జిల్లాల నుడికారం, సమాజంలో పలు వర్గాల జీవనశైలి, జీవనవిధానం మొదలగు అంశాలు ప్రతిబింబిస్తాయి. == రచన నేపథ్యం == ఆత్మకథల్లో ఒక వ్యక్తి జీవితంతో పాటు స్థలకాలాలకు సంబంధించిన విలువైన చిత్రీకరణ ఉంటుంది. కానీ [[తెలుగు]] రచయితల్లో, నాయకుల్లో ఆత్మకథలు రాసే అలవాటు తక్కువ, మరీముఖ్యంగా 1950ల ముందు సమాజాన్ని చిత్రీకరించే ఆత్మకథలు ఇంకా అరుదు. ఈ నేపథ్యంలో అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ పుస్తకం తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. == ప్రచురణ వివరాలు == రచనాకాలం నుంచి మొదలుకొని ఈ [[పుస్తకము|పుస్తకం]] వివిధ కాలాల్లో పలు ప్రచురణ సంస్థల ద్వారా ముద్రణ పొందింది. [[దస్త్రం:Statue_of_Sripada_Subramanyam_laid_By_Vedagiri_Rambabu_at_Rajamundry.jpg|thumb|రాజమండ్రిలో వేదగిరి రాంబాబు చే నెలకొల్పబడిన శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యం విగ్రహం]] <br /> 2013లో ప్రగతి ప్రచురణ సంస్థ ద్వారా ప్రచురితమైన అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ 300రూపాయల ధరకు ప్రచురించారు. ==విశేషాలు== *ఈయన చాలా రచనల్లో కనిపించే చెరకుపానకం, చెరకుపానకంతో చేసిన వంటకాల ప్రస్తావనకు ఇందులో వివరం లభిస్తుంది. రచయితకు చిన్నతనంలో చెరకుపానకం అంటే చాలా ఇష్టం. ఆయన తరచుగా స్నేహితులతో పొలాలకు చెరకుపానకం కొరకు వెల్లేవాడు. * ఈయన విద్యాబ్యాసం ఎక్కువగా వారాలుగా సామాన్యంగా నడిచింది. దానిని ఆయన ఎక్కువ నవలలో కథానాయకుడు దిగివస్థాయి నుండి వచ్చి విజయం సాధించినవాడుగా (క్షీరసాగరమథనం, వడ్లగింజలు) చూపిస్తారు. == అభిప్రాయాలు == * ఇది సాహిత్యచరిత్రలోనే అపురూపం. భారతీయ భాషల్లో నేను ఎరిగినంతవరకూ ఈరకం గ్రంథం లేదు. బంగాళీలో రవీంద్రుడు రాసిన చిన్న గ్రంథం ఉంది. అది యింగ్లీషులో కూడా అనువాదమయింది. అయితే, రవీంద్రుడి గ్రంథం వేరు, మనది వేరున్నూ. మనది అద్భుతం, అనన్యసామాన్యం. - [[పురిపండా అప్పలస్వామి]] * ‘పద్యంలోనే పసందు ఉం’దని అనుకునే ప్రాతకాలపు నమ్మకాలు శ్రీ శాస్త్రి గారి వచనరచనా సమీక్షలో సంస్కారం పొంది ‘గద్యమే హృద్య’మని ఘంటాపథంగా చాటి చెప్పుతారు. వారి ఉపజ్ఞా, ప్రతిభా, సారస్వతరంగానికి సమీచీన సందేశాలందిస్తాయి.’ - దీక్షిత దాసు * వారి అనుభవాలూ జ్ఞాపకాలు నిజానికి వలసతత్వంపై తెలుగులో వచ్చిన అతి గొప్ప నిశిత విమర్శయే కాక సాహిత్య వాజ్ఞ్మయ తత్త్వ మూలాలని భారత జాతుల భాషల సంస్కృతుల్లోంచి (సంగీతం గురించి వారి యోచనలు చూడండి) గ్రహించడానికీ [[సాహిత్యం|సాహిత్య]] రచన యే సాధించగలుగుతుందని సూచించిన సూత్రీకరించిన గొప్ప తాత్త్విక ద్రష్ట రచన – మార్గదర్శకపు వాఙ్మయం - డి.వెంకట రావు (ఆశిష్ నంది వలసవాదంపై రాసిన ఇన్టిమేట్ ఎనిమీ అనువాదానికి ముందుమాటలో) == మూలాలు == [[వర్గం:పుస్తక పరిచయాలు]] [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] [[వర్గం:ఆత్మకథలు]] 2lhaq4geapaff0mnnb5f0mrmss8i2tx 4963275 4963274 2026-09-20T13:52:00Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963275 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూను | title_orig = | translator = | editor = | image = | image_caption = | author = శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి | illustrator = | cover_artist = | country = [[భారత దేశం]] | language = [[తెలుగు]] | series = | subject = ఆత్మకథ | genre = | publisher = | release_date = | english_release_date = | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ''' ప్రముఖ [[రచయిత]], పత్రిక సంపాదకుడు [[శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి]] రాసుకున్న [[ఆత్మకథలు|ఆత్మకథ]]. ఈ పుస్తకంలో శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి జీవితం, ఆయన రచనా వ్యాసంగం తదితర అంశాలతో పాటు ఆనాటి గోదావరి జిల్లాల నుడికారం, సమాజంలో పలు వర్గాల జీవనశైలి, జీవనవిధానం మొదలగు అంశాలు ప్రతిబింబిస్తాయి. == రచన నేపథ్యం == ఆత్మకథల్లో ఒక వ్యక్తి జీవితంతో పాటు స్థలకాలాలకు సంబంధించిన విలువైన చిత్రీకరణ ఉంటుంది. కానీ [[తెలుగు]] రచయితల్లో, నాయకుల్లో ఆత్మకథలు రాసే అలవాటు తక్కువ, మరీముఖ్యంగా 1950ల ముందు సమాజాన్ని చిత్రీకరించే ఆత్మకథలు ఇంకా అరుదు. ఈ నేపథ్యంలో అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ పుస్తకం తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. == ప్రచురణ వివరాలు == రచనాకాలం నుంచి మొదలుకొని ఈ [[పుస్తకము|పుస్తకం]] వివిధ కాలాల్లో పలు ప్రచురణ సంస్థల ద్వారా ముద్రణ పొందింది. [[దస్త్రం:Statue_of_Sripada_Subramanyam_laid_By_Vedagiri_Rambabu_at_Rajamundry.jpg|thumb|రాజమండ్రిలో వేదగిరి రాంబాబు చే నెలకొల్పబడిన శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యం విగ్రహం]] <br /> 2013లో ప్రగతి ప్రచురణ సంస్థ ద్వారా ప్రచురితమైన అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూనూ 300రూపాయల ధరకు ప్రచురించారు. ==విశేషాలు== *ఈయన చాలా రచనల్లో కనిపించే చెరకుపానకం, చెరకుపానకంతో చేసిన వంటకాల ప్రస్తావనకు ఇందులో వివరం లభిస్తుంది. రచయితకు చిన్నతనంలో చెరకుపానకం అంటే చాలా ఇష్టం. ఆయన తరచుగా స్నేహితులతో పొలాలకు చెరకుపానకం కొరకు వెల్లేవాడు. * ఈయన విద్యాబ్యాసం ఎక్కువగా వారాలుగా సామాన్యంగా నడిచింది. దానిని ఆయన ఎక్కువ నవలలో కథానాయకుడు దిగివస్థాయి నుండి వచ్చి విజయం సాధించినవాడుగా (క్షీరసాగరమథనం, వడ్లగింజలు) చూపిస్తారు. == అభిప్రాయాలు == * ఇది సాహిత్యచరిత్రలోనే అపురూపం. భారతీయ భాషల్లో నేను ఎరిగినంతవరకూ ఈరకం గ్రంథం లేదు. బంగాళీలో రవీంద్రుడు రాసిన చిన్న గ్రంథం ఉంది. అది యింగ్లీషులో కూడా అనువాదమయింది. అయితే, రవీంద్రుడి గ్రంథం వేరు, మనది వేరున్నూ. మనది అద్భుతం, అనన్యసామాన్యం. - [[పురిపండా అప్పలస్వామి]] * ‘పద్యంలోనే పసందు ఉం’దని అనుకునే ప్రాతకాలపు నమ్మకాలు శ్రీ శాస్త్రి గారి వచనరచనా సమీక్షలో సంస్కారం పొంది ‘గద్యమే హృద్య’మని ఘంటాపథంగా చాటి చెప్పుతారు. వారి ఉపజ్ఞా, ప్రతిభా, సారస్వతరంగానికి సమీచీన సందేశాలందిస్తాయి.’ - దీక్షిత దాసు * వారి అనుభవాలూ జ్ఞాపకాలు నిజానికి వలసతత్వంపై తెలుగులో వచ్చిన అతి గొప్ప నిశిత విమర్శయే కాక సాహిత్య వాజ్ఞ్మయ తత్త్వ మూలాలని భారత జాతుల భాషల సంస్కృతుల్లోంచి (సంగీతం గురించి వారి యోచనలు చూడండి) గ్రహించడానికీ [[సాహిత్యం|సాహిత్య]] రచన యే సాధించగలుగుతుందని సూచించిన సూత్రీకరించిన గొప్ప తాత్త్విక ద్రష్ట రచన – మార్గదర్శకపు వాఙ్మయం - డి.వెంకట రావు (ఆశిష్ నంది వలసవాదంపై రాసిన ఇన్టిమేట్ ఎనిమీ అనువాదానికి ముందుమాటలో) == మూలాలు == [[వర్గం:పుస్తక పరిచయాలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] [[వర్గం:ఆత్మకథలు]] 0fq4bjjh0whx4vj9u91k5lc5fnhdgx4 నారాయణరావు (నవల) 0 153237 4963276 3878970 2026-09-20T13:54:53Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963276 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = నారాయణరావు (నవల) | title_orig = | translator = | editor = | image = | image_caption = | author = [[అడవి బాపిరాజు]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[భారత దేశం]] | language = [[తెలుగు]] | series = | subject = [[నవల]] | genre = | publisher = | release_date = 1934 | english_release_date = | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''నారాయణరావు''' తెలుగు [[నవల]]ను ప్రముఖ సంగీతవేత్త, సాహిత్యకారుడు, చిత్రకారుడు [[అడవి బాపిరాజు]] రచించారు. 1934 లో ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్తు నిర్వహించిన తెలుగు నవలల పోటీల్లో ఈ నవల [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] రచించిన [[వేయిపడగలు]] నవలతో సమంగా ఉత్తమ నవలగా ఎంపికైంది. == రచన నేపథ్యం == 1934లో [[ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తు]] తెలుగులో నవలల పోటీ నిర్వహించింది. పోటీ కోసం అడవి బాపిరాజు నారాయణరావు నవల రచించారు. ఆ పోటీలో ప్రథమస్థానాన్ని [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] రాసిన [[వేయి పడగలు]]తో పాటు బాపిరాజు రాసిన నారాయణరావు నవలలకు పంచారు న్యాయనిర్ణేతలు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు ముష్టి లక్ష్మీ నారాయణ రావు జీవితాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని బాపిరాజు ఈ నవల రచించారన్నది ఆనాటి సాహిత్యవేత్తల అంచనా.<ref>విశాలాంధ్ర ప్రచురణాలయం ప్రచురించిన నారాయణరావు నవలకు ''కలం కుంచె అయినవేళ '' శీర్షికన సంపాదకుడు ఏటుకూరి ప్రసాద్ ముందుమాట</ref> కానీ బాపిరాజు మాత్రం నవల ముందు ''ఈ కథా, కథలోని పాత్రలూ కేవలం కల్పితములు.'' అనే వాక్యం ఉంచారు. ఈ నవలను మొదట [[ఆంధ్రపత్రిక]]లో ధారావాహికంగా ప్రచురించారు.<ref>నారాయణరావు నవలలో ''అంజలి '' శీర్షికన అడవి బాపిరాజు రాసిన తొలిపలుకులు</ref> == ఇతివృత్తం == ఉన్నత తరగతికి చెందిన బ్రాహ్మణ రైతు కుటుంబం యువకుడు నారాయణరావు కథ ఇది. మద్రాసులో న్యాయవిద్యార్థిగా ఉన్న నారాయణరావు స్నేహితులతో కలిసి తన స్వగ్రామం కొత్తపేటకు రైల్లో వెళ్తుండగా నవల ప్రారంభమవుతుంది. విశ్వలాపురం జమీందారు, జస్టిస్ పార్టీ సభ్యుడు లక్ష్మీ సుందర ప్రసాదరావు తన మొదటి కుమార్తెకు జమీందారీ వివాహం చేసి దెబ్బతిని ఉండడంతో సామాన్యుడైన, యోగ్యుడైన వరుణ్ణి అన్వేషణ చేస్తూండగా నారాయణరావు కనిపిస్తాడు. నారాయణరావు, ఆయన వ్యక్తిత్వం నచ్చి ఆయనకు తన చిన్న కూతురు శారదను ఇచ్చి పెళ్ళి చేయాలని నిశ్చయించుకుంటాడు. శారదకు ఇంట్లోనే సంగీతంతోపాటుగా చదువు కూడా చెప్పిస్తూంటారు. ఆమెను జమీందారీ కుటుంబం నుంచి అందునా తన మేనల్లుడు జగన్మోహనరావు ఇచ్చి పెళ్ళి చేయాలని తల్లి కామేశ్వరీ దేవి భావించడంతో ఈ సంబంధం ఆమెకు నచ్చదు. తండ్రికి మాత్రం జగన్మోహనుని ప్రవర్తన నచ్చక అతనికి తన కూతుర్నిచ్చి పెళ్ళి చేయడం ఇష్టం ఉండదు. ఐనా తల్లి చెప్పినదే సరైనదని అనిపించినా శారద తండ్రి మాట ఎదురాడలేక ఈ పెళ్ళికి అంగీకరిస్తుంది. నారాయణరావు తండ్రి సుబ్బారాయుడిని ఒప్పించి జమీందారు పెళ్ళి చేస్తారు. ఐనా తల్లి వల్ల ముందుగా తనలో ఏర్పడ్డ వ్యతిరేకత వల్ల నారాయణరావుతో సంసారం సజావుగా సాగించలేక పోతుంది శారద. ఆత్మగౌరవంతో ఈ విషయాన్ని ఎక్కడా పొక్కనివ్వడు నారాయణరావు. చివరకు ఆ సంసారం ఏమైందన్నది కథలో మిగిలిన భాగం. == పాత్రలు == # నారాయణరావు, కథానాయకుడు # పరమేశ్వరమూర్తి, నారాయణ రావు ప్రాణమిత్రుడు, కవి, చిత్రకారుడు # రాజారావు, నారాయణ రావు మిత్రుడు, వైద్యుడు # రాజేశ్వరరావు, నారాయణరావు మిత్రుడు, ఇంజనీరు, స్వతంత్ర ప్రేమ సంఘంలో సభ్యుడు # లక్ష్మీపతి, నారాయణరావు బావ, నారాయణరావు మేనత్త కొడుకు # ఆలం సుల్తాన్, నారాయణ రావు మిత్రుడు, లా విద్యార్థి # తల్లప్రగడ లక్ష్మి సుందర ప్రసాదరావు, విశ్వలాపురం జమీందారు, శారద తండ్రి # శారద, కథానాయిక, జమీందారు చిన్న కుమార్తె # వరదకామేశ్వరి, శారద తల్లి # శకుంతలా దేవి, జమీందారు పెద్ద కుమార్తె # కొవ్విడి బసవరాజేశ్వర జగన్మోహనరావు, వరదకామేశ్వరి దేవి మేనల్లుడు # సుబ్బారాయుడు, నారాయణరావు తండ్రి # జానకమ్మ, నారాయణరావు తల్లి # వేపా శ్రీనివాసరావు, జమీందారు స్నేహితుడు, వకీలు # సుందర వర్దనమ్మ, జమీందారు అక్క, భర్త మరణంతో తమ్ముడి ఇంటనే నివాసం ఉంటుంది # సూర్యకాంతం, నారాయణరావు చిన్న చెల్లెలు # శ్రీరామమూర్తి, నారాయణరావు అన్న # లక్ష్మీనరసమ్మ, జానకమ్మ అక్క # వరలక్ష్మమ్మ # వెంకాయమ్మ, నారాయణరావు అక్క # విశ్వేశ్వరరావు, శకుంతల భర్త, కలెక్టరు # శ్యామ సుందరీ దేవి, నారాయణరావు స్నేహితురాలు # రోహిణీ దేవి, శ్యామ సుందరీ దేవి చెల్లెలు # నళినీ దేవి, శ్యామ సుందరీ దేవి చెల్లెలు # సరళా దేవి, శ్యామ సుందరీ దేవి చెల్లెలు # రుక్మిణి, పరమేశ్వరమూర్తి భార్య # రమణమ్మ, లక్ష్మీపతి భార్య, నారాయణరావు చెల్లెలు # వెంకట్రాయుడు, నారాయణరావు మామయ్య # బాచిగాడు, లక్ష్మీపతి కొడుకు, నారాయణరావు మేనల్లుడు # ఆనందరావు # డిప్యూటీ కలెక్టర్ # తహసీల్దారు # డిప్యూటీ తహశీల్దార్ # కరణము వెంకటరాజు # సిద్ధాంతి # మృత్యుంజయరావు # రామచంద్రరావు, నారాయణరావు బావ, సూర్యకాంతం భర్త, చదువు కోసం విదేశాలకు వెళతాడు. # బుద్దవరపు భీమరాజు # నటరాజన్, నారాయణరావు మిత్రుడు, తమిళుడు # శ్రీరామయ్య, శారదకు సంగీత గురువు == శైలి-శిల్పం == == ప్రాచుర్యం == == ప్రచురణలు == == మూలాలు == <references /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[హిమబిందు]] == బయటి లింకులు == {{వికీసోర్స్|నారాయణరావు}} * [[:s:నారాయణరావు (నవల)|వికీసోర్సులో నారాయణరావు నవల]] [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1934 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:అడివి బాపిరాజు రచనలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] g8ydktxk5d7bo0l3hsw7kmtyzeynvcn బాబ్ 0 153296 4963632 4385890 2026-09-21T11:19:20Z స్వరలాసిక 13980 4963632 wikitext text/x-wiki '''బాబ్''' (Bob) ఒక ఆంగ్ల పేరు. * [[బాబ్ డిలాన్]] (Bob Dylan) ఒక అమెరికా [[గాయకుడు-గేయరచయిత]], వాద్యకారుడు, చిత్రకారుడు, కవి . * [[బాబ్ హోప్]] (Bob Hope) ప్రపంచ ప్రసిద్ధిచెందిన హాస్యజీవి. * [[m:en:Bob Bryan|బాబ్ బ్రయన్]] అమెరికన్ టెన్నిస్ ఆటగాడు. * [[m:en:Bobby Darin|బాబీ డారిన్]] అమెరికన్ నటుడు, రచయిత, గాయకుడు. * [[m:en:Bob Christo|బాబ్ క్రిస్టో]] ఆస్టేలియా హిందీ చలన చిత్ర నటుడు. {{అయోమయ నివృత్తి}} 15ikq45s4ufmdp1gjayt3ceaqnybouh అచ్చతెలుగు రామాయణం 0 155278 4963304 4186772 2026-09-20T14:31:19Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963304 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Acha telugu ramayanam.jpg|right|250px|thumb|అచ్చ తెలుగు రామాయణంలోని భాషావిశేషాల గూర్చిసుందరాచార్యులు రాసిన పుస్తకం]] '''అచ్చతెలుగు రామాయణము''' ఒక తెలుగు [[కావ్యము]]. దీనిని [[కూచిమంచి తిమ్మకవి]] రచించాడు. పేరులో కొట్టవచ్చినట్లుగా [[రామాయణం]] గ్రంథాన్ని అచ్చతెలుగు లో రచించాడు తిమ్మకవి. ఇందులోని ఆరు కాండాలలో సుమారు 13 వందల [[పద్యాలు]] ఉన్నాయి. ==అచ్చతెలుగు== ఆంధ్రభాషలో [[పదాలు]] నాలుగు రకములని వైయాకరుణులు తెలియజేశారు. అవి: తత్సమము, తద్భవము, దేశ్యము, గ్రామ్యము. ఇందులో తత్సమం రెండు విధములు: సంస్కృతసమము, ప్రాకృతసమము. [[సంస్కృతము|సంస్కృత]] సమేతరమైన భాషనే అచ్చతెలుగు అంటారు. అందుచేత ఈ భాషలో ప్రాకృత సమాలు, తద్భవాలు, దేశ్యాలు ఉంటాయి. గ్రామ్యం లక్షణ విరుద్ధం కాబట్టి ప్రయోగానికి పనికిరాదని లాక్షణికులు చెప్పారు. కానీ ఆయాజాతుల ప్రయోగాన్ని బట్టి ఉపయోగించవచ్చని కొందరి అభిప్రాయం. ఇలాంటి అచ్చతెలుగులో వ్రాయబడిన [[రామాయణము|రామాయణం]] కాబట్టి దీన్ని అచ్చతెలుగు రామాయణం అని వ్యవహరిస్తారు. అచ్చతెలుగు కావ్యరచనకు మార్గదర్శి పొన్నిగంటి తెలగనార్యుడు. ఇతని కృతి [[యయాతి చరిత్రము|యయాతి చరిత్ర]]. ==కథా సంగ్రహం== దీనికి మూలం తెలుగువారికి సుపరిచయమైన [[రామాయణం|రామాయణ]] గాథ. అయితే ఇతర తెలుగు రామాయణాల్లో వలెనే ఇందులో కొంత తెలుగుదనం చేర్చబడింది. ఇవి అన్నీ అవాల్మీకాలు. * అహల్య తన కథను తానే రాముడికి చెప్పుకోవడం. * సుగ్రీవునితో [[స్నేహం]] చేస్తే కార్య సాఫల్యం జరుగుతుందని రామునికి చెప్పడం. * ఏడు తాటిచెట్లను ఒకే బాణంతో కొడితేగాని వాలిని గెలవలేడనే సిద్ధాంతం * లంకకు వెళ్ళేముందు [[హనుమంతుడు]] సీతాశిరోరత్నాన్ని తెస్తానని చెప్పడం. * కోతులను, కొండముచ్చులను కూడగట్టుకొని రాముడు నాతో యుద్ధమేమి చెయ్యగలడని రావణుడు ఎగతాళి చెయ్యడం. * లంకనుండి వచ్చేముందు హనుమంతుడు లంకిణితో యుద్ధం చేయడం. * నీలుని చేత కొండరాళ్లు వేయిస్తే తేలుతాయని వారధి కట్టడానికి సముద్రుడు ఉపాయం చెప్పడం. ==రస పోషణము== రామాయణంలో కరుణ రసం ప్రధానమైనదని కొందరి అభిప్రాయం. అచ్చతెలుగు రామాయణం కొంతవరకు ఇలానే సాగింది. బాలకాండలో అక్కడక్కడ అద్భుతరసం, అయోధ్య, అరణ్య, [[సుందర కాండ|సుందరకాండ]]లలో కరుణరసం, యుద్ధకాండలో వీరరసం చాలా చక్కగా పోషించబడ్డాయి. తెలుగుదనం ఉట్టిపడే తిమ్మకవి రచనలో మధురమైన రచన, చమత్కారం, శైలి, రసం కనిపిస్తాయి. ==పాత్రపోషణ== పాత్రపోషణలో తిమ్మకవి [[వాల్మీకి]] గీసిన గిరి దాటకుండా ఆయా పాత్రలను అలాగే పోషించాడు. నాయకునిగా రాముడి పాత్ర ఉదాత్తంగా కనిపిస్తుంది. ప్రతినాయకుడిగా రావణుడు పాత్రోచితమైన రీతిలో చిత్రీకరించబడ్డాడు. సీత నాయికగా, సాధ్విగా, అత్యుత్తమ ఆదర్శ స్త్రీగా చిత్రీకరించబదింది. == ప్రాచుర్యం == అచ్చతెలుగులో వ్రాసిన ఈ కావ్యం సాహిత్య చరిత్రలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందింది. ==మూలాలు== * అచ్చతెలుగు రామాయణము - కూచిమంచి తిమ్మకవి; సమీక్ష: [[పప్పు వేణుగోపాలరావు]], [[కావ్య సమీక్షలు]], సంపాదకులు: ఎం.వి.సత్యనారాయణ, ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ ప్రెస్, వాల్తేరు, 1983, పేజీలు: 265-272. {{క్షీణ యుగం}} [[వర్గం:తెలుగు కావ్యములు]] [[వర్గం:రామాయణం]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు రచనలు]] eadfkpys9bwvdl5jxjjw7ml8vd1f0sx జనసేన పార్టీ 0 159707 4963340 4956753 2026-09-20T15:14:15Z ~2026-50768-38 154486 /* */ 4963340 wikitext text/x-wiki {{pp-extended|small=yes}} {{Use dmy dates|date=June 2024}} {{Use Indian English|date=June 2024}} {{Infobox Indian political party |party_name = జనసేన పార్టీ |abbreviation = జసప (JSP) |logo = <div style="background-color:#FFFFFF; border:2px solid #D32F2F; padding:4px; text-align:center;"> [[File:Indian election symbol glass tumbler.svg|55px]] <br />'''Jana Sena Party'''<br />జనసేన పార్టీ </div> |colorcode = {{Party color|Janasena Party}} |founder = పవన్ కళ్యాణ్ |president = [[పవన్ కళ్యాణ్]] |secretary = [[నాగేంద్ర బాబు|నాగబాబు]] |chairman = [[నాదెండ్ల మనోహర్]] |loksabha_leader = [[వల్లభనేని బాలశౌరి]] |rajyasabha_leader = |foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2014|03|14}} |headquarters = [[మంగళగిరి]], [[గుంటూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |publication = |women = ఝాన్సీ వీర మహిళా విభాగం |students = భగత్ సింగ్ విద్యార్థి సంఘం |youth = ఆజాద్ యువసేన విభాగం |labour = |peasants = |membership = |colours = {{Color box|white}} [[తెలుపు]]<br />{{Color box|{{Party color|Janasena Party}}}} [[ఎరుపు]] |position = [[మధ్యేవాదం|మధ్యమ (సెంటర్)]]<ref name=YT2024May/> |ideology ={{ubl|[[తెలుగు ప్రజలు|తెలుగు జాతీయవాదం]]|[[సామాజిక సంప్రదాయవాదం]]|[[పర్యావరణవాదం]]|[[మానవతావాదం]]<ref>{{Cite web | url=https://www.thenewsminute.com/telangana/jana-sena-carries-sanatana-dharma-socialism-together-pawan-kalyan| title=Jana Sena carries Sanatana Dharma, socialism together: Pawan Kalyan| date=23 November 2023}}</ref>|[[లౌకికవాదం]]<ref>{{Cite web | url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/will-protect-hindu-dharma-while-staying-secular-pawan-kalyan/article30163650.ece| title=Will protect Hindu Dharma while staying secular: Pawan Kalyan| work=The Hindu| date=4 December 2019}}</ref>|[[మధ్యేవాదం]]<ref>{{Cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=NTxtPHF7AAw | title="My Personal Connect is with Modi Ji..." Telugu Star Pawan Kalyan on Joining BJP | website=[[YouTube]] | date=May 2024 }}</ref>}} |eci = [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా#రాష్ట్ర పార్టీలు|రాష్ట్ర పార్టీ]] |alliance = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] {{small|(2014–2018, 2020–ప్రస్తుతం)}}<ref>{{Cite web |date=2020-01-16 |title=BJP, Jana Sena join hands, announce alliance in Andhra Pradesh |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-jana-sena-join-hands-announce-alliance-in-andhra-pradesh/story-31yYGz0tb6eeWeKbaXoi3N.html |access-date=2022-10-10 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-03-16 |title=Out of NDA, Naidu's TDP may wage a lone battle in 2019 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/out-of-nda-naidu-s-tdp-may-wage-a-lone-battle-in-2019/story-toNsqMhkmfok0UYfmIINSN.html |access-date=2023-01-08 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |loksabha_seats = {{Composition bar|2|543|hex={{party color|Janasena Party}}}} |rajyasabha_seats = {{Composition bar|1|245|hex={{party color|Janasena Party}}}} |state2_seats_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] |state2_seats = {{Composition bar|21|294|hex={{party color|Janasena Party}}}} |state_seats_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన మండలి]] |state_seats = {{Composition bar|2|58|hex={{party color|Janasena Party}}}} |no_states = {{Composition bar|1|31|hex={{party color|Janasena Party}}}} |symbol = [[File:Indian election symbol glass tumbler.svg{{!}}class=skin-invert|120px|Glass Tumbler]]<br />గాజు గ్లాసు |flag = Janasena Party Flag.png |website = [https://www.janasenaparty.org www.janasenaparty.org] |dissolution={{Start date and age|df=yes|p=y|2015|02|06}}|predecessor=జై సమైక్యాంధ్ర పార్టీ}} '''జనసేన పార్టీ''' (సంక్షిప్తంగా '''JSP''') అనేది [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలలో చురుకుగా ఉన్న భారతీయ [[రాజకీయ పార్టీ]]. 2014 మార్చి 14న [[పవన్ కళ్యాణ్]] దీనిని స్థాపించారు.<ref name=":2">{{cite book|last1=Blom|first1=Amélie|url=https://books.google.com/books?id=HnKhDwAAQBAJ&dq=janasena+people+army&pg=PT266|title=Emotions, Mobilisations and South Asian Politics|last2=Lama-Rewal|first2=Stéphanie Tawa|date=2019-07-09|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-000-02024-3|language=en|access-date=10 July 2023|archive-date=18 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818135925/https://books.google.com/books?id=HnKhDwAAQBAJ&dq=janasena+people+army&pg=PT266|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{cite web |last=K V Kurmanath |date=2014-03-14 |title=Pawan Kalyan floats Jana Sena party |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/pawan-kalyan-floats-jana-sena-party/article23120068.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505073934/https://www.thehindubusinessline.com/news/pawan-kalyan-floats-jana-sena-party/article23120068.ece |archive-date=5 May 2023 |access-date=2023-05-05 |website=[[Business Line]] |language=en}}</ref> ఇది ప్రస్తుతం [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]లో రెండవ అతిపెద్ద పార్టీగా నిలిచి అధికార కూటమిలో భాగస్వామిగా ఉంది.<ref>{{Cite news |last=Raghavendra |first=V. |date=2024-06-05 |title=With 100% strike rate, Jana Sena Party achieves unprecedented feat in Andhra Pradesh |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/with-100-strike-rate-jana-sena-party-achieves-unprecedented-feat-in-andhra-pradesh/article68255983.ece|access-date=2024-12-01 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=19 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619140956/https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/with-100-strike-rate-jana-sena-party-achieves-unprecedented-feat-in-andhra-pradesh/article68255983.ece |url-status=live }}</ref> పార్టీ నాయకుడైన పవన్ కళ్యాణ్ 2024 జూన్ నుండి [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రిగా]] బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్నారు. జనసేన మానవతావాదంపై దృష్టి సారిస్తూ మధ్యవాద విధానాన్ని సమర్థిస్తుంది.<ref name=YT2024May>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=NTxtPHF7AAw |title=Pawan Kalyan interview with India Today for 2024 elections |date=2024-05-01 |publisher=[[Business Today (India)|Business Today]] |time=0:10 to 0:40 |access-date=2024-07-30 |quote=I personally feel you have to create a very centristic attitude. You have to create a balance. |via=YouTube}}</ref> పార్టీ ఎన్నికల గుర్తు గాజు గ్లాసు.<ref>{{Cite news |date=2024-05-01 |title=ECI orders freezing of 'glass tumbler' symbol in favour of Jana Sena |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/eci-orders-freezing-of-glass-tumbler-symbol-in-favour-of-jana-sena/article68128616.ece |access-date=2024-08-04 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> జనసేన పార్టీ 2014 ఎన్నికల్లో పోటీ చేయలేదు కానీ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ|టీడీపీ]]-[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|కూటమి]] విజయానికి దీని మద్దతు కీలకంగా మారింది.<ref name=":17">{{Cite news |date=2014-12-11 |title=Pawan Kalyan's Janasena gets Election Commission's approval |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyans-janasena-gets-election-commissions-approval/article6682344.ece |access-date=2024-08-04 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |quote=The 43-year-old star had campaigned extensively in support of the TDP-BJP combine in undivided Andhra Pradesh for the general elections earlier this year. His campaign is believed to be one of the key factors in the success of the TDP-BJP combine in the elections.}}</ref> 2017లో ఉద్దానం ప్రాంతంలో దీర్ఘకాలిక కిడ్నీ వ్యాధి సంక్షోభం లాంటి సమస్యలను ఎత్తిచూపడం ద్వారా పార్టీ ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ దీనిని "అతి తక్కువగా అర్థం చేసుకున్న, అతి తక్కువగా ప్రచారం పొందిన నెఫ్రోపతీ"గా అభివర్ణించింది.<ref name=":152">{{Cite news |date=2017-12-16 |title=Uddanam kidney disease remains medical enigma despite research |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/uddanam-kidney-disease-remains-medical-enigma-despite-research/articleshow/62090012.cms |access-date=2024-08-01 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |quote=Though people in Uddanam have been suffering from kidney diseases of unknown cause (etiology) for decades, the village shot into prominence in January this year when Jana Sena leader and actor Pawan Kalyan took up the cause. His diatribe against the authorities forced the state government to seek the help of international health and medical experts.}}</ref> ఆ తర్వాత 2018లో బలవంతపు భూసేకరణకు వ్యతిరేకంగా, రిజర్వు అడవులలో అక్రమ మైనింగ్‌కు వ్యతిరేకంగా, కరువు సంబంధిత సమస్యలపై పార్టీ నిరసనలకు నాయకత్వం వహించింది.<ref name=":8" /> 2019లో జేఎస్‌పీ తన మొదటి ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి ఒక [[శాసనసభ్యుడు|ఎమ్మెల్యే]] స్థానాన్ని గెలుచుకుని సుమారు 6% ఓటు శాతాన్ని సాధించింది. తదనంతరం రైతుల సంక్షేమం, అక్రమ ఇసుక తవ్వకాలు, మహిళల భద్రత, భూ ఆక్రమణలు లాంటి క్షేత్రస్థాయి సమస్యలపై దృష్టి సారించింది. 2024 ఆరంభంలో జేఎస్‌పీ, టీడీపీ, బీజేపీల మధ్య కూటమి ఏర్పాటులో పవన్ కళ్యాణ్ కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ కూటమి [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|శాసనసభ ఎన్నికలతో]] పాటు సార్వత్రిక ఎన్నికల్లోనూ ఘన విజయం సాధించింది. జేఎస్‌పీ పోటీ చేసిన మొత్తం 21 ఎమ్మెల్యే స్థానాలను, రెండు ఎంపీ స్థానాలను గెలుచుకుని ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అధికార కూటమిలో ముఖ్యమైన భాగంగా అవతరించింది.<ref name=":44">{{Cite web |last=Srikanth |first=S. Guru |date=2024-06-05 |title=Pawan Kalyan scripts political blockbuster |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2024/Jun/05/pawan-kalyan-scripts-political-blockbuster |access-date=2024-08-01 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == సిద్ధాంతాలు == ప్రభుత్వ పనితీరులో, సంస్థలలో జరిగే ఎలాంటి అవినీతినైనా ప్రశ్నించడం, ప్రజల ప్రాథమిక హక్కులను కాపాడడం '''జనసేన పార్టీ''' ప్రధాన లక్ష్యం. జనసేన పార్టీ 'జనసేన సిద్ధాంతాలు' పేరుతో ఏడు ప్రాథమిక ఆదర్శాలను అనుసరిస్తుంది: * కులాలను కలిపే ఆలోచనా విధానం * మత వివక్ష లేని రాజకీయం * భాషా వైవిధ్యాన్ని గౌరవించే సంప్రదాయం * మన సంస్కృతీ సంప్రదాయాలను కాపాడే సమాజం * ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలను విస్మరించని జాతీయవాదం * అవినీతిపై రాజీలేని పోరాటం * పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించే అభివృద్ధి పార్టీ స్థాపకుడు, అధ్యక్షుడు పవన్ కళ్యాణ్ తాను మధ్యేవాద మార్గాన్ని విశ్వసిస్తున్నానని, మితవాద, వామపక్ష సిద్ధాంతాల మధ్య సమతుల్యతను కొనసాగించాలని తరచుగా పేర్కొన్నారు.<ref name="YT2024May" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2023-11-23 |title=Jana Sena carries Sanatana Dharma, socialism together: Pawan Kalyan |url=https://www.thenewsminute.com/telangana/jana-sena-carries-sanatana-dharma-socialism-together-pawan-kalyan |access-date=2024-06-19 |website=The News Minute |language=en}}</ref> "మా ఇజం మీకు అర్థం కావడం లేదని చాలామంది అంటుంటారు, నా ఇజం మానవతావాదం అని వారికి చెబుతున్నాను" అని ఆయన అన్నారు.<ref name=":5" /> తాను [[సనాతన ధర్మం]] పాటిస్తానని, అదే సమయంలో ఇతర మతాలను గౌరవిస్తానని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite news |date=2019-12-04 |title=Will protect Hindu Dharma while staying secular: Pawan Kalyan |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/will-protect-hindu-dharma-while-staying-secular-pawan-kalyan/article30163650.ece |access-date=2024-07-31 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-09-13 |title=Love your religion, respect other religions: Pawan Kalyan |url=https://www.123telugu.com/mnews/love-your-religion-respect-other-religions-pawan-kalyan.html |access-date=2024-07-31 |website=[[123Telugu.com]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-21 |title=Kakinada: All those aligned with BJP aren't communal, says Pawan Kalyan |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/kakinada-all-those-aligned-with-bjp-arent-communal-says-pawan-kalyan-804431 |access-date=2024-07-31 |website=[[The Hans India]] |language=en |quote=Stating that he strongly opposes extremism in any party, he said there is harmony and coexistence in Indian society and that’s why people live here peacefully. Pawan said that Indian Hindu society stands for all religions. He made it clear that he was a Hindu, but all Muslims were his brothers.}}</ref> == చరిత్ర == === ఏర్పాటు === [[తెలుగు సినిమా]] అగ్రనటుడు, సామాజిక కార్యకర్త అయిన పవన్ కళ్యాణ్ ఒక కొత్త రాజకీయ పార్టీని ప్రారంభించబోతున్నట్లు 2014 మార్చి 12న అధికారికంగా ప్రకటించారు. ఈ పార్టీ ప్రారంభానికి సన్నాహకంగా కళ్యాణ్ భారత ఎన్నికల సంఘం (ECI) వద్ద పార్టీని నమోదు చేసేందుకు ఢిల్లీ వెళ్లినట్లు వార్తలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news |date=2014-03-13 |title=Pawan Kalyan set to take the plunge |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyan-set-to-take-the-plunge/article5778105.ece |access-date=2024-08-04 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> 2014 మార్చి 14న [[హైదరాబాద్]]‌లోని [[మాదాపూర్]]‌లో ఉన్న హైదరాబాద్ ఇంటర్నేషనల్ కన్వెన్షన్ సెంటర్ (HICC)లో జరిగిన భారీ సమావేశంలో కళ్యాణ్ పార్టీని అధికారికంగా ప్రారంభించారు.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{cite web |author=Suresh Krishnamoorthy |date=2014-03-07 |title=Stage set for Pawan Kalyan's "Janasena" |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/stage-set-for-pawan-kalyans-jana-sena/article5781784.ece |access-date=2014-03-14 |work=The Hindu}}</ref> పార్టీకి జనసేన (ప్రజల సైన్యం) అని పేరు పెట్టి, అధికారంలో ఉన్నవారిని ప్రశ్నించాలని కళ్యాణ్ ప్రజలను కోరారు. 6,000 మంది హాజరైన ఈ కార్యక్రమంలో ఆయన పార్టీ జెండాను ఆవిష్కరించి లక్ష్యాలను వివరించారు. రాష్ట్ర సమస్యలపై కాంగ్రెస్ పార్టీ అధిష్టానాన్ని విమర్శిస్తూ, ప్రజల సమస్యలను పరిష్కరించకుండా రాష్ట్రాన్ని విభజించారని ఆరోపించారు.<ref name=":0" /> పార్టీ రెండవ బహిరంగ సభను 2014 మార్చి 27న విశాఖపట్నంలో నిర్వహించింది. ఇక్కడ కళ్యాణ్, రాజు రవితేజతో కలిసి రచించిన ''ఇజం'' పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించారు.<ref>{{Cite web |last=AR |first=Reshmi |date=2014-03-27 |title=Pawan Jana Sena Vizag meet live |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2014-03-27/Pawan-Jana-Sena-Vizag-meet-live/90279 |access-date=2024-08-04 |website=[[The Hans India]] |language=en}}</ref> 2014 నవంబర్ 28న ఎన్నికల సంఘం ఈ పార్టీకి ఆమోదం తెలిపింది.<ref>{{Cite news |date=2014-12-11 |title=Pawan Kalyan's Janasena gets Election Commission's approval |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyans-janasena-gets-election-commissions-approval/article6682344.ece |access-date=2024-08-04 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |quote=“The Election Commission of India has given registration to the ‘Janasena Party’ as a political party Under Section 29A of the Representation of the People Act,1951 with effect from 24.11.2014 vide Registration Number 56/118/2014/PPS-I dated 28.11.2014,” the outfit said in a statement on Thursday.}}</ref> === 2014 – 2019 === ==== 2014 ఎన్నికలు ==== 2014 ఎన్నికల్లో పవన్ కళ్యాణ్ పోటీ చేయకూడదని నిర్ణయించుకుని, [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] (టీడీపీ), [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (బీజేపీ) [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|కూటమికి]] విశేషంగా మద్దతు ఇచ్చి ప్రచారం చేశారు. "కాంగ్రెస్ హటావో, దేశ్ బచావో" (కాంగ్రెస్‌ను తొలగించండి, దేశాన్ని కాపాడండి) అనే నినాదంతో ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీకి వ్యతిరేకంగా ప్రచారం నిర్వహించారు.<ref>{{cite news |date=15 March 2014 |title='Congress Hatao, Desh Bachao' |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2014/mar/15/congress-hatao-desh-bachao-586391.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210403154111/https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2014/mar/15/Congress-Hatao-Desh-Bachao-586391.html |archive-date=3 April 2021 |access-date=28 March 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో ఆయన సభలకు భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు హాజరయ్యారు.<ref>[http://deccan-journal.com/content/pawan-draws-huge-crowds-karnataka/ Pawan draws huge crowds in Karnataka] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140508104401/http://deccan-journal.com/content/pawan-draws-huge-crowds-karnataka|date=8 May 2014}}. Deccan-journal.com. Retrieved 14 May 2014.</ref> ఆయన మద్దతు, ప్రచారం [[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో]] టీడీపీ నేతృత్వంలోని జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి విజయానికి ఎంతగానో తోడ్పడ్డాయి.<ref name=":17" /><ref name=":6">{{cite web |date=6 September 2016 |title=Special category status for AP: Pawan Kalyan set to fire first salvo |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/special-category-status-for-ap-pawan-kalyan-set-to-fire-first-salvo/article9076162.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214155203/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/special-category-status-for-ap-pawan-kalyan-set-to-fire-first-salvo/article9076162.ece |archive-date=14 December 2019 |access-date=14 December 2019 |website=[[Business Line]] |quote=Pawan Kalyan, who did not contest the elections in 2014, lent his support to the Telugu Desam-BJP alliance in the State and is said to have played a key role in securing the vote of the Kapu caste for the alliance, paving the way for the victory of the TDP-BJP combine in many coastal districts.}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-04-02 |title=Pawan Kalyan, the latest in a line of actor-turned-politicians, positions himself as the dark horse but will he avoid the electoral fate of his eldest brother Chiranjeevi? |url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20150413-pawan-kalyan-andhra-pradesh-bjp-telugu-desam-818038-2015-04-02 |access-date=2024-08-04 |website=India Today |language=en}}</ref> ==== ప్రత్యేక హోదా కోసం ప్రచారం ==== ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ప్రత్యేక హోదా కల్పించడంలో జరుగుతున్న జాప్యంపై 2016 సెప్టెంబర్లో పవన్ కళ్యాణ్ బహిరంగంగా బీజేపీ, టీడీపీలపై విమర్శలు గుప్పించడం రాజకీయ ఒత్తిడిని పెంచింది.<ref name=":6" /> కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యాన్ని ఆయన తీవ్రంగా ఖండించిన తిరుపతి సభ జరిగిన పది రోజుల తర్వాత, కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రానికి అర్ధరాత్రి విలేకరుల సమావేశంలో ఒక 'ప్రత్యేక ప్యాకేజీ'ని ప్రకటించింది.<ref name=":1">{{cite web |date=14 September 2016 |title=Pawan Kalyan at Kakinada: BJP's deafening burial and Jana Sena's quiet rebirth? |url=https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-kakinada-bjps-deafening-burial-and-jana-senas-quiet-rebirth-49841 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214155418/https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-kakinada-bjps-deafening-burial-and-jana-senas-quiet-rebirth-49841 |archive-date=14 December 2019 |access-date=14 December 2019 |website=The News Minute}}</ref> ముఖ్యమంత్రి [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] ఆ ప్యాకేజీని అంగీకరించారు. అయితే, 2016 సెప్టెంబర్ 9న కాకినాడలో జరిగిన 'సీమాంధ్రుల ఆత్మ గౌరవ సభ' అనే భారీ బహిరంగ సభలో కళ్యాణ్ ఈ రాయితీలను కంటితుడుపు చర్యగా కొట్టిపారేసి, బీజేపీతో నాయుడికి ఉన్న రాజీ ధోరణిని తీవ్రంగా విమర్శించారు. పవన్ కళ్యాణ్ ప్రభావం ఎంతగా ఉందో ఈ ప్రత్యేక ప్యాకేజీ ప్రకటన స్పష్టం చేస్తుందని రాజకీయ విశ్లేషకులు దీనిని ఆయన సాధించిన 'రాజకీయ విజయం'గా పేర్కొన్నారు.<ref name=":1" /> [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో]] పోటీ చేయాలనే ప్రణాళికతో అనంతపురంలో జనసేన పార్టీ మొదటి కార్యాలయాన్ని 2017లో ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు 2016 నవంబర్లో ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |author=Staff Reporter |date=2016-11-11 |title='Jana Sena will contest 2019 polls' |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/jana-sena-will-contest-2019-polls/article9331775.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180909/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/%E2%80%98Jana-Sena-will-contest-2019-polls%E2%80%99/article16442735.ece |archive-date=11 October 2020 |access-date=2016-11-11 |newspaper=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==== ఉద్దానం కిడ్నీ వ్యాధి సంక్షోభంపై దృష్టి ==== శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని [[ఉద్దానం]] కిడ్నీ వ్యాధి సమస్యపై పవన్ కళ్యాణ్ దృష్టి సారించి, స్థానికంగా ఉన్న కిడ్నీ సమస్యలపై క్లినికల్ పరిశోధనల్లో పాల్గొనాలని హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ వైద్యులను కోరారు.<ref name=":152"/> అనంతరం ఆయన విశాఖపట్నంలో ఈ హార్వర్డ్ వైద్యులు, స్థానిక శాస్త్రవేత్తలతో సమావేశం నిర్వహించారు. ఉద్దానం పరిస్థితిపై ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడును కళ్యాణ్ కలవడంతో ఆ ప్రాంతంలో ఒక డయాలసిస్ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{Cite web |date=2017-07-31 |title=Pawan Kalyan, Harvard doctors meet Andhra Pradesh CM Chandrababu Naidu on Uddanam kidney problems |url=https://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2017/Jul/31/pawan-kalyan-harvard-doctors-meet-andhra-pradesh-cm-chandrababu-naidu-on-uddanam-kidney-problems-1636186.html |access-date=2024-07-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 July 2017 |title=Andhra to set up institute for research on 'Uddanam Nephropathy' |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/andhra-to-set-up-institute-for-research-on-uddanam-nephropathy-117073101574_1.html |access-date=30 July 2024 |website=[[Business Standard]]}}</ref> 2018 మే నెలలో ఉద్దానంలోని రోగులకు సరైన వైద్యం అందించాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఆయన ఒకరోజు నిరాహారదీక్ష చేశారు.<ref>{{Cite web |date=2018-05-26 |title=Jana Sena Party chief Pawan Kalyan begins fast for cause of CKD patients in Andhra Pradesh |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/May/26/jana-sena-party-chief-pawan-kalyan-begins-fast-for-cause-of-ckd-patients-in-andhra-pradesh-1819636.html |access-date=2024-08-06 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> పార్టీ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని మార్చి 14న ఒక వెబ్‌సైట్‌ను ప్రారంభించనున్నట్లు, 2019 సార్వత్రిక ఎన్నికల కోసం పార్టీ మేనిఫెస్టోపై సలహాలను ఆహ్వానిస్తున్నట్లు 2017 ఫిబ్రవరి 21న కళ్యాణ్ ప్రకటించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2017/feb/21/pawan-in-poll-mode-to-launch-website-on-march-14-1572958--1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305195310/http://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2017/feb/21/pawan-in-poll-mode-to-launch-website-on-march-14-1572958--1.html|url-status=dead|archive-date=5 March 2017|title='Janasena new website'|author=Staff Reporter|date=21 February 2017|newspaper=The new indian express|language=en-in}}</ref> 2018 మార్చి 14న ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయ మైదానంలో జేఎస్‌పీ నాల్గవ ఆవిర్భావ దినోత్సవం జరిగింది. ఈ సమావేశంలో కళ్యాణ్ కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలపై విమర్శలు చేశారు. ప్రధానంగా అరుణ్ జైట్లీ, చంద్రబాబు నాయుడు, నారా లోకేష్‌ల పేలవమైన పాలన, అవినీతి ఆరోపణలపై ఆయన మండిపడ్డారు. ఆయన మాట్లాడుతూ, "రాజధాని, ఆర్థిక వనరులు లేని రాష్ట్రాన్ని పునర్నిర్మిస్తారనే ఆశతో 2014 సార్వత్రిక ఎన్నికల సమయంలో నేను టీడీపీ, బీజేపీ పార్టీలకు మద్దతు ఇచ్చాను. కానీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నా ఆశలను, కోట్ల మంది ప్రజల ఆకాంక్షలను వమ్ము చేసింది. ప్రజలను ద్రోహం చేసిన ఈ పార్టీలకు నేనెందుకు మద్దతు ఇవ్వాలి?" అని ప్రశ్నించారు. చంద్రబాబు నాయుడు కుమారుడి అవినీతి ఆరోపణల గురించి కూడా ఆయన నిలదీశారు.<ref>{{Cite web |date=2018-03-15 |title=Andhra Pradesh: Superstar Pawan Kalyan slams CM Chandrababu Naidu, alleges his son involved in corruption |url=https://www.indiatoday.in/india/story/andhra-pradesh-superstar-pawan-kalyan-slams-cm-chandrababu-naidu-alleges-his-son-involved-in-corruption-1189840-2018-03-14 |access-date=2024-07-30 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-03-15 |title=Chandrababu Naidu blind to Lokesh's corruption: Pawan Kalyan |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/150318/niadu-blind-to-lokeshs-corruption-pawan-kalyan.html |access-date=2024-07-30 |website=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref> డ్రెడ్జింగ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (DCI)ని ప్రైవేటీకరించాలనే కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్ణయాన్ని 2017 డిసెంబర్‌లో కళ్యాణ్ వ్యతిరేకించారు.<ref>{{Cite news |date=7 December 2017 |title=Pawan Kalyan dredges up a row, DCI sale sends workers in a tizzy – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/pawan-kalyan-dredges-up-row-dci-sale-sends-workers-in-tizzy/articleshow/61956059.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124430/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/pawan-kalyan-dredges-up-row-dci-sale-sends-workers-in-tizzy/articleshow/61956059.cms |archive-date=9 February 2019 |access-date=2019-02-08 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sarma |first=Ch R. S. |date=6 December 2017 |title=Pawan Kalyan backs Dredging Corpn staff stir against privatisation |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/pawan-kalyan-backs-dredging-corpn-staff-stir-against-privatisation/article9984202.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310044301/https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/pawan-kalyan-backs-dredging-corpn-staff-stir-against-privatisation/article9984202.ece |archive-date=10 March 2021 |access-date=2019-02-08 |website=[[Business Line]] |language=en}}</ref> 2018 జూలైలో టీడీపీ ప్రభుత్వం బలవంతంగా చేపట్టిన భూసమీకరణ నిర్ణయాన్ని ఆయన తప్పుబట్టారు.<ref>{{Cite news |date=28 July 2018 |title=Pawan questioned The State's 'strong-arm tactics' in acquisition of lands |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-questions-states-strong-arm-tactics-in-acquisition-of-lands/article24543080.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180911/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-questions-states-strong-arm-tactics-in-acquisition-of-lands/article24543080.ece |archive-date=11 October 2020 |access-date=2018-07-28 |newspaper=The Hindu}}</ref> 2018 అక్టోబర్‌లో రాజకీయ జవాబుదారీతనాన్ని కోరుతూ రాజమండ్రిలోని చారిత్రాత్మక ధవళేశ్వరం బ్యారేజీపై కవాతు నిర్వహించారు.<ref>{{Cite news |date=16 October 2018 |title=Top priority to job generation: Pawan |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/top-priority-to-job-generation-pawan/article25231701.ece#= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109031328/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/top-priority-to-job-generation-pawan/article25231701.ece#= |archive-date=9 November 2020 |access-date=2018-10-16 |newspaper=The Hindu}}</ref> తూర్పు గోదావరి జిల్లా ప్రత్తిపాడు మండలంలోని వంతడ గ్రామంలోని రిజర్వ్ అటవీ ప్రాంతంలో యథేచ్ఛగా సాగుతున్న అక్రమ మైనింగ్‌ను 2018 నవంబర్‌లో ఆయన బయటపెట్టారు.<ref>{{cite web |date=5 November 2018 |title=Pawan Kalyan alleges hand of ruling, Opposition leaders in 'illegal' Vanthada mining – new indian express |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2018/nov/05/pawan-kalyan-alleges-hand-of-ruling-opposition-leaders-in-illegal-vanthada-mining-1894480.html |publisher=newindianexpress.com}}</ref> కరువు పీడిత రాయలసీమ ప్రాంతాల నుంచి వలసపోయిన లేదా ఆత్మహత్యకు పాల్పడిన రైతుల కుటుంబాలను పరామర్శించేందుకు 2018 డిసెంబర్‌లో ఒక నిరసన యాత్రకు నాయకత్వం వహించారు.<ref name=":8">{{Cite web |date=5 December 2018 |title=Pawan Kalyan leads protest over drought in Andhra's Rayalaseema region |url=https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-leads-protest-over-drought-andhras-rayalaseema-region-92775 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124244/https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-leads-protest-over-drought-andhras-rayalaseema-region-92775 |archive-date=9 February 2019 |access-date=2019-02-08 |website=The News Minute}}</ref> సమాజంలోని అన్ని వర్గాల ప్రజలకు సమాన అధికారం కల్పించడమే జనసేన పార్టీ ప్రధాన లక్ష్యంగా ముందుకెళ్తోంది.<ref>{{Cite news |date=3 March 2019 |title=The Hindu : No place for caste, religion in politics, says Pawan |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/no-place-for-caste-religion-in-politics-says-pawan/article26422812.ece |access-date=2019-03-03 |newspaper=The Hindu}}</ref> === 2019–2024 === ==== 2019 ఎన్నికలు ==== 2019 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మొత్తం 175 అసెంబ్లీ స్థానాల్లో తమ పార్టీ పోటీ చేస్తుందని 2018 మే 2న జేఎస్‌పీ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/pawans-jana-sena-to-contest-all-175-seats-in-andhra/articleshow/63997292.cms|title=Pawan's Jana Sena to contest all 175 seats in Andhra|date=2 May 2018|newspaper=The Times of India|access-date=8 May 2018|archive-date=6 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506202805/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/pawans-jana-sena-to-contest-all-175-seats-in-andhra/articleshow/63997292.cms|url-status=live}}</ref> బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) పార్టీలతో కలిసి జేఎస్‌పీ ఒక కూటమిగా ఏర్పడింది.<ref>{{cite web|url=https://www.com/andhra-pradesh/janasena--bsp-alliance-for-ap-elections-mayawati-wants-to-see-pawan-kalyan-as-cm-512347|title= Janasena-BSP alliance for AP elections, Mayawati wants to see Pawan Kalyan as CM|website=The Hans India|date= 15 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2019-01-03/Left-parties-Janasena-to-contest-together-in-AP-Assembly-elections-CPI-Narayana/468794/amp|title=Left parties, Janasena to contest together in AP elections:CPI Narayana|website=The Hans India|access-date=17 March 2019|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416105533/https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2019-01-03/Left-parties-Janasena-to-contest-together-in-AP-Assembly-elections-CPI-Narayana/468794/amp|url-status=live}}</ref> ఈ ఎన్నికల్లో కళ్యాణ్ గాజువాక, భీమవరం అనే రెండు స్థానాల నుంచి పోటీ చేశారు.<ref>{{cite news |date=19 March 2019 |title=Andhra Pradesh assembly elections: Pawan Kalyan to contest from Gajuwaka and Bhimavaram |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/andhra-pradesh-assembly-elections-pawan-kalyan-to-contest-from-gajuwaka-and-bhimavaram/articleshow/68478694.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180920/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/andhra-pradesh-assembly-elections-pawan-kalyan-to-contest-from-gajuwaka-and-bhimavaram/articleshow/68478694.cms |archive-date=11 October 2020 |access-date=2019-03-19 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/ap-assembly-jana-sena-chief-pawan-kalyan-contest-bhimavaram-and-gajuwaka-98570|title=AP Assembly:Jana Sena chief Pawan Kalyan lost the seats from Bhimavaram and Gajuwaka|website=www.thenewsminute.com|date=19 March 2019|access-date=2019-03-19|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180926/https://www.thenewsminute.com/article/ap-assembly-jana-sena-chief-pawan-kalyan-contest-bhimavaram-and-gajuwaka-98570|url-status=live}}</ref> ఆయన ఈ రెండు స్థానాల్లోనూ విజయం సాధించలేకపోయారు. కానీ జేఎస్‌పీ అభ్యర్థి రాపాక వరప్రసాద రావు రాజోలు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. పార్టీ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సుమారు 6% ఓటు శాతాన్ని దక్కించుకుంది. '''మేనిఫెస్టో''' రాజమండ్రిలో జరిగిన జేఎస్‌పీ ఐదవ ఆవిర్భావ దినోత్సవం సందర్భంగా కళ్యాణ్ పార్టీ 2019 ఎన్నికల మేనిఫెస్టోను విడుదల చేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/jana-sena-party-release-manfesto-for-2019-elections-512043|title=Jana Sena Party released the manifesto for 2019 elections|website=The Hans India|date=14 March 2019|access-date=16 March 2019|archive-date=21 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321044047/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/jana-sena-party-release-manfesto-for-2019-elections-512043|url-status=live}}</ref> పార్టీ నిరుద్యోగం, అవినీతిపై యుద్ధం ప్రకటించడంతో పాటు మహిళల భద్రతను కూడా హామీగా ఇచ్చింది. ఇతర హామీలు ఇక్కడ ఉన్నాయి: * ప్రతి రైతు కుటుంబానికి ఎకరాకు ₹8,000 సాగు మద్దతు నిధి<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/jsp-manifesto-focuses-on-youth-and-farmers/article26541490.ece|title=JSP manifesto focuses on youth and farmers|work=The Hindu|date=15 March 2019|access-date=2019-03-15|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180910/https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/jsp-manifesto-focuses-on-youth-and-farmers/article26541490.ece|url-status=live}}</ref> * విద్యార్థులకు ఉచితంగా భోజనం అందించే డొక్కా సీతమ్మ క్యాంటీన్లు * 60 ఏళ్లు పైబడిన సన్నకారు, కౌలు రైతులకు ₹5,000 పెన్షన్, రైతులందరికీ ఉచిత సౌర పంపుసెట్లు * ప్రతి మండల స్థాయిలో ఆర్ట్స్, సైన్స్ కళాశాలలు * పది లక్షల ఉచిత ఆరోగ్య బీమా, అన్ని మండలాల్లో మొబైల్ రోగ నిర్ధారణ కేంద్రాలు * చిన్న వ్యాపారులకు పావలా వడ్డీకి ₹10,000 ఆర్థిక సాయం * సచార్ కమిటీ సిఫార్సుల అమలు * ఎల్‌కేజీ నుంచి పీజీ వరకు ఉచిత విద్య * గృహిణులకు ఉచిత ఎల్‌పీజీ సిలిండర్లు * వేట సాగని కాలంలో మత్స్యకారులకు ఆర్థిక సాయం * రాయలసీమలో హైకోర్టు బెంచ్ ఏర్పాటు<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/woo-all-jana-sena-manifesto-has-something-for-everyone/articleshow/68416442.cms|title=Woo all: Janasena manifesto has something for everyone – Times of India|website=The Times of India|date=18 March 2019|access-date=16 March 2019|archive-date=12 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112132848/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/woo-all-jana-sena-manifesto-has-something-for-everyone/articleshow/68416442.cms|url-status=live}}</ref> * ముఖ్యమంత్రి (సీఎం) ని లోకాయుక్త పరిధిలోకి తీసుకురావడం * చట్టసభల్లో మహిళలకు 33% రిజర్వేషన్లు, అన్ని జిల్లాల్లో మహిళా బ్యాంకుల ఏర్పాటు * ప్రతి సంవత్సరం పది లక్షల ఉద్యోగాల కల్పన<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/pawan-kalyan-promises-10-lakh-jobs-every-year-free-healthcare-in-jana-sena-manifesto-2067013.html|title=Pawan Kalyan promised to provide 10 Lakh Jobs in Five Years, Free Healthcare in Jana Sena Manifesto|date=14 March 2019|publisher=News18|access-date=2019-03-14}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyans-janasena-gets-election-commissions-approval/article6682344.ece|title=Pawan Kalyan's Janasena gets Election Commission's approval|date=2014-12-11|work=The Hindu|access-date=2019-10-16|agency=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916114033/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pawan-kalyans-janasena-gets-election-commissions-approval/article6682344.ece|url-status=live}}</ref> 2019 ఎన్నికల పరాజయం తర్వాత జనసేన పార్టీ రైతుల సంక్షేమం, పారదర్శక పాలన, మౌలిక సదుపాయాల లేమి, అక్రమ ఇసుక తవ్వకాలు, మహిళల భద్రత, భూ ఆక్రమణల లాంటి సమస్యలపై విస్తృతంగా పోరాటం చేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇసుక కొరత వల్ల ఉపాధి కోల్పోయిన నిర్మాణ రంగ కార్మికులకు మద్దతుగా వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీకి వ్యతిరేకంగా 2019 నవంబర్ 3న విశాఖపట్నంలో కళ్యాణ్ లాంగ్ మార్చ్‌కు నాయకత్వం వహించారు.<ref>{{Cite web |last=Reddy |first=Jahnavi |date=4 November 2019 |title='Compensate workers in 2 weeks':Pawan Kalyan holds rally in Vizag over sand shortage |url=https://www.thenewsminute.com/article/compensate-workers-2-weeks-pawan-kalyan-holds-rally-vizag-over-sand-shortage-111670 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104101802/https://www.thenewsminute.com/article/compensate-workers-2-weeks-pawan-kalyan-holds-rally-vizag-over-sand-shortage-111670 |archive-date=4 November 2019 |access-date=28 March 2021 |website=The News Minute}}</ref> మూడు సంవత్సరాల పాటు బీజేపీకి దూరంగా ఉన్న ఆయన తిరిగి ఆ పార్టీతో పొత్తును 2020 జనవరి 16న ప్రకటించారు.<ref>{{cite news |date=16 January 2020 |title=Pawan Kalyan's Jana Sena and BJP join hands in Andhra Pradesh to emerge as third alternative |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2020/jan/16/pawan-kalyans-jana-sena-and-bjp-join-hands-in-andhra-pradesh-to-emerge-as-third-alternative-2090394.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119142234/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2020/jan/16/pawan-kalyans-jana-sena-and-bjp-join-hands-in-andhra-pradesh-to-emerge-as-third-alternative-2090394.html |archive-date=19 January 2020 |access-date=28 March 2021 |work=The New Indian Express}}</ref> కర్నూలులో అత్యాచారం, హత్యకు గురైన 15 ఏళ్ల బాలిక సుగాలి ప్రీతికి న్యాయం చేయాలని కోరుతూ 2020 ఫిబ్రవరి 12న ఆయన ఒక ర్యాలీ నిర్వహించారు.<ref>{{Cite web |date=10 February 2020 |title=Pawan Kalyan to protest against Kurnool rape-murder, faces student opposition |url=https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-protest-against-kurnool-rape-murder-faces-student-opposition-117865 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225091101/https://www.thenewsminute.com/article/pawan-kalyan-protest-against-kurnool-rape-murder-faces-student-opposition-117865 |archive-date=25 February 2020 |access-date=10 February 2020 |website=thenewsminute.com}}</ref> ఈ ఘటనపై సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (CBI) విచారణ జరిపించాలని ఆయన డిమాండ్ చేశారు.<ref>{{Cite web |last=Bandari |first=Pavan Kumar |date=19 February 2020 |title=Jana Sena chief Pawan Kalyan welcomes Jagan's move over CBI inquiry on Sugali Preethi's case |url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/jana-sena-chief-pawan-kalyan-welcomes-jagans-move-over-cbi-inquiry-on-sugali-preethis-case-606148 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210403193854/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/jana-sena-chief-pawan-kalyan-welcomes-jagans-move-over-cbi-inquiry-on-sugali-preethis-case-606148 |archive-date=3 April 2021 |access-date=28 March 2021 |website=The Hans India |language=en}}</ref> 2022 చివర్లో కళ్యాణ్ ప్రజల ఫిర్యాదులు తెలుసుకునేందుకు చిన్న బహిరంగ సభల రూపంలో 'జన వాణి' అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.<ref name=":44"/> ==== 2023 వారాహి యాత్ర ==== జగన్ మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వ వైఫల్యాలను ఎండగట్టే లక్ష్యంతో కళ్యాణ్ 2023లో 'వారాహి' అనే ప్రత్యేక వాహనంలో రాష్ట్రవ్యాప్త పర్యటన చేపట్టారు. ఈ యాత్రకు ఉపయోగించిన క్యాంపర్ వ్యాన్ వాహనంలో పడక, వంట పరికరాలు, బాత్రూమ్, ఒక చిన్న సమావేశ స్థలం లాంటి సదుపాయాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |date=13 December 2022 |title=Pawan Kalyan opts for Varahi in emerald green, ends vehicle colour row |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/131222/pawan-kalyan-opts-for-varahi-in-emerald-green-ends-vehicle-colour-row.html |website=[[Deccan Chronicle]] |access-date=27 December 2022 |archive-date=27 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227060751/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/131222/pawan-kalyan-opts-for-varahi-in-emerald-green-ends-vehicle-colour-row.html |url-status=live }}</ref> ఈ పర్యటనలో భాగంగా 'జన వాణి' కార్యక్రమాన్ని కూడా నిర్వహించి ప్రజల నుంచి అర్జీలను స్వీకరించారు. అనంతరం ఆయా సమస్యల పరిష్కారం కోసం సంబంధిత అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లారు.<ref name=":4" /> ఈ యాత్ర మొదటి దశ జూన్ 14న అన్నవరంలోని సత్యనారాయణ స్వామి ఆలయంలో దర్శనంతో ప్రారంభమై, జూన్ 30న భీమవరంలో ముగిసింది.<ref name=":2" /> మొదటి దశలో కళ్యాణ్ ప్రత్తిపాడు, పిఠాపురం, కాకినాడ అర్బన్, కాకినాడ రూరల్, ముమ్మిడివరం, అమలాపురం, పి.గన్నవరం, నరసాపురం, రాజోలు, పాలకొల్లు, భీమవరం నియోజకవర్గాల్లో పర్యటించారు.<ref name=":2" /> వారాహి యాత్ర రెండవ దశ జూలై 9న ఏలూరు పట్టణంలో బహిరంగ సభతో ప్రారంభమైంది.<ref name=":3">{{Cite web |date=2014-03-12 |title=Election Commission rejected Pawan Kalyan's 'Jana Sena' party registration |url=https://www.telugunow.com/ap-politics/election-commission-rejected-pawan-kalyans-jana-sena-party-registration-167333.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321185242/https://www.telugunow.com/ap-politics/election-commission-rejected-pawan-kalyans-jana-sena-party-registration-167333.html |archive-date=21 March 2020 |access-date=2020-03-21 |website=TeluguNow.com |language=en-US}}</ref> === 2024–ప్రస్తుతం === ==== 2024 ఎన్నికలు ==== 2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో జేఎస్‌పీ, టీడీపీ కలిసి పోటీ చేస్తాయని పవన్ కళ్యాణ్ 2023 సెప్టెంబర్ 14న ఒక విలేకరుల సమావేశం ద్వారా ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=Actor-Politician Pawan Kalyan's Jana Sena Ties Up With Chandrababu Naidu |url=https://www.ndtv.com/south/andhra-pradesh-election-actor-politician-pawan-kalyan-jana-sena-ties-up-with-chandrababu-naidu-4388994 |access-date=2023-09-14 |website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=2023-09-14 |title=Janasena, TDP will go together in next elections: Pawan Kalyan |url=https://telanganatoday.com/janasena-tdp-will-go-together-in-next-elections-pawan-kalyan |access-date=2023-09-14 |website=Telangana Today |language=en-US}}</ref> శాసనసభ, 2024 సార్వత్రిక ఎన్నికల కోసం 2024 మార్చిలో టీడీపీ మళ్లీ ఎన్‌డీఏలో చేరడంతో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అది అధికారికంగా ముక్కోణపు కూటమిగా మారింది.<ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title='Win-win situation for Andhra': TDP, BJP, JanaSena finalise seat-sharing deal for Lok Sabha, Assembly polls |url=https://indianexpress.com/article/india/tdp-bjp-janasena-party-tie-up-for-lok-sabha-assembly-polls-9204938/ |access-date=2024-03-09 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=9 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309165855/https://indianexpress.com/article/india/tdp-bjp-janasena-party-tie-up-for-lok-sabha-assembly-polls-9204938/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-03-09 |title=TDP, BJP seal seat-sharing arrangement for Andhra Pradesh elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/tdp-bjp-seals-seat-sharing-arrangement-for-andhra-pradesh-elections/articleshow/108348061.cms |access-date=2024-03-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=DHNS |title=TDP, Jana Sena seal alliance with BJP in Andhra Pradesh; Chandrababu Naidu says 'It will be a sweep' |url=https://www.deccanherald.com/elections/andhra-pradesh/tdp-jana-sena-seal-alliance-with-bjp-in-andhra-pradesh-chandrababu-naidu-says-it-will-be-a-sweep-2929696 |access-date=2024-03-09 |website=Deccan Herald |language=en |archive-date=9 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309165855/https://www.deccanherald.com/elections/andhra-pradesh/tdp-jana-sena-seal-alliance-with-bjp-in-andhra-pradesh-chandrababu-naidu-says-it-will-be-a-sweep-2929696 |url-status=live }}</ref> తమ పార్టీ పోటీ చేసే స్థానాల సంఖ్యను పరిమితం చేయడం ద్వారా జేఎస్‌పీ, టీడీపీ, బీజేపీల మధ్య పొత్తు కుదర్చడంలో కళ్యాణ్ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. ఈ ఎన్నికల్లో కూటమి ఘన విజయం సాధించింది. జనసేన తాను పోటీ చేసిన ప్రతి స్థానంలోనూ, అనగా 21 ఎమ్మెల్యే స్థానాలతో పాటు 2 ఎంపీ స్థానాలను సైతం గెలుచుకుంది. పిఠాపురం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి కళ్యాణ్ 70,000 ఓట్ల మెజారిటీతో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=":44"/> 2024 ఎన్నికల తర్వాత జనసేన పార్టీ గుర్తింపు పొందిన పార్టీ హోదాకు అర్హత సాధించింది. ఎన్నికల సంఘం మార్గదర్శకాల ప్రకారం, ఒక పార్టీ కనీసం మూడు శాతం స్థానాలను గెలుచుకుంటే రాష్ట్ర పార్టీ హోదాను సాధించగలదు. రాష్ట్రంలో 13% స్థానాలను గెలుచుకోవడం ద్వారా జేఎస్‌పీ ఈ పరిమితిని మించిపోయి ఆ హోదాకు అర్హత పొందింది.<ref>{{Cite news |date=2024-06-12 |title=Now, recognised party status for Jana Sena |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/jana-sena-party-attains-recognized-party-status-in-2024-elections/articleshow/110923192.cms#:~:text=Now,%20recognised%20party%20status%20for%20Jana%20Sena&text=Vijayawada:%20The%202024%20elections%20are,it%20contested%20in%20assembly%20elections. |access-date=2024-08-07 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==== సంకీర్ణ ప్రభుత్వంలో జనసేన ==== పార్టీ అధ్యక్షుడు పవన్ కళ్యాణ్ 2024 జూన్ 12న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో కేబినెట్ మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేయగా, జూన్ 16న ఆయన ఉప ముఖ్యమంత్రిగా ప్రకటించబడ్డారు.<ref>{{Cite news|editor=The Hindu Bureau |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-06-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ఆయన పంచాయతీరాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి, గ్రామీణ నీటి సరఫరా, పర్యావరణం, అటవీ, సైన్స్, టెక్నాలజీ మంత్రిగా కూడా కొనసాగుతున్నారు.<ref>{{cite news |date=12 June 2024 |title=Chandrababu Naidu Takes Oath As Andhra Chief Minister, Pawan Kalyan As His Deputy |url=https://www.news18.com/politics/chandrababu-naidu-takes-oath-as-andhra-chief-minister-pawan-kalyan-as-his-deputy-8930015.html |website=News18.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 June 2024 |title=Pawan Kalyan named Deputy CM, Nara Lokesh IT minister in Andhra Pradesh government |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pawan-kalyan-named-deputy-cm-nara-lokesh-it-minister-in-andhra-pradesh-government-101718359878590.html |work=[[Hindustan Times]]}}</ref> అదే రోజున పవన్ కళ్యాణ్‌తో పాటు మరో ఇద్దరు జనసేన శాసనసభ్యులు మంత్రులుగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. నాదెండ్ల మనోహర్ ఆహార, పౌర సరఫరాలు, వినియోగదారుల వ్యవహారాల మంత్రిగా బాధ్యతలు తీసుకోగా, కందుల దుర్గేష్ పర్యాటక, సాంస్కృతిక, సినిమాటోగ్రఫీ మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.<ref>{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |access-date=2024-12-01 |editor=The Hindu Bureau|work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> 2024 జూలై 5న పి. హరి ప్రసాద్ ఎమ్మెల్యే కోటా కింద ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన మండలి సభ్యునిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. జనసేన పార్టీ నుంచి ఆయన మొదటి ఎమ్మెల్సీగా చరిత్ర సృష్టించారు.<ref>{{Cite web |date=2024-07-05 |title=Ramachandraiah, Hari Prasad elected unopposed to AP Legislative Council under MLA quota |url=https://theprint.in/india/ramachandraiah-hari-prasad-elected-unopposed-to-ap-legislative-council-under-mla-quota/2162559/ |access-date=2024-08-07 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> 2024 జూలై 24న ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో జనసేన పార్టీ తరపున కీలక నియామకాలు జరిగాయి. తెనాలి ఎమ్మెల్యే నాదెండ్ల మనోహర్ పార్టీ డిప్యూటీ ఫ్లోర్ లీడర్‌గా నియమితులు కాగా, నెల్లిమర్ల ఎమ్మెల్యే లోకం నాగ మాధవి చీఫ్ విప్‌గా నియమితులయ్యారు. భీమవరం ఎమ్మెల్యే పులపర్తి రామాంజనేయులు కోశాధికారిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. విశాఖపట్నం దక్షిణ ఎమ్మెల్యే వంశీ కృష్ణ యాదవ్, రాజోలు ఎమ్మెల్యే దేవ వరప్రసాద్ కార్యదర్శులుగా నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web |title=జనసేన పార్టీ ఐదుగురు ఎమ్మెల్యేలకు కీలక పదవులు.. వాళ్లిద్దరికి కూడా! |url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/nadendla-manohar-appointed-as-janasena-party-deputy-floor-leader-and-lokam-madhavi-as-chief-whip-in-andhra-pradesh-assembly/articleshow/111973127.cms |access-date=2024-08-07 |website=[[Samayam Telugu]] |language=te}}</ref> 2024 అక్టోబర్‌లో తిరుపతి లడ్డూ వివాదం నేపథ్యంలో పవన్ కళ్యాణ్ తిరుపతిలో తన వారాహి డిక్లరేషన్ ద్వారా హిందూ ధర్మాన్ని, దేవాలయాలను రక్షించడానికి ప్రత్యేకంగా ఒక బోర్డును ఏర్పాటు చేయాలని పిలుపునిచ్చారు.<ref>{{Cite news |date=4 October 2024 |title=Andhra Pradesh Dy CM Pawan Kalyan Advocates For Sanatana Dharma With Varahi Declaration |url=https://thecommunemag.com/andhra-pradesh-dy-cm-pawan-kalyan-advocates-for-sanatana-dharma-with-varahi-declaration/ |access-date=9 October 2024 |work=The Commune}}</ref><ref>{{cite news |last=Rangarajan |first=A.D. |date=3 October 2024 |title=Varahi Declaration: Pawan administers pledge to save Sanatana Dharma, respect all faiths |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/varahi-declaration-pawan-administers-pledge-to-save-sanatana-dharma-respect-all-faiths/article68714349.ece |access-date=9 October 2024 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ==== సభ్యత్వ మైలురాయి ==== 2024 ఆగస్టు నాటికి జనసేన పార్టీ సభ్యత్వం పది లక్షల మార్కును దాటి ఒక పెద్ద మైలురాయిని చేరుకుంది.<ref name=":7">{{Cite web |date=2024-07-30 |title=Jana Sena Party's membership touches one million mark |url=https://www.yovizag.com/?p=95899 |access-date=2024-08-07 |website=Vizag |language=en-US}}</ref> ఈ ఏడాదిలో పది లక్షల కొత్త సభ్యులను చేర్చుకోవాలన్న లక్ష్యంతో ముందుకెళ్లిన పార్టీ దాన్ని సాధించింది. గతంలో 2021లో ఒక లక్ష, 2022లో 3.50 లక్షలు, 2023లో 6.47 లక్షల సభ్యత్వాలు నమోదయ్యాయి. భవిష్యత్తు రాజకీయ కార్యక్రమాల కోసం ఈ వృద్ధి ప్రాముఖ్యతను నాదెండ్ల మనోహర్ సహా పలువురు పార్టీ నాయకులు ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు.<ref name=":7" /><ref>{{Cite news |last=Raghavendra |first=V. |date=2024-07-18 |title=Jana Sena Party targets enrollment of a million new members this year: Nadendla Manohar |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/jana-sena-party-targets-enrollment-of-a-million-new-members-this-year-nadendla-manohar/article68417926.ece |access-date=2024-12-01 |work=The Hindu |language=en-IN}}</ref> == నాయకత్వం == === రాజకీయ వ్యవహారాల కమిటీ === {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan ="2" style="background-color:#EE0000; color:white" | చిత్రం ! rowspan ="2" style="background-color:#EE0000; color:white" | పేరు<br />{{small|(పుట్టిన సంవత్సరం)}} ! colspan ="3" style="background-color:#EE0000; color:white" | పదవీ కాలం ! rowspan ="2" style="background-color:#EE0000; color:white" | హోదా ! rowspan ="2" style="background-color:#EE0000; color:white" | మూలాలు |- ! style="background-color:#EE0000; color:white" | బాధ్యతలు చేపట్టిన తేదీ ! style="background-color:#EE0000; color:white" | పదవి నుండి తప్పుకున్న తేదీ ! style="background-color:#EE0000; color:white" | పదవిలో ఉన్న సమయం |- style="text-align: center;" | [[File:The noted Telugu film actor Shri Pavan Kalyan addressing at the closing ceremony and award function of the 18th International Children’s Film Festival India, in Hyderabad on November 20, 2013 (cropped).jpg|100px]] | [[పవన్ కళ్యాణ్]]<br />{{small|(జననం 1971)}} | 2014 సెప్టెంబర్ 14 | ''పదవిలో కొనసాగుతున్నారు'' | {{Ayd|14 September 2014}} | అధ్యక్షుడు | |-style="text-align: center;" | [[File:Nadendla Manohar AP Speaker.jpg|100px]] | [[నాదెండ్ల మనోహర్]]<br />{{small|(జననం 1964)}} | 2018 అక్టోబర్ 12 | ''పదవిలో కొనసాగుతున్నారు'' | {{Ayd|12 October 2018}} | ఛైర్మన్ |<ref>{{Cite news |author=Staff Reporter |date=2018-10-12 |title=Nadendla Manohar joins JSP |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nadendla-manohar-joins-jsp/article25209413.ece |access-date=2023-01-08 |issn=0971-751X |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108114229/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/nadendla-manohar-joins-jsp/article25209413.ece |url-status=live }}</ref> |} === ఇతరులు === {| class="wikitable sortable " style="text-align:center;" ! style="background-color:#EE0000;color:white" | పదవి ! style="background-color:#EE0000;color:white" | పేరు |- | ఉపాధ్యక్షుడు | బొంగునూరి మహేందర్ రెడ్డి |- | తెలంగాణ ఇన్‌ఛార్జ్ | నేమూరి శంకర్ గౌడ్ |- | రాజకీయ సలహాదారు | పి. రామమోహన్ రావు <br /><small>(తమిళనాడు మాజీ ప్రధాన కార్యదర్శి)</small> |- | అధ్యక్షుడి రాజకీయ కార్యదర్శి | పి. హరి ప్రసాద్ |- | అధికారిక ప్రతినిధులు | బొలిశెట్టి సత్య<br /> [[కందుల దుర్గేష్]] <br /> టి. శివశంకర్ రావు |- | పార్టీ వ్యవహారాల కమిటీ ఛైర్మన్ | [[శేఖర్ పులి]] |- | ఐటీ సెంటర్ | రామ్ తళ్లూరి |- | అధికార ప్రతినిధి | ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ కె. శరత్ కుమార్ |- | ఇతర నాయకులు | [[నాగేంద్ర బాబు|నాగబాబు]] <br /> సందీప్ పంచకర్ల <br /> శివ రామకృష్ణ వాకా<br /> ముత్తంశెట్టి కృష్ణారావు<br /> పాలవలస యశస్విని<br /> జివాజీ రేఖ<br /> అర్హం ఖాన్<br /> పసుపులేటి హరి ప్రసాద్<br /> సుజాత పండా<br /> పంతం నానాజీ<br /> రాష్ట్ర అధికార ప్రతినిధి శివ పార్వతి |} == ఎన్నికల పనితీరు == === భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు === {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+[[File:Lok Sabha.svg|25px]] లోక్‌సభ ఎన్నికలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సంవత్సరం !style="background-color:#E8232A;color:white"|లోక్‌సభ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పార్టీ నాయకుడు !style="background-color:#E8232A;color:white"|పోటీ చేసిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|గెలిచిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|స్థానాలలో మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సాధించిన ఓట్లు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఫలితం |- |[[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019]] |[[17వ లోక్‌సభ|17వ]] |rowspan=2|[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]] |24 |{{Composition bar compact|0|543|{{party color|Janasena Party}}}} |{{steady}} స్థిరం |0.32% |{{steady}} స్థిరం |1,915,127 |{{lost|ఓటమి}} |- |[[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024]] |[[18వ లోక్‌సభ|18వ]] |2 |{{Composition bar compact|2|543|{{party color|Janasena Party}}}} |{{increase}} 2 పెరుగుదల |0.23% |{{decrease}} 0.09% తగ్గుదల |1,454,138 |{{win|ప్రభుత్వం}} |} === రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు === {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సంవత్సరం !style="background-color:#E8232A;color:white"|శాసనసభ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పార్టీ నాయకుడు !style="background-color:#E8232A;color:white"|పోటీ చేసిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|గెలిచిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|స్థానాలలో మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సాధించిన ఓట్లు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఫలితం |- |[[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]] |[[15వ ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ|15వ]] |rowspan=2|[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]] |137 |{{Composition bar compact|1|175|{{party color|Janasena Party}}}} |{{increase}} 1 పెరుగుదల |5.53% |{{steady}} స్థిరం |1,736,811 |{{partial|ఇతరులు}} |- |[[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]] |[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ|16వ]] |21 |{{Composition bar compact|21|175|{{party color|Janasena Party}}}} |{{increase}} 20 పెరుగుదల |6.85% |{{increase}} 1.32% పెరుగుదల |2,317,747 |{{win|ప్రభుత్వం}} |} {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సంవత్సరం !style="background-color:#E8232A;color:white"|శాసనసభ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పార్టీ నాయకుడు !style="background-color:#E8232A;color:white"|పోటీ చేసిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|గెలిచిన స్థానాలు !style="background-color:#E8232A;color:white"|స్థానాలలో మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఓట్ల శాతం మార్పు !style="background-color:#E8232A;color:white"|సాధించిన ఓట్లు !style="background-color:#E8232A;color:white"|ఫలితం |- |[[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018]] |[[2వ తెలంగాణ శాసనసభ|2వ]] |[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]] |8 |{{Composition bar compact|0|119}} | | | | | |- |[[2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]] |[[3వ తెలంగాణ అసెంబ్లీ|3వ]] |[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]] |8 |{{Composition bar compact|0|119|{{party color|Janasena Party}}}} |{{steady}} స్థిరం |0.25% |{{steady}} స్థిరం |59,001 |{{lost|ఓటమి}} |} == పార్టీ నాయకుల జాబితా == === అధ్యక్షులు === {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|క్రమ సంఖ్య !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|చిత్రం !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|పేరు<br/>{{small|(జీవిత కాలం)}} !colspan=3 style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవీ కాలం |- !style="background-color:#E8232A;color:white"|బాధ్యతలు చేపట్టిన తేదీ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవి నుండి తప్పుకున్న తేదీ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవిలో ఉన్న సమయం |- !1 |[[File:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|100px]] |'''[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]]'''<br/><small>(జననం 1971)</small> |2014 మార్చి 14 |''పదవిలో కొనసాగుతున్నారు'' |{{age in years and days|2014|03|14}} |} == చట్టసభల నాయకులు == === ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా === ==== ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి ==== {{further|ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా}} {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|క్రమ సంఖ్య !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|చిత్రం !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|పేరు<br/>{{small|(జీవిత కాలం)}} !colspan=3 style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవీ కాలం !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|{{white|అసెంబ్లీ}}]]<br/>{{small|([[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎన్నికలు|{{white|ఎన్నికలు}}]])}} !rowspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|ఎన్నికైన నియోజకవర్గం !rowspan=2 colspan=2 style="background-color:#E8232A;color:white"|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|{{white|ముఖ్యమంత్రి}}]] |- !style="background-color:#E8232A;color:white"|బాధ్యతలు చేపట్టిన తేదీ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవి నుండి తప్పుకున్న తేదీ !style="background-color:#E8232A;color:white"|పదవిలో ఉన్న సమయం |- !1 |[[File:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|100px]] |'''[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]]'''<br/><small>(జననం 1971)</small> |2024 జూన్ 12 |''పదవిలో కొనసాగుతున్నారు'' |{{age in years and days|2024|06|12}} |[[16వ ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ|16వ]]<br/>{{small|([[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]])}} |[[పిఠాపురం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|పిఠాపురం]] |[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |} == ఇవి కూడా చూడండి == *[[భారతదేశ రాజకీయాలు]] *[[భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాలు]] *[[ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] *[[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == *[https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2024/Jun/06/tdp-garners-4560-vote-share 21 స్థానాలను గెలుచుకుని 8.53% ఓట్ల శాతాన్ని సాధించిన జనసేన పార్టీ] [[వర్గం:తెలంగాణ రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:భారతదేశ రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమిలోని పార్టీలు]] sa5ua5x2c3qho1rizde9r9jhkcsapi7 తెనుగు కవుల చరిత్ర 0 169764 4963573 4618071 2026-09-21T09:50:03Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963573 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = తెనుగు కవుల చరిత్ర | title_orig = | translator = | editor = | image = | image_caption = | author = [[నిడుదవోలు వెంకటరావు]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[భారతదేశం]] | language = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | series = | subject = [[చరిత్ర]] | genre = | publisher = [[మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]], [[మద్రాసు]] | release_date = 1953 | english_release_date = | media_type = |dedication = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = |number_of_reprints = }} '''తెనుగు కవుల చరిత్ర''' (ప్రాచీనకాలమునుండి సా.శ 1250 వరకు) అనే పేరు పెట్టినా నిజానికి ఇది తెలుగు సాహిత్యంలోని వివిధాంశాలను కలిపి రచించారు. ప్రాౙ్నన్నయ యుగం నాటె [[తెలుగు]] శాసనాల్లోని [[సాహిత్యం]] నుంచి మొదలుపెట్టి తెలుగు కవుల, సాహిత్యాంశాల, [[ఛందస్సు]]ల పరిణామ క్రమం, చరిత్ర వంటివి ఆధారసహితంగా వివరించారు. ఈ గ్రంథ రచయిత [[నిడదవోలు వెంకటరావు]] నాటీ [[చెన్నై|మద్రాసు]]లోని ప్రాచ్య పరిశోధన సంస్థకు అధిపతిగా వ్యవహరించారు. ఈ గ్రంథాన్ని [[మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]] వారు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయాంధ్ర గ్రంథమాలలో భాగంగా 1953లో ప్రచురించారు. ==విషయసూచిక== {{Div col|cols=3}} * గ్రంథరచనా ప్రణాళిక * యుగవిభజనము * యుగవిభజన వివరణము * ఆధార గ్రంథములు * ప్రథమఖండము - ఉపలబ్ధ సారస్వతము నన్నయ పూర్వయుగము * అద్దంకి శాసనము * కందుకూరి శాసనము * ధర్మవరము శాసనము * యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శిలాశాసనము * శ్రీపతి పండితుడు * పద్మకవి * గజాంకుశుడు * సర్వదేవుడు * అయ్యనభట్టు * విరియాల కామసాని గూడూరు శాసనము * ద్వితీయఖండము - నన్నయయుగము - ఉపోద్ఘాతము * బేతనభట్టు * నన్నయభట్టు - నామరూపనిష్పత్తి * నన్నయభట్టు - కులము * నన్నయభారతభాగము - ఛందస్సు * గద్యములు * అక్షరచ్ఛందస్సు - వృత్తములు * జాత్యుపజాతులు - మాత్రాచ్ఛందస్సులు - యతులు * వ్యాకరణము * నన్నయ యనుసరణములు * నన్నయ భాషావిశేషములు * మహాభారత ప్రథమ ముద్రణము * నారాయణభట్టు * భీమనప్రెగ్గడ - సోమలదేవి శాసనము * బణపతి లేక శ్రీనాథుడు * విజయాంకరక్షణుడు - రావిమెట్ట శాసనము * [[మల్లియ రేచన]] - కవిజనాశ్రయము * తృతీయఖండము - శివకవియుగము - విష్ణువర్ధమంత్రి * శాసనకవి - గొంకయ శాసనము * శాసనకవి - సూరడు - మండరాజు శాసనము * శాసనకవి - మండలిక భీమన * శాసనకవి - గోమన * శాసనకవి - కామన * గోకర్ణ దేవచోడుడు - గోకర్ణచ్ఛందస్సు * శాసనకవి - గుండిమెడ అన్నమంత్రి * మన్మమండరాజు * మారపండడు * నన్నెచోడదేవ మహాకవి * కాలము - కావ్యము * కావ్యములో విశేషములు - అష్టాదశ వర్ణనలు * నవరసములు - కథావస్తువునందైక్యము * పాల్కురికి సోమనాథుని యనుసరణములు - ఛందోవిశేషములు * పదజాలము - సమాసములు * వృత్తనామసూచన - ముద్రాలంకారము {{Div end}} ==మూలాలు== * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386374 భారత డిజిటల్ లైబ్రరీలో పుస్తక ప్రతి.] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1953 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ps5ut1mchd515ubmeyvye5y1o39ikkp 4963574 4963573 2026-09-21T09:51:07Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం ప్రచురణలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963574 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = తెనుగు కవుల చరిత్ర | title_orig = | translator = | editor = | image = | image_caption = | author = [[నిడుదవోలు వెంకటరావు]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[భారతదేశం]] | language = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | series = | subject = [[చరిత్ర]] | genre = | publisher = [[మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]], [[మద్రాసు]] | release_date = 1953 | english_release_date = | media_type = |dedication = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = |number_of_reprints = }} '''తెనుగు కవుల చరిత్ర''' (ప్రాచీనకాలమునుండి సా.శ 1250 వరకు) అనే పేరు పెట్టినా నిజానికి ఇది తెలుగు సాహిత్యంలోని వివిధాంశాలను కలిపి రచించారు. ప్రాౙ్నన్నయ యుగం నాటె [[తెలుగు]] శాసనాల్లోని [[సాహిత్యం]] నుంచి మొదలుపెట్టి తెలుగు కవుల, సాహిత్యాంశాల, [[ఛందస్సు]]ల పరిణామ క్రమం, చరిత్ర వంటివి ఆధారసహితంగా వివరించారు. ఈ గ్రంథ రచయిత [[నిడదవోలు వెంకటరావు]] నాటీ [[చెన్నై|మద్రాసు]]లోని ప్రాచ్య పరిశోధన సంస్థకు అధిపతిగా వ్యవహరించారు. ఈ గ్రంథాన్ని [[మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]] వారు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయాంధ్ర గ్రంథమాలలో భాగంగా 1953లో ప్రచురించారు. ==విషయసూచిక== {{Div col|cols=3}} * గ్రంథరచనా ప్రణాళిక * యుగవిభజనము * యుగవిభజన వివరణము * ఆధార గ్రంథములు * ప్రథమఖండము - ఉపలబ్ధ సారస్వతము నన్నయ పూర్వయుగము * అద్దంకి శాసనము * కందుకూరి శాసనము * ధర్మవరము శాసనము * యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శిలాశాసనము * శ్రీపతి పండితుడు * పద్మకవి * గజాంకుశుడు * సర్వదేవుడు * అయ్యనభట్టు * విరియాల కామసాని గూడూరు శాసనము * ద్వితీయఖండము - నన్నయయుగము - ఉపోద్ఘాతము * బేతనభట్టు * నన్నయభట్టు - నామరూపనిష్పత్తి * నన్నయభట్టు - కులము * నన్నయభారతభాగము - ఛందస్సు * గద్యములు * అక్షరచ్ఛందస్సు - వృత్తములు * జాత్యుపజాతులు - మాత్రాచ్ఛందస్సులు - యతులు * వ్యాకరణము * నన్నయ యనుసరణములు * నన్నయ భాషావిశేషములు * మహాభారత ప్రథమ ముద్రణము * నారాయణభట్టు * భీమనప్రెగ్గడ - సోమలదేవి శాసనము * బణపతి లేక శ్రీనాథుడు * విజయాంకరక్షణుడు - రావిమెట్ట శాసనము * [[మల్లియ రేచన]] - కవిజనాశ్రయము * తృతీయఖండము - శివకవియుగము - విష్ణువర్ధమంత్రి * శాసనకవి - గొంకయ శాసనము * శాసనకవి - సూరడు - మండరాజు శాసనము * శాసనకవి - మండలిక భీమన * శాసనకవి - గోమన * శాసనకవి - కామన * గోకర్ణ దేవచోడుడు - గోకర్ణచ్ఛందస్సు * శాసనకవి - గుండిమెడ అన్నమంత్రి * మన్మమండరాజు * మారపండడు * నన్నెచోడదేవ మహాకవి * కాలము - కావ్యము * కావ్యములో విశేషములు - అష్టాదశ వర్ణనలు * నవరసములు - కథావస్తువునందైక్యము * పాల్కురికి సోమనాథుని యనుసరణములు - ఛందోవిశేషములు * పదజాలము - సమాసములు * వృత్తనామసూచన - ముద్రాలంకారము {{Div end}} ==మూలాలు== * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386374 భారత డిజిటల్ లైబ్రరీలో పుస్తక ప్రతి.] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1953 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] [[వర్గం:మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం ప్రచురణలు]] pwc1yi75fv217fehdhp8x97w4vd9xbv వాసవదత్తా పరిణయము 0 171001 4963339 4638889 2026-09-20T15:11:49Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963339 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = వాసవదత్తా పరిణయము | title_orig = | translator = | editor = | image = | image_caption = | author = [[వక్కలంక వీరభద్రకవి]] | illustrator = | cover_artist = | country =[[భారతదేశం]] | language = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | series = | subject = పద్య కావ్యం | genre = తెలుగు సాహిత్యం | publisher = వివేకవర్ధినీ ముద్రణాలయము, రాజమండ్రి | release_date = 1897 | english_release_date = | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = |dedication = పిఠాపురం మహారాజా రావు పెదమాధవరావు |number_of_reprints = }} '''వాసవదత్తా పరిణయము'''<ref>'''పిఠాపుర సంస్థానము - కవిపండితపోషణ''' -పి.హెచ్.డి.సిద్ధాంత గ్రంథము - సి.కమలా అనార్కలి-1973</ref> అనే ఈ కావ్యాన్ని [[వక్కలంక వీరభద్రకవి]] సుమారు సా.శ. 1704 ప్రాంతంలో వ్రాశాడు. ఐదు ఆశ్వాసాలున్న ఈ ప్రౌఢకావ్యానికి సంస్కృత మూలము [[భాష]]లోని వాసవదత్తా అనే గద్యకావ్యము. దానిని [[సుబంధుడు]] అనే కవి వ్రాశాడు. సంస్కృతకావ్యానికి ఇది స్వేచ్ఛానువాదము. వీరభద్రకవి మూలకథను కొంత అనుసరించి, కొంత అతిక్రమించి, కొంత కుంచించి, కొంత సృష్టించి వాసవదత్తా పరిణయమును రసవంతమైన కావ్యముగా తీర్చిదిద్దాడు. వైదర్భీరీతిలో రచింపబడిన ఈ కావ్యాన్ని కవి తన సంస్థానాధీశుడైన రావు పెదమాధవరావుకు అంకితమిచ్చాడు. ఈ కావ్యం 1897లో వీరభద్రకవి వంశీకుడైన వక్కలంక భీమశంకరం రాజమండ్రిలోని వివేకవర్ధినీ ముద్రణాలయములో ముద్రించి ప్రకటించాడు. ==ఇతివృత్తము== చింతామణి అనే రాజు యొక్క కుమారుడు కందర్పకేతుడు పాటలీపుత్రానికి అధిపతి. అతడు కలలో సాక్షాత్కరించిన ఒక సుందరిని వలచి, విరహతప్తుడై రాచకార్యాలను విడిచి, సఖుడైన మకరందునితో కలసి వింధ్యాటవికి వెళతాడు. అక్కడ రేవానది దగ్గర ఒక శమీవృక్షము వద్ద విశ్రమించి ఉండగా వారికి శుకశారికల [[సంభాషణ]] వినిపిస్తుంది. అక్కడ ఒక చిలుక రెండు గోరింకలు ఉన్నాయి. [[చిలుక]] తాను చూచివచ్చిన వింతలను ఒక గోరింకకు తెలుపుతూ, కుసుమపురగాధను ఈ క్రింది విధంగా వివరిస్తుంది. కుసుమపురానికి శృంగార శేఖరుడు అనేవాడు రాజు. అతని [[భార్య]] రాజ్యలక్ష్మి. ఇంద్రుని వరప్రసాదముతో వారికి ఒక కుమార్తె కలుగగా శృంగార శేఖరుడు ఆమెకు వాసవదత్త అని నామకరణం చేస్తాడు. యౌవనవతి అయిన వాసవదత్తకు రాజు స్వయంవరం ఏర్పాటు చేశాడు కానీ ఆమె ఎవ్వరినీ వరించలేదు. వాసవదత్తకు కలలో పాటలీపుత్రాధిపతి అయిన కందర్పకేతుడు కనిపించగా, ఆమె అతనియందే వలపు నిలిపి విరహ తాపాన్ని అనుభవిస్తూ ఉంది. ఆ సమయంలో 'తమాలిక' అనే శారిక వాసవదత్తను ఊరడించి, తాను కందర్పకేతుని దగ్గరకు వెడతానని పలుకుతుంది. వాసవదత్త మహదానందంతో ఒక ప్రేమలేఖ వ్రాసి 'తమాలిక'కు ఇస్తుంది. ఆ తమాలికయే తనతో వచ్చిన గోరింక అని చిలుక మొదటి గోరింకకు తెలుపుతుంది. తమాలిక అనే పేరుకల రెండవ శారిక కందర్పకేతుని గుర్తించి అతని వద్దకు వచ్చి వాసవదత్త ఇచ్చిన ప్రేమలేఖను అందిస్తుంది. తరువాత ఆ గోరింక వాసవదత్త విరహాన్ని అభివర్ణిస్తుంది. కందర్పకేతుడు సంతోషించి మకరంద, శారికా సమేతుడై వాసవదత్త అంతఃపురానికి వెళ్లి వాసవదత్తను చూచి తన స్వప్నసుందరిగా గుర్తిస్తాడు. పరస్పరం అనురాగ వీక్షణాలను కురిపించుకుంటూ వాసవదత్తా కందర్పకేతులు ఇద్దరూ మైమరచి పోతారు. వాసవదత్తను పుష్పకేతుడనే రాజుకు ఇచ్చి వివాహము చేయబోతున్నారన్న వార్త విని కందర్పకేతుడు వాసవదత్తను తీసుకుని పాటలీపుత్రానికి వెళ్తూ [[రాత్రి]] వింధ్యాటవిలో విశ్రమిస్తాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం కందర్పకేతుడు మేల్కొనే సరికి వాసవదత్త కనిపించదు. అతడెంతగానో దుఃఖిస్తూ, వెదకి వెదకి సముద్రములో ప్రాణత్యాగం చేసుకోబోగా "త్వరలోనే వాసవదత్తను కలుసుకొందువ"ని అశరీరవాణి పలుకుతుంది. కందర్పకేతుడు తీర్థాటనం చేసి చివరకు వింధ్యాటవిలో శిలావిగ్రహంగా మారిన వాసవదత్తను చూచి నివ్వెరపోయి చేతితో తాకగా విగ్రహం సజీవ వాసవదత్తగా మారుతుంది. కందర్పకేతునకు వాసవదత్త క్రింది విధంగా తన కథ తెలుపుతుంది. వింధ్యాటవిలో కందర్పకేతుడు నిద్రపోతుండగా మేల్కొనిన వాసవదత్త పతికి ఫలాలు సమకూర్చే ఉద్దేశముతో అడవిలోనికి వెళ్ళి రెండు కిరాతసేనల మధ్య చిక్కుకుంటుంది. అది ఒక ముని [[ఆశ్రమం]]. వాసవదత్తను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి రెండు సేనలు అక్కడ యుద్ధంచేసి ఆశ్రమ ప్రాంతాన్ని బీభత్సం చేస్తాయి. ముని వచ్చి చూచి ఆ మారణహోమానికి కారణమైన వాసవదత్తను శిలగా మారిపొమ్మని శాపమిస్తాడు. తరువాత జాలిపడి భర్త హస్తస్పర్శతో శాపవిమోచనమవుతుందని చెప్తాడు. కాబట్టి కందర్పకేతుని వల్ల వాసవదత్త యథారూపం పొందింది. ఇది ఇట్లుండగా కుసుమపురంలో శృంగార శేఖరుడు వాసవదత్తను వెదకడానికి చారులను పంపి విషయము తెలుసుకొని, వారిరువురిని పిలిపించి కందర్పకేతునకు, వాసవదత్తకు [[పెళ్ళి|వివాహం]] జరిపిస్తాడు. ==వర్ణనలు== ఈ కావ్యంలో దండి 'కావ్యాదర్శము' లో పేర్కొన్న ఆష్టాదశ వర్ణనలేకాక, అప్పకవి చెప్పిన ఇరువది రెండు వర్ణనలలో కొన్ని, 'అలంకార శేఖరము'లో పేర్కొన్న ముప్పదిరెండు వర్ణనలలో కొన్ని, కాదంబరి, వసుచరిత్రలను ఆదర్శముగా తీసుకొని మరికొన్ని వర్ణనలు వక్కలంక వీరభద్రకవి చేశాడు. ఆ వర్ణనలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి. 1) పాటలీపుత్ర నగర వర్ణన, 2) కుసుమపుర నగర వర్ణన, 3) లవణ సముద్ర వర్ణన, 4) వింధ్యశైల వర్ణన, 5) వసంత ఋతు వర్ణన, 6) గ్రీష్మ ఋతు వర్ణన, 7) వర్ష ఋతు వర్ణన, 8) చంద్రోదయ వర్ణన, 9) సూర్యోదయ వర్ణన, 10) ఉద్యానవన వర్ణన, 11) జలక్రీడ వర్ణన, 12) మధుపాన వర్ణన, 13) రతోత్సవ వర్ణన, 14) విప్రలంబ వర్ణన, 15) వివాహ వర్ణన, 16) కుమారోదయ వర్ణన, 17) మంత్రాలోచన వర్ణన, 18) ద్యూత వర్ణన, 19) ప్రయాణ వర్ణన, 20) యుద్ధ వర్ణన, 21) నాయకాభ్యుదయ వర్ణన, 22) కన్యాంగ సౌందర్య వర్ణన, 23) దౌహృద వర్ణన, 24) రాజ వర్ణన, 25) రాజ్ఞీ వర్ణన, 26) నదీ వర్ణన, 27) సరోవర వర్ణన, 28) వనీ వర్ణన, 29) హయ వర్ణన, 30) స్వయంవర వర్ణన, 31) పుష్పాచయ వర్ణన, 32) సూతికాగృహ వర్ణన, 33) బాలెంత వర్ణన, 34) మన్మథపూజ వర్ణన, 35) పుష్పదోహద వర్ణన. ==అలంకారములు== ఈ కావ్యములో వీరభద్రకవి అర్థాలంకారాలు, శబ్దాలంకారాలు విరివిగా వాడాడు. పరిసంఖ్యాలంకారము, ఉత్ప్రేక్షాలంకారము, శ్లేషాలంకారము, ఉపమాలంకారము, సూక్ష్మాలంకారము, సందేహాలంకారము, యమకాలంకారము మొదలైనవి ఈ కావ్యములో చూడవచ్చు. ==రసము== ఈ కావ్యములో శృంగారము అంగిరసము. వీర, రౌద్ర, భయానకము మొదలైనవి అంగరసములు. పది రకములైన మన్మథావస్థలు ఈ కావ్యములో వర్ణించబడ్డవి. అవి వరుసగా దర్శనము, మనస్సంగమము, సంకల్పము, జాగరము, కృశత్వము, అరతి, హ్రీత్యాగము, ఉన్మాదము, మరణవ్యవసాయము, మూర్చ. ==కొన్ని పద్యాలు== <poem> చ|| అజనిజ సృష్టి కాదియయి, హవ్యముగైకొని సోమయాజియై గజిబిజి రేయునుం బగలుఁ గల్పనచేయుచు శబ్ద హేతువై త్రిజగదణుత్వ సిద్ది ప్రకృతిత్వము గైకొని పోల్చు నా పృష ధ్వజుఁడణుఁడష్టమూర్తి ప్రమదం బొసఁగున్ గృతకర్తకీయెడన్ </poem> <poem> చ|| తరుణి యొకర్తి ఱేని తమిఁదప్పక జూచి తదీయ రూపమో వరిని లిఖించి తన్నచట వ్రాయగఁ దద్విభుఁ డండజేర న గ్గురుకుచ నేర్పుతో నృపునకుస్సుమచాపము చేత వ్రాసె న ద్దీర యది యెంత ప్రౌఢసుదతీమణియో పరికించి చూడగన్ </poem> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{క్షీణ యుగం}} [[వర్గం:తెలుగు కావ్యములు]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు రచనలు]] tac0vclxuulu68cfvcpae69rp9r7uno భ్రమరవాసిని 0 175545 4963296 4906182 2026-09-20T14:21:53Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963296 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = భ్రమరవాసిని | title_orig = | translator = | editor = | image =భ్రమరవాసిని.jpg | image_caption = | author = [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] | illustrator = [[బాపు]] | cover_artist = [[బాపు]] | country = [[భారత దేశం]] | language = [[తెలుగు]] | subject = [[నవలా సాహిత్యము|నవల]] | genre = | publisher = | release_date = | english_release_date = | media_type = | pages = = | isbn = | series = [[కాశ్మీర రాజవంశ నవలలు]] | preceded_by = భ్రమరవాసిని | followed_by = ఇదే ఆఖరి నవల }} భ్రమరవాసిని నవలను జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీత, కవిసామ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచించారు. కాశ్మీర రాజవంశ నవలలు శీర్షికన విశ్వనాథ రాసిన నవలా మాలికలో "భ్రమరవాసిని" నవల భాగం. == రచనా నేపథ్యం == === కాశ్మీర రాజవంశ నవలలు === కల్హణుడు రాసిన కశ్మీర రాజతరంగిణిని ఆధారం చేసుకుని విశ్వనాథ రాసిన ఆరు నవలల మాలిక. వేలయేళ్ల చరిత్రను సాధికారికంగా నిర్ధారించుకుని ఆసక్తికరమైన వర్ణనలతో కల్హణుడు 11శతాబ్దిలో రాసిన కశ్మీర రాజతరంగిణి అటు చారిత్రిక గ్రంథంగా, ఇటు కావ్యంగా ప్రాముఖ్యత పొందింది<ref name="సోమనాథ్ ధర్">{{cite book|last1=ధర్|first1=సోమనాథ్|title=కల్హణుడు|date=1983|publisher=కేంద్ర సాహిత్య అకాఢమీ|location=న్యూఢిల్లీ|edition=1}}</ref> పాశ్చాత్య చరిత్ర పండితులు, వారిని అనుసరించిన భారతీయ చరిత్ర పండితులు చరిత్రలోని ఎన్నో అంశాలను విస్మరించి మన గతానికి అన్యాయం చేశారని చెప్పే విశ్వనాథ దృష్టి సహజంగానే కశ్మీర రాజతరంగిణిపై పడింది. రాజతరంగిణిలో రాసిన పలువురు రాజులు, రాణులు, వారి జీవితాలు, ఆనాటి వాతావరణాన్ని అంశంగా తీసుకుని 6 నవలల మాలికను విశ్వనాథ సృష్టించారు. కాశ్మీర రాజవంశ నవలలు ఇవి: # [[యశోవతి]] # [[పాతిపెట్టిన నాణెములు]] # [[మిహిరకులుడు]] # [[సంజీవకరణి]] # కవలలు # భ్రమరవాసిని == ఇతివృత్తం == == శైలి-శిల్పం == == ఉదాహరణలు == == ప్రాచుర్యం == ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[విశ్వనాధ సత్యనారాయణ]] * [[ముఖ్యమైన తెలుగు పుస్తకాల జాబితా]] == మూలాలు == <references /> {{విశ్వనాథ సత్యనారాయణ సాహిత్యం}} [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచనలు]] [[వర్గం:చారిత్రాత్మక నవలలు]] [[వర్గం:చారిత్రిక నవలలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ih6txi6ga2j2dd63jxkhjbf9s9zp9mx గొల్ల హంపన్న హత్య 0 176154 4963657 4935484 2026-09-21T11:43:09Z Chaduvari 97 4963657 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కురుబ హంపన్న | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = | death_date = {{Death date|1893|10|4}} | death_place = [[గుత్తి (పట్టణం)|గుత్తి]] | death_cause = వివాదంలో (తొడలో తగిలిన బుల్లెట్ తొడకి, పొత్తికడుపుకి మధ్యనున్న ప్రదేశంలో ఇరుక్కుని) | resting_place = [[గుత్తి (పట్టణం)|గుత్తి]]లో స్మారక చిహ్నం | resting_place_coordinates = | residence = [[గుంతకల్లు]] | nationality = [[భారత దేశము|భారతీయుడు]] | other_names = | known_for = ఇద్దరు స్త్రీలను ఆంగ్ల సైనికుల బారి నుంచి కాపాడి, అందుకు చనిపోయారు. ఈ కేసు నీరుగారడంతో ప్రజలు ఓ వీరునిగా స్మారక చిహ్నం నిర్మాణమవుతుంది. | education = | home_town = | website = | footnotes = | box_width = }} [[దస్త్రం:GolllaHampanna.jpg|thumb|బోయ హంపన్న సమాధి, గుత్తి|260x260px]] '''గూళపాళెం కురుబ హంపన్న''' బ్రిటిషు పాలనా కాలంలో నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని గుంతకల్లు గ్రామం వద్ద రైలు గేటు కాపలాదారుగా ఉండేవాడు. 1893లో ఆంగ్లేయ సైనికుల బలాత్కార ప్రయత్నం నుంచి ఇద్దరు భారతీయ స్త్రీలను కాపాడి, ఆ ప్రయత్నంలో ప్రాణం కోల్పోయాడు. అతని మరణానంతరం నడచిన హత్యకేసు సుప్రసిద్ధమైంది. చివరకు నిందితులైన ఆంగ్లేయ సైనికులను నిర్దోషులుగా కోర్టు ప్రకటించడం వివాదాస్పదమైంది.<ref name="రాయలసీమ డ్యూరింగ్ కొలొనియల్ టైమ్స్">{{cite book|last1=పి.|first1=యానాది రాజు|title=Rayalaseema During Colonial Times: A Study in Indian Nationalism|date=2003|publisher=నార్తర్న్ బుక్ సెంటర్|location=న్యూఢిల్లీ|isbn=81-7211-139-8|page=109|edition=1|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371485|accessdate=1 December 2014}}</ref> == మరణం == హిందూపత్రికలో 1893-96లో ఈ కేసుకు సంబంధించి వచ్చిన వివిధ కథనాల ప్రకారం 1893 అక్టోబరు 4 న <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-163384|title=జనగీతంగా మారుతున్న విద్వాన్‌ విశ్వం ‘పెన్నేటి పాట’|website=ఆంధ్రజ్యోతి|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528031118/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-163384|archive-date=2021-05-28|access-date=2021-05-28}}</ref> గుంతకల్లు రైల్వేస్టేషన్ మీదుగా సికిందరాబాద్ వెళ్తున్న ఆంగ్ల సైనికుల పటాలంలోని కొందరి దుష్ప్రవర్తనను, దురన్యాయాన్ని ప్రతిఘటించినందుకు రైల్వేగేటు కావలి (కీపర్) అయిన కురుబ హంపన్నను కాల్చి చంపారు. వెల్లింగ్టన్ నుంచి సికిందరాబాద్ వెళ్ళేదారిలో గుంతకల్లు వద్ద పటాలం రైలు మారాల్సిరావడంతో వారు ఒక మిలటరీ బంగళాలో దిగారు. సాయంసమయంలో కొందరు మద్యపానం చేసి ఆ దారిగా వెళ్తున్న ఓ పడుచు, ముసలి స్త్రీలపై అత్యాచార యత్నం చేశారు. దానితో వారిద్దరూ పారిపోయి రైల్వేగేట్ కీపర్ కురుబ హంపన్న శరణుకోరి, ఆయనకు కేటాయించిన చిన్న గదిలో దాక్కున్నారు. గది తలుపులు విరగ్గొట్టబోయి సాధ్యం కాకపోవడంతో తమను వారిస్తున్న కురుబ హంపన్నను తుపాకీతో కాల్చి బంగళాకు పారిపోయారు. తుపాకీ పేలుడుకు దగ్గరలో రోడ్డు మేస్త్రీ, ఆ ఇద్దరు స్త్రీలు వెళ్లారు. రైల్వేపోలీసులు కూడా అక్కడికి వచ్చారు. ఆ రాత్రి జరిగిన గుర్తింపు కార్యకలాపంలో కురుబ హంపన్న తానున్న నీరసస్థితిలో కాల్చినవానిని గుర్తించలేకపోయారు. తర్వాతిరోజు పొత్తకడుపుకింద, గజ్జదగ్గర ఇరుక్కున్న తుపాకీ గుండు ప్రభావం వల్ల మరణించారు.<ref name="కథలు గాథలు" /> == న్యాయవిచారణ == ఈ వృత్తాంతమంతా హిందూ పత్రికలో రావడంతో ఇంగ్లీషువారు ఆంగ్లేయులకు ఏర్పరిచిన ప్రత్యేకమైన ప్రతిపత్తులతో కూడిన కోర్టులో విచారణ జరిపించారు. అక్కడ ఉన్న జ్యూరీవారిలో అధికభాగం ఆంగ్లేయులు, మిగిలిన కొందరు వారిపై జీవనము ఆధారపడిన దుబాసీలు. కోర్టులో ఆ స్త్రీలు వ్యభిచారులని, బోయ హంపన్న వ్యభిచరింపజేసే వ్యాపారియని వ్యభిచారం విషయంలో డబ్బు ఎక్కువ తక్కువల్లో తమను కొట్టవచ్చాడని, ఆత్మరక్షణార్థం తాము కాల్చామని వాదించారు. వాదనలు నడుస్తూండగానే ఈ కేసుకు వ్యతిరేకంగా హిందూ పత్రికలో చాలా వార్తలు, అభిప్రాయాలు వచ్చాయి. చివరకు ఈ కేసులో వ్యభిచార వ్యవహారంలో తేడా రావడంతోనే ఈ ఘటన జరిగిందని, బోయ హంపన్న అమాయకుడేమీ కాదన్న వ్యాఖ్యలు చేస్తూ ఈ నేపథ్యంలో ఆంగ్ల సైనికుల దోషం ఏమీ లేదని తేల్చి, నిర్దోషులుగా విడిచిపెట్టాయి. చరిత్రకారుడు దిగవల్లి వేంకట శివరావు వ్యాఖ్య ప్రకారం ఏ కారణంగా హత్య చేసినా, దాని శిక్షాకాలంలో తేడా రావచ్చును కానీ మొత్తంగా మరణానికి కారకులదే తప్పూ లేదనడం తగదు. ఇది జాత్యహంకారానికి ఉదాహరణ అంటూ హిందూ దినపత్రిక తీవ్రంగా ఖండించింది. తీర్పు చాలా బాగుందని మద్రాసు మెయిల్ పత్రిక సంతోషం వ్యక్తం చేసింది.<ref name="కథలు గాథలు" /> == స్మారక చిహ్నం == స్థానికులు వీరుడైన కురుబ హంపన్నపై ఇటువంటి ఘోరారోపణ చేయడాన్ని సహించలేక ఓ స్మారక చిహ్నం నిర్మించేందుకు ప్రయత్నాలు మొదలు పెట్టారు. దీనికి హిందూ పత్రిక సహకరించి, తమ పత్రిక ద్వారా విరాళాల కోసం ప్రయత్నాలు సాగించింది. గ్రామస్థులు, హిందూపత్రికవారూ విరాళాలిచ్చిన దాతల సహకారంతో కురుబ హంపన్న స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించారు. స్మారక సంఘం వారు స్మారక చిహ్నం నిర్మాణానికి తొమ్మిది చదరపుటడుగుల స్థలాన్ని కొనుగోలు చేసి ఆ స్థలంలో కురుబ హంపన్న అస్థికలు పాతిపెట్టి, దానిపై ఏడడుగుల ఎత్తుగల రాతిస్తంభం నిలబెట్టి, దానికి ఓ స్మారక ఫలకాన్ని వ్రాయించి పెట్టారు. చుట్టూ ఆవరణ గోడ కూడా కట్టించారు. స్మారక ఫలకంపై గుంతకల్లు విశ్రాంతి శిబిరముదగ్గర ఐరోపా సైనికుల బారి నుండి ఇరువురు స్త్రీలను రక్షించుటలో నొక సైనికుని వలన 1893 అక్టోబరు 4వ తేదీన తుపాకితో కాల్చబడి 5వ తేదీన ప్రాణములను బాసిన అలిక్కడ భూస్థాపితము చేయబడినవి అని వ్రాయించారు. == ప్రభుత్వ ప్రతిఘటన == స్మారకచిహ్నం ఏర్పాటు తమకు అవమానకరమని కొందరు బ్రిటీష్ అధికారులకు తోచి స్థల విక్రయం రద్దుచేయాలని ప్రయత్నించారు. కాని వ్రాయించిన దస్తావేజు విస్పష్టముగా నుండడం, దానిలో కూడా స్థలం కొనుగోలు స్మారక చిహ్నం నెలకొల్పేందుకేనన్న సంగతి వ్రాసివుండడం కారణాలతో ఏమీ చేయలేకపోయారు. డిప్యూటీ పోలీస్ ఇన్స్పెక్టర్ జనరల్ సూపరింటెండెంట్ అయిన లెగ్గట్ ఈ స్మారక చిహ్నాన్ని చూసి చాలా ఆగ్రహించారు. దీనిని ఎలాగైనా తొలగించాలని సిఫారసు చేస్తూ చెన్నపట్టణ ప్రభుత్వం వారికి వ్రాశారు. గుత్తి విలేఖరియైన [[గుత్తి కేశవపిళ్లె|కేశవపిళ్ళై]]పై రాజద్రోహ నేరం కింద కేసు నమోదుచేయాలని ప్రయత్నాలు చేశారు. ఐతే ఇవేవీ జరగలేదు. మద్రాసు గవర్నర్ వెన్లక్ ప్రభుత్వం కురుబ హంపన్న స్మారక చిహ్నం ఏమీ చేయరాదన్న ఉత్తర్వు చేసింది. == ప్రజా బాహుళ్యంలో కావలి హంపన్న == [[దస్త్రం:విద్వాన్ విశ్వం.jpeg|thumb|విద్వాన్ విశ్వం|164x164px]] కావలి హంపన్న వీరోచిత మరణాన్ని కీర్తిస్తూ [[విద్వాన్ విశ్వం]] ''ఒకనాడు'' అనే పద్యకావ్యం రాసాడు.<ref name=":0" /> ఆ కావ్యం లోని పద్యం ఒకటి: <poem> ఈ వీరగల్లు గుడిలో కురుబ హంపన్న ఆత్మ కాపురముండున్ తావెక్కడ చాలును భర తావనియే వాని ఆలయమ్మగును గదా </poem> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ప్రసిద్ధ క్రిమినల్ కేసులు]] [[వర్గం:1893 సంఘటనలు]] [[వర్గం:సంఘటనలు]] gy2cei1ewv5mti4smye2hgd8pf0026c మాలపల్లి (నవల) 0 206188 4963596 4955277 2026-09-21T10:23:37Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963596 wikitext text/x-wiki [[బొమ్మ:Telugubookcover malapalli.JPG|right]] మాలపల్లి 1922లో [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] రాసిన తెలుగు అభ్యుదయ నవల. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కులవర్గ దృక్పథంతో వెలువడ్డ తొలి అభ్యుదయ రచనగా దీన్ని విమర్శకులు గుర్తించారు. ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ ప్రముఖ సంఘసంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, తెలుగు నవలా సాహిత్య వైతాళికుల్లో ఒకడు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా [[పల్నాడు పుల్లరి సత్యాగ్రహం|పల్నాడు పుల్లరి సత్యాగ్రహంలో]] పాల్గొని జైలుపాలైన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ [[రాయవెల్లూరు]] జైలులో వుండగా ఈ నవలను దేశభక్తిపూరితంగా సంఘసంస్కరణాభిలాషతో రచించారు. ఈ మాలపల్లి నవల ప్రగతిశీలక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మేలిమలుపుగా, సామాజిక దృక్పథంలో ఒక ముఖ్య ఘట్టంగా, సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో ప్రామాణికంగా నిలిచినట్టు సాహిత్య విమర్శకులు పేర్కొన్నారు. ఈ నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన ఈ నవల ఆయా చారిత్రక సామాజిక, ఆర్థిక ఉద్యమాల సందర్భాలలో వచ్చిన పరిణామాలను వాస్తవిక ధోరణితో సృజనాత్మకంగా తెలియచేసింది. ఈ నవలతో, తెలుగునాట సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో వ్యక్తమయ్యే దృక్కోణం సానుభూతి నుండి అభ్యుదయ వైపుగా, ఆదర్శాల నుండి ఆచరణాత్మక ఆలోచనలు రేకెత్తించే విధంగా సైద్ధాంతికభావజాల మద్దతుతో ప్రస్థానం ప్రారంభించింది. తెలుగు సాహిత్యంలో ఆధునిక ఇతిహాస కావ్యంగా పేరుపొందిన ఈ నవలను 1958లో [[ఎన్.జి.రంగా]] టాల్‌స్టాయ్ “[[వార్ అండ్ పీస్]]” నవలతో పోల్చతగినదిగా అభివర్ణించాడు. ==నేపథ్యం== === రచయిత === [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] (1877-1958) గుంటూరులో జన్మించాడు. డబ్లిన్ యూనివర్సిటీ (ఐర్లాండ్) లో బారిస్టర్ చదువుతుండగా, అక్కడి ఐరిష్ [[హోమ్ రూల్]] జాతీయ నాయకుడైన ‘డీవాలేరా’తో ఏర్పడిన పరిచయం అతడిని ప్రభావితుణ్ణి చేసింది. [[మద్రాసు హైకోర్ట్|మద్రాసు హైకోర్టు]]<nowiki/>లో చేపట్టిన న్యాయవాద వృత్తిని వదిలిపెట్టి తొలుత అతివాదిగా జాతీయోద్యమంలో ప్రవేశించినప్పటికి క్రమేణా గాంధేయవాదిగా మారాడు. కాంగ్రెస్ వాది అయినప్పటికీ మత ప్రాతిపదికపై జరుగుతున్న [[ఖిలాఫత్ ఉద్యమం|ఖిలాఫత్ ఉద్యమాన్ని]] తను నమ్మిన విలువలకు కట్టుబడి నిర్మొహమాటంగా విమర్శించి [[చిత్తరంజన్ దాస్]] వంటి నాయకుల మన్నన పొందాడు. స్వాతంత్రోద్యమాలలో భాగంగా పల్నాడులో అటవీ నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన్ పుల్లరి సత్యాగ్రహం (1921), [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]](1931), [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]](1942) లలో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. 1917 నాటి రష్యన్ [[అక్టోబర్ విప్లవం|బోల్షెవిక్ విప్లవం]] వల్ల ప్రభావితమైన తొలి తెలుగు మేధావులలో ఉన్నవ ఒకడు. అకుంఠిత దీక్షతో సంఘ సంస్కరణాభిలాషతో ఉన్నవ విధవలకు, అనాధలకు, అణగారిన వర్గాల ఉన్నతికై పాటుపడ్డాడు. తన కులం నుండి ఎదురైన నిరసనలను లెక్కచేయకుండా గుంటూరులో 32 వితంతు వివాహాలు జరిపి “గుంటూరు వీరేశలింగం"గా పేరుపొందారు. గుంటూరులో వితంతు శరణాలయం (1902), కార్వే స్ఫూర్తిగా స్త్రీలకు వృత్తి విద్య కోసం ‘[[శారదా నికేతన్]]’ (1922) వంటి అనేక సంస్థలను స్దాపించాడు. దళితుల అభ్యున్నతిని దళితుల ఆలయ ప్రవేశాలు, సహపంక్తి భోజనాల వంటి కార్యకలాపాలకే పరిమితం చేయకుండా నిర్మాణాత్మక రీతిలో పాటుపడ్డాడు. కుల భేదాలు లేని సమ సమాజాన్ని ఆశించి కుల వ్యవస్ధను ప్రశ్నిస్తూ సాహిత్యాన్ని ఆలంబనగా చేసుకొని అసమాన సామాజిక స్పృహతో దళితుల సమస్యలను కుల, ఆర్థిక కోణంలోనూ విస్తృతంగా పరిశీలించి మాలపల్లి అనే సుదీర్ఘ నవల (762 పేజీలు) ను రాయవెల్లూరు జైలులో వుండగా 1922లో రచించాడు. అవిశ్రాంత సంఘసంస్కర్తగా, నిష్కళంక స్వాతంత్ర్యయోధునిగా, ఆచరణవాదిగా, మేధావిగా, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా పేరుపొందిన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ సృజించిన మాలపల్లి నవలతో, తెలుగునాట సంఘసంస్కరణోద్యమకవిత్వంలో వ్యక్తమయ్యే సాహితీ దృక్కోణం ‘సానుభూతి’ నుండి ‘అభ్యుదయo’ వైపుగా మరలింది. 1920-21 కాల వ్యవధిలో గాంధీజీ దేశ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి దేశ కాల పరిస్ధితుల నేపథ్యంలో ఈ నవల రాయబడింది. ఆనాటి సమాజంలోని దళితుల దుర్భర జీవన విధానం చూసి చలించిపోయిన కవి లోని ఆంతరంగిక కల్లోల భావజాలం నుంచి ఈ నవలావిర్భవించింది. ===సాంఘిక నేపథ్యం=== నాటి సమాజంలో వర్ణ వ్యత్యాసాలు, భూస్వాముల ఆర్థిక దోపిడీ వలన [[దళితులు|దళితుల]] సాంఘిక ఆర్థిక జీవన పరిస్థితులు అత్యంత దుర్భరంగా మారాయి. దీనికి తోడు బ్రిటిష్ వలస పాలన తీరుతెన్నులలతో ఆనాటి గ్రామీణ జీవన పరిస్థితులు అస్తవ్యస్తంగా, అవ్యవస్థమై వున్న తరుణమది. ===రాజకీయ నేపథ్యం=== వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా దేశ ప్రజలలో బలీయంగా వున్న స్వాతంత్ర్య కాంక్ష, దానికోసం జాతీయోద్యమాల పరంపర కొనసాగుతుండడం, దేశ రాజకీయరంగంలో [[గాంధేయవాదులు|గాంధేయ భావాలకు]] ఆదరణ పెరుగుతుండడం కనిపిస్తుంది. నానాటికి పెరుగుతున్న జాతీయోద్యమం [[సంఘసంస్కర్త|సంఘసంస్కరణోద్యమాన్ని]] రాజకీయోద్యమంతో ఏకం చేయడానికి ప్రయాత్నిస్తున్న ఈ తరుణంలో ఒకవైపు స్వాభిమాన ఉద్యమస్ఫూర్తితో, సామాజిక అంతరాలను ప్రశ్నిస్తూ దళితులను తమవైపు ఆకర్షించడానికి [[జస్టిస్ పార్టీ]] చేసే మమ్మురయత్నాలు, మరోవైపు [[హరిజనోద్ధరణ ఉద్యమం]] పేరుతొ దళితులను జాతీయోద్యమంలో సమీకరించే లక్ష్యంతో కాంగ్రెస్ పార్టీ గాంధేయవాద భావజాలంతో జోరుగా చేసే ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. అదే సమయంలో రష్యాలోని [[అక్టోబర్ విప్లవం|బోల్షెవిక్ ఉద్యమ]] ప్రేరణతో మన దేశంలో [[సోషలిజం|సోషలిస్టు వ్యవస్థ]] నిర్మాణం పట్ల మధ్యతరగతి విద్యావంతులలో నూతన ఆలోచనలు, అభ్యుదయ భావాలు రేకెత్తడం ప్రారంభమైనాయి. ===సాహిత్య నేపథ్యం=== మాలపల్లి రచనా కాలం నాటికి తెలుగు సాహిత్యంలో [[భావ కవిత్వం|భావకవిత్వ ధోరణి]] ప్రబలంగా ఉంది. దానికి సమాంతరంగా [[జాతీయోద్యమ సాహిత్యం]], [[సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యం|సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యాలు]] రెండు పాయలుగా ఉన్నాయి. ఒక విధంగా 1920 నాటికి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రధానంగా మూడు దృక్పథాలున్నాయని చెప్పవచ్చు. 1. భావ దృక్పథం 2. జాతీయ దృక్పథం 3. సంఘ సంస్కరణ దృక్పథం. [[రాయప్రోలు సుబ్బారావు|రాయప్రోలు]]<nowiki/>ని శృంగార, రస సంస్కరణ దృష్టికి, ‘ముసలమ్మ మరణం’తో [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి|కట్టమంచిని]] జాతీయ దృష్టికి, ఉదాత్త రచనలతో [[గురజాడ అప్పారావు|గురజాడని]] సంఘ సంస్కరణ దృష్టికి ప్రతీకలుగా భావించవచ్చు. మాలపల్లి రచన కాలం నాటికి దళితుల సమస్యల పట్ల ఈ మూడు దృక్పథాలకు చెందిన సాహిత్య వైఖిరులును పరిశీలిస్తే – భావ కవితోద్యమం తనదైన కాల్పానిక జగత్తులో ఊహాప్రేయసిపై కవితలు అల్లుకొంటూ ఊహలలో మునిగిపోయిందే కాని సమాజంలో కళ్ళెదుట కనిపిస్తున్న అస్పృశ్యత లాంటి వాస్తవిక సమస్యల వైపు తొంగిచూసే ప్రయత్నం చేయలేదు. ఇకపోతే నాటి జాతీయోద్యమం అస్పృశ్యత సమస్యను మతస్పృహలో గుర్తించి, దాని పరిష్కార మార్గాన్నికూడా మతంలోనే వెదికే ప్రయత్నం చేసింది. దాని మూలంగా జాతీయోద్యమ సాహిత్యం, ఆనాటి దళితుల దైన్య పరిస్థితులను కొంతవరకు సానుభూతితో స్పృశించినప్పటికి, అది ప్రధానంగా అస్పృశ్యులను జాతీయోద్యమంలో సమీకరించడమే లక్ష్యంగా పనిచేసింది. మరోవేపు సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యం ప్రధానంగా బ్రాహ్మణ వర్గ సామాజిక సమస్యలకు ఇచ్చినంత ప్రాధాన్యం అస్పృశ్యత లాంటి దళిత సామాజిక సమస్యలకు ఇవ్వలేదు. ఒక విధంగా దళితుల సమస్యకు మూలకారణాలను సామాజిక, ఆర్థిక కోణాలలో విశ్లేశించడానికి, వారి సమస్యల పరిష్కారానికి కావలిసిన అభ్యుదయ సైద్ధాంతిక భావజాలం నాటి తెలుగు సాహిత్యానికి ఇంకా చేకూరలేదు. ఈ నేపథ్యంలోనే తొలిసారిగా బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, అభ్యుదయ భావాలతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని అకాంక్షిస్తూ ఉదాత్తంగా ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ 1922 లో మాలపల్లిని సృజించారు. ==మాలపల్లి నవల కథా సంగ్రహం – సామాజిక చిత్రణ== ===కథా సారాంశం=== దళితులలో అట్టడుగు వర్గాలకు చెందిన ‘మాలదాసరి’ కులస్థుడైన రామదాసు సాత్వికుడు. సాంప్రదాయ పరాయణుడు. గాంధేయవాది. కథంతా అతని కుటుంబం, సమాజాన్ని అల్లుకొని సాగుతుంది. రామదాసు భార్య మహాలక్ష్మి. వీరికి ఇద్దరు కొడుకులు, ఒక కూతురు. పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు, చిన్న కొడుకు సంగ దాసు, కూతురు జ్యోతి. పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు తండ్రికి సాయంగా సేద్యం చేస్తుంటాడు. చిన్నకొడుకు సంగ దాసు ఒక భూస్వామి వద్ద పాలేరుగా పనిచేస్తుంటాడు. పొలం పనులలో కూతురు జ్యోతి సాయం చేస్తుంటుంది. రామదాసు చెల్లెలు సుబ్బలక్ష్మి. ఆమె కొడుకు అప్పాదాసు కూడా తండ్రి లేకపోవడం చేత రామదాసు ఇంటిపట్టునే పనులు చేస్తూ పెరుగుతుంటాడు. ఈ విధంగా తమకున్న కొద్దిపాటి భూమితో ‘మాలపల్లి’లో రామదాసు కుటుంబమంతా శ్రమిస్తూ జీవనం సాగించేది. ఆ వూరి మోతుబరి, 800 ఎకరాల ఆసామి అయిన చౌదరయ్య కొడుకులైన రామానాయుడు, వెంకటయ్య నాయుడు అనే అన్నదమ్ములు కూడా ఈ నవలలో ముఖ్య పాత్రలుగా వుంటారు. సంగ దాసు ఈ చౌదరయ్య వద్దనే పాలేరుగా పనిచేస్తుంటాడు. పనివాడైన సంగ దాసు, యజమాని కొడుకైన రామానాయుడుల ఇద్దరి ఆశయాలు ఒకటే కావడంతో స్నేహంగా సఖ్యతగా వుంటారు. ఒక విధంగా రామదాసు కుటుంబంలోని వాళ్ళంతా కులమతాల పట్టింపుల్ని దుయ్యబట్టినవాళ్ళే. కొడుకులు వెంకట దాసు, సంగ దాసులు సంస్కరణ భావాలు కలిగినవాళ్ళు. కరడుగట్టిన భూస్వామి చౌదరయ్య చేసే అత్యాచారాలను ప్రతిఘటించేందుకు సంగం దాసు తోటి దళిత కూలీలను సంఘటితపరచి, వారిలో చైతన్యం కలిగించి, సమ్మెలకు నాయకత్వం వహిస్తాడు. దళితులకు విద్య నేర్పడం కోసం బడులు తెరుస్తాడు. దళితుల జీవితాలను సంస్కరించడానికి ఆతను చేయని ప్రయత్నమంటూ లేదు. ఈ కృషిలో రామానాయుడు అతనికి సాయంగా వుంటూ ఆర్థికంగా చేయూతనిస్తాడు. ఇది భూస్వామికి కంటగింపుగా వుంటుంది. ఒకనాడు భూస్వామి సంగ దాసు తలపై పనిముట్టుతో గట్టిగా మోదడం వల్ల సంగ దాసు మరణించడం జరుగుతుంది. భూస్వామి పోలీసులకు లంచం ఇచ్చి విచారణ పరిది నుండి తప్పించుకొంటాడు. నష్టపరిహారంగా భూస్వామి ఇవ్వబోయిన ధనాన్ని నిరాకరించి తమ కొడుకు చంపబడ్డ విషాదాన్ని రామదాసు దంపతులు మౌనంగా భరిస్తారు. దీనితో రామానాయుడు పేద రైతులకు మరింత దగ్గరై, దళితాభ్యున్నతికి పూర్తిగా అంకితమవుతాడు. సంగ దాసు ఆదర్శభావాల వ్యాప్తి కోసం అతని స్మృతి చిహ్నంగా “సంగ పీఠం” గ్రామంలో నెలకొల్పబడుతుంది. క్రమేణా ఈ సంగ పీఠం కృషిలో దళితేతర అగ్ర కులాలు కూడా చేరతాయి. వెంకట దాసు (రామదాసు రెండవ కొడుకు) అడవులలో నివసిస్తూ తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనే మారు పేరుతో ‘సంతాను’ లనబడే రహస్య కార్యాచరణ దళాలను ఏర్పాటు చేస్తాడు. ఈ నవలలోని ‘సంతాను’ల ప్రసక్తి బంకిమచంద్రుని ఆనందమఠం నవల లోని ‘సంతాను’లను జ్ఞప్తికి తెస్తుంది. ‘ధర్మ కన్నాలు’ వేయడం ద్వారా ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమానికి వెంకట దాసు నాయకత్వం వహిస్తాడు. అయితే పోలీసులతో జరిగిన సాయుధ ఘర్షణలో వెంకట దాసు గాయపడి పట్టుబడి చివరకు జైలు పాలవుతాడు. ఒక వ్యాజ్యంలో ఓడిన రామదాసు తన యావదాస్తిని భూస్వామి చౌదరయ్యకు స్వాధీనం చేయవలసి వస్తుంది. తన పొలం నుండి, ఇంటి నుండి వెళ్ళగొట్టబడిన రామదాసు చివరకు ఒక సంపన్నుడి ఇంటిలో పనికి కుదురుతాడు. తక్కెళ్ళ జగ్గని సహచరులు ఆ సంపన్నుని ఇంటిని కొల్లగొట్టడంతో, ఆ “ధర్మ కన్నం”తో సంబంధం ఉందనే నెపంతో రామదాసును, అతని భార్య మహాలక్ష్మిని పోలీసులు అరెస్టుచేసి సెటిల్మెంటులో నిర్బంధ కూలీలుగా పనిచేయిస్తారు. సెంట్రల్ జైల్లో శిక్ష అనుభవిస్తున్న పెద్దకొడుకు వెంకట దాసుకు పరిచర్యల కోసం తల్లీ, తండ్రీ కొంతకాలం అక్కడుండటం జరుగుతుంది. వెంకట దాసు మరణిస్తాడు. ఈ విధంగా ఇద్దరు కొడుకులుతో పాటు కూతురు జోతి దుర్మరణం పాలవ్వడంతో అ బెంగతో భార్య మహాలక్ష్మికూడా చనిపోవడం జరుగుతుంది. ఈ బాధలన్నింటిని రామదాసు సహనంతో తన సహజ వేదాంతధోరణిలో శాంతంగానే స్వీకరిస్తాడు. క్రమేణా సంగపీఠం కృషి దినదిన ప్రవర్ధమానమవుతుంది. సహాయనిరాకరణోద్యమాలు, కార్మికోద్యమాలు, ధర్మకన్నాల వంటి ప్రజాఉద్యమాల ఫలితంగా స్వాతంత్ర్యం లభిస్తుంది. ఖైదీలు విడుదలవుతారు. వయోజన వోటింగు ద్వారా ప్రజాప్రతినిధుల ఎన్నికవుతారు. రామదాసు కూడా జైలు నుండి విడుదలై తన గ్రామానికి వస్తాడు. రామానాయుడు తన యావదాస్తిని దళితుల అభ్యుదయానికి సమర్పించి రామదాసుని గ్రామంలోనే వుండి సంగ దాసు చేసిన కృషిని కొనసాగించమని కోరతాడు. కాని రామదాసు నిరాకరించి అడవుల కేగుతాడు. ఈ విధంగా అనేకానేక అంశాలు అల్లుకుపోయిన నేపద్యంలో చివరకు భూస్వాముల మదం అణిగిపోయి వారు తమ సర్వస్వాన్ని దళితుల అభ్యుదయానికి, గ్రామాభ్యుదయానికే సమర్పించుకొని, గ్రామసేవకి అంకిత మయినట్లుగా చెప్పబడింది. ===మాలపల్లి లో ప్రధాన పాత్రలు=== * '''రామదాసు''' - ‘మాలదాసరి’ కులస్థుడైన రామదాసు సాత్వికుడు.గాంధేయవాది. * '''మహాలక్ష్మీ''' - రామదాసు భార్య * '''జ్యోతీ''' - రామదాసు కూతురు * '''సంగ దాసు''' - రామదాసు చిన్న కొడుకు. నవలలో మొదటి నాయకుడు. భూస్వామి చౌదరయ్య వద్ద పాలేరు. సంఘ చైతన్య స్ఫూర్తి కలిగిన నాయకుడిగా సంగ దాసు సమాజంలో కులపరమైన భేదాలు పోవడానికి, దళితాభ్యుదయానికి నిర్మాణాత్మకరీతిలో పాటుబడుతూ భూస్వామి చేతిలో మరణిస్తాడు. * '''వెంకట దాసు''' - రామదాసు పెద్ద కొడుకు. నవలలో రెండవ నాయకుడు. తమ్ముదు ‘సంగ దాసు’ మరణానంతరం అడవులకు పోయి తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనే మారు పేరుతొ ‘ధర్మ కన్నాల ఉద్యమానికి (ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమం) నాయకత్వం వహిస్తాడు. వర్గచైతన్య స్పూర్తి నిండిన కలిగిన నాయకుడిగా సమాజంలో ఆర్ధిక అంతరాల నిర్మూలన కోసం విప్లవకారుడై సాయుధ పోరాటమార్గం అవలంబిస్తాడు. పోలీసులకు పట్టుబడి జైలు పాలై చివరకు మరణిస్తాడు. * '''అప్పాదాసు ''' – రామదాసు మేనల్లుడు (చెల్లెలు కొడుకు). దళిత బడికి టీచర్ గా సేవల నందిస్తాడు. * '''చౌదరయ్య ''' – ఊరికి మోతుబరి. నిరంకుశ భూస్వామి. మార్పుకి వ్యతిరేకి * '''వెంకటయ్య నాయుడు ''' - భూస్వామి చౌదరయ్య పెద్ద కొడుకు * '''రామానాయుడు ''' – భూస్వామి చౌదరయ్య చిన్నకొడుకు. సంగ దాసు సదాశయాలతో ఏకీభవిస్తూ అతనికి సాయంగా మంచి మిత్రుడుగా ఉంటాడు. దళితాభ్యదయానికి చక్కని కృషి చేసిన దళితేతరుడు. * '''కమల ''' - రామానాయుడు భార్య. మోహనరావు తో లేచిపోతుంది. * '''తక్కెళ్ళ జగ్గడు ''' - వెంకట దాసు మారుపేరు. ఈ పేరుతొనే వెంకట దాసు ‘ధర్మ కన్నాల’ ఉద్యమానికి (ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమం) నాయకత్వం వహిస్తాడు. ===మాలపల్లి లో ప్రభోదాత్మక గేయాలు=== మాలపల్లిలో ప్రభోదాత్మక గేయాలు అలనాటి వాడుక భాషలో రాయబడ్డాయి. ఆది కాలం నుంచి నేటి కాలం వరకు మానవ సమాజ పరిణామాన్ని విప్లవకారుడు తక్కెళ్ళ జగ్గని ధర్మ బోధలు రూపంలో వివరించబడింది. ప్రాచీన కాలంలో వర్గరహిత సమాజంలో ప్రజలందరూ అన్నదమ్ములవలె కలసి మెలసి ఆనందంగా జీవించేవారని, ప్రకృతి వనరులు, సంపద ప్రజలందరి సొత్తుగా ఉండేదని అనాటి ఆదిమ సంఘ పరిస్థితుల్ని కవి యిలా గేయరూపంలో వర్ణిస్తారు “ఆది కాలమున అందరు జనులు అన్నదమ్ము లండి,<br> నదులు వనంబులు నానా మృగములు నాల్గు సంద్రములును,<br> కొండలు బండలు జలములు పొలములు గుంటలు సెలయేళ్లు <br> కాయలు, పండ్లు పాడి పంటలు ఘనమయినా యిండ్లు, <br> అంతరువులా భేదము లేక అందరి సొమ్మండి, <br> గుడవా గట్టా వొకరికి బెట్టా కొదవే లేదండి, <br> నా నీ భేధము లేక లోకము నడుస్తు వుండేది. <br> మనసు లోపల చీకు చింతలు మందుకైన లేవు. ” ఆ తర్వాత ఏర్పడ్డ వర్గ సమాజంలో ప్రబలిన స్వార్ధపరత్వం, ధనిక పేద తారతమ్యం వల్ల కష్టజీవుల బాదలను ఇనుమడింపచేసాయని యిలా వర్ణిస్తారు. “లోకమందున చక్రవర్తియై లోభు డేలుచుండు. <br> లోకములోని ద్రవ్యమంతయు లోభుల పరమయ్యె <br> అంతా నాదే అంతా నాదే అందురు జనులండి. <br> అంతా మనదే యనెడు రోజులు అంతరించెనండి. <br> భాగ్యవంతులకు బీదలెల్లరు బానిస లయినారు. <br> పొద్దుగూకులు చాకిరి చేస్తురు బొక్కుడు కూటికిగా, <br> ఎంత చేసిన తృప్తి లేదయా యజమానులకెల్ల, <br> రోగం రానీ నొప్పి రానీ నాగా దప్పదయా. ” బోల్షెవిక్ విప్లవంతో ప్రభావితమైన ఈ నవల తెలుగు జాతీయోద్యమ చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా శ్రామిక సమస్యలకు ప్రాధాన్యమిచ్చింది. “ఉండ నిల్లా పండ నేలా–వండ పొయ్యా దండనుయ్యా-అండ లేకా మాలా లెండేరు-ఓ సంగ బావా! దండనుండా పస్తు లుండేరు.” <br> “చేతామంటే కూలీ లేదు- పోదామంటే నాలీలేదు, బిచ్చమంటే మాలీ గాదురా- ఓ సంగ దేవా దేవుడీకె జాలిలేదురా.” <br> “తినబోతే మెతుకే సున్నా- కట్టబోతో గుడ్డేదన్నా?తాగబోతే నీళ్లే సున్నరా ఓ లోకాసంగా పీల్చబోతే గాలే సున్నారా.” <br> “ఆసామిలా చెరణా కోలా - పోలీసులా పోడూ చాలా - యింత కంటే జైలూ మేలేరా ఓ గురునాధా మా జీవనమే మాకే గోలరా.” <br> “మొక్కాబోతే గుళ్లే లేవు, యెక్కాబోతే బళ్ళే రావు- కుడవ పూట కూళ్ళే లేవురా ఓ జ్ఞానా సంగా జదువనైనా బళ్లే లేవురా” ఇటువంటి దోపిడిని అరికట్టి సమసమాజ నిర్మాణ కోసం జరిపే ఉద్యమంలో శ్రామికులు ఐకమత్యంతో పోరాడాలనీ, సమ్మెలతోనే శ్రామికుల సమస్యలు పరిష్కరించబడతాయని కవి ప్రబోదిస్తారు. “కూలికి విలువగలదని మీరు గుట్టు తెలుసుకొండి <br> కూలికి దగిన విలువ పుచ్చుకొనే కూలికి మరి పొండి. <br> వీళ్ళకూలికి వొప్పుకొంటిరా నెనరు చెరవుకొంద్రు <br> పనివారందరు యేకమైతిరా ప్రపంచమే మీది. <br> ఐకమత్యమే అన్ని పనులకు ఆధారము సుండి. <br> శ్రేణులు గట్టి సమ్మెగట్టితే చెల్లును మీ మాట. <br> కొట్టావద్దు తిట్టావద్దు కోర్కెలు నెరవేరున్. <br> అసహాయ యోగము తరుణము చూచి అవలంబించండి. <br> దానికి మిగిలిన మంత్ర తంత్రములు ధరలో లేవండి. ” ===మాలపల్లి – భావన - పాత్రల చిత్రణ=== ఒక దళిత కుటుంబం సమాజంలో కలియడానికి చేసే ప్రయత్నాలు, అ ప్రయత్నంలో వారికి ఎదురైన చేదు అనుభవాలు, ఆ అనుభవాలతో రాటుదేలిన వ్యక్తులు చైతన్యమై సంఘటితమై సమాజంలో నిర్లక్షం చేయబడ్డ తమ ఉనికి కోసం, మెరుగైన స్ధానం కోసం చేసే పోరాటాలు వంటి అంశాలతో మాలపల్లి నవలలోని పాత్రలు ఉదాత్తంగా చిత్రీకరించబడ్డాయి. మానవ పరిణామ క్రమంలో ఒకానొక పరివర్తన దశలో సమాజంలో ఉత్పన్నమైన మెటా స్టేబుల్ పరిస్థితులు, ఆ పరిస్థితులలో విభిన్న శక్తుల (సామాజిక వర్గాల) మద్య పెరిగిన వైరుధ్యాలు, సంతులన శక్తి సాధనకై దిగువ శక్తులు చేసే ఆరాట ప్రయత్నాలు, వాటిని నిలువరించే ఎగువ శక్తుల వ్యతిరేక యత్నాలు ఇత్యాది అంశాలతో, మానవ పరిణామ ప్రక్రియలో సామాజిక పరివర్తన దశలో అనివార్యంగా చోటుచేసుకొనే సంక్లిష్ట సంఘర్షణను, ఆ పరివర్తన దశలో మానవ సంబంధాల తీరు తెన్నులను రాజకేయ, సామాజిక నేపథ్యంలో చక్కగా చిత్రించిన నవల మాలపల్లి. మానవ ప్రగతిశీల పరిణామ చరిత్రలో ‘మార్పు’ ప్రక్రియ చాలా కీలకమైనది. సహజమైనది. వాంచితమైనది. అనివార్యమైనది కూడా. ఎగుడుదిగుడులున్న మానవ సమాజంలో ఈ ‘మార్పు’ అనేది తప్పనిసరి అని గుర్తించి దానికి చోటిస్తేనే ఆ మానవ సమాజం సాఫీగా ఒక దశ నుండి వేరొక దశకు పరివర్తన చెందుతుంది. అలాకాకుండా అనివార్యమైన మార్పుని చూడ నిరాకరిస్తే సమాజంలో ఘర్షణ తప్పదు. సమాజంలో మార్పుని నిలువరించే శక్తుల మద్య, మార్పును కోరుకొనే శక్తుల మద్య కొనసాగుతున్న ఘర్షణ అవధులు దాటిపోయినప్పుడు, అందలి ఎగువ, దిగువ శక్తుల మద్య అంతర్గతపోరు చెలరేగి దాని మూలంగా ఆ మానవ సమాజం సంక్షోభితమవుతుంది. ఫలితంగా సఖ్యత చెదిరిపోయిన ఆ సమాజంలోని ఎగువ దిగువ శక్తుల మధ్య సంతులన శక్తి పునరుద్దారణకై జరిగే ఆధిపత్యపోరులో ఉత్పన్నమైన కల్లోలం యావత్ సమాజాన్ని అతలాకుతలం చేసి బలహీనపరుస్తుంది. ఫలితంగా బలహీనమైన ఆ సమాజం వేరొక దశకు పరివర్తన చెందే యత్నంలో తగినంత అంతర్గత బలాన్ని కూడగట్టుకోలేని కారణంగా తన పరివర్తన మార్గంలో ఎదురయ్యే బాహ్య శక్తుల నిరోద ప్రభావానికి గురై ఇక ముందుకు వెళ్ళలేక నిస్తేజనమవుతుంది. తిరిగి తొలిదశ అయిన ఆదిమ స్థితి లోనికి ప్రవేశించి ప్రగతి లేక స్తంభించిపోతుంది. ప్రధాన చోదక శక్తులైన ఎగువ శక్తుల ప్రమేయంతో ఒక వేళ ఆ సంక్షోభిత సమాజం అత్యంత ప్రయత్నంతో రెండవ దశకు పరివర్తన చెందినప్పటికి, పరివర్తన మార్గంలోని బాహ్య శక్తుల నిరోధక ప్రభావం వల్ల సమాజంలోని ఎగువ శక్తులు క్రమేణా తమ శక్తిని పోగొట్టుకొంటూ వస్తూ రెండవ దశను చేరుకొన్న పిదప ఇక ఆ రెండవ దశలో ఆధిపత్యం చెలాయించే శక్తిని కోల్పోతాయి. అంతేగాక అప్పటికే సంఘటితమవుతూ వస్తున్న దిగువ శక్తుల సాముదాయక మహా శక్తిలో విలీనమైపోయి తమ తమ ఆధిపత్య అస్తిత్వాన్ని కోల్పోతాయి. అంటే మొదటి దశలో మార్పుని వ్యతిరేకించిన ఎగువ శక్తుల వల్ల సమాజం సంక్షోభితమై రెండవదశకు చేరుకోవడం కష్టం అవుతుంది. ఒక వేళ ఆ సంక్షోభిత సమాజం అతికష్టంతో రెండవ దశకు చేరుకున్నా, ఆ రెండవ దశలో ప్రవేశించిన పిదప ఆ ఎగువ శక్తుల ఆధిపత్యానికి చరమగీతం పాడబడుతుంది. కనుక పరిణామ ప్రక్రియలో ఒకొక్క పరివర్తన దశను దాటుకుంటూ మానవ సమాజం ముందుకు పోయే ప్రయత్నంలో భాగంగా ఆ సమాజం తన అంతర్గశక్తులను (ఎగువ, దిగువ శక్తులను) కలుపుకొంటూపోవాలే కాని అంతఃకలహాలతో చిధ్రమవకూడదు. సమాజంలో నెలకొన్న అంతర్గత విభేదాలను రూపుమాపే దిశలో సఖ్యతకై ప్రయత్నించాలే గాని అంతర్గత వైమనస్యాలను పోషించే యత్నం చేయకూడదు. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే తన అంతర్గత భేదాలను, అంతర్గత పోరును ఎంత తగ్గించుకొంటే అంత శక్తివంతంగా ఆ మానవ సమాజం రూపుదిద్దుకొని, తరువాయి రెండవ దశ (అభివృద్ధి దశ) లోనికి సాఫీగా పరివర్తన చెందగలుగుతుంది. ఎగుడు దిగుడులున్న ప్రస్తుత మానవ సమాజం అసమానతల దశ (తొలిదశ) నుండి ఆర్థికాభివృద్ధి దశ (రెండవ దశ) లోనికి సాఫీగా పరివర్తన చెందాలంటే తొలిదశ లోని విభిన్న అంతర్గత శక్తుల ( దళితులు, పేదలు, శ్రామికులు వంటి దిగువ శక్తి స్థాయిలు, అగ్రవర్ణాలు, ధనికులు, భూస్వాములు వంటి ఎగువ శక్తి స్థాయిలు) మద్య నెలకొన్న సామాజిక, ఆర్థిక అంతరాలు తగ్గిపోతూ సమాజంలో సఖ్యత పెరగాల్సివుంటుంది. అప్పుడే పరివర్తన ప్రక్రియ సాఫీగా జరిగి సమాజం ఆర్థికాభివృద్ధి అనే నూతన దశ లోనికి విజయవంతంగా ప్రవేశిస్తుంది. ఇటువంటి సామాజిక పరివర్తన అనుభావిక సిద్ధంతాల కనుగుణంగా మాలపల్లి నవల కాన్సెప్ట్ వుందని స్థూలంగా చెప్పవచ్చు. ఈ విధమైన కాన్సెప్ట్ తో పరివర్తన ప్రక్రియలో మార్పుకి సిద్దపడని, సమానత్వానికి సహకరించని ఆధిక్య శక్తులను (మార్పు నిరోధక శక్తులను) నియంత్రించేందుకు బలహీన దళితవర్గాలు,పీడిత వర్గాలు (మార్పును కోరే శక్తులు) చైతన్యంతో సుసంఘటితం కావాలని, పోరాటాలకు సిద్దపడాలని మాలపల్లి ప్రబోధించింది. ఈ భావనకు తగినట్లుగా కవి ఉన్నవ సమాజంలోని బలహీన దళితులు ఆర్థికాభివృద్ధి దశకు పరివర్తన చెందే యత్నంలో తగినంత అంతర్గత బలాన్ని కూడగట్టుకోవడానికి సంఘటితం కావాల్సిన ఆవశ్యకతను తెలియచేసారు. సమాజంలోని దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళితులకు, పీడితులకు సంఘ పునర్నిర్మాణం కోసం అవసరమైతే పోరాటాలు చేయాల్సిన అవసరం తెలియచేసారు. తమ ఆశయాల సాధనకై నిమ్న వర్గాలకు చెందిన యువతరం చేసే సంఘటిత ప్రయత్నాలు, వాటిని నిలువరించే ఆధిక్య వర్గాల కుటిల యత్నాలను చక్కగా తెలియచేసారు. ఈ పోరాటంలో ఆధిక్యం చెలాయించే ఎగువ స్థాయి శక్తుల యొక్క కుటిల యత్నాలను నిలువరించడం కోసం గాంధేయ స్ఫూర్తితో సత్యాగ్రహలవంటి నిష్క్రియాత్మక ప్రతిఘటనలను, బోల్షెవిక్ విప్లవ స్ఫూర్తితో సమ్మెలు, కార్మిక ఉద్యమాల వంటి నూతన ప్రతిఘటనా పద్ధతులను దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళిత, శ్రామిక వర్గాలకు పరిచయం చేసారు. ఈ విధంగా సాంఘిక, ఆర్థిక అంతరాలు లేని సమ సమాజం కోసం సంఘ పునర్నిర్మాణ జయం కోసం ప్రయత్నించిన మాలపల్లి నవలకు ‘సంగ విజయం’ అన్న మరో పేరు సార్థకనామధేయమైంది. ఈ నవలలో సాంఘిక అసమానతల విషయానికి సంగ దాసు ప్రతీకగా, ఆర్థిక అసమానత విషయాలకు వెంకట దాసు నాయకుడిగా చిత్రించబడ్డారు. ఆర్థిక స్థితిగతులలో మార్పురాకపోతే దళితుల పరిస్థితి అస్తవ్యస్తమవుతుందని వెంకట దాసు పాత్ర ద్వారా కవి తెలియచేస్థాడు. ఇంకా ఈ నవలలో వెంకటయ్య, కమల, మోహనరావు, పంతులు, పౌలు, క్రైస్తవ ఫాదరీలు తదితర పాత్రలు నాటి సమాజ తీరుతెన్నుల పరిణామంలో భాగస్వాములుగా కనిపిస్తారు. జోతి - అప్పాదాసుల నిష్కల్మష ప్రేమ, మోహనరావు – కమల (రామానాయుడు భార్య)ల అనైతిక బాంధవ్యం కథలో అంతర్భాగంగా వుంటుంది. మొత్తం మీద ఈ చైతన్యపూరిత నవలలో ఆశయాలుతో నిండిన యువతరానికి, అనుభవాలతో పండిన పెద్దతరానికి ప్రతినిధులు తర్కిస్తూ, చర్చిస్తూ కథను నడిపిస్తారు. కథలో అనేక పాత్రలు తమ అభిప్రాయాలను కథాగమనానికి సమాంతరంగా అయినప్పటికీ, కథలో అంతర్భాగంగానే చర్చిస్థాయి. కుటుంబ పెద్ద రామదాసు ప్రధానంగా గాంధేయవాదిగా చిత్రించబడ్డాడు. కుల వివక్షతకు గురైనప్పటికీ సమాజంలో మార్పుని పెద్దతరానికి ప్రతినిధిగా తనదైన రీతిలో కోరుకుంటాడు. అయితే పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు ‘తక్కెళ్ళ జగ్గడు’ పేరుతొ ధర్మ కన్నాలు వేస్తూ సామజిక మార్పుని తిరుగుబాటు పద్ధతిలో కోరుకుంటాడు. తన కుమారుడి తిరుగుబాటు మార్గాన్ని ఆమోదించకపోయినా సామాజిక మార్పుకి ఏ మార్గం అనుసరణీయమో భవిష్యత్తు నిర్ణయిస్తుందని భావిస్తాడు. గాంధేయ భావజాలానికి, మార్క్సిస్ట్ దృక్పధానికి మద్య గల సంఘర్షణను ఉదారవాద దృష్టితో చిత్రించబడిన ఈ నవల సామ్యవాద వర్గ పోరాట ఆవశ్యకతను తెలియచేస్తుంది. అభ్యుదయంతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని కోరుకుంటుంది. ===వాస్తవికత=== కవి ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ తన చుట్టూ వున్న సమాజంలోని అగ్ర వర్ణాలు, జమిందారీ వ్యవస్థలు దళితులను, పేదలను, వ్యవసాయ కూలీలను, శ్రామికులను కులపరంగాను, వర్గ పరంగాను చేస్తున్న దోపిడిని చూసి సంఘ సంస్కర్తగా చలించి ఒక మేధావిగా లోతుగా సునిశితంగా పరిశీలించడం ద్వారా కుల, వర్గ అసమానతలను, దోపిడీ అంశాలను, వాటిపై తన భావాలను సూటిగా నిష్కర్షగా నవలారూపంలో ప్రతిఫలింపచేయగలిగారు. స్వాతంత్ర్యోద్యమ పోరాటంలో పాల్గొన్న ఉన్నవ ఉద్యమకారుడిగా తాను స్వయంగా ఎదుర్కొన్న సమకాలీన బ్రిటిష్ అధికారుల జులుంను, పోలీసు చట్టాల ఉక్కు పిడికిలిని, వ్యవస్థాపరమైన దౌష్ట్యాన్ని న్యాయవాదిగా గ్రహించిన అనుభవంతో ఆనాటి న్యాయ వ్యవస్థ లోని లొసుగులను, లిటిగెంటు వ్యవహారాలను, కక్షిదారుల అవస్థలను, రాయవెల్లూరు జైలులో ఖైదీగా వున్న కాలంలో స్వానుభావంతో గ్రహించిన జైలు ఇక్కట్లను, తోటి ఖైదీల అవస్థలను ఇత్యాది పలు వాస్తవ జీవితానుభవ అంశాలను తన నవలలో పొదిగి కళ్ళకు కట్టినట్లుగా చిత్రించగలిగారు. అందువలనే నవలలో కనిపించే అనేకనేక పాత్రలు, సంఘటనలు ఆనాటి సమాజలోని వ్యవస్థావ్యవస్థలకు వాస్తవ ప్రతిరూపాలుగా కనిపిస్తాయి. ఉన్నవ సమకాలీన ఉద్యమాలచే ఎక్కువగా ప్రభావితమయ్యారు. డబ్లిన్ (ఐర్లాండ్)లో బారిస్టరు చదువుతున్నప్పుడే ఐరిష్ హోమ్ రూల్ జాతీయ నాయకుడైన ‘డీవాలేరా’వలన ప్రభావితమయ్యారు. తరువాత ముఖ్యంగా రష్యాలో విజయవంతమైన బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రభావాన్ని సునిశితంగా పరిశీలించారు. సోషలిస్టు ఉద్యమ ప్రభావాన్ని, అది మన దేశంలో పీడిత శ్రామికులపై తీసుకురాగల ప్రభావాన్ని ముందుగానే ఊహించారు. సోషలిస్టు ఉద్యమ పోరాట సాధనాలైన సమ్మెలు, శ్రామిక ఐక్యత, సంఘటిత పోరాటాలు మొదలగునవి విజయసాధనాలుగా నిరూపితo కావడంతో వాటిని మన దేశ కాల పరిస్థితులకనుగుణంగా అన్వయించి తెలుగు సాహిత్యంలో చిత్రించారు. మార్క్స్ వివరించిన ‘వర్గ అసమానత’ విషయానికి భారతీయ సమాజానికే ప్రత్యేకమైన ‘కులపరమైన అసమానత’ విషయాలను జోడించడం ద్వారా దేశీయ సమస్య అయిన అస్పృశ్యుల దుర్భర జీవితాలను ఇతివృత్తాంతంగా తీసుకొన్నారు. సమస్య పరిష్కారాలకై ఒకవైపు సమకాలీన జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తితో గాంధేయ వాద సాధనాలైన ‘సత్యాగ్రహ’ఉద్యమాలను సూచించారు. మరోవైపు సమకాలీన అంతర్జాతీయ స్పూర్తితో విజయవంతమైన బోల్షెవిక్ విప్లవ సాధనాలైన ‘సమ్మెలు కట్టడం, కార్మిక సంఘటిత పోరాటాల’ను సూచించారు. అదనంగా ‘ధర్మ కన్నాల ఉద్యమo’ వంటి సాయుధ పోరాట మార్గాలను సైతం సూచించారు. ఇలా ఒక సంఘ సంస్కర్తగా, స్వాతంత్ర్యయోధునిగా, ఉద్యమకారుడిగా, న్యాయవాదిగా, జైలు ఖైదీగా, మేధావిగా... ఇలా తన జీవిత ప్రతీ దశలోను ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ తన సమాజంతో నెరిపిన వాస్తవిక జీవితాన్ని, జీవితానుభవాలను, సామాజిక పరిచయాలను రంగరించి మాలపల్లిని రాసారు. తనను అమితంగా ప్రభావితం చేసిన సమకాలీన జాతీయ, అంతర్జాతీయ ఉద్యమ భావజాలాన్ని, శ్రామికోద్యమ పోరాట సాధనాలను సాహిత్య రూపంలో వాస్తవిక రీతిలో ప్రతిఫలింపచేయడం ద్వారా నవలను ఉన్నత ప్రమాణాలతో తీర్చిదిద్దగలిగారు. ==నవల – ప్రత్యేకతలు== తెలుగు సాహిత్యంలో ఉన్నతమైన, ఉదాత్తమైన అభ్యుదయ భావాలతో వెలువడిన తొలి నవల ఇది. సాంఘిక, ఆర్థిక అసమానతలను తొలగించి సమాజంలో సమతా ధర్మాన్ని స్థాపించడమే ప్రధాన ఉద్దేశంగా ఈ నవల రాయబడింది. ఈ నవలకు పీఠిక రాసింది దేశోద్ధారక కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులు. ఈ నవల గురించి ఆయన పీఠికలో ‘ఆంధ్ర సాహిత్య హృదయ పరిణామాన్ని గ్రహించడానికి మాలపల్లి ఉత్తమ కావ్యమని, తెలుగు విప్లవ సాహిత్యంలో వచ్చిన ప్రధమ’ అని ప్రశంసించారు. సాంఘిక చరిత్రను ఫ్రేమ్ కట్టి మనకు అందివ్వబడిన అతి కొద్ది నవలలో మాలపల్లి ముఖ్యమైనది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం (1920-21) నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన తొలి రాజకీయ నవల ఇదే. ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక పరిణామాలకు చక్కగా ప్రతిబింబించిన ఈ నవలలో ఆనాటి దేశ రాజకీయ వాతావరణం, గాంధీ మహాత్ముని ఆశయాలు, సహాయ నిరాకరణోద్యమాలు, కార్మికుల సంఘటిత ఉద్యమాలు, దళితుల అంటరానితనం తదితర సమకాలీన పరిస్థితులు పొందుపరచబడ్డాయి. ముఖ్యంగా తెలుగు ప్రజల గ్రామీణ జీవితాన్ని ప్రతిభావంతకంగా చిత్రించిన నవలలో మొదటిది, ప్రామాణికమైనది కూడా ఇదే. ఈ నవలలో సాంఘిక దురాచారాలు, సామాజిక అంతరాలు, వర్ణ వ్యత్యాసాలు, క్రైస్తవ మతమార్పిడి యత్నాలు, దళితుల బాదలు, భూస్వాముల దౌర్జన్యాలు, బ్రిటిష్ అధికారుల దాష్టికాలు, పోలీస్ దమన చట్టాలు, అధికార న్యాయవ్యవస్థ సృష్టించే దుష్పరిణామాలు, న్యాయ వ్యవస్థ లోని లొసుగులు, జైళ్ళలోని ఖైదీల అవస్థలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చిత్రించారు. [[కొడవటిగంటి కుటుంబారావు]] గారి మాటల్లో చెప్పాలంటే - “ పరిపాలనలో ఉన్న భారతదేశపు కుళ్లు యావత్తూ ఈ నవలలో [[భూతద్దం]]లో చూసినట్టు కనిపిస్తుంది. ఒక చారిత్రిక గతిలో ముఖ్యమైన మలుపుల వద్ద ఒక నిర్దిష్ట కాలపు చారిత్రిక, సామాజిక, ఆర్ధిక పరిణామాలను ఉన్నతంగా చిత్రించిన మాలపల్లి నవల తిరిగి అలనాటి తెలుగు ప్రజల సామాజిక పరిశీలనకు నేటి తరం పరిశోధకులకు ప్రధాన సాహిత్యధారంగా నిలవడం ఒక విశేషం. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అంతకుముందేన్నడులేని విధంగా ఒక హరిజన కుటుంబ గాధను తీసుకొని, దళితుల సమస్యను ఇతివృత్తాంతంగా స్వీకరించి మాలపల్లి నవల రాయబడింది. ఒక విధంగా గాంధీ హరిజనోద్యమాన్ని ప్రారంభించకముందే హరిజన సమస్యను ఈ నవల సమగ్రంగా చిత్రించగలిగింది. జాతీయోద్యమకాలంలో సమాజం గాంధేయ భావాలతో దళితుల అభ్యుదయం పేరిట వారి సామాజిక, ఆర్ధిక సమస్యల పరిష్కారాల వైపు నిర్మాణాత్మక దృష్టి సారించకుండా, ‘దేవాలయ ప్రవేశం’, ‘సహపంక్తి భోజనాలు’ వంటి ఆదర్శ భావాల పట్లనే కేంద్రీకృతమై వున్నప్పుడు, అటువంటి పరిస్థితులలో దళితుల జీవితాలపై సానుభూతితో వెలువడిన నాటి సాహిత్యానికి విభిన్నంగా మాలపల్లి నవల దళితుల యథార్థ జీవితాలను స్పృశించడమే కాకుండా, వారెదుర్కొంటున్న సామాజిక, ఆర్థిక సమస్యలను కూడా వాస్తవిక ధోరణితో విశ్లేషిస్తూ చిత్రించగలిగింది. మాలపల్లి నవల నాటి సమాజంలోని ఆర్థిక, సాంఘిక అసమానతలను విపులంగా చిత్రించడంతోనే సరిపెట్టకుండా వాటిని రూపుమాపాలన్న సంఘ సంస్కరణాభిలాషను అభ్యుదయ దృక్పధంతో వ్యక్తం చేసింది. దీనికోసం నిజాయితీతో కార్మిక కర్షక పక్షం వహించిన, వర్గచైతన్య స్ఫూర్తి నిండిన తక్కెళ్ళ జగ్గని వంటి విప్లవపాత్రలను నాయకులుగా నిలిపింది. నిరుపేదలైన వ్యవసాయ కూలీలు [[రష్యా]] చూపించే నాటి బాటలో సంఘాలుగా సమ్మెలతో సహాయ నిరాకరణ పాటిస్తూ మాలమాదిగల హక్కుల కోసం ధర్మపోరాటాలు చేయాలని ఈ నవల పిలుపునిస్తుంది. 1922 నుండే తెలుగునాట జాతీయోద్యమంలో అంతర్భాగంగా సోషలిస్టు వ్యవస్థ నిర్మాణం గురించిన ఆలోచనలు కొనసాగాయని చెప్పడానికి మాలపల్లి నవల ఒక తార్కాణం. [[బోల్షెవిక్ విప్లవ]] ప్రభావం ఈ నవలలో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. ఆ ప్రభావంతోనే సమాజంలో దోపిడి వర్గాలున్నాయని. వ్యవసాయ కూలీలే ఆ సామాజిక దోపిడీకి బలి అవుతున్నారని, దోపిడిని అరికట్టే క్రమంలో సాగే సమసమాజ నిర్మాణ ఉద్యమంలో శ్రామికుల పాత్ర ప్రముఖమైనదనే భావాన్ని కవి చిత్రిస్తాడు. నాయకుడైన వెంకట దాసు ఆర్థిక అసమానతల గురించి, పేదలను దోచుకొనే ధనికుల దోపిడి గురించి కోర్ట్ రూమ్ లో ఇచ్చిన ఉపన్యాస నవలా భాగాలను నాటి కమ్మూనిస్ట్ పార్టీ కూడా వుపయోగించుకొని కర్రపత్రాల రూపంలో శ్రామికులకు అందచేసింది. రైతుకూలీల సమస్యల గురించి ఆలోచించేవారు, పీడిత జనుల పక్షాన్న నిలువడేవారు మాలపల్లిని తమ ‘మేనిఫెస్టో’గా ఎంచుకున్నారని తుమ్ముల వెంకటరామయ్య వంటి వారు తెలియచేసారు. 1934 తదనంతరం ఆంధ్ర ప్రాంతంలో తలెత్తిన రైతు రక్షణ సంఘాలు, కూలీ రక్షణ సంఘాల ప్రచారానికి కవి ఉన్నవ అనుకోకుండా మాలపల్లి ద్వారా గొప్ప ఆయుధాన్ని అందించారని కె.వి. రమణారెడ్డి అభిప్రాయపడినారు. ఒక విధంగా ఇటువంటి భయాలు ఆవరించడంతోనే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలను నిషేదించిందని చెప్పవచ్చును. జాతీయోద్యమ కాలంలో వ్యావహారిక భాషలో వెలువడిన తొలి రాజకీయ నవలగా మాలపల్లిని పరిగణిoచవచ్చు. వాడుక భాష బొత్తిగా ప్రచారంలో లేనికాలంలో నాటి వ్యవహారిక తెలుగు భాష నడక కనుకూలకంగా ఈ నవల రాయడం విశేషం. అలనాటి వాడుక భాష, మాండలిక పద ప్రయోగాలు అర్థం చేసుకోవడం నేటి తరం పాఠకులకు కాస్త కష్టoగానే వున్నప్పటికీ తెలుగు [[జాతీయాలు]], [[సామెతలు]], [[తెలుగు పలుకుబళ్ళు]] సమృద్ధిగా పొంగి పొరలే ‘మాలపల్లి’ భావంలోను, భాషలోను విప్లవాలను ఏకకాలంలో సాధించిన రచనగా నిలిచింది. ఒక తెలుగు పల్లెటూరును వేదికగా చేసుకొని వెలువడ్డ తొలితరం తెలుగు వ్యవహారిక నవలలో మాలపల్లి దే ప్రముఖ స్థానం. కాల్పానిక సాహిత్యం విశేషప్రచారంలో వున్న నాటి కాలంలో మాలపల్లికి ముందే తల్లాప్రగడ సూర్యనారాయణ వారి ‘హేలావతి‘ (1913), వేంకటపార్వతీశ్వర కవుల ‘[[మాతృ మందిరం]]‘ (1919) వంటి నవలలు మానవత దృక్పధంతో, దళితుల సమస్యలను సానుభూతితో స్పృశించాయి. అయితే వాటికన్నాఒక అడుగు ముందుకేసి సాంఘిక ఇతివృత్తాంతాన్ని కలిగివున్న మాలపల్లి నవల సాంఘిక, ఆర్థిక కోణంలో కూడా దళిత సమస్యను విశ్లేషిస్తూ, ఆధునిక ఉదారవాద దృక్పధంతో ఒక సైద్ధాంతిక భావజాలాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని దళిత సమస్యకు పరిష్కారాన్ని సూచించింది కాబట్టే జాతీయోద్యమకాలం నాటి సంస్కరణరంగంలో ప్రామాణిక నవలగా గుర్తింపు పొందింది. ==మాలపల్లి లోని ‘అభ్యుదయత’== మాలపల్లి నవలకు కావ్యాంశ పరంగానేమి, జాతీయోద్యమ పరంగా నేమి, సంఘసంస్కరణ పరంగానేమి, సామాజిక జీవన చిత్రణ పరంగా నేమి, వాడుక భాషా పరంగా నేమి ఎన్నో ప్రత్యేకతలున్నప్పటికి నవలలో వ్యక్తమైన అభ్యుదయ దృక్పధానికి వాటిని మించిన విశిష్టత ఉంది. మార్క్స్ సిద్దాంతం [[చారిత్రక భౌతికవాదం|చారిత్రిక భౌతికవాదం]] ఆధారంగా మాలపల్లి నవలలో సామాజిక విశ్లేషణ చేయబడింది. భూస్వామ్య వ్యవస్థలో సాంప్రదాయవాదుల తిరోగామి భావజాలాన్ని నిరసించింది. దళితుల పట్ల అవలంబించే వివక్షతను, అగ్రకులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నించబడింది. పేదలపై జరుగుతున్న సాంఘిక పీడనను, దౌర్జన్యాలను, ఆర్థికపరమైన అణిచివేతను ఎండగట్టబడింది. ముఖ్యంగా వర్ణ వ్యవస్థ ఆవిర్భావం గురించి, కులమతాల పట్టింపుల గురించి, భూమి మీద ఏర్పడిన హక్కును గురించి మాలపల్లి నవలలో హేతుబద్దంగా విశ్లేషించబడింది. సంఘ చైతన్యం కలిగిన సంగ దాసు వంటి పాత్రలు, వర్గ చైతన్యం కలిగిన తక్కెళ్ళ జగ్గని వంటి పాత్రలు ఈ నవలలో చక్కగా చిత్రించబడ్డాయి. సాంఘిక అసమానత, ఆర్థిక అసమానతలు ఈ రెండూ అనాది కాలం నుండి భారతదేశాన్ని పట్టిపీడిస్తున్న ముఖ్యమైన సమస్యలు. ఈ రెండు సమస్యలను ఉన్నవ వారు మాలపల్లి నవలలో సమగ్రంగా చర్చించారు. కేవలం చర్చకే పరిమితమై పోకుండా ఆయా అసమానతల పరిష్కారాల్లను అభ్యుదయ రీతిలో సూచించారు. కుల సంబంధమైన అసమానతలున్న సంఘాన్ని 'పునర్నిర్మాణం' జయం కోసం ప్రయత్నించిన ఈ నవలకు కవి ‘సంగ విజయం’ అని మరో పేరు పెట్టారు. సంఘ నిర్మాణానికి పూనుకొన్న నాయకుడికి ‘సంగ దాసు’ అని పేరు పెట్టారు. సాంఘిక అసమానతలు అనే సమస్యకు పరిష్కారంగా సంగ దాసును నాయకుడిగా చిత్రించారు. సాంఘిక అసమానత అనే సమస్యకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యాన్నే కవి ఆర్థిక అసమానత అనే సమస్యకు కూడా ఇచ్చారు. నవలలో ఒకచోట “ .... దీనికి సాంఘికానికంటె ఆర్థికానికే ఎక్కువ సంబంధమున్నది'' అని చెప్పారు. సాంఘిక అసమానతకు వలెనే ఈ ఆర్థిక అసమానత విషయానికి కూడా ఒక నాయకుణ్ణి (వెంకట దాసు) నిలిపారు. సాంఘిక అసమానతల నిర్మూలనకు పాటుపడే సంగ దాసు మరణించిన తరువాత వెంకట దాసును ఆర్థిక అసమానతల నిర్మూలనకోసం ఉద్యమ నాయకుడిగా నిలిపి కవి కథను కొనసాగిస్థారు. చిన్నవాడైనప్పటికిని సంగ దాసును నాయకునిగా ముందు ప్రవేశపెట్టటాన్ని గమనిస్తే సామాజిక అసమానత రూపుమాపదగిన రుగ్మతే అయినప్పటికీ దానికంటే గొప్పది ఆర్థిక అసమానత అని, ఆర్థిక అసమానతను రూపుమాపగలిగితే సామాజిక రుగ్మత దానంతట అదే తొలగిపోతుందని కవి భావించినట్లు తెలుస్తుంది. మొట్టమొదట సాంఘిక అసమానత సమస్యను, ఆ పిదప ఆర్థిక అసమానత సమస్యను కవి ఎత్తుకోవటం మన భారతదేశంలో ఆయా సమస్యలు ప్రాధాన్యాన్ని వహించిన క్రమాన్ని సూచిస్థాయి. కవి ఉన్నవ తన మాలపల్లి నవలలో చరమ గీతం, సమత ధర్మం అనే రెండు గేయ కవితలను సామాన్య ప్రజల వాడుక భాషలో జానపదగేయా రీతులలో రచించారు. సంఘంలోని అసమానతలను ఎత్తి చూపుతూ 'చరమ' గీతాన్ని, దేశంలోని ఆర్థిక దుస్థితిని వివరించి ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించే మార్గాన్ని చూపుతూ 'సమతాధర్మం'ను రచించినట్లు తెలుస్తుంది. ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య తెలియచేసినట్లు “మాలపల్లి నవలలో, మొదటి గీతంలో సాంఘిక అసమానతలు, రెండవ గీతంలో ఆర్థిక అసమానతలు చిత్రించబడ్డాయి. ఈ రెండు గీతాల వ్యాఖ్యానమే ఈ నవల” అని చెప్పడం సహీతుకంగా వుంటుంది. ఈ విధంగా సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్థిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా ప్రాధాన్యం ఇస్తూ 1922 లోనే రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యంగా ఉన్నవ ‘ మాలపల్లి ’ నవల తెలుగు సాహిత్య వికాస చరిత్రలో నిలుస్తుంది. మొత్తం మీద తమ సమస్యలకు పరిష్కార మార్గాలను వెతుక్కునే క్రమంలో సంప్రదాయ రీతులకు భిన్నంగా తమకు తామే ప్రయత్నించడం అనేది ఈ నవలలోని ఇద్దరు ‘మాల’ నాయకుల చర్యలలో కనిపిస్తుంది. సంగ దాసు కోరుకొనే సామరస్య ధోరణిలో సామాజిక మార్పు సిద్ధించకుండా విఫలమైతే, పీడితులకు సాయుధ పోరాట మార్గాలే శరణ్యమవుతాయనే సూచన వెంకట దాసు పాత్ర ద్వారా ఆనాటి సామాజిక ఆధిపత్య వర్గాలకు హెచ్చరికగా తెలియ చేయబడింది. మాలపల్లిలో వ్యక్తమైన ఈ సాహిత్య దృక్పధం నాటి ఆధిపత్యం చెలాయించే వర్గాల భావజాల ధోరణికి అడ్డుకట్టి మానవుడి ప్రగతిశీల పరిణామానికి దోహదకారిగా ఉండటంతో అభ్యుదయ రీతిలో వుందని భావించవచ్చు. తెలుగు సాహిత్యంలో శతాబ్దాలపాటు క్షత్రియులే కావ్యనాయకులుగా ఏలిన సంప్రదాయ ఆనవాయితీని తోసిరాజని నూరేళ్ళ క్రితమే అభ్యుదయ దృక్పధంతో మొట్టమొదటిసారిగా సాహిత్యంలో అట్టడుగు వర్గాల వారిని (మాలలను) నాయకులుగా నిలిపిన అభ్యుదయ నవల మాలపల్లి. ==తెలుగులో తొలి అభ్యుదయ కావ్యంగా ‘మాలపల్లి’== సాధారణంగా మహాకవి శ్రీశ్రీని ఆధునిక అభ్యుదయ సాహిత్యానికి ప్రతీకగా, అభ్యుదయ కవితోద్యమ ఆద్యుడిగా, మూలవిరాట్టుగా, ప్రవక్తగా, అభ్యుదయ కవితారీతి స్రష్టగా పేర్కొంటారు. ఈ అంచనాలు విమర్శనాత్మక దృష్టి లేనివీ, ఆరాధనా భావాలతో కూడినవీ. నిజానికి ఏ ఒక్క మనిషి ఒంటరిగా కొత్తగా ఒక ఉద్యమాన్ని కాని, ధోరణిని గాని సృష్టించజాలలేడు. శ్రీశ్రీ ముందు చెదురుమదురుగానే అయినా బలమైన అభ్యుదయ భావాలు, ధోరణిలు ఉన్నాయి. అయితే శ్రీశ్రీ అద్వితీయత ఏమిటంటే, ఆ ధోరణిని ఉద్యమంగా జ్వలింప చేసి సాహిత్య రంగంలోమహోన్నతంగా సుస్ధిరపరచడం. శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’కు ముందే వెలువడిన ‘మాలపల్లి’ని తొలి అభ్యుదయ కావ్యంగా పరిగణించినంత మాత్రాన అభ్యుదయోద్యమ కవితారీతి ప్రభంజన కర్తగా, యుగకర్తగా శ్రీశ్రీ ప్రాధాన్యతను తక్కువ చేసినట్లు కాదు. ఒకవిధంగా శ్రీశ్రీ కన్నా ముందే 1922 లోనే తెలుగులో అభ్యదయ భావాలతో ఉదాత్తంగా రచించబడ్డ మాలపల్లి నవలలో కనిపించే అభ్యుదయతను, అభ్యుదయ గీతాలును పక్కనబెట్టి, మహాకవి శ్రీశ్రీ నే అభ్యుదయ కవితోద్యమ ఆద్యుడిగా పేర్కొనడం సమంజసం కాదని, నిజానికి ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణనే తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టిన కవిగా పరిగణించాల్సివుంటుందాని వారి మాలపల్లి నవలనే తొలి అభ్యుదయ మహాకావ్యంగా ప్రముఖ మౌలిక పరిశోధకులు ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య “మాలపల్లి అభ్యుదయ మహాకావ్యం“ గ్రంథంలో సోదాహరణంగా నిరూపించారు. 1) శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’ 1934-40 లలో కళ్ళు తెరుస్తే 1922 లోనే ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ నవల అభ్యుదయ భావాలతో బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, ఆర్థిక అసమానతలను పోషించే దోపిడి వ్యవస్థలు, సాంఘిక అసమానతలకు దోహదంచేసే వర్ణ వ్యవస్థలను ప్రతిఘటించే భావజాలంతో వెలువడింది. రష్యాలో 1917 లో జరిగిన బోల్షెవిక్ విప్లవం నుండి స్ఫూర్తిని పొందిన తొలి తెలుగు కవి ఉన్నవ లక్ష్మి నారాయణయే అని చెప్పడంలో సందేహం లేదు. 2) తెలుగు సాహిత్యంలో [[భావ కవిత్వం|భావకవిత్వం]] ఉప్పెనలా ఎగసిన కాలంలోనే ఆ భావ కవితాత్మక ఒరవడిలో కొట్టుకుపోకుండా తత్వ్యతిరేకంగా పూర్తి అభ్యుదయ దృక్పథంతో రచింపబడ్డ మాలపల్లి నవల. 3) ప్రాచీనకాలం నుండి సాంఘిక పరంగా, ఆర్థికపరంగా తీవ్ర అసమానతలు నెలకొన్న భారత సమాజంలో సంఘ సంస్కరణను కోరుకొనే ఏ సాహిత్యమైన ఈ రెండు అసమానతలను అనివార్యంగా స్పృశించే ప్రయత్నం చేయవలసి వుంటుంది. ముఖ్యంగా వర్ణ వ్యవస్థ వేళ్ళూనుకొన్న పేదరిక దేశంలో సంఘ హితాన్ని ఆకాంక్షించే ఏ అభ్యుదయ సాహిత్యమైన ఈ రెండింటిని స్పృశిస్తూ, సమన్వయంతో పరిష్కారాలు సూచిస్తూ సాగితేనే అది మన దేశ కాలపరిస్థితిగతుల కనుగుణంగా సమగ్రతను సంతరించుకొంటుంది. అందువల్లనే కుల సమస్య, పేదరిక సమస్య రెండూ అనివార్యంగా పెనవేసుకొన్న భారతదేశంలో సామాజిక అసమానతలకు గీటురాయిగా వున్న ‘కులం’ ఉనికిని గుర్తించ నిరాకరించి, కుల వర్గ దృక్పధంతో నిండిన సాంఘిక అసమానతలను పట్టించుకోకుండా కేవలం ఆర్థిక అసమానతలకు మాత్రమే ప్రాధాన్యత నిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేసే సాహిత్యానికి సమగ్రత చేకూరదు. కుల అసమానతలను చూడ నిరాకరించే అటువంటి అభ్యుదయ సాహిత్యానికి, కేవలం అటువంటి దృక్పధం వున్న వర్గాల సాహితీ మద్దతు లభించవచ్చునేమో కాని సర్వజనామోదం కాబోదు. పైగా అటువంటి సాహితీ దృక్పధం, తరాలు మారినా తమ తమ ఆర్థిక స్థితిగతులు మారినా కులవివక్షతను ఎదుర్కొంటున్న దళితుల ఆత్మగౌరవానికి అర్ధంకాని ప్రశ్నగానే తొలిచివేస్తుంది. దీనికి కొంతవరకు సమాధానంగానే అభ్యుదయ సాహిత్య వుద్యమానంతరం వచ్చిన దళితసాహిత్య వికాసాన్ని పరిగణించవచ్చు. అదేవిధంగా ఆర్థిక అసమానతలను పట్టించుకోకుండా కేవలం కుల అసమానతలను మాత్రమే ప్రశ్నిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేసే సాహిత్యానికి కూడా సార్వత్రికత చేకూరదు. ఆ విధంగా సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్థిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా సముచిత ప్రాధాన్యం ఇస్తూ రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యం ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ అయితే కేవలం ఆర్థిక అసమానతలకు మాత్రమే ప్రాధాన్యం ఇస్తూ, తరువాతి కాలంలో రాయబడ్డ అభ్యుదయ కావ్యం శ్రీశ్రీ ‘మహా ప్రస్థానం’ అవుతుంది. ఒక విధంగా మాలపల్లి నవల తరువాతి కాలంలో రాబోతున్న అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమ ప్రభంజనానికి నాంది పలుకడమే కాకుండా మార్గదర్శిగా నిలిచింది. అయితే తరువాతి కాలంలో వచ్చిన అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమంలో ఆర్థిక అసమానతలకే ప్రాధాన్యతనివ్వబడి, సాంఘిక అసమానతలను పట్టించుకోకపోవడంతో ఆ ఖాళిని కాలక్రమంలో వచ్చిన దళిత కవితోద్యమం కొంతవరకు పూరించింది. అంటే ఆర్థిక అసమానత, సామాజిక అసమానతలను వేర్వేరుగా ప్రశ్నిస్తూ తదనంతర కాలంలో వచ్చిన రెండు విభిన్న ప్రముఖ సాహిత్య ఉద్యమదోరణిల అభ్యుదయతను మాలపల్లి నవల ముందుగానే తనలో ప్రతిఫలించినదని చెప్పవచ్చును. 4) మాలపల్లి నవలలో సంఘ సంస్కరణను చేపట్టింది ఇతర అగ్ర కులాలనుంచి వచ్చిన నాయకులు కాదు. దళిత అట్టడుగు వర్గాలలో పుట్టిన మాలలే తమ సంఘాన్ని సంస్కరించడానికి తమకు తామే స్వయంగా పూనుకోవడం గమనించదగిన విషయం. పైగా తెలుగు సాహిత్యంలో శతాబ్దాలపాటు క్షత్రియులే కావ్యనాయకులుగా ఏలిన ఆనవయితిని తొలిసారిగా పక్కనబెట్టి అభ్యుదయ దృక్పధంతో మొట్టమొదటిసారిగా తెలుగు సాహిత్యంలో అట్టడుగు వర్గాల వారిని (మాలలను) నాయకులుగా నిలిపిన మాలపల్లి నవల తొలి తెలుగు అభ్యుదయ కావ్యం అనడంలో సందేహం లేదు. సాధారణంగా ఆనాటి సంస్కరణ ఉద్యమాలలో సంస్కరించబడే వారు ఎవరైనప్పటికీ, సంస్కర్తలు మాత్రం అగ్రకుల మధ్యతరగతి నుంచి దిగుమతై వచ్చిన వారు కావడం ఒక ఆనవాయితీగా కనిపిస్తుంది. దళితులను ఉద్ధరించవలసిన బాధ్యతను, వారి తరుపున మాట్లాడే ప్రాతినిధ్య బాధ్యతను తమ భుజస్కందాలపై వేసుకొన్న వీరి తపన వారి సాహిత్యరచనలలో కథానాయకుల రూపంలో అడుగడుగునా ప్రతిఫలిస్తుంది. సాహిత్యరచనలలో సాధారణంగా కనిపించే అటువంటి ‘పీడితులను మేల్కొలిపే, సంస్కరించే నాయకత్వ భాద్యతను తమ భుజాలపై వేసుకొనే అగ్రవర్ణ, మధ్యతరగతి కథానాయకుల’ ధోరణులకు విరుద్దంగా సాహిత్యంలో కథానాయకులు పీడితవర్గం నుండే ఆవిర్భవించడం, తమను ఉద్దరించడానికి ఎవరో వస్తారని, ఏదో చేస్తారని ఆశించకుండా ఆ పీడితులే తమను పీడించే దోపిడిదార్లకు వ్యతిరేకంగా తమంతటతామే సంఘటితమై మేల్కొనడం, గళమెత్తడం, పోరాడడం చేయబోవడం వంటివి అభ్యుదయ పోరాటాన్ని సూచిస్థాయి. మాలపల్లిలో పీడితులైన మాలలు నడిపింది ఇటువంటి అభ్యుదయ పోరాటాన్నే. ఇది శ్రీశ్రీ ‘మహా ప్రస్థానం’ కన్నా ముందే ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’లో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ప్రాచీన సాహిత్యంలో క్షత్రియులే కథానాయకులుగా చిత్రించబడుతూ వచ్చారు. సాహిత్యం ఒక అవసరంగా కాకుండా కులవృత్తిగా మాత్రమే వున్నవారికి పోషణార్ధం ఇతరులను ఆశ్రయించాల్సినవసరం కలుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఆశ్రితులు కవులైనప్పుడు తమ పోషకులైన క్షత్రియులనే కీర్తించడం, తమ తమ కృతులలో వారినే నాయకులుగా స్వీకరించడం పరిపాటి. అందువలన శూద్రులను నాయకులుగా నిలిపిన కావ్యాలు మచ్చుకైనా మనకు తెలుగు సాహిత్యంలో కనిపించవు. సమాజంలో అట్టడుగు వర్గానికి చెందిన ఒక ‘మాల’ను నాయకునిగా చేసి రచన చేసింది మొట్టమొదట ఉన్నవవారే. ఆధునిక సాహిత్య ప్రక్రియలను ప్రారంభించిన కందుకూరి రచనల్లో కూడా ‘శూద్రులు’, 'మాల'లు నాయకులుగా ఉండటం కనిపించదు. వారి నవల ''రాజశేఖర చరిత్ర''లో నాయకుడు రాజశేఖరుడు నియోగి బ్రాహ్మణుడు. అగ్రవర్ణాలవారిని కాకుండా శూద్రులను నాయకులుగా చేసి కావ్యం వ్రాసింది మొట్ట మొదట కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి వారే. వారి 'ముసలమ్మ మరణము' లోని నాయిక ఒక సామాన్య కాపు స్త్రీ. తదనంతర కవులు గురజాడ కాని, రాయప్రోలు కాని శూద్రులను, అట్టడుగు వర్గాల వారిని నాయకులుగా, ప్రధాన పాత్రలుగా చేసి సాంఘిక రచనలు చేసినట్లు కనిపించదు. ‘పూర్ణమ్మ’ ఒక పూజారి బిడ్డ. సాంఘికేతర ఇతివృత్తాంతంతో కూడిన ‘[[లవణరాజు కల]]’ అనే ఖండికలో రాజైన లవణుడు ఒక 'మాలెత'ను పెళ్ళి చేసికొన్నట్లు చెప్పబడినా అది కూడా ఒక 'కల' గానే మిగిలింది. 1920 నాటికి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో రాయప్రోలుది శృంగార, రస సంస్కరణ దృష్టి, గురజాడది సంఘ సంస్కరణ దృష్టి అయితే సమష్టి ప్రయోజనం కోసం వ్యక్తీ త్యాగాన్ని కోరుకునే కట్టమంచిది ప్రధానంగా జాతీయ దృష్టి. నాటి తెలుగుసాహిత్యంలోని ఇటువంటి ప్రధాన దృక్పథాలకి విభిన్నంగా అసమానతలను రూపు మాపుకొంటూ ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించి దేశం ముందడుగేయాలని ‘మాలపల్లి’తో ప్రభోదిస్తున్నాడు కాబట్టి ఉన్నవది అభ్యుదయ దృష్టి. మాలపల్లిలో వ్యక్తమైన సాహిత్య దృక్పదం ఆధిపత్యం చెలాయించే వ్యవస్థల (దోపిడి వ్యవస్థల, వర్ణ వ్యవస్థల) ధోరణికి అడ్డుకట్టి మానవుడి ప్రగతిశీల పరిణామానికి దోహదపడేటట్లుగా ఉంది. దళితుల స్ధితిగతులను విశ్లేషించడం ద్వారా, సమకాలీన సాంఘిక ఆర్థిక విషయాల పరిశీలించడం ద్వారా సమాజంలో దళితుల జీవన పరిస్దితులను మెరుగుపరిచే దిశలో మానవతావాద, ఉదారవాద, సామ్యవాద భావజాలాన్ని ప్రచారం చేస్తున్నది కనుకనే మాలపల్లిలో వ్యక్త మైన సాహిత్య దృక్పధం అభ్యుదయం అని చెప్పవచ్చు. సమాజంలోని కుళ్ళును బాదలను వెతలను పట్టించుకోకుండా, కళ కళ కోసమే అన్నట్లుగా భావ కవిత్వం ఉద్యమంగా కొనసాగుతున్న రోజుల్లోనే సంఘంలోని అసమానతలను ఎత్తి చూపుతూ రూపుమాపే ప్రయత్నంలో ‘చరమ’గీతాన్ని, దేశంలోని ఆర్ధిక దుస్దితిని వివరించి ఆర్ధికాభివృద్ధిని సాధించే మార్గాన్ని చూపుతూ ‘సమతాధర్మం’ను రచించి ఆ విధంగా శ్రీశ్రీ కన్నా ఎక్కువ విషయాలను ముందుకు తెచ్చి వర్గ చైతన్యం, కులవ్యతిరేక చైతన్యానికి ఫూలేవలే కృషి చేసిన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణనే తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టిన కవిగా పరిగణిoచాల్సివుంటుందని, ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య విశ్లేషిస్థారు. తెలుగు సాహిత్యంలో అభ్యుదయ సైద్ధాంతిక భావజాలమే ప్రసరించని కాలంలో, బోల్షేవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, అభ్యుదయ భావాలతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్ధిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని అకాంక్షిస్తూ, సాహిత్యంలో సామ్యవాద వర్గ పోరాట ఆవశ్యకతను తెలియచేస్తూ, దోపిడి వ్యవస్థలు, వర్ణ వ్యవస్థలను ప్రతిఘటించే భావజాలాన్ని ప్రవేశపెడుతూ ఉదాత్తంగా రాయబడ్డ మాలపల్లినే అభ్యుదయ సాహిత్యానికి నాంది పలికిన తొలి రచనగా పరిగణించాల్సివుంటుంది. ==మాలపల్లి లోని అభ్యుదయత పట్ల తెలుగు ఉద్యమాలలో వ్యక్తమైన నిరాసక్తత – కారణాలు== మాలపల్లి నవలకు జాతీయోద్యమ కాలంలో ప్రజల్లో ఆదరణ లభించినప్పటికీ, నవలలోని అగ్ర కులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నిస్తూ రాసిన అభ్యుదయ గీతాలకు గాని, ప్రగతిశీల అభ్యుదయ భావాలకు గాని తెలుగు జాతీయోద్యమాలలో తగినంతగా ప్రాచుర్యంగాని, ప్రాధాన్యంగాని లభించలేదు. దళితుల ఆలయ ప్రవేశం, సహపంక్తి భోజనాలు లాంటి ఆదర్శవాదాలతో దళితాభ్యుదయాన్నికాంక్షించిన నాటి సమాజంలో, దళితుల సామాజిక అంతరాలే కాకుండా ఆర్ధిక అంతరాలను కూడా పరిగణనలోనికి తీసుకొని సమస్య-పరిష్కార మార్గాలను నిర్మాణాత్మకంగా ఉద్యమరీతిలో సూచించిన మాలపల్లి నవల లోని ‘విశాల దృక్పదంతో కూడిన అభ్యుదయత’కు జాతీయోద్యమంలో ప్రాచుర్యం కలుగకపోవడం ఒకింత ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఉద్యమాలకు భవిష్యత్ దర్శనాన్ని సూచించిన ఈ ‘అభ్యుదయ దార్శనికత’ పట్ల వ్యక్తమైన నిరాసక్తతకు కారణాలు ఏమైనప్పటికిని ప్రధానంగా జాతీయోద్యమ నాయకత్వంలోను, సాహిత్యంలోను కొనసాగుతున్న అగ్రవర్ణ మధ్యతరగతి సామాజిక పట్టు అని భావించవచ్చు. నాడు సాంఘిక వ్యవస్థలో కొనసాగుతున్న అగ్రకుల దుర్నీతిని ఎండగట్టాలని ప్రబోధించే యత్నాలు ఆ వర్గాలకు రుచించకపోవడమేనని చెప్పవచ్చు. చరిత్ర అనేది ఆధిక్య వర్గాల కనుగుణంగా ఎప్పటికప్పుడు తిరగరాయబడుతున్నది. దీనికి సాహిత్య చరిత్ర మినహాయింపేమి కాదు. మన సాహిత్య చరిత్ర కూడా ఎప్పటికప్పుడు అగ్రకుల సామాజిక వర్గ ఆధిపత్యానికనుగుణంగానే తిరగరాయబడుతున్నది. ఎప్పుడైతే తమ వర్గ ప్రయోజనాలకు భంగకరంగా సాహిత్యం సృజించబడుతుందో, ఏ సాహిత్యమైతే తమ ఆధిక్యతామూలాలను కదిలించే ప్రయత్నానికి పూనుకొంటున్నదో అటువంటప్పుడు సమాజంలోని ఆధిక్య వర్గాలు ఆ సాహితీ సృజనను ఆలవోకగా వెనక్కి నెట్టివేస్తూ వాటి స్థానంలో తమ ఆధిక్యతను స్థిరపరుచుకోవడానికి, తమ వర్గ ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా వుండే రచనలను ముందుకు తేవడం జరుగుతుంది. ఏ దేశ చరిత్రలో చూసినా, ఏ సాహిత్య చరిత్రలో చూసినా ఇది కనిపించే సత్యమే. మాలపల్లి నవల కులవర్గ దృక్పధంతో అగ్ర కులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నిస్తూ అస్పృశ్యతపై వెలువడిన సమగ్ర అభ్యుదయ కావ్యమైనప్పటికి దీన్ని నిరాసక్తతతో వదిలేసి దాని స్థానంలో నాటి అగ్రవర్ణ సంసృతిని, వారి చాందస కుల సమస్య ప్రభావాలను చిత్రించిన కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని ప్రశంసలతో ముందుకు తీసుకువచ్చారనే విమర్శ కూడా ఈ కోణంలోనే పరిశీలించదగిన విషయం. మన జాతీయోద్యమం అస్పృశ్యత సమస్యను మత దృక్పధంతో గుర్తించి, దాని పరిష్కారమార్గాన్ని మతంలోనే వెదికే ప్రయత్నం చేసింది. అందువలనే ఒక విధంగా మత దృక్పధంతో నిండిన బంకించంద్రుని ‘ఆనందమఠం’ నవల అగ్ర కులాధిపత్యాన్ని సవాల్ చేయకపోవడంతో, బెంగాల్ లోని అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక వర్గం వారి నేతృత్వాన్నసాగిన జాతీయ ఉద్యమాలకు ఆ నవలలోని అభ్యుదయత ఆమోదయోగ్యమై స్వీకరించబడింది. మరి అదేవిధమైన జాతీయభావాలను కలిగివున్నప్పటికీ తెలుగులో కుల దృక్పధంతో రాయబడిన మాలపల్లికి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా ప్రాచుర్యం లభించలేదు. దీనికి కారణం ఆంధ్రదేశంలో కూడా జాతీయ ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించింది అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక వర్గమే కాబట్టి ఆ వర్గాలు మాలపల్లి నవలలోని అభ్యుదయత, అభ్యుదయ గీతాలు తమను, తమ అగ్ర కులాధిపత్యాన్ని నేరుగా ప్రశ్నించే తీరులో వుండడంతో వాటిని కావాలనే మూలన పెట్టివుoడవచ్చు. అదే మాలపల్లిలో కుల దృక్పధం కాకుండా మత దృక్పధమే ప్రతిబింబించి వుంటే నాటి అగ్ర వర్ణ మధ్యతరగతి వర్గాలకు ఈ కావ్యం ఆమోదయోగ్యమై హితకావ్యమై మరింత సముచిత స్థానం దక్కివుండేది. మాలపల్లి లోని ‘అభ్యుదయత’ పట్ల నిరాదరణ వ్యక్తం కావడానికి జాతీయోద్యమ కాలంలో కొనసాగిన జస్టిస్ పార్టీ యొక్క కుల రాజకీయాలు కూడా కొంత కారణమైనాయి. బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమం యొక్క రాజకీయ రూపమైన స్ధానిక జస్టిస్ పార్టీని ప్రభావితం చేసిన ఆనాటి బ్రాహ్మణేతర సామాజిక వర్గం ఈ ఉదాత్త నవలలోని ప్రకటితమైన ఉన్నవ ప్రగతిశీల ఉద్దేశ్యాలను కులపరంగా శంకించారు. భూస్వామి చౌదరయ్యను దుష్టునిగా చూపడం, అతని కోడలు కమల లేచిపోవడం వంటి అంశాలను బ్రాహ్మణేతరులను అపనిందపాలు చేసే యత్నంలో భాగంగా, జస్టిస్ పార్టీని ప్రభావితం చేస్తున్న కమ్మ జమిందార్లను దుష్టులుగా చిత్రించే ప్రయత్నంలో భాగంగా, అపోహలతో ఈ నవల చూడబడింది. ఈ విధంగా మాలపల్లి నవల ఆనాడు ఆధిపత్యం చెలాయించే మూడు చోదక వ్యవస్ధలను ఏకకాలంలో దుయ్యబట్టడంతో ఆయా వ్యవస్థల నుండి బహిర్గతంగాను అంతర్గతంగాను తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నది. ఒక వైపు వలసపాలనకు వ్యతిరేకంగా నాటి రాజకీయ అధికార వ్యవస్థను విమర్శిస్తూ పీడిత శ్రామికులకు ప్రత్యామ్నాయ పోరాటపద్ధతులను సూచించడంతో ప్రభుత్వ నిషేధానికి గురైంది. మరో వైపు సామాజిక అంతరాలను నిరసిస్తూ అగ్ర వర్ణాల ఆధిపత్యాన్ని నవల సూటిగా ప్రశ్నించడంతో, వర్ణ వ్యవస్థలోని ఆధిక్య వర్గాలకు (అగ్రకుల వర్గాలకు) నవలలోని భావజాలం మింగుడుపడలేదు. ఇంకొక వైపు ఆర్థిక అంతరాలను అంతం చేసే ప్రయత్నంలో భాగంగా భూస్వాములపై సాయుధ పోరాటమార్గాలను నవల ప్రేరేపించడంతో, నాటి ఫ్యూడల్ వ్యవస్థలోని ఆధిక్య వర్గాలకు (జమిందారీ వర్గాలకు) సైతం ఈ నవలలోని అంశాలు నచ్చలేదు. అందుకే జాతీయోద్యమకాలంలో మాలపల్లి నవల లోని అభ్యుదయ భావాలు మానవుని ప్రగతిశీలక పరిణామానికి దారి తీసే భావాలైనప్పటికీ, ఆనాటి జాతీయోద్యమంలో కీలక పాత్ర వహిస్తున్న ఫ్యూడల్ ఆధారిత వర్ణ వ్యవస్థ లోని ఆధిక్య వర్గాల యొక్క అభిమతాలకు విరుద్దంగా ఉండటంతో, వారి ప్రయోజనాలకు భంగకరంగా ఉండటంతో నవలలోని అభ్యుదయ అంశాలు నిరాసక్తంగా చూడబడి పక్కన పెట్టబడ్డాయి. ఏ వ్యవస్థలైతే నవలలోని అభ్యుదతయతను చూడ నిరాకరించాయో, ఆ ప్రగతినిరోధక వ్యవస్థలకు కాలం చెల్లిన నేటి కాలంలో కూడా ఈ నవలకు ‘అభ్యుదయకావ్యం’గా రావలసినంత గుర్తింపు దక్కలేదు. దీనికి కారణం తెలుగు సాహిత్యంపై కొనసాగుతున్న అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక పట్టు అని చెప్పాల్సివుంటుంది. ఎవరి పట్టును అయితే [[సమాజం]]లో సడలించాలని ఈ కావ్యం నేరుగా సూచించిందో వారి ఛాయ లో సాహిత్యం సేద తీరినంత కాలం ఈ మహాకావ్యానికి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా రావల్సింత పేరు ప్రఖ్యాతులు దక్కలేదు. అయితే తదనంతరకాలంలో నవలలోని ‘అభ్యుదయత’ను తులనాత్మకంగా పరిశీలించాల్సిన అనివార్యత ఏర్పడినప్పుడు నవలలోని ‘సామాజిక చిత్రణ’ లాంటి అంశాలు ప్రశంసలతో ముందుకు తేబడి సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కట్టిన ‘దళితాభ్యుదయత’ను వెనుకకి నెట్టే ప్రయత్నం చేయబడింది. అయితే ముందు చెప్పినట్లుగానే మాలపల్లికి తొలి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా సాహిత్య చరిత్రలో రావాల్సినంత గుర్తింపు రాకున్నా తెలుగు క్లాసిక్స్ లలో ఎన్నదగిన ఉత్తమ ఇతిహాస కావ్యంగా పేరు గాంచింది. ==నవల – ప్రచురణ - నిషేధం== కవి ఉన్నవ జైలు నుండి విడుదలైన తరువాత బెల్లంకొండ రాఘవరావుచే మాలపల్లి నవల రెండు భాగాలుగా 1922 లో ప్రచురించబడింది. ఈ నవల విడుదల ప్రగతి శీలక సాహిత్య చరిత్రలో మేలిమలుపు. మహాత్మా గాంధీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి సాంఘిక, రాజకీయ పరిస్థితులకు చిత్రించిన ఈ రాజకీయ నవలలో బోల్షెవిక్ భావాలు వున్నాయని, ప్రజల్ని రెచ్చగొట్టి ప్రభుత్వంపై దాడిచేసే విధంగా వుందని భావించిన అప్పటి బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంతాలను ప్రచారం చేయడం, కార్మికులను భూస్వాములకు వ్యతిరేకంగా రెచ్చగొట్టడం, ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం అనే అభియోగాలపై 1923 ఏప్రిల్ 5 తేదీన నవలపై నిషేధించింది. మద్రాసు శాసనమండలిలో 1926 లో కాళేశ్వరరావు తదితరులచే ఆ నిషేదంపై చర్చ జరిగింది. నవల లోని కొన్ని భాగాలు తొలిగించిన పిదప మాలపల్లి ప్రచురణకు అనుమతి 1928 మార్చి 30 తేదీన లభించింది. తర్వాత ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంచే ఇంటర్ పాఠ్య గ్రంధంగా ఎంపిక కాబడింది. తిరిగి 1936 మార్చి 7 న [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలపై రెండవసారి నిషేధం విధించి, పాఠ్య గ్రంధంగా తొలగించింది. 1937 లో రాజగోపాచారి ఆధ్వర్యంలో మద్రాసు లోని కాంగ్రెసు ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలపై నిషేదాన్ని రద్దు చేసింది. రెండు సార్లు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిషేదాన్ని ఎదుర్కొన్న ఈ నవలకు ప్రజల్లో విశేష ఆదరణ లభించింది. స్వాతంత్ర్యానoతరo శ్రీ మరుపూరి కోదండరామయ్యచే క్లుప్తీకరించబడిన ఈ తెలుగు నవలను (416 పేజీలు) 1976 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించింది. క్లుప్తీకరించబడిన ఈ నవలకు బెజవాడ గోపాలరెడ్డి ముందు మాట రాసారు. ‘సహవాసి’ చే తెలుగులో మరింతగా కుదించబడిన ఈ నవల సంక్షిప్త ప్రతి (68 పేజీలు) ని [[హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్]] ప్రచురించింది. డాII వాడపల్లి వి. బి. రామారావు చే ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడిన ఈ నవలను (403 పేజీలు) 2007 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించింది. ==నవల - నాటకీకరణ== మాలపల్లి నవలను నగ్నముని 1974లో అదే పేరుతొ నాటకీకరణ చేయగా మాలపల్లి నాటకానికి ప్రముఖ నాటకోద్యమ కర్త, పద్మభూషణ్ పురస్కార గ్రహీత శ్రీ ఎ.ఆర్. కృష్ణ దర్శకత్వం వహించి డెబ్భైమంది కళాకారులతో, సహజమైన సెట్టింగులతో ఆంధ్రదేశమంతటా నూటపదిసార్లు నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. గూడవల్లి రామబ్రహ్మం సందేశాత్మకచిత్రం ‘మాలపిల్ల’ ఉన్నవ వారి మాలపల్లి నవల ఆధారంగా రూపొందించబడినదన్న భావన నిజం కాదు. గుడిపాటి వేంకటాచలం వారి అముద్రిత కథను ఆధారంగా చేసుకొని గూడవల్లి వారు ‘మాలపిల్ల’ సామాజిక చిత్రాన్ని తీయడం జరిగింది. ==మాలపల్లికి తెలుగు సాహిత్యంలో స్థానం – అంచనా== జాతీయోద్యమకాలంలో [[వ్యావహారిక భాషోద్యమం|వ్యావహారిక భాషలో]] వెలువడిన తొలి రాజకీయ నవల 'మాలపల్లి'. నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, దళితుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన సమగ్ర నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. దేశ సామాజిక రాజకేయ వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ సంఘం లోని సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలను ఎత్తి చూపుదమే కాకుండా ఆ సామాజిక, ఆర్థిక అంతరాలను రూపుమాపే ప్రయత్నాలను మార్క్సిస్ట్ సైద్ధాంతిక భావజాల నేపథ్యంలో విశ్లేషిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేస్తూ 1922 లోనే అభ్యుదయ భావాలతో వ్రాయబడ్డ తొలి నవలగా ఈ మాలపల్లికి తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో విశిష్టస్థానం ఉంది. అలనాటి తెలుగు సాహిత్యంలో కొనసాగుతున్న భావకవిత్వ ధోరణి వెల్లువలో కొట్టుకు పోకుండా దానికి విభిన్న రీతిలో స్పందిస్తూ సామాజిక అంతరాలను ప్రశ్నిస్తూ సమాజహితాన్ని కాంక్షిస్తూ వ్రాయబడ్డ తొలి అభ్యుదయ కావ్యం. అసమాన సామాజిక స్ప్రహతో అభ్యుదయ భావాలతో ఉదాత్తంగా రాయబడ్డ నాటి నవలల్లో మాలపల్లిదే అగ్రస్థానం. సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని వాస్తవిక ధోరణిలో స్పర్శించినది, దళిత సమస్యలను సైద్ధాంతిక కోణంలో విశ్లేషించింది కాబట్టే సంస్కరణరంగంలో వచ్చిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఒక హరిజన కుటుంబ గాథని ఇతి వృత్తాంతంగా ఎన్నుకొని సమాజంలో అట్టడుగు వర్గానికి చెందిన ఒక ‘మాల’ను నాయకునిగా చేసుకొని రాయబడ్డ తొలి తెలుగు నవలగా, సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్ధిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా సముచిత ప్రాధాన్యం ఇస్తూ రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యంగా ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఖ్యాతి పొందింది. ఆర్థిక అసమానత, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ తదనంతర వేర్వేరు కాలాలలో వచ్చిన రెండు విభిన్న ప్రముఖ సాహిత్య దోరిణిల అభ్యుదయతను మాలపల్లి నవల ముందుగానే తనలో అంతర్లీనం చేసుకొని, రాబోయే అభ్యుదయ సాహితీ రచనలకు మార్గదర్శిగా నిలిచింది. 1920 కాలం నాటి చారిత్రిక, సామాజిక, ఆర్థిక పరిణామాలను, తెలుగువారి జీవన విధానాన్ని, సమకాలీన పరిస్థితులను సమున్నతంగా చిత్రించిన మాలపల్లి నవల తిరిగి అలనాటి చరిత్రకు, తెలుగు ప్రజల సామాజిక పరిశీలనకు నేటి తరం పరిశోధకులకు ప్రధాన సాహిత్యధారంగా నిలవడం ఒక విశేషం. నూరేళ్ళు కావస్తున్నా మాలపల్లి పునర్ముద్రితమవుతున్నదంటే దానికి కారణం ఈ నవలలో చిత్రితమైన జీవిత వాస్తవికత, ఉదాత్త పాత్రలు, కళాత్మకత, అభ్యుదయత, ఉన్నత మానవీయ విలువలు, భవిష్యత్ దర్శనాలే. ఇటువంటి రచనలు తరాలు మారినా పాఠకులను ఆలోచింపచేస్తాయి. మానసిక సంఘర్షణను ప్రేరేపించి సమాజాన్ని ఆదర్శాల వైపు నడిపిస్తాయి. ఈ లక్షణాలే మాలపల్లి నవలను మహత్తర ఇతిహాస కావ్యంగా, [[తెలుగు సాహిత్యం]]లో క్లాసిక్స్ సరసన సమున్నతంగా నిలబెట్టాయి. ==మూలాలు== * మాలపల్లి : [[నూరేళ్ళ తెలుగు నవల]] 1878-1977 (పాతిక ప్రసిద్ధ నవలల పరిచయం - పరిశీలన), రచన: సహవాసి, సంపాదకుడు: డి.వెంకట్రామయ్య, పర్ స్పెక్టివ్స్, హైదరాబాద్, 2007. పేజీలు: 21-26. *ఆచార్య వకుళాభరణం రామకృష్ణ “ఆంధ్రదేశంలో సంఘ సంస్కరణోద్యమాలు” - హైదరాబాదు బుక్ ట్రస్ట్ ప్రచురణ *డాక్టర్. వి. వీరాచారి “ తెలుగునాట సాంస్కృతిక పునర్జీవనోద్యమాలు కవులు – రచయితలు “ *కంభంపాటి సత్యనారాయణ “అర్థ శతాబ్ద కాలంలో ఆంధ్రుల పైని అక్టోబరు విప్లవ ప్రభావం” - వికాస సమితి, మద్రాసు (1973) ప్రచురణ *డాక్టర్ కడియాల రామమోహనరాయ్ “20 వ శతాబ్ది తెలుగు కవిత్వం” – పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం (2003) ప్రచురణ *పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్ ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య “మాలపల్లి అభ్యుదయ మహాకావ్యం“ - రస తరంగిణి, వరంగల్ (1990) ప్రచురణ *బి.యస్. రాములు వ్యాసం “ఎవరు ప్రజల మనిషి” [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1923 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] 1py9dv4px2l3hx7ulr05vq062lo3guz కవిరాజ మనోరంజనము 0 214572 4963334 4618092 2026-09-20T15:09:07Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963334 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = కవిరాజ మనోరంజనము | title_orig = | translator = | editor = | image = | image_caption = | author = [[కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు]] | illustrator = | cover_artist = | country =[[భారతదేశం]] | language = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | series = | subject = పద్య కావ్యం | genre = తెలుగు సాహిత్యం | publisher = చింతామణి ముద్రాక్షరశాల | release_date = 1750 | english_release_date = | media_type = |dedication = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = |number_of_reprints =2 }} '''కవిరాజ మనోరంజనము''' అనే ప్రబంధాన్ని [[కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు]] సా.శ1750 ప్రాంతాలలో రచించాడు. దీనికే '''పురూరవశ్చరిత్రము''' అనే మరొక పేరు ఉంది. ఇది 5 ఆశ్వాసాల ప్రౌఢ కావ్యము. ఈ పుస్తకాన్ని చింతామణి ముద్రాక్షరశాలలో మొదట ప్రచురించారు. 1929లో [[వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్]], [[చెన్నై|మద్రాసు]]వారు ఈ పుస్తకాన్ని దోషాలను సవరించి ప్రకటించారు. [[శేషాద్రి రమణ కవులు]] ఈ పుస్తకానికి [[పీఠిక]] రచించారు. ==విషయసూచిక== * పీఠిక * షష్ఠ్యంతములు ===ప్రథమాశ్వాసము=== * ప్రతిష్ఠానపురవర్ణనము * పురూరవుని సౌందర్యాదులు * పురూరవుని యొద్దకు నారదుఁడు వచ్చుట * నారదుఁడు పురూరవునకు రాజనీతి చెప్పుట * నారదుండాత్మవిద్యోపదేశము చేయుట * నారదుఁడు నాకమున కేగుట ===ద్వితీయాశ్వాసము=== * చంద్రుని వృత్తాంతము * బుధుని చరిత్రము * వశిష్ఠుడు విష్ణుని స్తుతించుట * ఇలాకన్య పురుషుఁడగుట * రాజకుమారుఁడు ఈశ్వరశాపమున సుందరియౌట * స్త్రీయైన సుద్యుమ్నుఁడు బుధుని మోహించుట ===తృతీయాశ్వాసము=== * పురూరవుని రాజ్యాభిషేకము * పురూరవుని జైత్రయాత్ర * ఊర్వశి పురూరవుని విరాళిగొనుట * మన్మథోపాలంభనము * చంద్రోపాలంభనము * మలయానిలోపాలంభనము * కోకిలాద్యుపాలంభనము * ఊర్వశిని సఖులూరడించుట * త్రైలోకవర్తి యను చిలుక తన చెలికి ఊర్వశివృత్తాంతముఁ దెల్పుట ===చతుర్థాశ్వాసము=== * గ్రీష్మఋతువర్ణనము * వర్షాకాలవర్ణనము * ఋషుల తపోవిఘ్నమునకై యింద్రుఁ డూర్వశిని బంపుట * ఊర్వశి మిత్రావరుణులయొద్దికి భూమికి వచ్చుట * పుష్పాపచయవర్ణనాదికము * జలకేళీవర్ణనము * మిత్రావరుణు లూర్వశిని శపించుట * హేమంత ఋతువర్ణనము * శిశిరఋతువర్ణనము * పురూరవుడు మాఘస్నానముచేయ నేఁగుట * తనకుఁ బ్రత్యక్షమైనవిష్ణుని రాజు స్తుతించుట ===పంచమాశ్వాసము=== * వసంతఋతువర్ణనము * చారులు పురూరవునకు విచిత్రవనవృత్తాంతముం దెల్పుట * పురూరవుఁడు చిత్రవనముం జూడనేఁగుట * పురూరవు డూర్వశికడకుఁ జెలికాని బంపుట * పురూరవుం డూర్వశిని నిజపురంబునకుఁ దెచ్చుట * సూర్యాస్తమయాదివర్ణనము * ఇంద్రునిపంపున గంధర్వులూర్వశికై భూలోకమునకు వచ్చుట ==కథాసంగ్రహం== పురూరవుని సభామందిరానికి [[నారదుడు]] విచ్చేసి కొంత వేదాంతాన్ని, రాజనీతిని బోధించి [[అమరావతి]]కి వెడతాడు. అక్కడ [[ఇంద్రుడు|ఇంద్రు]]నితో భూలోక విశేషాలు తెలుపుతూ ప్రసంగవశాత్తూ పురూరవుని వృత్తాంతం కొంత ముచ్చటిస్తాడు. ఇంద్రుడు పురూరవుని పూర్వవృత్తాంతం కొంచెం వివరంగా చెప్పమని నారదుని వేడుకోగా అతడు ఈ విధంగా చెప్పసాగాడు. తారాచంద్రులకు [[బుధుడు]] జన్మిస్తాడు. బుధుడికి ఇలాకన్య యందు పురూరవుడు జన్మిస్తాడు. పురూరవుడు వశిష్ఠుడివద్ద విద్యాభ్యాసం గావించి యుక్తవయసు రాగానే పట్టాభిషిక్తుడౌతాడు. పిమ్మట దిగ్విజయయాత్ర గావిస్తాడు. నారదుడు పురూరవుని దిగ్విజయ యాత్రను వర్ణించి చెప్పినప్పుడు అది విన్న ఊర్వశికి పురూరవునిపై వాంఛ కలుగుతుంది. మిత్రావరుణులు చేస్తున్న తపస్సును భగ్నం చేయడానికి ఊర్వశిని ఇంద్రుడు భూలోకానికి పంపుతాడు. మిత్రావరుణల చేత శాపగ్రస్త అయి ఊర్వశి పురూరవుని కలుస్తుంది. తాను మక్కువతో పెంచిన జోడు తగళ్లను తస్కరులపరహరించకూడదు, [[పురూరవుడు]] తనకు [[నగ్నత్వం|నగ్నం]]గా కనిపించకూడదు అనే రెండు షరతులను విధించి ఈ షరతుల భంగం కలిగితే ఇంద్రలోకానికి వెళ్లిపోతానని చెబుతుంది. [[ఊర్వశి]] గర్భధారిణియై యాయువు అనే పుత్రుని కని తన షరతులకు లోబడి ఇంద్రలోకానికి వెళ్లిపోతుంది. పురూరవుడు ఊర్వశీ వియోగానికి ఓర్వజాలక గంధర్వులను ఆశ్రయిస్తాడు. వారు ఊర్వశీ రూపముకలిగిన అగ్నిస్థాలి అనే యువతిని పురూరవునకు ఇస్తారు. పురూరవుడు ఈ మోసాన్ని కనుగొని పురంధర ప్రముఖ దేవతలను ఆశ్రయించి తిరిగి ఊర్వశిని పొందుతాడు. నర, సురలోకాలకు యధేచ్ఛగా సంచరించేందుకు వరాలను పొందుతాడు. తరువాత ఊర్వశీపురూరవులకు శ్రుతాయువు, సత్యాయువు, జయుడు, విజయుడు అనే పుత్రులు కలిగారు. వీరుగాక నరణుల యందు హవ్యవాహనుడు అనే పుత్రుడు కలుగుతాడు. ఈ కావ్యంలో ఈకథతో పాటుగా [[తారాశశాంకం|తారాశశాంక]] విజయము, ఇలాకన్యకథ, ఊర్వశి పూర్వవృత్తాంతము, కుమారవన వృత్తాంతము మొదలైన ఉపకథలున్నాయి. ==రసపోషణ== ఈ ప్రబంధములో శృంగారము స్థాయి రసము. తనకు వీలైన ప్రతిసందర్భములో కవి శృంగారాన్ని చొప్పించాడు. ఈ శృంగారము మొదట తారావిధుల సందర్భములోను, పిమ్మట పార్వతీశంకరుల విషయములోను, తదుపరి ఇలాకన్య బుధుల విషయములోను, అనంతరం ఊర్వశీ మిత్రావరణుల ఘట్టములోను, చివరగా నాయికా నాయకులైన ఊర్వశీ పురూరవుల సందర్భములోను పరిపూర్ణత నొందింది. కవికి శృంగారం అంటే [[నల్లేరు]] మీద బండి నడక ఐనా కవి మితం ఎరుగక పచ్చి శృంగారాన్ని వర్ణించాడు. కవి ప్రథమ సమాగమాన్ని వర్ణించడంతో తనివి తీరక గర్భధారణాన్ని, గర్భవతిని, గర్భవతి సంగమాన్ని, బాలింతరాలితనమును, 'ప్రసవానంతర ద్వితీయ మాస సంగమాధిక సుఖము' ను కూడా వర్ణిస్తాడు. ఈ వర్ణనలు కొంత ఏవగింపును కలిగిస్తాయి. మిగిలిన రసములు అక్కడక్కడ కనిపిస్తాయి. ==పాత్రౌచిత్యం== ఈ కథలో ముఖ్యంగా వచ్చే పాత్రలు ఊర్వశీ, పురూరవులు, వారి సంయోగకర్తలగు నారద శుకదంపతులు. నాయికా నాయకుల పాత్రలు బాగా చిత్రించబడింది. [[నారదుడు]] ప్రథమ ఆశ్వాసములో పురవర్ణన తర్వాత పురూరవునికి రాజనీతిని, వేదాంతాన్ని బోధించిన తీరు చూస్తే దీనిని వ్రాసింది శృంగారప్రియుడైన కవియేనా అని ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ==అనుకరణ== [[కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు]] ఈ కావ్యములో పూర్వకవులను, వసుచరిత్రము, శృంగారనైషధము మొదలైన కావ్యాలను అనుకరించాడు. పోతన మహాకవి అంత్యప్రాసను కూడా పెక్కుచోట్ల ఇతడు అనుకరించాడు. [[పింగళి సూరనామాత్యుడు|పింగళి సూరన]] కళాపూర్ణోదయములో నుండి కూడా ఇతడు కొన్ని పద్యాలను అనుకరించాడు. ==శైలి== ఈ కావ్యములో అబ్బనామాత్యుని శైలి మృదుపద గుంఫితమై, మిగుల ధారాళమై అలరారుతున్నది. ఈ గ్రంథంలో జాతీయాలను, లోకోక్తులను విరివిగా వాడాడు. "కలుగదు కదా వివేకంబు కాముకులకు", "వ్రతము చెడిన సుఖము దక్కగలదె", "భార్యా రూపవతీ శతృః", "ఉష్ణం ఉష్ణేన శీతలం" మొదలైనవి కొన్ని ఉదాహరణలు. ==వర్ణన== ఇతర ప్రబంధకవుల వలే [[కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు]] కూడా ఈ ప్రబంధంలో పురము, జలక్రీడ, పుష్పాచయము, వేట, మన్మథవికారము, శిశిరోపచారములు, మన్మథశశ్యనిలదూషణములు, ఋతువులు మొదలైనవాని వర్ణనలు చేశాడు. ==బంధ, చిత్రకవిత్వం== ఈ కావ్యంలో శ్లేషాలంకారము, యమకాలంకారము మొదలైన అలంకారాలను కవి ప్రయోగించాడు. గోమూత్రిక, నాగ, ఛత్ర, అష్టదళపద్మ, పుష్పమాలిక, ఖడ్గ, చక్ర, సర్వతోభద్ర బంధములను ఈ కావ్యంలో చొప్పించాడు. బంధకవిత్వంతో విరమించక ఆంధ్రగీర్వాణభాషాశ్లేషకందము, కందద్వయరుగ్మవతీకమలవిలసితక్రౌంచపదవృత్తము మొదలైన గర్భకవిత్వాన్ని వ్రాశాడు. కందము, ఓష్ఠ్యకందము, నిర్యోష్ఠ్యమహాస్రగ్ధర, ద్వ్యక్షరి [[కందము]] మొదలైనవాటిని కూడా ఈ కావ్యంలో చూడవచ్చు. ==పండితాభిప్రాయం== * '''''వసుచరితమునకుఁ దరువాతఁ గవిరాజ మనోరంజనముతోఁ దులతూగఁ దగిన ప్రబంధము లొకటి రెండు కంటే నెక్కువగా లేవు... బాల్యములో రచింపబడినదగుటచే అనిరుద్ధచరిత్రము, పురూరవశ్చరిత్రమంత ప్రౌఢముగా లేదు. కవి సాహిత్యము నందే కాక సంగీతమునందును ప్రవీణుడైనట్లు కనబడుచున్నాడు. ''''' - [[కందుకూరి వీరేశలింగము]] * ==బయటి లింకులు== * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392327 భారత డిజిటల్ లైబ్రరీలో కవిరాజ మనోరంజనము పూర్తి పుస్తకం.] {{క్షీణ యుగం}} [[వర్గం:తెలుగు కావ్యములు]] [[వర్గం:పద్యకావ్యాలు]] [[వర్గం:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్]] [[వర్గం:18వ శతాబ్దపు రచనలు]] 2cv2kqjkt2cvbep314myrt2wqvvuzo0 తొలిపొద్దు (442 మంది కవుల కవిత్వం) 0 225583 4963265 4812651 2026-09-20T13:28:58Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963265 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:KCR Inaugurates Tholipoddu Poetry Book at Ugadi Celebrations in Ravindra Bharathi (08.04.2016) 01.jpg|thumb|481x481px|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడిన ఉగాది వేడుకలలో తొలిపొద్దు కవిత్వ పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్న ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు, బండారు దత్తాత్రేయ తదితరులు]] [[దస్త్రం:Tolipoddu (page 1 crop).jpg|thumb|తొలిపొద్దు పుస్తక ముఖచిత్రం]] '''తొలిపొద్దు''' పుస్తకం [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] ద్వారా ప్రచురించబడిన పుస్తకం. తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని 442 మంది కవుల కవితలను ఇందులో పొందుపరచడం జరిగింది.<ref name="కొత్తరాష్ట్రంలో కొత్తసాలు">{{cite news|last1=వెబ్ ఆర్కైవ్|first1=నమస్తే తెలంగాణ, ఎడిట్ పేజి వ్యాసాలు|title=కొత్తరాష్ట్రంలో కొత్తసాలు|url=https://www.ntnews.com/editPage/article.aspx?category=4&subCategory=1&ContentId=495040|accessdate=16 April 2018|publisher=అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి|date=16 April 2018|work=|archive-date=16 ఏప్రిల్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103206/https://www.ntnews.com/editPage/article.aspx?category=4&subCategory=1&ContentId=495040|url-status=bot: unknown}}</ref> సమకాలీన 442 మంది కవుల కవిత్వంతో రూపొందించిన ’తొలిపొద్దు’ను [[దుర్ముఖి]] నామ [[ఉగాది]] సందర్భంగా సీఎం [[కెసిఆర్‌]] [[రవీంద్రభారతి]]లో ఆవిష్కరించారు.<ref name="‘తొలిపొద్దు’ను ఆవిష్కరించిన కేసీఆర్‌">{{cite news|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|title=‘తొలిపొద్దు’ను ఆవిష్కరించిన కేసీఆర్‌|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=228642|accessdate=13 October 2017|date=13 April 2016}}{{Dead link|date=నవంబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కవిసమ్మేళన కార్యక్రమ రూపకల్పన == [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర తొలి అవతరణ [[ఉత్సవాలు]] జూన్ 2 నుండి 2015 జూన్ 7 వరకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా జరపాలని, అన్ని రకాల సాంస్కృతిక కళా ప్రదర్శనలతో ఒక పండుగ వాతావరణంలో వేడుకలు జరుపాలని నిర్ణయించడంతోపాటు, కవి సమ్మేళనం కూడా జరపాలన్న తెలంగాణ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] ఆదేశాల మేరకు తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఏడురోజులపాటు రాష్ట్రంలోని అన్ని మండల, జిల్లా కేంద్రాలలోను, రాజధాని నగరంలోని దాదాపు 32 వేదికలమీద (చౌమహల్లా ప్యాలెస్ నుండి శిల్పకళా వేదిక వరకు) రకరకాల సాంస్కృతిక, సాహితీ, కళాప్రదర్శనలు, కార్యక్రమాలు ఏర్పాటుచేసి రాష్ట్ర అవతరణ తొలి వేడుకల సందర్భంగా 2015, జాన్ 7న ''400 మంది కవుల కవితాగానం'' పేరుతో [[రవీంద్రభారతి]]లో కవి సమ్మేళనం నిర్వహించింది. == నిపుణుల కమిటీ == ఈ కార్యక్రమానికి (1) డా. [[అమ్మంగి వేణుగోపాల్]] (2) డా. [[నందిని సిధారెడ్డి]] (3) డా. [[నాళేశ్వరం శంకరం]] (4) డా. బుక్కా బాలస్వామి (5) డా. జలంధర్ రెడ్డి గంటా (6) [[జాజుల గౌరి]] (7) డా. [[షాజహానా]] (8) [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]] వంటి 8మంది సాహితీకారులతో ఒక నిపుణుల కమిటీ ఏర్పాటయింది. ఈ నిపుణుల కమిటి ఆధ్వర్యంలో రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాల ఆఖరి రోజైన 2015, జూన్ 7న ఉదయం 10.30ని.లకు ప్రభుత్వ సలహాదారుడు డా. [[కె.వి. రమణాచారి]] అతిథిగా కవి సమ్మేళనాన్ని ప్రారంభించగా, రాత్రి 11.30ని.ల వరకు నిరంతరాయంగా జరిగింది. == కవిసమ్మేళన కార్యక్రమ నిర్వాహణ == 54 సం.రాల రవీంద్రభారతి చరిత్రలో మెయిన్ హాల్ లో దాదాపు 13 గంల పాటు నిరంతరాయంగా జరిగిన కవిసమ్మేళనం ఇది. దీనికి భాషా సాంస్కృతిక శాఖ పెట్టిన పేరు "POETATION (Poet+Marathon). కవి సమ్మేళనాలు సాహితీ కార్యక్రమాలు సాధారణంగా కాన్ఫరెన్స్ హాల్లో జరగటం ఆనవాయితీ. కానీ ఈ చారిత్రాత్మక కవి సమ్మేళనం మెయిన్ హాల్లోను, కాన్ఫరెన్స్ హాల్లోనూ ఏకకాలంలో రెండు వేదికల మీద నిర్వహించటం జరిగింది. ఈ కవిసమ్మేళనాన్ని మొత్తం 13 సెషన్స్ గా విభజించి, ఒక్కొక్క సెషన్ కు ఒక కవిని సభాధ్యక్షుడిగా కొనసాగిస్తూ నిర్వహించడం జరిగింది. అలా ఆచార్య [[అనుమాండ్ల భూమయ్య]], ఆచార్య [[ఎస్వీ సత్యనారాయణ]], డా. తూర్పు మల్లారెడ్డి, డా. ననుమాస స్వామి, డా. [[కాసుల ప్రతాపరెడ్డి]], [[జూపాక సుభద్ర]], [[జూలూరి గౌరీశంకర్]], డా. గండ్ర లక్ష్మణ్ రావ్, జాజుల గౌరీ లాంటి వారెందరో సభా నిర్వాహకులుగా వ్యవహరించారు. ఈ తొలిపొద్దు దాదాపు 1100 సం.ల తెలుగు సాహితీ చరిత్రలో అధిక సంఖ్యాక కవుల కవితా సంకలనంగా అరుదైన రికార్డును సొంతం చేసుకుంది. ఈ కవితా సంకలనంలో మొత్తం 442 మంది కవుల కవితలు చోటు చేసుకొని ఈ రికారు సుసాధ్వం చేయటం జరిగింది. ఒకే కవితావస్తువుతో వచ్చిన కవితా సంకలనాలలో అతిపెద్ద సంకలనం ఇదే. తెలంగాణ అనే థీమ్ మీదే ఈ తొలిపొద్దులోని కవితలన్నీ ఉండటం విశేషం. తొలిపొద్దు'లో మొత్తం 442 మంది కవుల కవితలు చోటు చేసుకోగా వాటిలో 366 మంది కవులు, 76 మంది కవయిత్రుల కవితలు ఉన్నాయి. 'తొలిపొద్దు తెలుగు సాహితీ ప్రస్థానంలో ఓ మైలు రాయిగా నిలిచిపోదగిన స్థాయిని సాధించింది. ఈ తొలిపొద్దుకి రూపకల్పన చేసింది తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకులు [[మామిడి హరికృష్ణ]], మంత్రి [[అజ్మీరా చందులాల్]], ప్రభుత్వ సలహాదారుడు డా. [[కె.వి. రమణాచారి]] ఐ.ఎ.యస్ (రి), సాంస్కృతిక సారథి అధ్యక్షుడు [[రసమయి బాలకిషన్]], ప్రభుత్వ కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]] ఐ.ఎ.యస్.లు సహకారం అందించారు. == పుస్తక ఆవిష్కరణలు == # 2016, జూలై 26న తెలంగాణ సాంస్కృతిక భాషా శాఖ, [[తెలంగాణ రచయితల సంఘం]] వరంగల్ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పొట్లపల్లి శ్రీనివాసరావు అధ్యక్షతన [[హన్మకొండ]]లోని అశోక హోటల్‌లో తెలంగాణరాష్ట్ర సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]] తొలిపొద్దు పుస్తక [[ఆవిష్కరణ]] చేశారు.<ref name="కళలకు సజీవ తార్కాణం ఓరుగల్లు">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=నయీంనగర్|title=కళలకు సజీవ తార్కాణం ఓరుగల్లు|url=https://www.ntnews.com/districts/warangal/కళలకు-సజీవ-తార్కాణం-ఓరుగల్లు-25-592470.aspx|accessdate=27 July 2016}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="అద్భుత కవితా సంకలనం 'తొలిపొద్దు'">{{cite web|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|first1=వరంగల్ కల్చరల్|title=అద్భుత కవితా సంకలనం 'తొలిపొద్దు'|url=http://epaper.andhrajyothy.com/887450/Warangal/27.07.2016|accessdate=27 July 2016|archive-date=27 జూలై 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727141517/http://epaper.andhrajyothy.com/887450/Warangal/27.07.2016|url-status=deviated|archivedate=27 జూలై 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160727141517/http://epaper.andhrajyothy.com/887450/Warangal/27.07.2016}}</ref> # 2016, ఆగస్టు 22న తెలంగాణ సాంస్కృతిక భాషాశాఖ, హరిదా రచయితల సంఘం, తెలంగాణ రచయితల సంఘం ఆధ్వర్యంలో పొట్లపల్లి శ్రీనువాస్ అధ్యక్షతన [[నిజామాబాద్]] లోని లోని కేర్ డిగ్రీ కళాశాలలో తెలంగాణరాష్ట్ర సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]] తొలిపొద్దు పుస్తక ఆవిష్కరణ చేశారు.<ref name="నిత్య చైతన్య శక్తి.. తెలంగాణ కవిత్వం">{{cite news|last1=Namasthe Telangaana|first1=NIZAMABAD NEWS|title=నిత్య చైతన్య శక్తి.. తెలంగాణ కవిత్వం|url=https://www.ntnews.com/districts/nizamabad/నిత్య-చైతన్య-శక్తి-తెలంగాణ-కవిత్వం-23-599616.aspx|accessdate=23 August 2016|date=23 August 2016}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == తొలిపొద్దులో రాసిన కవులు - వారి కవితలు == {{colbegin}} # [[అఫ్సర్]] (కొన్ని నిమిషాలు) # అనుముల ప్రభాకరాచారి (తెలంగాణ పండుగ ఇది) # [[అన్వర్]] (పోరాటమే కాదు సంబురమూ కావాలి) # [[అన్నవరం దేవేందర్‌]] (సొగసు) # అన్వేషి (సంబురాలు) # [[అనిశెట్టి రజిత]] (కనుపాపల కనురెప్ప కాళోజీ) # అమరవాది కల్యాణ చక్రవర్తి (బతుకమ్మ) # అంబటి నారాయణ (తెలంగాణ పల్లె) # [[అంబటి వెంకన్న]] (మంది మాటలు నమ్మితె ఇల్లాగమైతది) # అంబట్ల రవి (ప్రణమిల్లుతున్నది ఈ జగం) # అమ్మంగి కృష్ణారావు (మన తెలంగాణ) # [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]] ( పోరాట పతాక) # ఆకుల సుష్మ (ఇగురంగా) # ఆడెపు లక్ష్మణ్ (తెల్లంగి) # ఏ. ఆంజనేయ ప్రసాద్ (తెలంగాణ సంబురం) # [[ఆశారాజు]] (సరిగ్గా పదకొండు గంటల రాత్రి) # ఎ.బి.జె. సత్యంసాగర్ (పోశమ్మ తల్లి) # ఆనంద్ విరించి (ఎవడురా..!) # ఏ. జ్యోతి (నా రేపటి తెలంగాణ) # ఎ. సూర్య ప్రకాష్ (మంత్రముగ్ధం) # ఆచార్య [[అనుమాండ్ల భూమయ్య]] (తెలంగాణ తల్లి) # ఆచార్య [[ఎస్వీ సత్యనారాయణ]] ( సమరగీతం) # ఆచార్య బన్న అయిలయ్య (తొలి అడుగువేసాక) # ఆచార్య [[సి. నారాయణరెడ్డి]] (క్రమ పరిణామాలు) # ఆచార్య డి.యం. రవిప్రసాద్ (టాలెంటెడ్ తెలంగాణ) # ఆచార్య జి. చెన్నకేశవ రెడ్డి (ఇంతకన్నా సంబురం యూడుంటది) # ఆచార్య జ్యోతిరాణి (అక్షరాంజలి) # ఆచార్య [[కోవెల సుప్రసన్నాచార్య]] (నా తెలంగాణా తల్లి) # [[ఆచార్య మసన చెన్నప్ప]] (అందుకో దండములు) # ఆచార్య [[ఎన్. గోపి]] (మళ్ళీ విత్తనంలోకి) # ఆచార్య [[ననుమాస స్వామి]] (తంగేటి పూలలో నా తెలంగాణ) # ఆచార్య పి. లక్ష్మీనారాయణ (భువనగిరి ఖిల్లా) # ఆచార్య [[రామా చంద్రమౌళి]] (తెలంగాణా ఇప్పుడు దూసుకుపోతున్న క్షిపణి) # ఆచార్య [[రావికంటి వసునందన్]] (మన తెలంగాణ తల్లి) # ఆచార్య టి. మోహన్ సింగ్ (పాలమూరు కవిత) # ఆచార్య [[వెలుదండ నిత్యానందరావు]] (ఆనందాల హరివిల్లు) # [[ఆచార్య ఫణీంద్ర]] ('ప్రకృతి'కి సీమంతము) # బల్లా సరస్వతి (అభివృద్ధి) # బూడిద అరుణ్ గౌడ్ (తెలంగాణ వెలుగులు విరజిమ్మాలి) # బండారి రాజ్ కుమార్ (నా తెలంగాణ కోరిక) # బండ అరుణారెడ్డి (విజయోత్సవాల స్ఫూర్తి) # బండి ఉష (తెలం'గానం') # బి. కళాగోపాల్ (అడవిపూల ఆత్మసౌందర్యం) # బి. నరసింగరావు (రాజర్షి దేహాంతం) # బి. పద్మజ రమణ ( ఆనందాల హేల) # [[బిల్ల మహేందర్]] (కొత్త చిగురు) # బి. శ్రీమన్నారాయణచారి (పిడికిలి పొద్దు) # బుర్రా తిరుపతి (పునాసలో అమాస బతుకు) # బి. హరిరమణ (మేధోమథనం) # బి. సత్యనారాయణ (తెలంగాణ ఉద్యమం) # బూర రాజశేఖర్ రావు (పుడమి పుణ్యం) # బూర్ల వెంకటేశ్వర్లు (జయం) # బైరపాక స్వామి (నా తెలంగాణ కోటి కాంతుల వీణ) # బోధనం నర్సిరెడ్డి (గుండెల్ల కొలిమి బుట్టె) # బెంకి రాఘవేందర్ రెడ్డి (మనసు నిండా) # బైరోజు శ్యాంసుందర్ (మగువల వరదాయి) # బైరోజు చంద్రశేఖర్ (ఆనాటి జ్ఞాపకం) # చరణ్ దాస్ (కొత్త పొయి) # [[చిక్కా రామదాసు]] (ఆకాంక్ష) # చిక్కా శంకర్ (ఆశయమే మన బలం) # చిలివేరి రాజారాం (ధీరుడు) # చైతన్య ప్రకాశ్ (చిత్రం) # సి.హెచ్. ఆంజనేయులు (తెలతెలవారిన తెలంగాణ) # సి.హెచ్. ప్రకాశ్ ( గుండెగోస) # సి.హెచ్. మధు (ఇది శత్రువు నవ్వు) # సి.హెచ్. ఉషారాణి (నిర్మల్ బొమ్మల కొలువు) # [[చిందం ఆశన్న]] (నా తెలంగాణ) # డప్పోల్ల రమేష్ (సోపతి తీపి గుర్తుల మోపు) # డబ్బికార్ సురేందర్ (ఆత్మ గౌరవం) # డా. అగ్రహారం ఛందోజిరావు (ఎప్పట్లాగే అనుకున్నా) # డా. [[అడువాల సుజాత]] (ఓ యువతా మేలుకో) # డా. అమ్మంగి వేణుగోపాల్ (ప్రాంతదర్శి) # డా. [[అయాచితం నటేశ్వరశర్మ]] (తొలి వసంత ఫలం) # డా. ఆర్. కమల (ఇల్లలుకంగనే పండుగ కాదురా..!) # డా. [[కపిలవాయి లింగమూర్తి]] (తెలంగాణ వైభవం) # డా. కలువకుంట రామకృష్ణ (నేలమీది పూల సింగిడి ) # డా. [[ఎండ్లూరి సుధాకర్]] (ఆత్మకథ) # డా. ఎం. పురుషోత్తమాచార్య (రేపటి హరివిల్లు) # డా. ఎ. జయంతి (బుద్ధిగా మసులుకోమంటున్నాం) # డా. ఏనుగు నర్సింహారెడ్డి (గాయం) # డా. [[కాసుల లింగారెడ్డి]] (ఇడుపు కాయితం) # డా. కాసర్ల నరేశ్ రావు (పోరాటం) # డా. కాంచనపల్లి (కల ఇంకా మిగిలే ఉంది) # డా. కూర్మాచలం శంకరస్వామి (కల సాకారమైన వేళ) # డా. [[కూరెళ్ల విఠలాచార్య]] (ఆశంస) # డా. కె. జ్యోత్న ప్రభ (తొలి వేకువ పొద్దులు) # డా. కొమర్రాజు రామలక్ష్మి (మా గుండెల్ల నీవు) # డా. గంటా జలంధర్ రెడ్డి ( నేను కలలు కంటున్న తెలంగాణ) # డా. [[గండ్ర లక్ష్మణరావు]] (తెలంగాణ హేల!) # డా. గుడికాడి ఆంజనేయులు (బంగారు తెలంగాణ) # డా. చక్రవర్తుల లక్ష్మీనర్సమ్మ (రేపటి తెలంగాణ) # డా. చింతల ప్రవీణ్ కుమార్ (మరణంలేని మట్టి) # డా. చెమన్ (స్వేచ్ఛా ఖడ్గదారి) # డా. [[జనువాడ రామస్వామి]] (అంతరంగం) # డా. జి. నరేందర్ రెడ్డి (తెలంగాణ తల్లి చిగురించిన ఆశ) # డా. [[జె.బాపురెడ్డి]] (తెలంగాణ రాష్ట్ర పిత) # డా. టి. గౌరీశంకర్ (బోన్సాయి పాపాయి) # డా. టి.వి. భాస్కరాచార్య (మంచిరోజులు వచ్చాయమ్మా) # డా. తక్కెళ్ళ బాలరాజు (భళారే!) # డా. తాడూరి వెంకట నర్సయ్య (అందరి తెలంగాణ కావాలి) # డా. తూర్పు మల్లారెడ్డి (వి'జయ' శిఖరం) # డా. తిరునగరి (తంగేడు పువ్వంటే) # డా. [[తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య]] (ఓ తంగేడుపువ్వా..!) # డా. తండు కృష్ణ కౌండిన్య (పరమార్థం) # డా. దామెర రాములు (తెలంగాణలో కాశ్మీరయానం) # డా. [[దేవరాజు మహారాజు]] (క్షణాల వెంట దిగంతాలకు) # డా. లింగంపల్లి రామచంద్ర (రేపటి తెలంగాణ) # డా. [[నాళేశ్వరం శంకరం]] (తొలి తెలుగు జీవనది) # డా. [[నందిని సిధారెడ్డి]] (ఊరి నెత్తురు) # డా. [[నలిమెల భాస్కర్]] (గది) # డా. [[పత్తిపాక మోహన్]] ('యాది' రెడ్డి) # డా. [[పసునూరి రవీందర్]] (పేగు బంధం) # డా. పులిపాటి గురుస్వామి (తీపి తపన) # డా. పిల్లలమర్రి రాములు (మగ్గం) # డా. పి. సరళ (పల్లె తల్లి పసిడి నవ్వులు) # డా. పోరెడి రంగయ్య (అసలు జాడ) # డా. మల్లేశ్ బలాష్టు (తెలంగాణ వెలిగిపోతది) # డా. బాణాల శ్రీనివాసరావు (ఫినిక్స్ తెలంగాణ) # డా. బుక్కా బాలస్వామి (అమరవీరులకు కవితానీరాజనం) # డా. [[బండారు సుజాత శేఖర్]] (బండ ప్రాణం) # డా. [[భీంపల్లి శ్రీకాంత్]] (ఉద్యమగళం) # డా. [[బెల్లంకొండ సంపత్ కుమార్]] (కలల కౌగిలి) # డా. బెల్లి యాదయ్య (శాస్త్ర వాక్యం) # డా. బెజుగామ రామమూర్తి (ఒక సాకార స్వాప్నిక సంతకం) # డా. మడికొండ శ్యాంసుందర్ (ధ్యేయం) # డా. మడికొండ ప్రవీణ్ కుమార్ (స్వేచ్ఛ) # డా. మల్ల అంజయ్య శతావధాని (నా తెలంగాణం) # డా. యస్. చెల్లప్ప (విజయచరిత్ర) # డా. ఎస్. రఘు (పునర్నిర్మాణం) # డా. యం. లక్ష్మణాచార్యులు (జయ్ బోలో) # డా. పల్లా రత్నాకర్ (సంతోష సంబురాలు) # డా. [[రాపోలు సుదర్శన్]] (ప్రక్షాళన) # డా. రూప్ కుమార్ డబ్బీకార్ (ఇసుకదారుల్లో వెలుగురేఖలు) # డా. [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]] (కవిత-భవిత) # డా. వాణి దేవులపల్లి (మా వూరి చెరువు) # డా. వి.ఆర్ శర్మ (నేల వెన్నెల కాయని) # డా. విప్లవ్ దత్ శుక్లా (ఊరు యూదికొస్తది..!) # డా. వి. శంకర్ ( అక్షర సైనికులం కావాలి) # డా. వి. త్రివేణి (తెలంగాణ తొలి కిరణం) # డా. వెలుదండ సత్యనారాయణ (చదువుకోకపోయినా సరే!) # డా. [[వెలిచాల కొండలరావు|వెల్చాల కొండలరావు]] (మాటిద్దామా ఈ రోజు?) # డా. వెంకన్నగారి జ్యోతి (వీడు భూముల పూచు తంగేడు పూలు) # డా. శంకరమంచి శ్యాంప్రసాద్ (తెలంగాణ పరిమళం) # డా. శాస్రులు రఘుపతి (అర్థప్రదాయిని) # డా. సమ్మన్న ఈటెల (ప్రగతి కేతనం) # డా. సుంకిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి (ఉత్సవం) # డా. సి.హెచ్. ఆంజనేయులు (మా తెలంగాణం మాగ్గావాలి) # డా. [[యాకూబ్]] (శాంతి ప్రవచనం) # డా. యల్లంభట్ల నాగయ్య (చూస్తున్నాం ఆశగా) # డా. [[దిలావర్‌ మహ్మద్‌|దిలావర్]] (ముల్కీ) # దాసరాజు రామారావు (మనిషి కళ తప్పిండు) # డి. నిఖిత (ఆకాంక్ష) # డి. రమాదేవి (తెలంగాణ జెండా) # దండ్రె రాజమౌళి (ఆశనే శ్వాసగా) # దార్ల రామచంద్ర (వ్యవసాయమే మనిషి జీవననాదం) # [[దాసరి వెంకటరమణ]] (బంగారుబాట) # దాసరి రంగ (సర్వం తెలంగాణం) # దాసోజు జ్ఞానేశ్వర్ (రైతులదే తెలంగాణ) # [[ద్యావరి నరేందర్ రెడ్డి]] (ఊర చెరువు) # దామరకుంట శంకరయ్య (కావాలి! మారాలి! రావాలి!) # ధాత్రిక సాయి రఘునాథ్ చరణ్ (ఉషస్సు) # దెంచనాల శ్రీనివాస్ (భస్మ సారంగి) # దేవులపల్లి రమేష్ (పువ్వుల మహత్యమది) # దేశపతి శ్రీనివాస్ (తెలంగాణ చెరువు తీరు) # [[దోరవేటి]] (అమ్మ! నిన్ను దలంచి మ్రొక్కెదన్) # ఇరువెంటి వెంకటేశ్వర శర్మ (మన గొంతులు సవరించుకుందాం) # ఇ. వెంకటేష్ (మౌనం మాట్లాడుతోంది) # ఎడవెళ్ళి అనిల్ రెడ్డి (మన చెరువు) # ఎడమ రాంరెడ్డి (ఆశ్వీర్వాద పత్రం) # ఎన్నవెళ్లి రాజమౌళి (మన్ను మిన్ను ఏకమై) # [[ఎలనాగ]] (అపురూప సామాగ్రి) # ఎలుగేటి దేవదాస్ (సుభాషితాలు) # ఏలేశ్వర నాగభూషణాచార్య (లోతైన జీవితం) # ఏలేశ్వరం వెంకటేశ్ (బంధం తెర్లు కావద్దు) # ఏనుగు సత్యనారాయణరెడ్డి (తెలంగాణ మహారథం) # గడీల సుధాకర్ రెడ్డి (జెజ్జెనకరె జన తెలంగాణ) # గజ్జెల శ్రీనివాస్ గౌడ్ (ధూంధాం - తెలంగాణ) # గజవెల్లి నర్సయ్య (చొక్కమై అతిశయించే) # [[గన్ను కృష్ణమూర్తి]] (బాగుండును! బాగుండును!) # [[గరిశకుర్తి శ్యామల]] (నా తల్లి తెలంగాణ!) # గరిశకుర్తి రాజేంద్ర (పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం) # గసికంటి సంజీవ్ (ఆకాంక్షల తెలంగాణ) # గాజుల శ్రీధర్ (వర్తమానం) # గాజ్ పూర్ నాగయ్య (తంగేడు పువ్వు) # గాదె వెంకటేష్ (కవి - ప్రతిపక్షం) # గుడిపల్లి నిరంజన్ (మట్టి స్వప్నం) # గురిజాల రామశేషయ్య (విజయ గీతం) # గుముడాల చక్రవర్తి గౌడ్ (నవ తెలంగాణ) # [[గోరటి వెంకన్న]] (పాట) # గోర్ల బుచ్చన్న (తెలంగాణాచ్చి ఏడాది) # గోపగాని రవీందర్ (బతికించే తెలంగాణ) # గోశిక్ నరహరి (నా భాష మంజీరనాదమై) # జి. అనసూయ (మనసుకు చికిత్స) # జి. అశ్విని (రైతు దుఃఖం) # జి.ఆర్. కుర్మే (తెలంగాణ...మరో సింగపూర్!) # జి. బాలసరస్వతి (విరిమాలిక) # జి. విజయస్వామి (మబ్బులు తొలగిన చంద్రుడు) # జి. నర్సింహస్వామి (నాలోకి చూసుకుంటూ) # జి. వెంకటేశ్వర్లు (వాళ్ళ మీద నాకు గురి) # ఘనాపురం దేవేందర్ (గిట్లజేద్దం) # హలావత్ సీత్లానాయక్ (చైతన్యపు జెండా) # హిమజ (సంధికాలం) # [[ఐతా చంద్రయ్య]] (వేల సంవత్సరాల వెలుగు) # జనజ్వాల (సంబరాలంటే) # [[జలజం సత్యనారాయణ]] (వేయి పూలు వికసించనీ!) # జ్వలిత (అవసరమైన ప్రశ్న) # [[జాజుల గౌరి]] (చైతన్య తెలంగాణా) # జీవనరాధ (నవప్రస్థానం) # [[జూకంటి జగన్నాథం]] (సైబర్ ప్రయాణం) # [[జూపాక సుభద్ర]] (దుక్కాల్ని దున్ని పోసుకున్న తొక్కుడు బండ మావ్వ) # [[జూలూరు గౌరీశంకర్]] (నా నేలమీద ప్రవహించవే గోదావరి) # జూపూడి జిగీష (నమెూ! నమో! నవ తెలంగాణ) # జె. రామకృష్ణరాజు (గజల్) # జోగు అంజయ్య (ముఖారవిందం) # కనుకుంట్ల వెంకటేశ్వర్లు (బంగారు వన్నె) # కట్టా భగవంతరెడ్డి (యుద్ధం) # కపిలవాయు వెంకటేశ్వర్లు (సంకల్పం) # కసువోజుల రాజేశ్వరి (స్వ తెలంగాణ స్వరం) # కందాలై రాఘవాచార్య (చెరువు పూజ) # కందుకూరి శ్రీరాములు (వ్యవకలనం) # కంకణాల రాజేశ్వర్ (తెలంగాణ వైతాళికులు) # కమలేకర్ నాగేశ్వర్ రావు ('విజయ' తెలంగాణ) # కమలేకర్ రామచందర్జీ రావు (విజయోత్సవ హారతి) # కమలేకర్ డాగోజీరావు (బంగారు తెలంగాణ) # కమలేకర్ శ్యామ్ ప్రసాద్ రావు (తెలంగాణ జయహో!) # కరిపె రాజ్ కుమార్ (స్మృతిగీతాలు) # కాచాపురం పాపేశ్వర శర్మ (సమైక్యతా గీతం) # కాల్వ వేణుగోపాల్ (వజ్రాల తెలంగాణ) # కారం శంకర్ (మళ్ళీ వసంతంలోకి) # [[కాసుల ప్రతాపరెడ్డి]] (ఇలాగే) # కాంచనపల్లి రాజేంద్రరాజు (కొన్ని నినాదాలంతే) # కుమ్మరి భిక్షపతి (తెలంగాణ) # [[కూకట్ల తిరుపతి]] (ఎలిమి) # కూజ సుష్మ (తెలంగాణం) # కూరపాటి మోహన్ (సంబురంతోని కండ్లల్ల నీల్లు రావాలె) # కృష్ణ మణి (సీటు మిక్షర్) # కె.ఎ.ఎల్. సత్యవతి (జల్దిన మన కండ్లు జూడాలె) # కె.ఎస్. అనంతాచార్య (మహోపకారి) # కె. లక్ష్మణ్ గౌడ్ (తపోయజ్ఞం) # కె. ప్రభాకర్ (అస్పష్ట మనోహరుడు) # కె. సిరిచందన (మృగత్వం) # కే. విజయ నర్సింహారావు (మా ధరణి తెలంగాణ) # కే.వి.యల్. (ప్రపంచీకరణ నాగరికత) # కొత్తశంకర్ రెడ్డి (జయహో తెలంగాణ) # కొల్లాపురం విమల (చెరువు) # [[కొలిపాక శోభారాణి]] (తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ) # కొమరవెల్లి అంజయ్య (తవ్వకం) # కోటం చంద్రశేఖర్ (ఇదిగో నవలోకం) # [[కోట్ల వెంకటేశ్వరరెడ్డి]] (ఒక్క అడుగుతోనే) # కోమటిరెడ్డి బుచ్చిరెడ్డి (ధీరులకు మొగసాల) # కొండ రవీందర్ (కనురెప్పల మాటున) # కొండపర్తి భాస్కరాచారి (ఎగతాళి నెదిరించి) # [[కొండపల్లి నీహారిణి]] (దీపశిఖ) # కొండి మల్లారెడి (చెరువుతల్లి) # [[కోడూరి విజయకుమార్]] (ఒక ప్రేమలేఖ) # లింగాల రాజ సమ్మయ్య (సమ్మక్క తెలంగాణ) # లెనిన్ శ్రీనివాస్ (రక్తం చిందని యుద్ధ విజయం) # మడిపలి రాజ్ కుమార్ (మూడోకన్ను మూయొద్దు) # మడిపల్లి హరిహరనాథ్ (విజయ దుందుభి) # [[మడిపల్లి భద్రయ్య]] (తెలంగాణ వైశిష్ట్యం) # మధుకర్ వైద్యుల (భవిష్యత్ తెలంగాణ) # మద్దికుంట లక్ష్మణ్ (నీటికళ) # మద్దెర్ల రమేశ్ (వర్ధిల్లు తెలంగాణ) # మల్యాల మనోహరరావు # మహ్మద్ కుర్షీద్ పాష (మల్లెలాంటి మనుషులం) # మహ్మద్ ఖాజా మైనద్దీన్ (పునర్నిర్మాణం) # మహమ్మద్ జూబర్ అలీ ఖాన్ (తెలంగాణ గీతం) # మహమూద్ పాషా (ఆహార భద్రత కార్డు) # మహ్మద్ వలి హుస్సేన్ (బాటల వైపు) # మహ్మద్ హనీఫ్ అలీ (రచయిత) # మడికొండ శ్రీనివాసారావు (మా ఊరే-ఈ కవులందరి చిరునామా!) # మరికంటి (తంగెడుపూలు!) # మండల స్వామి (గుండె దరువు) # మందుల పరమాత్మ (ఆత్మల సాక్షిగా) # మణి కె (నా కల బంగారు తెలంగాణ) # [[మాడిశెట్టి గోపాల్]] (శ్రీకారం చుడదాం) # మామిడి కొండల్ రెడ్డి (నా తెలంగాణ) # [[మామిడి హరికృష్ణ]] (ఫ్యూజన్ షాయరీ) # మిట్టపల్లి పరశురాములు (విజయలక్ష్మి) # మియాపురం శ్రీనివాస్ పూడూర్ (రేపటి తెలంగాణ) # మిర్యాల లలిత (అమృత కలశాన్ని అందిద్దాం) # ముక్కెర సంపత్ కుమార్ (జాతిగీతం) # మునాస వెంకట్ (పూడిక తీస్తే పుత్తడే) # మెర్సీ మార్గరెట్ బోడ (నాన్న నవ్విన నవ్వు) # మొగిలి వెంకట నర్సింహ్మరెడ్డి (బానిస బతుకులు వద్దు) # మొగిలి శ్రీనివాసు (ఐదు) # మొగిలి స్వామిరాజ్ (అగ్రస్థానం) # మోత్కూరి అశోక్ కుమార్ (నజర్) # డా. మోత్కూరి మాణిక్యరావు (కవితాంజలి) # మోహన్ రుషి (సాల్ గిరా ముబారక్) # [[మౌనశ్రీ మల్లిక్]] (సుప్త చేతనత్వం నుండి) # ఎం. జలజారాణి (అమ్మకు నీరాజనం) # యం. శ్రీరాములు (పెరుగుతున్న ముప్పు) # యం. త్రివిక్రమ శర్మ (చిదిమేసినా చిరుప్రాణమా) # నక్క హరికృష్ణ (చిగురించిన చెట్టు తంగేటి చెట్టు) # నరాల సుధాకర్ (నైటింగేల్) # నాగరాజు రామస్వామి (స్వర్ణ తెలంగాణ) # నాగారం వనిత (రైతు బ్రతుకు) # నాగారం బాల్ రాం (ఆశల ఇంద్రధనస్సు) # నన్నపురాజు విజయశ్రీ (అన్నయ్య) # [[నందిగామ నిర్మల కుమారి]] (అనుబంధం) # నామని సుజనాదేవి (ప్రభంజనం) # నారాయణస్వామి (బిడ్డలారా) # నాంపల్లి సుజాత (మలినం) # ఎన్. నరసింహశర్మ (సింహగర్జన) # నిసార్ (చెరువులు-కుంటలు) # నిఖిలేశ్వర్ (కోల్పోయిన వాటి గురించి..!) # [[నెల్లుట్ల రమాదేవి]] (మీరే) # వేరోజు రమేష్ (తెలంగాణ తొలి కర్తవ్యం) # ఎన్వీ రఘువీర్ ప్రతాప్ (విజయధ్వజం) # ఎన్. హరిప్రియా గిరిధర్ రావు (తెలంగాణ మధురఫలం) # ఒద్దిరాజు ప్రవీణ్ కుమార్ (నీటి జ్ఞాపకం) # ఓదెల వెంకటేశ్వర్లు (పచ్చని చెట్లు) # ఓరుగంటి పురుఫోత్తం (గర్జిస్తుండాలే) # పట్టాల అశోక్ (తెలంగాణ స్కృతి చిహ్నాలు) # పడాల రామారావు (హృదయం తిరగబడ్డది) # పరమాత్మ (తంగెడు పూ కల) # పర్కపెల్లి యాదగిరి (నవశిశువు) # పలస వెంకటేశ్వర్లు (నా తెలంగాణ) # పల్లి నల్లనయ్య (మంగలోళ్లు) # [[పిట్టల రవీందర్]] (గోదావరి నదీలోయలో) # పంజాల ఐలయ్య (తండేడు పూలు నవ్వులు విరజిల్లాయి) # పిన్నంశెట్టి కిషన్ (తొలిపొద్దు పొడిచింది! పెనుచీకటి వదిలింది!!) # పి. జగన్ మోహనరావు (తెలంగాణ చంద్రుని వెలుగులు) # పి. పద్మ (కోటి నోముల బతకమ్మ) # [[పున్న అంజయ్య]] (చేయూత) # పులి జమున (తెలంగాణ నిత్య వసంతమై నిలవాలి) # పెరుమాళ్ళ ఆనంద్ (ఇక ఆత్మ నిబ్బరమే) # పెద్దూరి వెంకటదాసు (బ్రహ్మరథం) # పెందోట వెంకటేశ్వర్లు (ఇక భవిత మనదే) # పొట్లపల్లి శ్రీనివాసరావు (మానవీయ సంబురం) # పొద్దుటూరి మాధవీలత (తడియారని జ్ఞాపకం) # పోతన జ్యోతి (శిరసెతిన తెలంగాణం) # పొన్నాల బాలయ్య (నైద్యం) # పొన్నం రాజయ్య గౌడ్ (భాగ్యనగరం) # పొన్నం రవిచంద్ర (దీవించవే దయతో) # ఆర్. విద్యాసాగర్ రావు (మీరు పెద్దవారు) # ఆర్. చెన్నయ్య (బతుకమ్మ పాట) # రమాదేవి దేశ్ ముక్ (రేపటి తెలంగాణ భవిష్యత్) # రమావత్ దస్రునాయుక్ (బంగారు తెలంగాణ అవుతుంది) # రవీణచవాన్ (దశావతారం మా తెలంగాణా) # రాజీవ (నువ్వొచ్చినావే) # రుద్రారం శ్రీనివాస్ రెడ్డి (తంగేడుపువ్వు) # రాంచందర్ భీవంశీ (చెరసాల విముక్తి) # రాజారాం ప్రకాశ్ (నేడే తెలంగాణ) # రామాచారి బంగారు (ఆత్మలను అముకున్న వారు) # రామడుగు నర్సింహాచార్యులు (తెలంగాణ రాష్ట్ర జెండా ప్రార్థన) # రామానుజం సుజాత (రేపటి ఆవిష్కరణం) # రేడియమ్ (వార్షికాభినందన) # రేళ్ల శ్రీనివాస్ (మన తెలంగాణ) # ఎస్. వేణుశ్రీ (ఎదురు నిలువు) # యస్.పి. అన్నపూర్ణ (తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావ దినోత్సవం) # శారదా హన్మాండ్లు (బతుకు పుస్తకం) # శిక గణేష్ (ఆ గాజులు మాకొద్దు) # శ్రీపెరంబుదూరు నారాయణ రావు (జై తెలంగాణా శుభమస్తు) # [[శ్రీనివాస్ గద్దపాటి]] (కలవడ్డది) # శేషం సుప్రసన్నాచార్యులు (తెలంగాణ రోడ్లు) # [[శ్రీరామోజు హరగోపాల్]] (ఐదు) # సతీష్ అట్ల (ప్రగతిబాట పడదాం!) # సబ్బని లక్ష్మీనారాయణ (జయహో తెలంగాణ జయజయహో తెలంగాణ) # 'సమతశ్రీ' వల్లాల పరంధామ్ యాదవ్ (బంగారు తెలంగాణకు..!) # సస్యశ్రీ (తెలంగాణ సూర్యుడు) # సహచరి (స్వేచ్ఛాగీతం) # సామ లక్ష్మారెడ్డి (తెలంగాణ చరిత) # శ్రీరాములు (వీర కొమరం) # సిద్దగౌని సుదర్శన్ (బంగారు తంగేడు) # సిద్ధార్థ (నిద్ర కాంతి) # సిద్దినబోయిన వెంకట్ యాదవ్ (పాలపిట్ట) # సిద్దెంకి యాదగిరి (గెలిచిన కల) # సిరిసిల్లా గపూర్ శిక్షక్ (గళమెపుడూ) # సీతారాం ముదిరాజ్ (ఆకాంక్ష) # సుతారపు వెంకట నారాయణ (చెరువు) # సుదర్శన రెడ్డి కట్టా (ప్రేమ దీవెన (గజల్)) # సుప్పని సత్యనారాయణ (మాతృవందనం) # సుంకర రమేష్ (గడప గడపకు గంగమ్మ) # సూక్తిసాగర్ (సందాపురం బిచ్చయ్య) (ప్రార్థన) # సూరారం శంకర్ (కొత్తయుద్ధం) # సొన్నాయిల కృష్ణవేణి (బంగారు తెలంగాణ) # సంకెపల్లి నాగేంద్రశర్మ (ఇయ్యాలటి తెలంగాణా!) # సంతపురి నారాయణరావు (పట్టిందల్లా బంగారం కావాలె!) # సంపటం దుర్గాప్రసాదరావు (జయరథం) # సృజామి (బంగారు బ్రతుకమ్మ) # [[స్కైబాబ]] (ఐ) # [[షాజహానా]] (అలీఫ్ బే తే) # టి. నరేష్ (తెలంగాణ) # టి. లక్ష్మీ నారాయణ (నేను కోరుకుంటున్న రేపటి తెలంగాణ) # టింగిరికార్ వెంకటేష్ (జై తెలంగాణ) # తాయమ్మ కరుణ (బోనమెత్తాలి) # తాళ్ళూరి రాధ (నవ తెలంగాణం) # తిరుమల శ్రీనివాస్ ఆర్య (పాకురు బండ) # తిరునగరి దేవకీ దేవి (అభినవ ప్రసవ వేదన) # తిరునగరి సంధ్య (బంగారు తెలంగాణ) # సుజాత బండారి (స్వప్నలోకం) # తుడిమిళ్ళ భీష్మాచారి (తల్లీ నీకొందనం తెలంగాణ తల్లీ నీకొందనం) # తెలంగాణ రమేష్ బాబు (ఉద్యమ చంద్రుడు) # [[తెలిదేవర భానుమూర్తి]] (లాపతా) # తోడిశెట్టి పరమేశ్వర్ (రాష్ట్ర పునర్మిర్మాణ గీతం) # తోటపల్లి భూమన్న (జయహే) # తైదల అంజయ్య (నీటి గజ్జెల మోత) # తంగెళ్ళపల్లి కనకాచారి (ఉప్పెన) # [[ఉదారి నారాయణ]] (సొంత ఇల్లు) # ఊడుగుల వేణు (కేషియో ఆరిక్యులేటా) # ఉండ్రాల రాజేశం (తెలంగాణ సంబురాలు) # వద్దిరాజు నాగేందరరావు (తెలంగాణ కవి ఆనంద బాష్పాలు) # [[వఝల శివకుమార్]] (కల సాకారమయ్యే దాకా) # వడ్డెబోయిన శ్రీనివాసు (లాంగ్ లివ్ తెలంగాణ) # వనపట్ల సుబ్బయ్య (అమరవీరులకు గంధమెల్లాలి) # వల్లందాసు వెంకటేశ్ (సర్వేంద్రియాలు) # వరుకోలు లక్ష్మయ్య (చెరువు కల్పతరువు) # వరంగల్ శ్రీనివాస్ (త్యాగాల పూల బత్కవ్వ) # [[వారాల ఆనంద్]] (పాట-పాటగాడు) # వలస వెంకటేశ్వర్లు (నా తెలంగాణ) # వల్స పైడి (ఇది సాధ్యమే) # వల్లభాపురం జనార్ధన (జయ జయహే తెలంగాణ తల్లీ) # విద్వాన్ బైరపనేని పోతురాజు చౌదరి (గానము) # విజయ రాజం (నువ్వూ-నేను) # [[విరజాజి రామిరెడ్డి]] (పండుగ రోజు) # [[విలాసాగరం రవీందర్]] (కృషి వీరుల ఖాందాన్) # వి. రాఘవరావు (రఘుశ్రీ) (హృద్ భాష) # వి.పి. చందన్ రావు (లగ్గపిల్లు నా తెలంగాణ) # వి.ఆర్. విద్యార్థి (స్వాతంత్ర్యం సకల జనుల సంపద) # వెంకట్రామ నర్సయ్య కాజిపేట (కాజీపేట తంగేడు పూలు) # వి. భాస్కర్ (అల్లుకున్న బంధం- హైదరాబాదు!!) # వి. తేజశ్రీ (మహతి) తల్లీ బతకమ్మ!) # వీరేంద్ర కాపర్తి (నాయనమ్మ కల) # వురిమళ్ల సునంద (గెలుపు కేతనం ఎగిరిన రోజు) # వెంగలి నాగయ్య (సాప విలాపం) # వేంకట రాణాప్రతాప్ (అవతరణ) # [[వేణు సంకోజు]] (ఇంగితాల సారం) # మేముల సత్యనారాయణ (కదనానికి కాలుదువ్పు) # వేముగంటి మురళీకృష్ణ (జలజాతర) # వేముల ప్రభాకర్ (సర్దార్ పాపన్న) # వై. శివకుమార్ (తెలంగాణ – ఘనకీర్తి) # వైద్యం భాస్కర్ (నా యూస) # వంగర నరసింహారెడ్డి (పునరంకితం) # యడవెల్లి సైదులు (క్యాన్వాసు) # యడవల్లి శైలజ (సంబరాల తెలంగాణ). # యనగందుల దేవయ్య (త్యాగాలపంట) # యేరువ రత్నారెడ్డి (జై... తెలంగాణ...జయహో తెలంగాణ) # వై. రుక్మాంగద రెడ్డి (పేద ప్రేమ) # [[జింబో]] (తలమీద గౌరమ్మ). {{colend}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:కవితా సంకలనాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] [[వర్గం:2016 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:కవిత్వం]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] h2lcrsu551w5zj8d6e3zmvvr7s2mjet బోలోగ్నా విశ్వవిద్యాలయం 0 226898 4963651 4587372 2026-09-21T11:41:13Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1088 స్థాపితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963651 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = బోలోగ్నా యూనివర్సిటీ | native_name = Università di Bologna | latin_name = Universitas Bononiensis | image_name = Seal of the University of Bologna.svg | image_size = 150px | caption = | motto = ''Petrus ubique pater legum Bononia mater''<ref>''Charters of foundation and early documents of the universities of the Coimbra Group'', Hermans, Jos. M. M., ISBN 90-5867-474-6</ref> ([[లాటిన్]]) | mottoeng = St. Peter is the father of all places and Bologna the mother of the Law<br>సెయింట్ పీటర్ అన్ని ప్రదేశాల యొక్క తండ్రి, బోలోగ్నా చట్టం యొక్క తల్లి | established = {{circa}} 1088 | type = ప్రభుత్వ | endowment = | faculty = 2,850 | rector = ఫ్రాన్సిస్కో ఉబర్టిని | students = 82,363 | undergrad = 52,787 | postgrad = 29,576 | doctoral = | city = బోలోగ్నా | state = | country = ఇటలీ | campus = పట్టణ | free_label = Sports teams | free = [http://www.cusb.unibo.it/ CUSB] | affiliations = కోయిమ్బ్ర గ్రూప్, అట్రెక్ట్ నెట్వర్క్, మధ్యధరా విశ్వవిద్యాలయం సంఘం | website = {{URL|1=http://www.unibo.it/en|2=www.unibo.it}} | logo = }} [[File:Bologna-vista02.jpg|thumb|250px|right|బోలోగ్నా యొక్క ఒల్డ్ సిటీ సెంటర్ ఏరియా.]] '''బోలోగ్నా విశ్వవిద్యాలయం''' 1088 లో స్థాపించబడింది, ఇది ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి [[విశ్వవిద్యాలయం]], అత్యంత పురాతనమైనది.<ref>Nuria Sanz, Sjur Bergan: "The heritage of European universities", 2nd edition, Higher Education Series No. 7, Council of Europe, 2006, ISBN, p.136</ref> ఇది [[ఇటలీ]] లోని బోలోగ్నా లో ఉంది.<ref name=unibo>[http://www.unibo.it/Portale/Ateneo/La+nostra+storia/NoveSecoli.htm Nove secoli di storia] - Università di Bologna</ref> ఈ విశ్వవిద్యాలయానికి సంబంధించి దానియొక్క 11 పాఠశాలల్లో 85,500 మంది విద్యార్థులు ఉన్నారు.<ref name="campuses-and-structures schools">{{cite web | url=http://www.unibo.it/en/university/campuses-and-structures/schools | title=Schools | publisher=University of Bologna | accessdate=22 December 2015}}</ref> ఇది రావెన్న, ఫొర్లి, సిసెనా, రిమినిలలో [[క్యాంపస్]] లను, [[అర్జెంటీనా]] రాజధాని బ్యూనస్ ఎయిరెస్ లో శాఖ కేంద్రాన్ని కలిగివుంది..<ref name="campuses-and-structures">{{cite web | url=http://www.unibo.it/en/university/campuses-and-structures | title=Campuses and Structures | publisher=University of Bologna | accessdate=22 December 2015 | archive-date=14 మార్చి 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140314003410/http://www.unibo.it/en/university/campuses-and-structures | url-status=dead }}</ref> ==ప్రపంచ ర్యాంకింగ్స్== 2010 లో QS వరల్డ్ యూనివర్సిటీ రాంకింగ్స్<ref>{{cite web|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010/results|title=QS World University Rankings 2010 Results}}</ref> ప్రకారం బోలోగ్నా విశ్వవిద్యాలయం ప్రపంచంలో 176వ, ప్రపంచ చట్టంలో 32వ స్థానాన్నికలిగివున్నది. 2013 వరకు THE-QS [[ర్యాంక్|ర్యాంకింగ్స్]] యొక్క అవలోకనం: {| class=wikitable |- !సంవత్సరం !! ర్యాంక్ (మార్పు) |- |2005||159 |- |2006||207 ({{decrease}} 48) |- |2007||173 ({{increase}} 34) |- |2008||192 ({{decrease}} 19) |- |2009||174 ({{increase}} 18) |- |2010||176 ({{decrease}} 2) |- |2011||183 ({{decrease}} 7) |- |2012||194 ({{decrease}} 11) |- |2013||188 ({{increase}} 6) |- |2014||182 ({{increase}} 6) |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:విశ్వవిద్యాలయాలు]] [[వర్గం:బోలోగ్నా విశ్వవిద్యాలయం]] [[వర్గం:1088 స్థాపితాలు]] r2h7vv7ae82wbbbrd5d4vfqv3230lb5 వి. కె. కృష్ణ మేనన్ 0 243253 4963663 4644755 2026-09-21T11:50:45Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963663 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}}{{Infobox Indian politician | image= Krishna Menon.jpg | imagesize = | caption = |birth_name = వెంగలీల్ కృష్ణన్ కృష్ణ మేనన్ | birth_date ={{birth date|1896|5|3|df=y}} | nationality = భారతీయుడు | birth_place =[[కాలికట్]], [[మలబార్ జిల్లా]],<br>[[మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ]],<br>బ్రిటిష్ ఇండియా | death_date = {{death date and age|df=y|1974|10|6|1896|5|3}} | death_place = ఢిల్లీ | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | office = భారత రక్షణ మంత్రి | term_start = 17 ఏప్రిల్ 1957 | term_end = 31 అక్టోబరు 1962 | predecessor = [[కైలాష్ నాథ్ కట్జూ]] | successor = [[యశ్వంతరావు చవాన్]] | office2 = [[తిరువనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | term_start2 = 1971 | term_end2 = 1974 | office3 = [[మేదినీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మిడ్నాపూర్]] | term_start3 = 1969 | term_end3 = 1971 | office4 = [[ముంబై నార్త్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉత్తర ముంబై]] నుంచి లోక్‌సభ సభ్యుడు | term_start4 = 1957 | term_end4 = 1967 | office5 = భారతదేశం తరపున యునైటెడ్ నేషన్స్ రాయబారి | term_start5 = 1952 | term_end5 = 1962 | predecessor5 | successor5 | office6 = కేరళ నుంచి రాజ్యసభ సభ్యుడు | term_start6 = 1956 | term_end6 = 1957 | predecessor6 | successor6 | office7 = మద్రాసు రాష్ట్రం నుంచి రాజ్యసభ సభ్యుడు | term_start7 = 1953 | term_end7 = 1956 | predecessor7 | successor7 | office8 = యు. కె లోని భారత హై కమీషనర్ | term_start8 = 1947 | term_end8 = 1952 | predecessor8 = Position established | successor8 = [[బి. జి. ఖేర్]] |alma_mater = [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల|ప్రెసిడెన్సీ కాలేజ్]], [[చెన్నై]]<br>[[మద్రాస్ లా కాలేజ్]]<br> [[యూనివర్శిటీ కాలేజ్ లండన్]] <br>[[లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనమిక్స్]] | awards = [[పద్మ విభూషణ్]] (1954) | blank1 = Source | data1 = [http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/1262.htm Parliament of India] }} '''వెంగలీల్ కృష్ణన్ కృష్ణ మేనన్''' (1896 మే 3, – 1974 అక్టోబరు 6) భారత జాతీయవాది, దౌత్యవేత్త, రాజకీయ నాయకుడు. మొట్టమొదటి ప్రధాని [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]]కు అత్యంత ఆప్తుడుగా పేరు గాంచాడు. కొంతమంది ఒక దశలో ఇతనిని [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]] తర్వాత అంతటి శక్తివంతుడుగా అభివర్ణించారు. <ref name=autogenerated3>[http://www.cs.nyu.edu/~kandathi/vkkm1962.pdf Newyork University link] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120318032815/http://www.cs.nyu.edu/~kandathi/vkkm1962.pdf |date=18 March 2012 }}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=yQM4AAAAIAAJ&pg=PR6&dq=vengalil+landowner#v=onepage&q=vengalil&f=false |title=The Nayars today&nbsp;– Christopher John Fuller&nbsp;– Google Books |publisher=Books.google.com |date=30 December 1976 |accessdate=11 July 2012|isbn=9780521290913}}</ref> మేనన్ మంచి వక్తగా, తెలివైన వాడుగా, కరుకైన వాడిగా పేరు గాంచాడు. [[భారత దేశము|భారతదేశం]]లోనూ, పాశ్చాత్య దేశాల్లోనూ అతనిని పొగిడే వాళ్ళూ, విమర్శించే వాళ్ళు సమాన సంఖ్యలో ఉన్నారు. సమర్ధించే వారు అతనిని పాశ్చాత్య దేశాల ఆధిపత్య ధోరణిని వ్యతిరేకించి వారి స్థాయిని వారికి తెలియపరిచిన వాడిగా భావిస్తే,<ref>[http://www.colaco.net/1/NevrekarMenon.htm Vasant Nevrekar: Krishna Menon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903135905/http://www.colaco.net/1/NevrekarMenon.htm |date=2014-09-03 }}. Colaco.net.</ref> విమర్శించే పాశ్చాత్యులు మాత్రం అతనిని నెహ్రూను నడిపించే ''క్షుద్ర మేధావి'' గా అభివర్ణించారు.<ref>[http://www.outlookindia.com/article.aspx?234157 'Nehru's Evil Genius' | Sunil Khilnani]. Outlookindia.com.</ref> యుక్తవయస్సులో ఉండగా మేనన్ పెంగ్విన్ బుక్స్ సంస్థకు సంపాదకుడిగా పని చేశాడు. బయటి దేశాల్లో భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి ప్రాచుర్యం కల్పించాడు. [[లండన్]] లో ఇండియా లీగ్ ను స్థాపించడం ద్వారా యూకేలో పలుచోట్ల పర్యటించి భారతదేశానికి స్వతంత్రం ఇవ్వాల్సిన అవసరం గురించి జనం మద్ధతు కూడగట్టడానికి ప్రయత్నించాడు. [[సోవియట్ యూనియన్]] లాంటి శక్తివంతమైన దేశం నుంచి మద్ధతు రాబట్టగలిగాడు. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == మేనన్ లో ప్రస్తుతం [[కేరళ]]లో ఉన్న థలస్సేరి అనే ప్రాంతంలో, ఉన్నత వంశస్థులైన వెంగలీల్ కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి కోమత్ కృష్ణ కురుప్, తల్లి కోమత్ శ్రీదేవి కుట్టిలమ్మ ఇద్దరూ న్యాయవాదులే. తండ్రి కడతనాడు రాజు అయిన ఒర్లత్తిరి ఉదయవర్మ కుమారుడు కాగా తల్లి 1815 నుంచి 1817 వరకు [[ట్రావెన్‌కోర్|ట్రావెన్‌కూర్ సంస్థానం]]లో దివానుగా పనిచేసిన రామన్ మేనన్ మనవరాలు. మేనన్ కోళికోడ్ లోని జోమారిన్ కళాశాలలో చదువుకున్నాడు. 1918 లో మద్రాసులోని [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల|ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల]] నుంచి చరిత్ర, [[ఆర్థిక శాస్త్రం|ఆర్థికశాస్త్రం]]లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్|బి. ఎ]] పట్టా పుచ్చుకున్నాడు.<ref name=open.ac.uk>{{cite web |url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/krishna-menon |title=Krishna Menon |date=11 July 2017 |website=open.ac.uk |publisher=[[Open University]] |access-date=15 జూలై 2022 |archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2014 |archive-url=https://archive.today/20140226162358/http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/krishna-menon |url-status=dead }}</ref> మద్రాసు లా కళాశాలలో చదువుతుండగానే ఆయనకు [[దివ్యజ్ఞాన సమాజం|దివ్యజ్ఞాన సమాజాన్ని]] స్థాపించిన [[హెలీనా బ్లావట్‌స్కీ|మేడం బ్లావట్‌స్కీ]]తో కలిసి [[హోమ్ రూల్ స్వరాజ్యోద్యమం|హోం రూల్ ఉద్యమం]]లో పనిచేశాడు. బ్రదర్స్ ఆఫ్ సర్వీస్ అనే పేరుతో [[అనీ బిసెంట్]] ఏర్పాటు చేసిన బృందంలో ఒకడై 1924 లో ఇంగ్లండుకు ప్రయాణమయ్యాడు. === లండన్ లో === మేనన్ [[లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్]] నుంచి [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్]] పట్టా, లండన్ యూనివర్శిటీ నుంచి మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ పట్టా పొందాడు. లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ లో ప్రొఫెసర్ అయిన హెరాల్డ్ లస్కీ ఈయనను ఆయన దగ్గర చదివిన వారిలో అత్యుత్తమ విద్యార్థి అని పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web|url=http://asiantribune.com/news/2009/10/17/was-krishna-menon-sick-man-%E2%80%A6 |title=Was Krishna Menon A Sick Man .... |work=Asian Tribune |access-date=11 July 2012}}</ref> == స్మారకం == [[File:VK Krishna Menon 1997 stamp of India.jpg|right|thumb|264x264px|1997లో తపాలాశాఖ విడుదల చేసిన స్టాంపు]] 2006 లో వి. కె. కృష్ణ మేనన్ జీవితం, సాధించిన విజయాలకు గుర్తుగా ఒక సంస్థను ప్రారంభించారు. భారత్, ఇంకా ఇతర ఆసియా దేశాలలో విజ్ఞానశాస్త్రం, సాహిత్యం, ఆర్థిక శాస్త్రం, రాజకీయాలు, దౌత్య శాస్త్రం, మానవ హక్కులు మొదలైన రంగాలలో కృషి చేసిన వారిని సత్కరించడం దీని ప్రధాన ఆశయం.<ref name="HT">{{Cite web| url=http://www.hindustantimes.com/world-news/canadian-mp-to-be-conferred-with-vk-krishna-menon-award-2012/article1-916049.aspx| archive-url=https://web.archive.org/web/20140504224856/http://www.hindustantimes.com/world-news/canadian-mp-to-be-conferred-with-vk-krishna-menon-award-2012/article1-916049.aspx| url-status=dead| archive-date=4 May 2014| title= Canadian MP to be conferred with VK Krishna Menon award 2012| date=August 19, 2012|publisher=HT Media Limited|access-date=2013-11-15}}</ref> 2013 లో లండన్ లోని 30 లాంగ్‌డన్ పార్క్ రోడ్ లో ఇంగ్లీష్ హెరిటేజ్ వారు ఈయన పేరు మీదుగా ఒక నీలి ఫలకాన్ని ప్రతిష్టించారు.<ref name="EngHet">{{cite web| url=http://www.english-heritage.org.uk/discover/blue-plaques/search/menon-krishna-1896-1974|title=MENON, V. K. KRISHNA (1896–1974)|publisher=English Heritage| access-date=4 May 2014}}</ref> 1997 లో భారత తపాలా శాఖ ఆయన గౌరవార్థం ఒక తపాలా బిళ్ళ విడుదల చేసింది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{భారత రక్షణ మంత్రులు}} [[వర్గం:స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:1896 జననాలు]] [[వర్గం:1974 మరణాలు]] [[వర్గం:భారత తపాలా బిళ్ళపై ఉన్న ప్రముఖులు]] [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] 8d2ms5uzf0hd02aygze7a4xwbcxtvoz తెలంగాణ తేజోమూర్తులు 0 249254 4963226 4720122 2026-09-20T12:00:32Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963226 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = తెలంగాణ తేజోమూర్తులు | image = [[File:Telangana Tejomurthulu cover page.jpg|thumb|తెలంగాణ తేజోమూర్తులు పుస్తక ముఖచిత్రం]] | image_caption = | author = సంకలనం | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = జీవిత చరిత్ర | editor = [[మామిడి హరికృష్ణ]], విష్ణుభట్ల ఉదయ్ శంకర్ | publisher = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | release_date = డిసెంబర్ 17, [[2017]] | pages = 608 | isbn = 978-81-936345-7-8 | price = 950/- | ముద్రణ సంవత్సరాలు = డిసెంబర్, [[2017]] | ప్రతులకు = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | అంకితం = }} '''తెలంగాణ తేజోమూర్తులు''' పుస్తకం [[ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు - 2017]] వేడుకల సందర్భంగా [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] ద్వారా ప్రచురించబడింది.<ref>తెలంగాణ తేజోమూర్తులు, సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]], ప్రథమ ముద్రణ, డిసెంబర్ 2017.</ref> [[తెలంగాణ]] జాతిని జాగృతంచేసిన మహనీయులు, కవులు, పండితులు, కళాకారులు, సాహితీ సాంస్కృతిక మిత్రులు మొదలైన 153మంది జీవిత పరిచయ వ్యాసాలను ఇందులో పొందుపరచడం జరిగింది. ఈ పుస్తకాన్ని 2017, డిసెంబరు 17న [[హైదరాబాదు]]లోని ఎల్బీ స్టేడియంలో ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు వేడుకలలో మంత్రులు [[నాయిని నర్సింహారెడ్డి]], [[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]], [[సి. లక్ష్మా రెడ్డి]], ఇంద్రకరణ్‌రెడ్డి, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ చైర్మన్ [[నందిని సిధారెడ్డి]], ఎమ్మెల్సీ [[కర్నె ప్రభాకర్]], తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]]లు ఆవిష్కరించారు.<ref name="రాష్ట్ర సాధనకు బాటలు వేసిన పాట">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=తెలంగాణ వార్తలు |title=రాష్ట్ర సాధనకు బాటలు వేసిన పాట |url=https://www.ntnews.com/TelanganaNews-in-Telugu/goreti-venkanna-praises-cm-kcr-prapancha-telugu-mahasabhalu-1-2-562381.html |accessdate=27 February 2019 |date=18 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190227065842/https://www.ntnews.com/TelanganaNews-in-Telugu/goreti-venkanna-praises-cm-kcr-prapancha-telugu-mahasabhalu-1-2-562381.html |archivedate=27 February 2019}}</ref> == సంపాదకవర్గం == * సంపాదకులు: [[మామిడి హరికృష్ణ]], విష్ణుభట్ల ఉదయ్ శంకర్ * సలహామండలి: డా. [[అమ్మంగి వేణుగోపాల్]], డా. [[సంగిశెట్టి శ్రీనివాస్]], డా. [[నాగబాల సురేష్ కుమార్]], డా. [[ఎస్. వి. రామారావు]], [[శ్రీరామోజు హరగోపాల్]], చావలి దేవదాస్, ఎస్. విజయరాఘవరెడ్డి, డా. [[సంగనభట్ల నర్సయ్య]], డా. ఆర్. కమల్, సి.ఎస్. రాంబాబు. * నిర్వాహణ - కూర్పు: అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మీ == రూపకల్పన == [[రవీంద్రభారతి]] ప్రాంగణం కళాభవన్‌ లోని సమావేశ మందిరంలో అహౌబిళం ప్రభాకర్‌ వేసిన తైలవర్ణ చిత్రపటాలతో తెలంగాణ తేజోమూర్తులు పేరిట ఏర్పాటుచేసిన ప్రదర్శనను 2017, ఏప్రిల్ 4న పార్లమెంట్‌ సభ్యురాలు [[కల్వకుంట్ల కవిత]] ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొని జ్యోతిప్రజ్వలన గావించి, చిత్రపటాలను ఆవిష్కరించి ప్రారంభించారు. 'తెలంగాణ హాల్‌ ఆఫ్‌ ఫేమ్‌' గా రూపొందిన ఈ గదిలో 34 మంది తెలంగాణ తేజోమూర్తుల తైలవర్ణ చిత్రాలను ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="'తెలంగాణ హాల్‌ ఆఫ్‌ ఫేమ్‌' ప్రారంభం">{{cite news|last1=ప్రజాశక్తి|first1=తెలంగాణా|title='తెలంగాణ హాల్‌ ఆఫ్‌ ఫేమ్‌' ప్రారంభం|url=http://www.prajasakti.com/Article/Telangana/1912270|accessdate=20 December 2017|date=5 April 2017}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="తేజోమూర్తుల చిత్రాలు ఆవిష్కరించిన ఎంపీ కవిత">{{cite news|last1=వీ6 న్యూస్|first1=రాష్ట్రీయ వార్తలు|title=తేజోమూర్తుల చిత్రాలు ఆవిష్కరించిన ఎంపీ కవిత|url=http://telugu.v6news.tv/%E0%B0%A4%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%8B%E0%B0%AE%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2-%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81-%E0%B0%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF|accessdate=20 December 2017|date=4 April 2017|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170405015353/http://telugu.v6news.tv/%e0%b0%a4%e0%b1%87%e0%b0%9c%e0%b1%8b%e0%b0%ae%e0%b1%82%e0%b0%b0%e0%b1%8d%e0%b0%a4%e0%b1%81%e0%b0%b2-%e0%b0%9a%e0%b0%bf%e0%b0%a4%e0%b1%8d%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%b2%e0%b1%81-%e0%b0%86%e0%b0%b5%e0%b0%bf|archive-date=5 ఏప్రిల్ 2017|url-status=deviated|archivedate=5 ఏప్రిల్ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170405015353/http://telugu.v6news.tv/%e0%b0%a4%e0%b1%87%e0%b0%9c%e0%b1%8b%e0%b0%ae%e0%b1%82%e0%b0%b0%e0%b1%8d%e0%b0%a4%e0%b1%81%e0%b0%b2-%e0%b0%9a%e0%b0%bf%e0%b0%a4%e0%b1%8d%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%b2%e0%b1%81-%e0%b0%86%e0%b0%b5%e0%b0%bf}}</ref><ref name="హైదరాబాద్‌: తెలంగాణ తేజోమూర్తుల గౌరవానికి తైలవర్ణ చిత్రాలు చిహ్నం: ఎంపీ కవిత">{{cite news|last1=ఆంధ్రప్రభ|first1=ముఖ్యాంశాలు|title=హైదరాబాద్‌: తెలంగాణ తేజోమూర్తుల గౌరవానికి తైలవర్ణ చిత్రాలు చిహ్నం: ఎంపీ కవిత|url=http://prabhanews.com/2017/04/హైదరాబాద్‌-తెలంగాణ-తేజో/|accessdate=20 December 2017|date=4 April 2017}}{{Dead link|date=జూన్ 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆ సందర్భంగా చిత్రపటాలలో ఉన్న తెలంగాణ ప్రముఖులతోపాటు మరింతమంది గురించిన జీవిత చరిత్రలను ప్రపంచానికి తెలియజేయడంకోసం వాటన్నింటిని పుస్తకరూపంలో తీసుకురావాలన్న పలువురి సూచనమేరకు ఈ పుస్తకాన్ని తీసుకురావడం జరిగింది. దాదాపు 18నెలల నిరంతర కృషిచేసి మొదటి సంపుటంగా ఈ పుస్తకాన్ని తీసుకువచ్చారు. మునుముందు మరిన్ని సంపుటాలు తీసుకురాబోతున్నారు. రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, సాహిత్య, కళారంగాల్లో తెలంగాణ ప్రముఖుల ఘనతను ప్రపంచానికి తెలియజెప్పేందుకు ఆకాశవాణిలో ప్రసారమైన తెలంగాణ ప్రముఖుల జీవిత విశేషాలను తెలంగాణ తేజోమూర్తులు పేరుతో పుస్తక సంకలనంగా ప్రచురించారు.<ref name="రేపటి తరాలకు తెలంగాణ ఘనకీర్తి">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=తెలంగాణ వార్తలు|title=రేపటి తరాలకు తెలంగాణ ఘనకీర్తి|url=https://www.ntnews.com/TelanganaNews-in-Telugu/telangana-solidarity-for-tomorrows-generations-1-2-570727.html|accessdate=30 March 2018|date=29 March 2018}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == విషయసూచిక == {{colbegin}} # [[అబిద్ హసన్ సఫ్రాని]] ([[జి. వెంకట రామారావు]]) # [[ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]] (ఆచార్య [[వెలుదండ నిత్యానందరావు]]) # [[అజిత్ (హిందీ నటుడు)]] ([[వారాల ఆనంద్]]) # [[అలిశెట్టి ప్రభాకర్]] (డా. [[నాళేశ్వరం శంకరం]]) # [[అంబటిపూడి వెంకటరత్నం]] (డా. [[తిరునగరి రామానుజయ్య]]) # [[ఆనందాంబ]] (డా. ఆర్. కమల) {{colend}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] [[వర్గం:జీవిత చరిత్రలు]] [[వర్గం:2017 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] mcqofuim7wpjfpldhswn2o3s2fpgqdn పటం కతలు (పుస్తకం) 0 250499 4963254 4802215 2026-09-20T13:07:15Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963254 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = పటం కతలు | image = [[File:Patam Katalu cover page.jpg|thumb|పటం కతలు పుస్తక ముఖచిత్రం]] | image_caption = | author = సంకలనం | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = వ్యాసాలు | editor = [[మామిడి హరికృష్ణ]], విష్ణుభట్ల ఉదయ్ శంకర్ | publisher = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | release_date = డిసెంబర్ 17, [[2017]] | pages = 170 | isbn = 978-81-936345-4-7 | price = 250/- | ముద్రణ సంవత్సరాలు = డిసెంబర్, [[2017]] | ప్రతులకు = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | అంకితం = }} [[దస్త్రం:Patam Kathaa at Ravindra Bharathi in Janapada Jathara (2019).jpg|thumb|జానపద జాతర సాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో పటంకథ కళాకారుల ప్రదర్శన]] '''పటం కతలు''' పుస్తకం [[ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు - 2017]] వేడుకల సందర్భంగా [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] ద్వారా ప్రచురించబడింది.<ref name="ఆశ్రిత వర్గాల కథన కళారూపాలు">{{cite news|last1=మన తెలంగాణ|title=ఆశ్రిత వర్గాల కథన కళారూపాలు|url=http://manatelangana.news/2017/12/whats-the-story-of-the-objects/|accessdate=19 January 2018|date=10 December 2017}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="రాష్ట్ర సాధనకు బాటలు వేసిన పాట">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=తెలంగాణ వార్తలు |title=రాష్ట్ర సాధనకు బాటలు వేసిన పాట |url=https://www.ntnews.com/TelanganaNews-in-Telugu/goreti-venkanna-praises-cm-kcr-prapancha-telugu-mahasabhalu-1-2-562381.html |accessdate=27 February 2019 |date=18 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190227065842/https://www.ntnews.com/TelanganaNews-in-Telugu/goreti-venkanna-praises-cm-kcr-prapancha-telugu-mahasabhalu-1-2-562381.html |archivedate=27 February 2019}}</ref> కొన్ని వందల ఏళ్ల పాటు [[తెలంగాణ]] గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వినోదంగా, కళగా, హోదా ప్రదర్శనకు ఆలంబనగా, ఉంటూ వచ్చిన కథన కళారూపాలు ఈ 'పటం కతలు', గత కొన్ని దశాబ్దాల కాలం నుంచీ నిర్లక్షానికి, నిరాదరణకు గురయ్యాయి. అటువంటి ‘పటం కతల’ కళారూపాన్ని వాటిలోని రకాలని, విశిష్ఠతలని ఒక్కచోట పేర్చి పటం కతలు పేరుతో ఓ పుస్తకంగా ప్రచురించి, ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో ఆవిష్కరించడం జరిగింది. == సంపాదకవర్గం == * సంపాదకులు: [[మామిడి హరికృష్ణ]], విష్ణుభట్ల ఉదయ్ శంకర్ * సలహామండలి: డా. నునుమాస స్వామి, డా. భట్టు రమేష్, డా. గడ్డం వెంకన్న, డా. బాసని సురేష్, చావలి దేవదాస్, సి.ఎస్. రాంబాబు, ఎన్. విజయ రాఘవ రెడ్డి * నిర్వాహణ - కూర్పు: అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మీ == రూపకల్పన == తెలంగాణకు చెందిన కొందరు ప్రముఖులతో కమిటీలు వేసి పటం కతలకు సంబంధించిన విషయాల గురించి రాయగలిగిన నిపుణులను ఎంపికచేసి, ఆయా ఆంశాల రచనా బాధ్యతలను వారికి అప్పగించడం జరిగింది. అలా వచ్చిన పరిశోధన పత్రాలను [[ఆకాశవాణి]] నుండి ప్రసారం చేయడం జరిగింది. ఇలా వచ్చిన రేడియో ప్రసంగాలను పుస్తకంగా ప్రచురించే బాధ్యతను భాషా సాంస్కృతిక శాఖ తీసుకొని పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది. 18 నెలల నిరంతర కృషి ఫలితంగా వెలుపడిన ఈ పుస్తకం మొదటి సంపుటిగా భావిస్తూ, మున్ముందు మరిన్ని పుస్తకాలు తీసుకురావాలని భాషా సాంస్కృతిక శాఖ, ఆకాశవాణి ప్రయత్నాలు చేస్తుంది. == విషయసూచిక == # పటం కతలకు ఆధారాలు-నకాశీ చిత్రాలు - డా. గడ్డం వెంకన్న # (ఎ) అద్దపు పటం కత (నాయి బ్రాహ్మణ పురాణం) - డా. అన్నావఝ్జుల మల్లికార్జున్, (బి) నాయీ పటం కత - కట్టా ప్రతిభాగౌడ్ # [[ఏనూటి పటం కత]] (గౌడ పురాణం) - డా. బాసని సురేష్ # డక్కలి పటం కత (జాంబ పురాణం) - డా. గూడూరు మనోజ # గౌడ జట్టీల పటం కత (గౌడ పురాణం) - డా. గడ్డం వెంకన్న # గుఱ్ఱపు పటం కత (మాల చెన్నయ్య పురాణం) - అబ్బు గోపాల్ రెడ్డి # కాకిపడిగెల పటం కత (పాండవుల కతలు) - డా. గడ్డం వెంకన్న # కొమ్ము పటం కత (కాటమరాజు యాదవ కతలు) - డా. భట్టు రమేష్ # కొర్రాజుల పటం కత (పద్మనాయక పురాణం) - అడ్లూరి శివప్రసాద్ # కోయ పటం కత (కోయ పురాణం) - కట్టా ప్రతిభాగౌడ్ # కూనపులి పటం కత (మార్కండేయ పురాణం) - డా. బాసని సురేష్ # మందెచ్చుల పటం కత (యాదవ కతలు) - డా. శ్రీమంతుల దామోదర్ # మాసయ్య పటం కత (మడేలు పురాణం) - డా. చూరేపల్లి రవికుమార్ # పెక్కర్ల పటం కత (గుండ బ్రహ్మయ్య పురాణం) - నేతి మాధవి # పూజారి పటం కత (పాండవుల కత) - అడ్లూరి శివప్రసాద్ # [[తెరచీరల పటం కథ]] (యాదవ కతలు) - నేతి మాధవి == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] [[వర్గం:పుస్తకాలు]] [[వర్గం:భారతీయ చిత్రకళ శైలులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] l40vnirdzfvxvyufmbo1o4zw44ucqtt నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా 0 251576 4963591 4665623 2026-09-21T10:17:24Z Demoaco 154377 4963591 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా | image = | caption = | director = [[వక్కంతం వంశీ]] | producer = లగడపాటి శిరీష<br/>[[లగడపాటి శ్రీధర్]]<br/>బన్నీ వాసు<br/>[[m:en:Nagendra Babu|కె. నాగేంద్రబాబు]] | writer = [[వక్కంతం వంశీ]] | starring = [[అల్లు అర్జున్]]<br/>[[అనూ_ఇమాన్యుల్(నటి)|అను ఇమ్మాన్యుయేల్]]<br/>[[అర్జున్ సర్జా]]<br/>[[m:en:R. Sarathkumar|ఆర్. శరత్ కుమార్]] | music = [[విశాల్–శేఖర్]] | cinematography = [[రాజీవ్ రవి]] | editing = [[కోటగిరి వెంకటేశ్వరరావు]] | studio = రామలక్ష్మి సినీ క్రియేషన్స్ {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్ | data1 = [[శీతల్ శర్మ]] }} | released = {{Film date|df=yes|2018|05|04|}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = [[తెలుగు]] | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} '''నా పేరు సూర్య నా ఇల్లు ఇండియా''' 2018 లో విడుదలయిన తెలుగు సినిమా ==కథ== సూర్య (అల్లు అర్జున్‌) కోపాన్ని అదుపు చేసుకోలేని యువకుడు. తన ఆవేశంతో ప్రతి ఒకరితో గొడవపడుతూ ఉంటాడు. చిన్నతనంలో ఓ గొడవ కారణంగా ఇంట్లోంచి వెళ్లిపోతాడు. పెద్దయ్యాక సైన్యంలో చేరి అక్కడా తన తీరును మార్చుకోడు. ఈ క్రమంలో ఓ మంత్రి కొడుకుతో గొడవపడటం, తరువాత సైన్యం నిర్భందంలో ఉన్న ఓ వ్యక్తిని చంపటంతో ఉన్నతాధికారులు సూర్య మీద చర్యలు తీసుకుంటారు.తన మీద తనకు అదుపు లేని వాడు సైన్యంలో పనికిరాడంటూ సైన్యం నుంచి తొలగిస్తారు. తిరిగి సైన్యంలో చేరాలంటే తాను మానసికంగా దృఢంగా ఉన్నట్లు ప్రముఖ మానసిక వైద్య నిపుణుడు రామకృష్ణం రాజు (అర్జున్‌) నుంచి ధృవపత్రం తీసుకురావాలని షరతు పెడతారు. ఆ పని మీద వైజాగ్‌ వచ్చిన సూర్యకు సమస్యలు ఎదురవుతుంటాయి. చల్లాతో గొడవలు పెట్టుకుంటాడు. ఇంతకీ రామకృష్ణంకు సూర్యకు మధ్య సంబంధం ఏంటి..? సూర్య తన నైజాన్ని వదులుకొని తిరిగి సైన్యంలో చేరాడా? అన్నదే మిగతా కథ. ==తారాగణం== *[[అల్లు అర్జున్]] *[[అను ఇమ్మాన్యుయేల్]] *[[అర్జున్ సర్జా]] *[[రావు రమేశ్]] *[[ప్రదీప్ రావత్]] *[[రాజా చెంబోలు]] *[[హరీశ్ ఉత్తమన్]] *[[థాకూర్ అనూప్ సింగ్]] *[[ఎల్లి అవ్రామ్]] - "ఇరగ ఇరగ" పాటలో * [[డెంజిల్ స్మిత్]] ==సాంకేతికవర్గం== *సంగీతం : విశాల్‌ - శేఖర్‌ *కథ, స్క్రీన్‌ ప్లే, సంభాషణలు, దర్శకత్వం : [[వక్కంతం వంశీ]] *కొరియోగ్రాఫర్ : [[వైభవీ మర్చంట్|వైభవి మర్చంట్]] *నిర్మాత : లగడపాటి శ్రీధర్‌, నాగబాబు, బన్నీ వాసు ==సాహిత్యం== ఈ చిత్రంలో కథానాయకుడు సూర్య [[సైనికుడు]]. సరిహద్దుల్లో శత్రువులతో [[యుద్ధం]] చేసే అతను ప్రేమికుడు కూడా! ఓ [[అమ్మాయి]]తో ప్రేమలో పడతాడు. అమ్మాయీ అతణ్ణి ప్రేమిస్తుంది. కానీ, ఒక రోజు సూర్యపై కోపం వస్తుంది. అతడిపై యుద్ధం ప్రకటిస్తుంది. చిన్న చిన్న మనస్ఫర్థలతో ప్రేమ యుద్ధం అన్నమాట! సరిహద్దుల్లో యుద్ధం అయితే ఎలా చేయాలో సూర్యాకు తెలుసు. ప్రేమ యుద్ధం కొత్త. ప్రేయసిపై బోల్డంత ప్రేమ ఉంది. బ్రేకప్‌ చెప్పేసి వెళ్ళలేడు. అమ్మాయిని ఏడిపించలేడు. అతడి ప్రేమలో నిజాయితీ ఉంది. [[పాట]]లో అది కనిపించాలి. అలాగని, సైనికుడిగా అతని వ్యక్తిత్వాన్ని తగ్గించకూడదు. పాటలో ఆ వ్యక్తిత్వం కనిపించేలా రాయాలి. గీత రచయిత [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]] ప్రతిభతో పాటు అనుభవాన్ని రంగరించి ఈ చిత్రంలో '''ఐయామ్‌ లవర్‌ ఆల్సో... ఫైటర్‌ ఆల్సో!''' పాటను ట్రెండీగా రాశారు. [[ప్రేమికుల రోజు]] సందర్భంగా విడుదలైన ఈ పాటకు శ్రోతల నుంచి మంచి స్పందన లభిస్తోంది. పాట చరణాల్లోని '''నీ హార్ట్‌ బుక్‌ పై లవ్‌ స్టోరీ మళ్లీ రాసే రైటర్‌ ఆల్సో ''' , '''నీలోని ప్రేమని పట్టుబట్టి బయటపెట్టె [[లైటర్]]‌ ఆల్సో ''' ప్రయోగాలు ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకుంటున్నాయి.<ref name="సైనికుడూ... ప్రేమికుడూ! ">{{cite web|url=http://www.andhrajyothy.com/pages/cinema_article?SID=536446|title=సైనికుడూ... ప్రేమికుడూ!|publisher=andhrajyothy.com|date=2018-02-14|accessdate=2017-01-15|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215033325/http://www.andhrajyothy.com/pages/cinema_article?SID=536446|archive-date=2018-02-15|url-status=dead}}</ref> == పురస్కారాలు == 2018 [[సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డులు|సైమా అవార్డులు]] # [[సైమా ఉత్తమ ప్రతినాయకుడు - తెలుగు|సైమా ఉత్తమ ప్రతినాయకుడు]] (శరత్ కుమార్) ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లంకెలు== * {{IMDb title|7794524}} [[వర్గం:2018 తెలుగు సినిమాలు]] k9vgpth3230a4d6sc7aotz0hqqnkh6m హిమ్ సాగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ 0 254256 4963478 4555876 2026-09-21T06:56:29Z ~2026-49694-25 154322 Himgiri Express 4963478 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service | box_width = 10em | name = హిమ్ సాగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ | type = ఎక్స్‌ప్రెస్ | status = నడుస్తుంది | first = 1980 | operator = [[దక్షిణ రైల్వే]] | start = [[కన్యాకుమారి]] | stops = 73 | end = [[శ్రీ మాతా వైష్ణవ దేవి]] కాట్రా   | distance = 3787 km | journey time = 71గంటల 35నిమిషాలు | frequency = వీక్లీ | class = స్లీపర్ , ఏ.సి 2,3 జనరల్  | gauge = విస్తృతం (1,676 ఎం.ఎం) | speed = 53 km/h | routenumber = | map = [[File:Himsagar Express (Jammu Tawi Mumbai to New Delhi Firozabad makkhanpur rasulpur Ahmedabad Pune Chhatrapati Shivaji Maharaj- Kanyakumari) Route map.jpg|280px|Himsagar Express (Jammu Tawi - Kanyakumari) Route map]] himgiri Express ka fir se root badla ja raha hai ab iska root wapas se fir se bank nahin hoga ab yah train chalegi Mumbai to New Delhi Ahmedabad Firozabad makkhanpur rasulpur Chhatrapati Shivaji Maharaj | map_state = }} హిమ్ సాగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలు  దక్షిణ  భారతదేశ చివరన ఉన్న [[తమిళనాడు]] లోని [[కన్యాకుమారి]]  నుండి భారతదేశంలో ఉత్తరపుకొనన ఉన్న [[జమ్మూ కాశ్మీరు]]లోని [[వైష్ణవ దేవి]] కాట్రా వరకు ప్రయాణిస్తున్నది. ప్రస్తుతం భారత రైల్వేలో అత్యధిక దూరం ప్రయాణం చేసే రైళ్ళలో '''హిమ్ సాగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్''' మూడవ స్థానంలో ఉంది. ఈ రైలు 1984-వ సంవత్సరము, అక్టోబరు నెల, 3-వ తేదీ, బుధవారమునాడు ప్రారంభింపబడెను. ==మార్గం== హిమ్ సాగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్  శుక్రవారం మధ్యాహ్నం 02గంటల 05నిమిషాలకు [[కన్యాకుమారి]]లో బయలుదేరి  సోమవారం మధ్యాహ్నం  15గంటల 20నిమిషాలకు కాట్రా చేరుకుంటుంది. తిరుగు ప్రయాణంలో సోమవారం రాత్రి  09 గంటల 55 నిమిషాలకు కాట్రాలో బయలుదేరి గురువారం రాత్రి 09గంటల 30నిమిషాలకు [[కన్యాకుమారి]] చేరుతుంది. హిమ్ సాగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ [[తమిళనాడు]], [[కేరళ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]], [[మహారాష్ట్ర]], [[మధ్య ప్రదేశ్]], [[రాజస్థాన్]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[ఢిల్లి]], [[హర్యానా]], [[పంజాబ్]], [[జమ్మూ కాశ్మీరు]] రాష్ట్రాల మీదుగా ప్రయాణిస్తుంది. హిమ్ సాగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ [[న్యూఢిల్లీ రైల్వే స్టేషన్]]లో 02గంటల 30 నిమిషాలపాటు ఆగుతుంది. హిమ్ సాగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్ దక్షిణ, మధ్య, ఉత్తర భారతదేశము లో ముఖ్య రైల్వే స్టేషన్లయిన [[తిరువనంతపురం సెంట్రల్ రైల్వే స్టేషన్|తిరువనంతపురం]], ఎర్నాకుళం, పాలక్కడ్, కోయంబత్తూరు, ఈరోడ్, సేలం, [[తిరుపతి]], [[రేణిగుంట జంక్షన్ రైల్వేస్టేషన్|రేణిగుంట]], [[గూడూరు జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను|గూడూరు]], [[విజయవాడ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను|విజయవాడ]], [[వరంగల్]], బల్లార్షా, [[నాగ్పూర్]], ఇటార్సీ, [[భోపాల్]], [[ఝాన్సీ రైల్వే జంక్షన్|ఝాన్సీ]], [[ఆగ్రా]], [[న్యూఢిల్లీ రైల్వే స్టేషన్]], రోహ్తక్, జఖల్, [[లుధియానా]], జలంధర్, సంబ, జమ్మూ తావి, ఉధమ్ పూర్‌ల మీదుగా కాట్రా చేరుతుంది. ==పెట్టె‌ల కూర్పు== హిమ్ సాగర్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో స్లీపర్ క్లాసు పెట్టెలు పది, ఏ.సి. మూడవ క్లాసు పెట్టెలు మూడు, ఏ.సి. రెండవ  క్లాసు పెట్టె యొకటి, మూడు సాధారణ పెట్టెలు, ఒక వంటపెట్టె మొత్తం 19 పెట్టెలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" style="text-align:center" |- !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| Loco !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 1 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 2 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 3 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 4 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 5 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 6 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 7 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 8 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 9 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 10 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 11 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 12 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 13 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 14 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 15 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 16 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 17 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 18 !scope="col" rowspan="1" style="background:lightskyblue;"| 19 |- |[[File:BSicon LDER.svg|25px]] || SLR || UR || UR || B2 || B1 || S1 || S2 || S3 || S4 || S5 || S6 || PC || S7 || S8 || S9 || S10 || A1 || UR ||SLR |- ==కాలపట్టిక== ఈ రైలు కన్యాకుమారి మొదలు క్రొత్త ఢిల్లీ వరకు ఈరోడ్ లేక ఆర్కోణం షెడ్ కు చెందిన ఎలెక్ట్రిక్ ఇంజనుతోను, క్రొత్త ఢిల్లీ మొదలు వైష్ణోదేవి వరకు తుగ్లకాబాద్ షెడ్ కు చెందిన డీజిల్ ఇంజనుతోను నడచును. |} {| class="wikitable" | rowspan="2" |సం | rowspan="2" |కోడ్ | rowspan="2" |స్టేషను పేరు | rowspan="2" |రాష్ట్రము | rowspan="2" |రైల్వే మండలము | rowspan="2" |రైల్వే విభాగము | colspan="5" |12839: |- |రాక |పోక |ఆగు సమయం (ని. లలో) |దూరం |రోజు |- |1 |CAPE |కన్యాకుమారి |తమిళ నాడు |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |ప్రారంభం | 14:15 | | |1 |- |2 |NCJ |నాగర్కోయిల్ జంక్షన్ |తమిళ నాడు |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |14:30 |14:45 |15 |15.5 |1 |- |3 |KZT |కుళిత్తురై |తమిళ నాడు |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |15:14 |15:15 |1 |48.6 |1 |- |4 |TVC |తిరువనంతపురం సెంట్రల్ |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |16:05 |16:10 |5 |86.6 |1 |- |5 |QLN |కొల్లం జంక్షన్ |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |17:10 |17:15 |5 |151.1 |1 |- |6 |KYJ |కాయంగుళం జంక్షన్ |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |17:50 |17:52 |2 |192.0 |1 |- |7 |CNGR |చెంగన్నూర్ |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |18:10 |18:12 |2 |212.2 |1 |- |8 |TRVL |తిరువల్ల |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |18:22 |18:23 |1 |221.3 |1 |- |9 |KTYM |కోట్టయం |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |19:10 |19:13 |3 |247 |1 |- |10 |ERN |ఎర్ణాకుళం టౌన్ |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |20:30 |20:35 |5 |306.9 |1 |- |11 |AWY |ఆలువా |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |20:55 |20:57 |2 |323.9 |1 |- |12 |TCR |త్రిస్సూరు |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |తిరువనంతపురము |21:55 |21:58 |3 |378.4 |1 |- |13 |OTP |ఒత్తపలం |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |పాలక్కాడు/పాల్ఘాట్ |23:13 |23:15 |2 |422.5 |1 |- |14 |PGT |పాలక్కాడ్ జంక్షన్ |కేరళ |[[దక్షిణ రైల్వే]] |పాలక్కాడు/పాల్ఘాట్ |23:45 |23:50 |5 |453.8 |1 |- |15 |CBE |కోయంబత్తూరు జంక్షన్ |తమిళ నాడు |[[దక్షిణ రైల్వే]] |సేలం |01:20 |01:25 |5 |509.5 |2 |- |16 |TUP |తిరుప్పూర్ |తమిళ నాడు |[[దక్షిణ రైల్వే]] |సేలం |02:08 |02:10 |2 |560.0 |2 |- |17 |ED |ఈరోడ్ జంక్షన్ |[[తమిళనాడు]] |[[దక్షిణ రైల్వే]] |సేలం |03:15 |03:30 |15 |610.3 |2 |- |18 |SA |సేలం జంక్షన్ |[[తమిళనాడు]] |[[దక్షిణ రైల్వే]] |సేలం |04:25 |04:30 |5 |670.0 |2 |- |19 |JTJ |జొలార్పెట్టై జంక్షన్ |[[తమిళనాడు]] |[[దక్షిణ రైల్వే]] |చెన్నై |06:08 |06:10 |2 |790.4 |2 |- |20 |KPD |కాట్పాడి జంక్షన్ |[[తమిళనాడు]] |[[దక్షిణ రైల్వే]] |చెన్నై |07:20 |07:25 |5 |874.9 |2 |- |21 |CTO |చిత్తూరు |[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[గుంతకల్లు రైల్వే డివిజను|గుంతకల్లు]] |08:06 |08:08 |2 |907.7 |2 |- |22 |TPTY |తిరుపతి |[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[గుంతకల్లు రైల్వే డివిజను|గుంతకల్లు]] |09:33 |19:35 |2 |979.7 |2 |- |23 |RU |రేణిగుంట జంక్షన్ |[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[గుంతకల్లు రైల్వే డివిజను|గుంతకల్లు]] |09:50 |10:00 |10 |989.5 |2 |- |24 |GUR |గూడూరు జంక్షన్ |[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[విజయవాడ రైల్వే డివిజను|విజయవాడ]] |11:38 |11:40 |2 |1072.9 |2 |- |25 |NLR |నెల్లూరు |[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[విజయవాడ రైల్వే డివిజను|విజయవాడ]] |12:05 |12:06 |1 |1111.2 |2 |- |26 |OGL |ఒంగోలు |[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[విజయవాడ రైల్వే డివిజను|విజయవాడ]] |13:44 |13:45 |1 |1227 |2 |- |27 |TEL |తెనాలి జంక్షన్ |[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[విజయవాడ రైల్వే డివిజను|విజయవాడ]] |15:05 |15:06 |1 |1335 |2 |- |28 |BZA |విజయవాడ జంక్షన్ |[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[విజయవాడ రైల్వే డివిజను|విజయవాడ]] |16:10 |16:25 |15 |1366.5 |2 |- |29 |KMT |ఖమ్మం |[[తెలంగాణ]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[సికింద్రాబాద్ రైల్వే విభాగము|సికిందరాబాద్]] |17:36 |17:38 |2 |1466.8 |2 |- |30 |WL |వరంగల్లు |[[తెలంగాణ]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[సికింద్రాబాద్ రైల్వే విభాగము|సికిందరాబాద్]] |19:40 |19:45 |5 |1574.3 |2 |- |31 |RDM |రామగుండం |[[తెలంగాణ]] |[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] |[[సికింద్రాబాద్ రైల్వే విభాగము|సికిందరాబాద్]] |21:04 |21:06 |2 |1675.5 |2 |- |32 |BPQ |బల్లార్షా జంక్షన్ |[[మహారాష్ట్ర]] |[[మధ్య రైల్వే]] | నాగపుర్ |23:30 |23:40 |10 |1817.5 |2 |- |33 |CD |చంద్రపూర్ |[[మహారాష్ట్ర]] |[[మధ్య రైల్వే]] | నాగపుర్ |23:55 |23:57 |2 |1831.2 |2 |- |34 |SEGM |సేవాగ్రాం జంక్షన్ |[[మహారాష్ట్ర]] |[[మధ్య రైల్వే]] | నాగపుర్ |01:35 |01:36 |1 |1949.7 |3 |- |35 |NGP |నాగపుర్ జంక్షన్ |[[మహారాష్ట్ర]] |[[మధ్య రైల్వే]] | నాగపుర్ |02:45 |02:55 |10 |2026.0 |3 |- |36 |ET |ఇటార్సీ జంక్షన్ |[[మధ్యప్రదేశ్]] | పశ్చిమ మధ్య రైల్వే | భోపాల్ |07:20 |07:30 |10 |2324.3 |3 |- |37 |BPL |భోపాల్ జంక్షన్ |[[మధ్యప్రదేశ్]] | పశ్చిమ మధ్య రైల్వే | భోపాల్ |09:15 |09:20 |5 |2416.2 |3 |- |38 |JHS |ఝాన్సీ జంక్షన్ |[[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | ఉత్తర మధ్య రైల్వే | ఝాన్సీ |14:00 |14:12 |12 |2708.3 |3 |- |39 |GWL |గ్వాలియర్ జంక్షన్ |[[మధ్యప్రదేశ్]] | ఉత్తర మధ్య రైల్వే | ఝాన్సీ |15:30 |15:35 |5 |2805.8 |3 |- |40 |DLQ |ధోల్పూర్ జంక్షన్ |[[రాజస్థాన్]] | ఉత్తర మధ్య రైల్వే | ఆగ్రా |16:40 |16:42 |2 |2871.4 |3 |- |41 |AGC |ఆగ్రా |[[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | ఉత్తర మధ్య రైల్వే | ఝాన్సీ |17:25 |17:30 |5 |2923.9 |3 |- |42 |FDB |ఫరిదాబాద్ |[[హరియాణా]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |19:53 |20:01 |2 |3090.7 |3 |- |43 |NZM |హజరత్ నిజాముద్దీన్ |[[ఢిల్లీ]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |20:40 |21:10 |30 |3111.7 |3 |- |44 |NDLS |క్రొత్త ఢిల్లి |[[ఢిల్లీ]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |21:40 |23:35 |115 |3118.9 |3 |- |45 |SSB |షకూర్ బస్తి |[[ఢిల్లీ]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |00:08 |00:09 |1 |3130.5 |4 |- |46 |BGZ |బహదూర్ ఘర్ |[[హరియాణా]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |00:28 |00:29 |1 |3149.9 |4 |- |47 |ROK |రోహ్తక్ జంక్షన్ |[[హరియాణా]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |01:05 |01:08 |3 |3190.1 |4 |- |48 |JIND |జింద్ జంక్షన్ |[[హరియాణా]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |02:00 |02:30 |30 |3247.2 |4 |- |49 |NRW |నర్వాన జంక్షన్ |[[హరియాణా]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |02:55 |02:56 |1 |3281.1 |4 |- |50 |TUN |తోహణ |[[హరియాణా]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |03:18 |03:19 |1 |3307.0 |4 |- |51 |JHL |జఖల్ జంక్షన్ |[[హరియాణా]] | ఉత్తర రైల్వే | ఢిల్లీ |04:00 |04:05 |5 |3319.2 |4 |- |52 |LHA |లేహ్రగగా |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | అంబాలా |04:22 |04:24 |2 |3335.4 |4 |- |53 |SFM |సునం ఉధంసింగ్ వాలా |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | అంబాలా |04:42 |04:44 |2 |3356.9 |4 |- |54 |SAG |సంగ్రూర్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | అంబాలా |04:56 |04:58 |2 |3369.6 |4 |- |55 |DUI |దూరి జంక్షన్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | అంబాలా |05:30 |05:35 |5 |3385.8 |4 |- |56 |MET |మలేర్కోట్ల |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | అంబాలా |05:48 |05:50 |2 |3402.6 |4 |- |57 |AHH |అహ్మద్ ఘర్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | అంబాలా |06:08 |06:10 |2 |3422.4 |4 |- |58 |QRP |కిలా రాయ్ పూర్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | అంబాలా |06:28 |06:30 |2 |3430.1 |4 |- |59 |LDP |లూధియానా జంక్షన్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |07:00 |07:10 |10 |3447.8 |4 |- |60 |PHR |ఫిల్లౌర్ జంక్షన్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |07:23 |07:25 |2 |3461.3 |4 |- |61 |PGW |ఫగ్వారా జంక్షన్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |07:23 |07:25 |2 |3483.7 |4 |- |62 |JRC |జలంధర్ కంటోన్మెంట్ జంక్షన్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |08:10 |08:15 |5 |3500.2 |4 |- |63 |TDO |ఉర్మార్ తండ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |08:50 |08:52 |2 |3542.4 |4 |- |64 |DZA |దాసుయ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |09:06 |09:08 |2 |3557.7 |4 |- |65 |MEX |ముకేరియన్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |09:24 |09:26 |2 |3573.3 |4 |- |66 |PTKC |పఠాన్ కోట్ కంటోన్మెంట్ |[[పంజాబ్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |10:15 |10:20 |5 |3612.9 |4 |- |67 |KTHU |కతు |[[జమ్ము కాశ్మీర్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |10:58 |11:00 |2 |3636.0 |4 |- |68 |SMBX |సాంబ |[[జమ్ము కాశ్మీర్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |11:36 |11:38 |2 |3679.6 |4 |- |69 |JAT |జమ్మూ తవి |[[జమ్ము కాశ్మీర్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |13:00 |13:10 |10 |3712.1 |4 |- |70 |UHP |ఉధంపూర్ |[[జమ్ము కాశ్మీర్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |14:10 |14:15 |5 |3712.1 |4 |- |71 |SVDK |శ్రీ మాతా వైష్ణో దేవి కాత్రా |[[జమ్ము కాశ్మీర్]] | ఉత్తర రైల్వే | ఫిరోజ్ పుర్ |15:20 |గమ్యం | |} == నోట్స్ == {{notelist}} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:తమిళనాడు రైలు రవాణా]] [[వర్గం:కేరళ రైలు రవాణా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రైలు రవాణా]] [[వర్గం:తెలంగాణ రైలు రవాణా]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర రైలు రవాణా]] [[వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ రైలు రవాణా]] [[వర్గం:రాజస్థాన్ రైలు రవాణా]] [[వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ రైలు రవాణా]] [[వర్గం:ఢిల్లీ రైలు రవాణా]] [[వర్గం:హర్యానా రైలు రవాణా]] [[వర్గం:పంజాబ్ రైలు రవాణా]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు రైలు రవాణా]] hp1z8zjpqyfmfv7rml4t1re7yhrxe40 వాడుకరి:యర్రా రామారావు/ప్రయోగశాల 2 259431 4963229 4963222 2026-09-20T12:08:46Z యర్రా రామారావు 28161 4963229 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> 2e2md0wzkfhkk0fdmmt3nxqh96hoh54 4963320 4963229 2026-09-20T14:50:28Z యర్రా రామారావు 28161 4963320 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> n93sxsaiue5snzkfsewhkahq3t4mhhh 4963323 4963320 2026-09-20T14:56:16Z యర్రా రామారావు 28161 4963323 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> rrnw6jprbvzeoqb5bw0t9n1bdp4ar44 4963328 4963323 2026-09-20T15:03:51Z యర్రా రామారావు 28161 4963328 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు | |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |9 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |189 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది | |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |294 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |ఉపవర్గాలు, పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు | | |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> kt0g3r6nkvlfpp0sfy382dlwh0flqfk 4963342 4963328 2026-09-20T15:20:23Z యర్రా రామారావు 28161 4963342 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |9 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |189 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |294 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |20 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |౩ పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> 93evcxwzzdw3td3bcapqs0d853ftot8 4963345 4963342 2026-09-20T15:35:41Z యర్రా రామారావు 28161 4963345 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |9 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |189 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |294 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |20 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మతము]] | | |10 ఉపవర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మతాలు]] | | |18 ఉపవర్గాలు, 33 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] | | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలో శివాలయాలు]] | | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలోని శివాలయాలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> bakzhqw5gsehw8vcqsw63t3cgpofv9j 4963352 4963345 2026-09-20T16:08:40Z యర్రా రామారావు 28161 4963352 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |<span style="color:darkgreen;">✓ ఉంది</span> |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |9 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |189 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |294 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |20 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మతము]] | | |10 ఉపవర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మతాలు]] | | |18 ఉపవర్గాలు, 33 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |ఉంది |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] | | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలో శివాలయాలు]] | | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలోని శివాలయాలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |లేదు |పెండింగ్ |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> f9tsrgk7na62hu9ykuiuvs1yqfzcz0g 4963353 4963352 2026-09-20T16:18:17Z యర్రా రామారావు 28161 4963353 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |9 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |189 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |294 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |20 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మతము]] | | |10 ఉపవర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మతాలు]] | | |18 ఉపవర్గాలు, 33 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] | | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలో శివాలయాలు]] | | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలోని శివాలయాలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> 865ntl2j6gc9jg8id1zjza33foszla1 4963355 4963353 2026-09-20T16:36:33Z యర్రా రామారావు 28161 4963355 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |9 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |189 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |294 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |20 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- !rowspan="2" |61 |[[:వర్గం:మతము]] | | |10 ఉపవర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మతాలు]] | | |18 ఉపవర్గాలు, 33 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- !rowspan="2" |62 |[[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] | | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- !rowspan="2" |63 |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలో శివాలయాలు]] | | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలోని శివాలయాలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> 2k44kvf270gd5xwp2a9ozyra3v6l9fp 4963356 4963355 2026-09-20T16:37:44Z యర్రా రామారావు 28161 4963356 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |9 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |189 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |294 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |20 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- !rowspan="2" |61 |[[:వర్గం:మతము]] |* |* |10 ఉపవర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మతాలు]] | | |18 ఉపవర్గాలు, 33 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- !rowspan="2" |62 |[[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] |* |* |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- !rowspan="2" |63 |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలో శివాలయాలు]] |* |* |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలోని శివాలయాలు]] | | |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> hjip3i9dhcrakyafob8adkb4sa7p0ok 4963359 4963356 2026-09-20T16:41:46Z యర్రా రామారావు 28161 4963359 wikitext text/x-wiki <వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.> {| class="wikitable" |+ ! colspan="9" |సాధారణ వర్గాలు — సమస్య రకం వారీగా వర్గీకరించినవి |- !వ.సంఖ్య !ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు !సమస్య రకం !గమనిక / వివరణ !వర్గంలో ఉన్నపేజీలు సంఖ్య !గుర్తించిన నమోదు చేసిన వాడుకరి !తేదీ !వికీడేటా లింకు ఉంది/ లేదు !స్థితి |- ! colspan="9" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం |- ! rowspan="2" |1 |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |2 |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |3 |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |4 |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |5 |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |11 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |6 |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] |9 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |7 |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |8 |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |9 |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదం | rowspan="2" |ఆలయాలు/దేవాలయాలు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) |- ! rowspan="3" |10 |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |పుణ్యక్షేత్రాలు/దేవాలయాలు పర్యాయపదం. లోని కలిసి రాయబడింది. |27 ఉపవర్గాలు, 52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |8 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]] |5 ఉపవర్గాలు, 90 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |11 |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |వర్తకం/వాణిజ్యం |1 ఉపవర్గాలు, 2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |12 |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |గురువులు/వ్యక్తులు. పరిథిలో స్వల్ప తేడా ఉండొచ్చు |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |13 |[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |ఆకర్షణలు/ప్రదేశాలు |1 ఉప వర్గం, 81 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] |15 ఉపవర్గాలు, 179 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |14 |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిసరాలు/పరిసర ప్రాంతాలు — దాదాపు ఒకటే, పద క్రమం తేడా. |18 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]] |15 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |15 |[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]] | rowspan="3" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="3" |మూడు వేర్వేరు పద ఎంపికలు, ఒకే భావన. |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |16 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |నిర్మాణాలు/భవనాలు పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |17 |[[:వర్గం:విద్యుత్తు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |రెండు వేర్వేరు పదాలు |5 ఉపవర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]] |5 ఉపవర్గాలు, 21 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |18 |[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |అశోకుని/అశోకుడి విభక్తి రూప భేదం + స్మారకాలు/స్మారక చిహ్నాలు పర్యాయపదం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |19 |[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం పర్యాయపదం. |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |20 |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పర్యాటక రంగం/పర్యాటకం — దాదాపు ఒకటే. |4 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |21 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ మహిళా రచయితలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |మహిళా రచయితలు/ రచయిత్రులు |1 ఉప వర్గం , 4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రచయిత్రులు]] |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |22 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |పరిరక్షణ/సంరక్షణ |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |23 |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |పర్యాయపదాలు (ఇతర పదాలు) | rowspan="2" |విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు — పరిథిలో తేడా ఉండొచ్చు (సంస్థలు విశాలమైనది) |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత |- ! rowspan="2" |24 |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్ విమానాశ్రయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |(ఎ) నియమం ప్రకారం 'లోని' అనవసరం, సమాస రూపమే ప్రామాణికం కావాలి. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని విమానాశ్రయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |25 |[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రెండు రూపాలు, 'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |6 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |26 |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో ఉన్న/లేని రూపాలు — ఆలయాలు/దేవాలయాలు |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |27 |[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు —'లోని' తీసేసి సమాస రూపంలోకి మార్చడం పరిశీలించాలి. |3 ఉప వర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |28 |[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |29 |[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |10 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]] |12 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |30 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |8 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]] |5 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |31 |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లో/లోని రూప భేదం మాత్రమే. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |32 |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ (స్పేస్‌తో/లేకుండా) + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |33 |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని ఉన్న/లేని రూపాలు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |34 |[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని + పద క్రమం రెండూ వేర్వేరుగా ఉన్నాయి — 'హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా' ఆంగ్ల శైలి కామా వాడకం అనుకరణలా ఉంది, తెలుగుకు సరిపోదు. |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] |46 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |35 |[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]] | rowspan="2" |లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత | rowspan="2" |లోని స్పేసింగ్ + దేశం పేరు రూపం రెండూ కలిసిన కేసు. |3 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |36 |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ద్/డు అంత్య భేదం — ఇది తెవికీలో అనేక ఆంగ్ల-మూల పేర్లకు (ఇంగ్లాండ్/ఇంగ్లాండు వంటివి) |ఒక ఉపవర్గం, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] |6 ఉప వర్గాలు, 16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] |53 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్లు]] |1 |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) |- ! rowspan="8" |37 |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] | rowspan="8" |లిప్యంతరీకరణ/పదజాల భేదం (ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు) | rowspan="8" |ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు రెండు పదాలూ వేర్వేరు వర్గాల్లో (భాష, పత్రికలు, పుస్తకాలు, సినిమాలు) కలగాపులగంగా వాడారు — ఒకే పదాన్ని అన్నింటికీ ప్రామాణికం చేయాలి. |6 ఉప వర్గాలు, 14 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]] |ఒక ఉపవర్గం, ఒక పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]] |ఒక ఉపవర్గం, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]] |11 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]] |పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం |- ! rowspan="4" |38 |[[:వర్గం:ముంబాయి]] | rowspan="4" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="4" |ముంబాయి/ముంబై రెండు పదాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. |4 ఉపవర్గాలు, 10 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై]] |2 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] |102 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |39 |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ZWNJ/సాధారణ స్పేస్ తేడా |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |40 |[[:వర్గం:అసోం భాషలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |అసోం/అస్సాం రెండు శీర్షికల వాడుక |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]] |12 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |41 |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |బ్యాంకు/బ్యాంక్ రెండో దారిమార్పుగా ఉంది, (వర్గాలలో దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు) ఒకటే ప్రామాణికంగా ఉండాలి |23 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు) |N/A |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |42 |[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |ఆలప్పుఝ/అలప్పుజ స్పెల్లింగ్ భేదం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |43 |[[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంఖ్య తర్వాత 'వ' ముందు స్పేస్ ఉన్న/లేని తేడా |5 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]] |15 ఉపవర్గాలు, 3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |44 |[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |మండ్య/మాండ్య స్పెల్లింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |45 |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సిరీస్/సీరీస్ దీర్ఘం తేడా. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |46 |[[:వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ/స్పెల్లింగ్ భేదం | rowspan="2" |సంధి స్పేసింగ్ (లోని) తో పోలిన నమూనా, వేరే పదంలో. |5 ఉపవర్గాలు, 5 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] |5 ఉపవర్గాలు, 26 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |దేశం పేరు రూపం |- ! rowspan="3" |47 |[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |గమనిక: 'వారసత్వ ప్రదేశాలు' vs 'ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు' పరిథి తేడా |52 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] |1 ఉపవర్గం, 32 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="3" |48 |[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="3" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="3" |లోని స్పేసింగ్ + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం, మూడు రూపాలు. |7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]] |4 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |49 |[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |27 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] |24 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |50 |[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] |16 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |51 |[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] | rowspan="2" |దేశం పేరు రూపం | rowspan="2" |అమెరికా/అమెరికన్ (చాలా వ్యాసాలకు వర్తిస్తుంది). |9 ఉపవర్గాలు, 45 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]] |3 ఉపవర్గాలు, 34 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |వ్యాకరణం/పద క్రమం |- ! rowspan="2" |52 |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |సమాస రూపం vs వాక్య రూపం — సమాస రూపమే సాధారణంగా వర్గం పేర్లకు ప్రామాణికం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |53 |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |పద క్రమం + ఆలయాలు/దేవాలయాలు మిశ్రమం. |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |54 |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |'శాసనసభ' సంధి రూపం లోపించడం |9 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] |89 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |55 |[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మలయాళం/మలయాళ — భాష పేరు రూప భేదం. |189 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] |294 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |56 |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] | rowspan="2" |వ్యాకరణం/పద క్రమం | rowspan="2" |మతం పదం జాయింట్/స్పేస్‌తో |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! colspan="9" |ధృవీకరణ అవసరమైనవి / మిశ్రమం |- ! rowspan="2" |57 |[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ (ఉడుపి/ఉడిపి) + పర్యాయపదం (ఆలయాలు/దేవాలయాలు) + లో అస్థిరత |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |58 |[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="2" |మిశ్రమం | rowspan="2" |లిప్యంతరీకరణ + పర్యాయపదం + లో/లోని — |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] |2 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="2" |59 |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] | rowspan="2" |అడ్డగీత | rowspan="2" |అడ్డగీతతో, అడ్డగీత లేకుండా (అడ్డగీత వాడకుండా ఫ్రామాణికం) |20 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- ! rowspan="4" |60 |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] | rowspan="4" |మిశ్రమం | rowspan="4" |లోని /లో వాడకం |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |6 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]] |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- !rowspan="2" |61 |[[:వర్గం:మతము]] |rowspan="2" | |rowspan="2" | |10 ఉపవర్గాలు, 7 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మతాలు]] |18 ఉపవర్గాలు, 33 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Tick}} |పెండింగ్ |- !rowspan="2" |62 |[[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]] |rowspan="2" | |rowspan="2" | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మాతృదేవతలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- !rowspan="2" |63 |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలో శివాలయాలు]] |rowspan="2" | |rowspan="2" | |1 పేజీ |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |- |[[:వర్గం:మహారాష్ట్రలోని శివాలయాలు]] |3 పేజీలు |యర్రా రామారావు |2026 సెప్టెంబరు |{{Cross}} |పెండింగ్ |} ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు. <nowiki>{{మూస చేర్చబడింది}}</nowiki> == ఉపపేజీల జాబితా == {{List subpages|యర్రా రామారావు}} {{User subpages|యర్రా రామారావు}} == అన్ని వాడుకరి పేజీలు == [[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] ==పశ్చిమ బెంగాల్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="6" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించినవారు !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది !నవీకరించిన వారు |- ! rowspan="15" | పశ్చిమ బెంగాల్ |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |N/A |N/A |N/A | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]] |N/A |N/A |N/A |{{Tick}} |2026 మే 31 |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]] | | | | |- |} ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది. == 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక == {| class="wikitable sortable" !సమస్య !నిర్వహణ వర్గం !ఏమి సమస్య? !చేయవలసిన పని !ప్రాధాన్యత !అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం !మొత్తం వ్యాసాలు !పని ప్రారంభం !సవరించిన పేజీలు !గమనిక |- |మూలాలు లేవు |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]] |మూలలు లేకపోవడం |మూలాలు చేర్చాలి |అత్యవసరం |✔ |{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూలాలు లోపాలు |[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] |CSI మూలాల లోపాలు |మూలాలు సవరించాలి |అత్వవసరం | |1717 | | | |- |వర్గీకరణ లోపాలు |[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] |వర్గాలు లేకపోవడం |వర్గాలు చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |తటస్థత లోపం |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]] |పక్షపాత వాక్యాలు |తటస్థ పునఃరచన |అత్యవసరం |✖ |{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |శుద్ధి అవసరం |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]] |వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు |పునఃరచన |మధ్యస్థ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |మూస లోపాలు |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]] |నకిలీ పరామితులు |template fix |మధ్యస్థ |✔ (TemplateParamFix) |{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |stub వ్యాసాలు |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]] |చాలా చిన్న వ్యాసం |విస్తరణ |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |dead links |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]] |పనిచేయని URLs |archive link |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |citation language లోపం |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]] |language= లేదు |ISO code చేర్చాలి |మధ్యస్థ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}} |[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |Wikidata అసమగ్రత |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]] |data mismatch |Wikidata update |తక్కువ |✔ |{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}} |[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- |చిత్రాలు లేవు |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:మూలల}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] | | | | |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | | |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] |images లేకపోవడం |image చేర్చాలి |తక్కువ |✖ |{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}} |[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]] | | -- |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]] | | | | | | | | |- | |[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]] | | | | | | | | |} వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు ==CS1 పరామితుల లోపాలు== * [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] * [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17) * [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21) * [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) * [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30) == డివిజనులోని మండలాలు == ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి. {| class="wikitable" !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !జనావాస గ్రామాలు !మండల జనాభా (2011) !మూలాలు |- | style="text-align: center;" |1 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | rowspan="11" | |- | style="text-align: center;" |2 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |3 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |4 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |5 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |6 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |7 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |8 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |9 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- | style="text-align: center;" |10 | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | |- ! colspan="2" style="text-align: center;" |మొత్తం ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | ! style="text-align: center;" | |} == కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల == : కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి. : '''ముఖ్య గమనిక:''' : మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు. : స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి :* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి. :* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి. : స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి :* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి. :* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి. :* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి. : స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights) :* అక్కడ '''"This file is my own work"''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి. :* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి. : స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం) :* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: <code>Charminar_Hyderabad.jpg</code>) :* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి. :* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి. :* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: <code>Temples in Telangana</code>) : స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి :* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది. : వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం: :# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి. :# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి. :# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి. :# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి. {{collapsible list|{{tree list}} * కంపణ మధురైపై దండయాత్ర {{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}} == అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు == {| class="wikitable sortable" |+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు !జిల్లా !ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ !వివరణ !మూలం |- |అనంతపురం |1882 |బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |చిత్తూరు |1911 |నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కడప |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |తూర్పు గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |గుంటూరు |1904 |కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కృష్ణా |1859 |మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |కర్నూలు |1808 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |నెల్లూరు |1911 |మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |ప్రకాశం |1970 ఫిబ్రవరి 2 |గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |శ్రీకాకుళం |1950 ఆగస్టు 15 |విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |విశాఖపట్నం |బ్రిటిష్ కాలం |ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |- |విజయనగరం |1979 జూన్ 1 |విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> |- |పశ్చిమ గోదావరి |1925 |గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది. |<ref>{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}</ref> |} == తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాలు ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 | |[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]] |[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |52 | style="text-align:center;" |1590 | style="text-align:center;" |135 | style="text-align:center;" |1725 | style="text-align:center;" |15 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 |- |2 | |[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] |[[కరీంనగర్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |1037 | style="text-align:center;" |42 | style="text-align:center;" |1079 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |3 | |[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]] |[[ఖమ్మం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1103 | style="text-align:center;" |120 | style="text-align:center;" |1223 | style="text-align:center;" |8 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 |- |4 | |[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ |[[మహబూబ్​నగర్]]​ | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |64 | style="text-align:center;" |1465 | style="text-align:center;" |72 | style="text-align:center;" |1537 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |1 |- |5 | |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] |[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1201 | style="text-align:center;" |30 | style="text-align:center;" |1231 | style="text-align:center;" |19 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |0 |- |6 | |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] |[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |59 | style="text-align:center;" |1107 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |1135 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |0 |- |7 | |[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]] |[[నిజామాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |847 | style="text-align:center;" |65 | style="text-align:center;" |912 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |0 |- |8 | |[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |37 | style="text-align:center;" |817 | style="text-align:center;" |53 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |0 |- |9 | |[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]] |[[వరంగల్]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |961 | style="text-align:center;" |88 | style="text-align:center;" |1049 | style="text-align:center;" |13 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- |10 | |[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]] |[[హైదరాబాదు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |16 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |0 |- | | | | | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |464 | style="text-align:center;" |10128 | style="text-align:center;" |633 | style="text-align:center;" |10761 | style="text-align:center;" |116 | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | style="text-align:center;" |2 |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు == === 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |వ.సంఖ్య ! rowspan="2" |జిల్లా కోడ్ ! rowspan="2" |అదికారిక పేరు ! rowspan="2" |ప్రధాన కేంద్రం ! rowspan="2" |రెవెన్యూ డివిజన్లు ! rowspan="2" |మండలాల సంఖ్య ! colspan="3" |రెవెన్యూ గ్రామాలు ! rowspan="2" |జనగణన పట్టణాలు ! colspan="3" |పట్టణ ప్రాంతాలు |- !జనావాస గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !మొత్తం గ్రామాలు !నగర పాలికలు !పుర పాలికలు !నగర పంచాయితీలు |- |1 |SR | scope="row" |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1802 | style="text-align:center;" |101 | style="text-align:center;" |1701 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |1 |- |2 |VZ | scope="row" |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |1520 | style="text-align:center;" |68 | style="text-align:center;" |1452 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |3 |VS | scope="row" |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |43 | style="text-align:center;" |3265 | style="text-align:center;" |193 | style="text-align:center;" |3072 | style="text-align:center;" |12 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |0 |- |4 |EG | scope="row" |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |60 | style="text-align:center;" |1374 | style="text-align:center;" |62 | style="text-align:center;" |1312 | style="text-align:center;" |10 | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |5 |WG | scope="row" |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |39 | style="text-align:center;" |842 | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- |6 |KR | scope="row" |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |50 | style="text-align:center;" |968 | style="text-align:center;" |34 | style="text-align:center;" |934 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |5 | style="text-align:right;" |0 |- |7 |GU | scope="row" |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |57 | style="text-align:center;" |712 | style="text-align:center;" |21 | style="text-align:center;" |691 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |11 | style="text-align:right;" |1 |- |8 |PR | scope="row" |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |56 | style="text-align:center;" |1081 | style="text-align:center;" |96 | style="text-align:center;" |985 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |0 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0 |- |9 |NE | scope="row" |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |46 | style="text-align:center;" |1177 | style="text-align:center;" |84 | style="text-align:center;" |1093 | style="text-align:center;" |6 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |0 |- |10 |KU | scope="row" |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |54 | style="text-align:center;" |898 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |870 | style="text-align:center;" |7 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |3 | style="text-align:right;" |1 |- |11 |AN | scope="row" |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |63 | style="text-align:center;" |949 | style="text-align:center;" |28 | style="text-align:center;" |921 | style="text-align:center;" |9 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |6 | style="text-align:right;" |0 |- |12 |CU | scope="row" |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |51 | style="text-align:center;" |919 | style="text-align:center;" |89 | style="text-align:center;" |830 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |2 |- |13 |CH | scope="row" |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |66 | style="text-align:center;" |1493 | style="text-align:center;" |38 | style="text-align:center;" |1455 | style="text-align:center;" |14 | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:right;" |7 | style="text-align:right;" |0 |- | | ! | | style="text-align: center;" |42 | style="text-align: center;" |664 | style="text-align:center;" |17,039 | style="text-align:center;" |881 | style="text-align:center;" |16158 | style="text-align:center;" |112 | style="text-align:center;" |11 | style="text-align: right;" |67 | style="text-align: right;" |5 |} {{Static row numbers}} 1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead? I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows. 2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor? I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: "The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple." On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia. 3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first? In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey. 4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example? As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators. Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project. 5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness? I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia. My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed. I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all. 6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits? The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes. 7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community? Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor. It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect. Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted. It is "a free encyclopedia that anyone can edit." 8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform? Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide. These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations. Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities. My Other Highlights <nowiki>*</nowiki>Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled "Many Wikimedians" with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the "field ruler" as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes. <nowiki>*</nowiki> Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event. <nowiki>*</nowiki> I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki> So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia. <nowiki>*</nowiki>Total edits 2,29,379, <nowiki>*</nowiki>Average edits per day 49.947 (4,771 days) <nowiki>*</nowiki>Average edit size 283.6 bytes, <nowiki>*</nowiki>Average edits per page 3.544, <nowiki>*</nowiki>Files uploaded (Commons) 198, Global edit counts (approximate) {| class="wikitable" | colspan="2" |Global edit counts (approximate) |- |► te.wikipedia.org |[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]] |- |www.wikidata.org |19,085 |- |commons.wikimedia.org |477 |- |en.wikipedia.org |121 |- |meta.wikimedia.org |28 |- |te.wiktionary.org |16 |- |simple.wikipedia.org |2 |- |www.mediawiki.org |1 |- |te.wikibooks.org |1 |- |te.wikiquote.org |1 |- |Other projects |0 |- |All projects | |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- | rowspan="19" | అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} == అసోం == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |దేశం/రాష్ట్రం ! rowspan="2" |పేజీ ! colspan="2" |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి ! rowspan="2" |నవీకరించినవారు ! rowspan="2" |పరిశీలించించిన వారు |- !తాజాస్థితి మార్కు !నవీకరించిన తేది |- ! rowspan="14" |అసోం |[[అసోంలో ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం 15వ శాసనసభ]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనమండలి]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం ప్రభుత్వం]] ||{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] |{{Tick}} | |[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] | |- |} * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] * [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] * [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]] * [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]] * [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]] * '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.<ref>{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}</ref> * ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}</ref> * మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}</ref> * | {{big|–}} [[Endash]] , [[Dash]] (many types)<br>| {{big|—}} [[Emdash]], [[Dash]] (many types) * <ref group="lower-alpha">ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.</ref> <includeonly> <span style="display:none">{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}</span> {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}} |1=జనవరి |2=ఫిబ్రవరి |3=మార్చి |4=ఏప్రిల్ |5=మే |6=జూన్ |7=జూలై |8=ఆగస్టు |9=సెప్టెంబర్ |10=అక్టోబర్ |11=నవంబర్ |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} </includeonly> <noinclude> ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం: <pre>{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}</pre> ఫలితం: 2025 జూన్ 30 తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది. </noinclude> ---------- ([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]]) ------- {{Cleanup MOS}} ------ {{MoS guideline}} ------ {{Update after|2025|11}} == వర్గాలు == * [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]] * [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] * [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] * [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]] *[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]] == వికీపీడియా పేరుబరి == *[[వికీపీడియా:Templates for discussion]] * [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]] * [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]] == మూసలు == * [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]] *[[మూస:Election results/doc]] *[[మూస:Election results]] *Template: Why is this person famous? == బయటి లింకులు == === భారతదేశ లింకులు === * [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)] * [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం] * [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India] * [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు] == ఆంధ్రప్రదేశ్ == === గ్రామాల లింకులు === * https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html === పంచాయితీలు === * [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats] * https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/ * [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s] == నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు == {| class="wikitable" |+ !వ.సంఖ్య !రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు !లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు !శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య !మూసలు ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు |- |1 |[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]] |25 |{{Yes check}} |175 |{{Yes check}} |- |2 |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |3 |[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]] |14 |{{Yes check}} |126 |{{Yes check}} |- |4 |[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]] |40 |{{Yes check}} |243 |{{Yes check}} |- |5 |[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]] |11 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |6 |[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]] |2 |{{Yes check}} |40 |{{Yes check}} |- |7 |[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]] |26 |{{Yes check}} |182 |{{Yes check}} |- |8 |[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]] |10 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |9 |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]] |4 |{{Yes check}} |68 |{{Yes check}} |- |10 |[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]] |14 |{{Yes check}} |81 |{{Yes check}} |- |11 |[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]] |28 |{{Yes check}} |224 |{{Yes check}} |- |12 |[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]] |20 |{{Yes check}} |140 |{{Yes check}} |- |13 |[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]] |29 |{{Yes check}} |230 |{{Yes check}} |- |14 |[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] |48 |{{Yes check}} |288 |{{Yes check}} |- |15 |[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |16 |[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{అవును}}'''Yes''' |- |17 |[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]] |1 |N/A |40 |{{Yes check}} |- |18 |[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]] |1 |N/A |60 |{{Yes check}} |- |19 |[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]] |21 |{{Yes check}} |147 |{{Yes check}} |- |20 |[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]] |13 |{{Yes check}} |117 |{{Yes check}} |- |21 |[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]] |25 |{{Yes check}} |200 |{{Yes check}} |- |22 |[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]] |1 |N/A |32 |{{Yes check}} |- |23 |[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]] |39 |{{Yes check}} |234 |{{Yes check}} |- |24 |[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]] |17 |{{Yes check}} |119 |{{Yes check}} |- |25 |[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]] |2 |{{Yes check}} |60 |{{Yes check}} |- |26 |[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]] |80 |{{Yes check}} |403 |{{Yes check}} |- |27 |[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]] |5 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |28 |[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]] |42 |{{Yes check}} |294 |{{Yes check}} |- |29 |[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]] |7 |{{Yes check}} |70 |{{Yes check}} |- |30 |[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]] |5 |{{Yes check}} |90 |{{Yes check}} |- |31 |[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] |1 |N/A |30 |{{Yes check}} |- |32 |[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]] [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]] |2 |{{Yes check}} |N/A |N/A |- |33 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |34 |[[చండీగఢ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |35 |[[లడఖ్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- |36 |[[లక్షద్వీప్]] |1 |N/A |N/A |N/A |- | |మొత్తం |543 |535 |4123 | |} == తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం == గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు. ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు, 670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి. ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా. వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్ కార్యక్రమం. వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను. వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.   వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది? ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది. == మూలాలు == <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> mxicumqi2xeb8c1s0skgdmf1o6wsntm తంగేడువనం (166 మంది కవుల కవిత్వం) 0 260843 4963249 4651461 2026-09-20T13:00:48Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963249 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = తంగేడువనం | image = [[File:తంగేడు వనం (page 1 crop).jpg|250px|center]] | image_caption = తంగేడువనం పుస్తక ముఖచిత్రం | author = సంకలనం | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = తంగేడు పువ్వుపై కవిత్వం | editor = [[మామిడి హరికృష్ణ]] | publisher = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | release_date = అక్టోబరు 20, [[2015]] | pages = 350 | isbn = | price = 300 | ముద్రణ సంవత్సరాలు = అక్టోబరు, [[2015]] | ప్రతులకు = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | అంకితం = }} '''తంగేడువనం''' పుస్తకం [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] ద్వారా ప్రచురించబడిన పుస్తకం. 2015 [[బతుకమ్మ పండుగ]] సందర్భంగా కేవలం తంగేడు పువ్వు మీద 166 కవితలతో ఈ కవితా సంకలనం వెలువడింది.<ref name="మన సంస్కృతి మహోత్సవం">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|title=మన సంస్కృతి మహోత్సవం|url=https://www.ntnews.com/Zindagi/మన-సంస్కృతి-మహోత్సవం-7-3-418029.aspx|accessdate=19 July 2018|date=4 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180719145811/https://www.ntnews.com/Zindagi/%E0%B0%AE%E0%B0%A8-%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%A4%E0%B0%BF-%E0%B0%AE%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82-7-3-418029.aspx|archivedate=19 July 2018|work=|url-status=live}}</ref> == ఆవిష్కరణ == [[ట్యాంక్‌బండ్]] దగ్గర జరిగిన 2015 బతుకమ్మ ఉత్సవాల ముగింపు వేడుకల్లో హోంశాఖామంత్రి [[నాయిని నర్సింహారెడ్డి]], పర్యాటక, సాంస్కృతిక శాఖామంత్రి [[చందూలాల్ అజ్మీరా]], ఉపముఖ్యమంత్రి [[మెహమూద్ అలీ]], ఎంపీ [[కల్వకుంట్ల కవిత]], మంత్రి [[తలసాని శ్రీనివాస్ యాదవ్]], డిప్యూటి స్పీకర్ [[పద్మా దేవేందర్ రెడ్డి]], ప్రభుత్వ సలహాదారు [[కె.వి. రమణాచారి]] పర్యాటక, సాంస్కృతిక కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]], సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకులు [[మామిడి హరికృష్ణ]] తదితరులు తంగేడువనం పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించారు.<ref name="‘తంగేడు వనం’ పుస్తకావిష్కరణ ">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|title=‘తంగేడు వనం’ పుస్తకావిష్కరణ |url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=164055|accessdate=19 July 2018|date=20 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180719172731/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=164055|archivedate=19 July 2018}}</ref> == పుస్తక అంకురార్పణ == బతుకమ్మ పండుగని [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] రాష్ట్ర పండుగగా, [[తంగేడు|తంగేడు పూవు]]ని రాష్ట్ర పుష్పంగా ప్రకటించింది. ఈ నేపథ్యంలో, తంగేడు పువ్వును కవితా వస్తువుగా తీసుకొని భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఒక కవి సమ్మేళనాన్ని నిర్వహించి, కవితల పరిశీలనకోసం ఒక నిపుణుల కమిటీని కూడా ఏర్పాటుచేసింది. అలా ఎంపికచేసిన 166 కవితలతో ఈ "తంగేడు వనం"ను పుస్తకం వెలువడింది. === నిపుణుల కమిటీ === {{colbegin}} # డా. [[అమ్మంగి వేణుగోపాల్]] # డా. [[నందిని సిధారెడ్డి]] # డా. [[నాళేశ్వరం శంకరం]] # డా. బుక్కా బాలస్వామి # డా. జలంధర్ రెడ్డి గంటా # [[జాజుల గౌరి]] # డా. [[షాజహానా]] # [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]] {{colend}} == కవులు - కవితలు == * ప్రజాకవి కాళోజీ నారాయణరావు - బతుకమ్మా! బ్రతుకు {{colbegin}} # [[అన్నవరం దేవేందర్‌]] - తంగేడుపూలు # అన్వేషి - అక్షరాలింగనం # అనుముల ప్రభాకరాచారి - తెలంగాణ పండుగ ఇది # అమరవాది కళ్యాణ చక్రవర్తి - గురువైన తంగేడు # [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]] - మట్టి ఆకాశంలో తంగేడు సూర్యుడు! # [[అంబటి వెంకన్న]] - వనదేవత # అంబటి నారాయణ - తంగేడిచెట్టు # ఆకుల సుష్మ - ఇషారా # ఆడెపు లక్ష్మణ్ - బంగారు బతుకు # ఆచార్య డి.యం. రవిప్రసాద్ - పూలోత్సవం # ఆచార్య [[ఎన్. గోపి]] - తంగేడు పూలు # ఆచార్య లక్ష్మీ నారాయణ - పూలశిఖరం # ఆచార్య [[ఎస్వీ సత్యనారాయణ]] - తంగేడు పూలు # ఆచార్య [[రావికంటి వసునందన్]] - వందేమాతరం # ఆచార్య జ్యోతిరాణి - గౌరమ్మ మెచ్చిన పూలు # బిల్లా మహేందర్ - నువ్విప్పుడు మా తంగేడు పువ్వువి!! # బుర్రా తిరుపతి - తంగేడు పూలవనం # బూర రాజశేఖర్ - ఆకలి తెలిసిన పువ్వులు # బూర్ల వెంకటేశ్వర్లు - బంగారు కల # బండారి రాజ్ కుమార్ - సోయగం # బండి ఉష - బతుకమ్మ # బి. సత్యనారాయణ - మా బంగారు # బి. హరిరమణ - సల్లంగ జూసేటి తల్లి # చిలివేరి రాజారాం - ప్రకృతి తెలంగాణ తల్లి సుందరి # [[చిందం ఆశన్న]] - రాజమకుటం # సి. హెచ్. ఉషారాణి - బతుకు జ్ఞాపకం # సి.హెచ్. ప్రకాశ్ - సిగపువ్వు # డబ్బికార్ సురేందర్ - పల్లె బంగారం # డా. [[అమ్మంగి వేణుగోపాల్]] - తల్లివేరు బతుకమ్మ # డా. [[అయాచితం నటేశ్వరశర్మ]] - బ్రతుకు పువ్వు # డా. [[అడువాల సుజాత]] - పూలల్ల పూలమ్మ ఎన్నియల్లో # డా. బండారి సుజాత - మన సంస్కృతి # డా. బుక్కా బాలస్వామి - తంగేడు పువ్వులం # డా. బెల్లి యాదయ్య - భక్తి పూవు # డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్ - బంగారు బతుకమ్మ # డా. [[దామెర రాములు]] - సామూహిక పుష్పోత్సవం! # డా. [[దేవరాజు మహారాజు]] - పచ్చనవ్వు # డా. ఏనుగు నర్సింహారెడ్డి - బతుకమ్మ కల # డా. [[జనువాడ రామస్వామి]] - తంగెడి పూలు # డా. జె. బాపురెడ్డి - బతుకమ్మ బంగారు పాట # డా. కలువకుంట రామకృష్ణ - నేల మీది పూల సింగిడి # డా. కాంచనపల్లి - బతుకమ్మ # డా. కాసర్ల నరేశ్ రావు - నడుస్తున్న వనాలు # డా. కాసుల లింగారెడ్డి - నేలమీది చందమామలు # డా. కొమర్రాజు రామలక్ష్మి - బతుకు స్వేచ్ఛనివ్వమ్మా # డా. [[కూరెళ్ల విఠలాచార్య]] - తెలంగాణ పుష్పాలు # డా. కూర్మాచలం శంకరస్వామి - బంగారు వెలుగుపూలు # డా. లింగంపల్లి రామచంద్ర - పూల దేవత # డా. మల్ల అంజయ్య - తంగెడి పూలు # డా. మడికొండ ప్రవీణ్ కుమార్ - పండుగ పువ్వు # డా. ఎం. పురుషోత్తమాచార్య - ముగురమ్మల విరులమ్మ # డా. [[నందిని సిధారెడ్డి]] - పుడమి పండుగ.. # డా. [[నాళేశ్వరం శంకరం]] - పూల సంతకం # డా. పల్లా రత్నాకర్ - తంగేడు # డా. [[పసునూరి రవీందర్]] - తంగేడు బంధం # డా. ఆర్. కమల - తంగేడుపువ్వా! ఓ తంగేడుపువ్వా! # డా. యస్. చెల్లప్ప - సాక్షి నీవే # డా. టి. గౌరీశంకర్ - నా చిరునామా # డా. టి.వీ. భాస్కరాచార్య - రాష్ట్ర దేవతవై దీవించమ్మా # డా. [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]] - బతుకమ్మ చేవ్రాలు-తంగేడుపూలు # డా. వి. తివేణి - తంగేడు తెలంగాణ మీద పాలపిట్ట # డా. వెలుదండ సత్యనారాయణ - జనుమ విలువ తెలుసుకో # [[వెలిచాల కొండలరావు|డా. వెల్చాల కొండల్రావు]] - బతుకమ్మ పాట-తెలంగాణ నోట # డా. వెంకన్న గారి జ్యోతి - బీడు భూముల పూచు తంగేడు పూలు # డి. రమాదేవి - ఉయ్యా ల పాట # దామరకుంట శంకరయ్య - పసిడి పూలు # [[దోరవేటి]] - బతుకమ్మ చిత్రం (పద్యకవిత) # దాసోజు జ్ఞానేశ్వర్ - వెలలేని పూలు # ఎన్నవెళ్లి రాజమౌళి - సామ్రాజ్ఞి # గజ్జెల శ్రీనివాసగౌడ్ - తంగేడు పూలు # గరిశకుర్తి రాజేంద్ర - తంగేడు తల్లి # గుడిపల్లి నిరంజన్ - నక్షత్రాల నవ్వుల మూట # గోపగాని రవీందర్ - బతుకమ్మకు నీరాజనాలు # గోశిక నరహరి - నేను తంగేడు పూల తల్లిని # జి. నర్సింహస్వామి - తంగేడు తెలంగాణ # జి. లెనిన్ శ్రీనివాస్ - బతుకునిచ్చు తల్లీ వందనం # జి.ఆర్. కుర్మే - బతుకమ్మ పువ్వు # జూపూడి జిగీష - తలమానికి # జె. రామకృష్ణరాజు - తంగేడు # జ్వలిత - కంటి కరదీపం # జోగు అంజయ్య - బతుకమ్మ # ఘనపురం దేవేందర్ - శాంతి పుష్పం # హలావత్ సీత్లానాయక్ - అలరించిన జగతి # హిమజ - బతుకు-అమ్మ # ఐతా చంద్రయ్య - భూమికి పారాణి # కపిలవాయి వెంకటేశ్వర్లు - మురిపాల బతుకమ్మా # కె.ఎ.ఎల్. సత్యవతి - నిండుగ నవ్వమ్మా! # [[కందుకూరి శ్రీరాములు]] - మట్టి మహారాణి # కందాళై రాఘవాచార్య - సెరట్లో తంగేడు # కాంచనపల్లి రాజేంద్రరాజు - జ్ఞాపకాల మేఘాలు # కాల వేణుగోపాల్ - తంగేడు పూలు # [[కోడూరి విజయకుమార్]] - బతుకమ్మా ! # [[కొలిపాక శోభారాణి]] - పూల గోపురం # కొమురవెల్లి అంజయ్య - మూడు కాలాల ముచ్చట # కోమటి రెడ్డి బుచ్చిరెడ్డి - ఆత్మగల పువ్వు # [[కొండపల్లి నీహారిణి]] - బంగారు పువ్వమ్మా! # [[కూకట్ల తిరుపతి]] - ఆడిబిడ్డ # కొండి నల్లారెడ్డి - పూలసింగిడి # కుమ్మరి భిక్షపతి - స్వాభిమాన సంకేతం # కోటం చంద్రశేఖర్ - ఏ భ్రమలో వలలో # కోట్ల వెంకటేశ్వర రెడ్డి - బంగారు పువ్వు # మడిపల్లి భద్రయ్య - ఉయ్యాలపాట - ప్రబోధగీతమ్ # మధుకర్ వైద్యుల -తల్లిపువ్వు 'తంగేడు' # మద్దెర్ల రమేశ్ - కవితా ఖజాన # [[మామిడి హరికృష్ణ]] - తంగేడు పూల నేల # మహ్మద్ ఖాజామైనద్దీన్ - బతుకమ్మకు స్వాగతం # మహ్మద్ వలిహుస్సేన్ - ఉదయిస్తుంది # మిట్టపల్లి పరశురాములు - తంగేడు పూవు # మిర్యాల లలిత -మన సంస్కృతికి తలమానికం # ముక్కెర సంపత్ కుమార్ - జలకళ # మునాస వెంకట్ - మహాస్వప్నమిక వర్తమానమే # [[మౌనశ్రీ మల్లిక్]] - పువ్వంటే పువ్వు...తంగేడు పువ్వు # యం. అపర్ణ - తంగేడు పూవు # యం.డి. నిసార్ - తంగేడు పూవు # నాంపల్లి సుజాత - బంగారు పువ్వు # నాగవరం బాలరాం - తంగేడు పూలు # నామని సుజనాదేవి ఆడబిడ్డ బతుకమ్మ # నెల్లుట్ల రమాదేవి - తలెత్తిన పువ్వు # నేరోజు రమేశ్ - అంగడి సరుకుకాదు # ఎన్వీ రఘువీర్ ప్రతాప్ -తంగేడు పువ్వై # ఓరుగంటి పురుషోత్తం - గుర్తుండాలె # పరమాత్మ - తంగేడు పూ కల # పులి జమున - సి (వి)రుల బతుకమ్మ # పెందోట వెంకటేశ్వరు - తంగేడు బంగారం # పెరుమాళ్ళ ఆనంద్ - బంగారు బతుకమ్మ # పెద్దూరి వెంకటదాసు - బహ్మరథం # పొన్నాల బాలయ్య - నెలవంకల మునుం # పోతన జ్యోతి - తంగేడు పూలమ్మ # పి. జగన్ మోహనరావు - తరగని తంగెడు # పి. పద్మ - కోటి నోముల బతుకమ్మ # రాజీవ - రక్షణ # రేడియమ్ - మట్టి మనిషి నేస్తం # రామడుగు నరసింహాచార్యులు - బతుకమ్మపై పద్య భావన # రామానుజం సుజాత - తంగేడు పువ్వు # రేళ్ళ శ్రీనివాస్ - బతుకమ్మ శోభ # శిక గణేశ్ - ఆనంద హేల # శ్రీనివాస్ పిండిగ - పూలజాతర # సహచరి - పసుపు పూవు తంగేడు # 'సమతశ్రీ' వల్లాల పరంధామ్ యాదవ్ - తంగేడు పూలు # సిద్దెంకి యాదగిరి - కిరీటం మీద నెమలీక # సంతపురి నారాయణరావు - విస్తరించే శోభలు! # సంకేపల్లి నాగేంద్రశర్మ - ఆనందాల బతుకమ్మ! # సంపటం దుర్గాప్రసాదరావు - కోలాటం పాట # శాంతా రెడ్డి - బతుకమ్మ పాట # సాగర్ల సత్తయ్య - పూల సింగిడి # సామ సువర్ణాదేవి - తంగేడు బతుకమ్మ # టి. చరణ్ దాస్ - తంగేడు పువ్వు # తుడిమిళ్ళ భీష్మాచారి - పరిమళాల కన్న మిన్న మా తంగేడు # తైదల అంజయ్య - అడవి ఆడిబిడ్డ # తిరునగరి సంధ్య - పసుపుపచ్చ నేస్తం # [[ఉదారి నారాయణ]] - తంగేడమ్మలు # ఉండ్రాల రాజేశం - మా ఇలవేల్పు # వనపట్ల సుబ్బయ్య - యుద్ధంలో గెలిచిన పువ్వు # వల పైడి -బంగారు పువ్వు # వల్లభాపురం జనార్ధన -జన సంస్కృతి బతుకమ్మ # [[వఝల శివకుమార్]] - పొద్దు పొడుపు ఆనవాళ్ళు # వరుకోలు లక్ష్మయ్య - తెలంగాణ పూ 'బోణి' # వారాల ఆనంద్ - హరితం-పరిమళం-పరవశం # వెంగలి నాగయ్య - పూల సోయగం # [[వేణు సంకోజు]] - శ్రమతర్పణల సౌందర్యశిల! # వురిమళ్ల సునంద - బతుకమ్మను # వంగర నరసింహారెడ్డి - ప్రయాణం # వి.పి. చందన్ రావు - తంగేడు పుస్తకాలు # యడవల్లి శైలజ - తంగేడు పువ్వమ్మ ఉయ్యాలో # యనగందుల దేవయ్య - ఆహ్వానం # వై. రుక్మాంగదరెడ్డి - బతుకమ్మ తల్లి {{colend}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:కవితా సంకలనాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] [[వర్గం:కవిత్వం]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] 12febucb3n49x6f1ax1vdh59x46c6jp తల్లివేరు (కవిత్వ పుస్తకం) 0 263682 4963266 4355835 2026-09-20T13:30:22Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963266 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = తల్లివేరు | image = [[File:Talliveru cover page.jpg|250px|center]] | image_caption = తల్లివేరు పుస్తక ముఖచిత్రం | author = సంకలనం | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = ఊరుపై కవిత్వం | editor = [[మామిడి హరికృష్ణ]] | publisher = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | release_date = జూన్ 3, [[2017]] | pages = | isbn = | price = | ముద్రణ సంవత్సరాలు = జూన్, [[2017]] | ప్రతులకు = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | అంకితం = }} '''తల్లివేరు''' [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] ద్వారా ప్రచురించబడిన [[కవిత్వం|కవిత్వ]] [[పుస్తకం]]. 2017 [[హేవళంబి]] నామ [[ఉగాది]] సందర్భంగా కేవలం ఊరును ఇతివృత్తంగా తీసుకొని 47 కవితలతో ఈ కవితా సంకలనం వెలువడింది.<ref name="కొత్తరాష్ట్రంలో కొత్తసాలు">{{cite news|last1=వెబ్ ఆర్కైవ్|first1=నమస్తే తెలంగాణ, ఎడిట్ పేజి వ్యాసాలు|title=కొత్తరాష్ట్రంలో కొత్తసాలు|url=https://www.ntnews.com/editPage/article.aspx?category=4&subCategory=1&ContentId=495040|accessdate=29 August 2018|publisher=అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి|date=16 April 2018|work=|archive-date=16 ఏప్రిల్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416103206/https://www.ntnews.com/editPage/article.aspx?category=4&subCategory=1&ContentId=495040|url-status=bot: unknown}}</ref> == ఆవిష్కరణ == ఈ కవితా సంకలనాన్ని 2017, జూన్ 3వ తేదీన [[రవీంద్రభారతి]]లో [[ముఖ్యమంత్రి]] [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] అవిష్కరించారు. ఈ ఆవిష్కరణలో హోంశాఖామంత్రి [[నాయిని నర్సింహారెడ్డి]], సీఎస్ ఎస్పీ సింగ్, సాహిత్య అకాడమీ చైర్మన్ డా. [[నందిని సిధారెడ్డి]], ప్రభుత్వ సలహాదారు [[కె.వి. రమణాచారి]] పర్యాటక, సాంస్కృతిక కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]], ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయ ప్రతేకాధికారి [[దేశపతి శ్రీనివాస్]], సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకులు [[మామిడి హరికృష్ణ]] పాల్గొన్నారు.<ref name="‘తల్లివేరు’ ఆవిష్కరణ ">{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|title=‘తల్లివేరు’ ఆవిష్కరణ |url=https://www.ntnews.com/TelanganaNews-in-Telugu/thalliveru-poetry-collection-innovation-1-2-546269.html|accessdate=29 August 2018|date=9 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180829191548/https://www.ntnews.com/TelanganaNews-in-Telugu/thalliveru-poetry-collection-innovation-1-2-546269.html|archivedate=29 August 2018}}</ref> == పుస్తక అంకురార్పణ == [[దస్త్రం:Ammangi Venugopal Poetry Reading in Ugadi Kavi Sammelanam in Ravindra Bharathi (29.03.2017).jpg|thumb|287x287px|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో 'ఊరే మన తల్లి వేరు' అనే అంశంపై నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనం]] హేవళంబి నామ ఉగాది రోజున ఊరును ఇతివృత్తంగా తీసుకొని భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ఒక కవి సమ్మేళనాన్ని నిర్వహించి, కవితల పరిశీలనకోసం ఒక సలహామండలిని కూడా ఏర్పాటుచేసింది. అలా ఎంపికచేసిన 47 కవితలతో 2017 జూన్‌లో ఈ సంకలనాన్ని ముద్రించడం జరిగింది. [[దస్త్రం:Thalliveru Book Released by CM KCR.jpg|thumb|తెలంగాణ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ చేతుల మీదుగా తల్లి వేరు పుస్తక ఆవిష్కరణ]] === సలహామండలి === {{colbegin}} # డా. [[అమ్మంగి వేణుగోపాల్]] # డా. [[నాళేశ్వరం శంకరం]] # డా. [[ఆచార్య మసన చెన్నప్ప|మసన చెన్నప్ప]] # [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]] {{colend}} == కవులు - కవితలు == {{colbegin}} # [[ఆశారాజు]] - ఇది కవి నివాసం # ఆచార్య మసన చెన్నప్ప - ఋణాను బంధం # ఆచార్య ఫణీంద్ర - తల్లి వేరు! # అందోజు పరమాత్మ - బొడ్డుతాడు # అన్వర్ - మట్టిబంధం # దాసరాజు రామారావు - తల్లిగారి ఊరు # డా. [[అమ్మంగి వేణుగోపాల్]] - ఊరు - పేరు # డా. బెల్లి యాదయ్య - వర్థిల్లాలి # డా. భీంపల్లి శ్రీకాంత్ - పల్లె పిలుస్తోంది! # డా. చిమ్మపూడి శ్రీరామమూర్తి - ఊరే మన తల్లి # డా. [[దేవరాజు మహారాజు]] - ఊరే తల్లివేరు # డా. [[ఏనుగు నరసింహారెడ్డి]] - అదే ఊరు # డా. [[కె.బి.గోపాలం]] - నరడివిలో నేను # డా. కాంచనపల్లి - కొన్ని జ్ఞాపకాలు... # డా. [[నాళేశ్వరం శంకరం]] - ఇంకిన పాలసముద్రం # డా. పగడాల నాగేందర్ - ఊరు జ్ఞాపకాల్లోనూ... # డా. పులిపాటి గురుస్వామి - వదలని పాట # డా. రూప్ కుమార్ డబ్బీకార్ - నిరీక్షణ # డా. ఎస్. చెల్లప్ప, ఐ.ఏ.ఎస్. (రి) - జన్మకోస్నానం # డా. [[ఎస్వీ సత్యనారాయణ]] - నా ఊరు హైదరాబాద్ పాతబస్తీ # డా. [[తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య]] - మన ఊరే # డా. [[తిరునగరి రామానుజయ్య]] - ఈ వసంత ప్రఖాతంలో... # డా. [[తిరునగరి దేవకీదేవి]] - హేవళంబి నువ్వడుగేయ్ # డా. వి. తీవ్రేణి - మా ఊరు... # డా. [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]] - నా తల్లివేరు! # డా. వాణి దేవులపల్లి - ఊరు # జి. నరసింహస్వామి - ఊరేది? # ఘనపురం దేవేందర్ - పల్లెతల్లి జయహో... # హిమజ - నా ఊరు # [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]] - ఏకచక్రపురంలో... # [[జాజుల గౌరి]] - నా ఊరు # [[జూలూరు గౌరీశంకర్]] - ఊరు నా నిఘంటువు # [[జూపాక సుభద్ర]] - పాడవే చెల్లీ... # [[కందుకూరి శ్రీరాములు]] - నా వేరు # [[కోడూరి విజయకుమార్]] - ఒక ఉగాది సాయంత్రం # [[మామిడి హరికృష్ణ]] - మా ఊరి పురాణం # మోహన్ రుషి - ఊరికి పోయినప్పుడే ఉగాది # నాంపల్లి సుజాత - కన్నీటి ఊట # పొన్నాల బాలయ్య - తేమిడి # సత్యం సాగర్ ఎ.బి.జె. - రాజ్యమేలేది ఊరే! # స్వాతీ శ్రీపాద - మన తల్లి # [[తైదల అంజయ్య]] - పంచ ప్రాణాలు # వద్దిరాజు నాగేందర్ రావు - జ్ఞాపకాలు # [[వఝల శివకుమార్]] - మట్టి ప్రేమల ఆలయం # [[వనపట్ల సుబ్బయ్య]] - ఊరు మన వేరు # వేముగంటి మురళీకృష్ణ - నా వాడకట్టు కళల పుష్పం # [[జింబో]] (మంగారి రాజేందర్) - ఊరుంది... {{colend}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:కవితా సంకలనాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] [[వర్గం:కవిత్వం]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] ry23g21ywuv8bs918etp97hv5y5f5sr గోన గన్నారెడ్డి (నవల) 0 269117 4963293 3888064 2026-09-20T14:14:42Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963293 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = గోన గన్నారెడ్డి | image = [[File:Gona gannareddy, Adavi Bapiraju.pdf|thumb|page=4]] | image_caption = 1978 ముద్రణ ముఖచిత్రం. | author = [[అడివి బాపిరాజు]] | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = చారిత్రక నవల | editor = | publisher = త్రివేణి పబ్లిషర్స్ | printed_at = మచిలీపట్నం | release_date = 1946 | pages = | isbn = | price = | ముద్రణ సంవత్సరాలు = | for_copies = | sole_distributers = | dedication = అక్కినేపల్లి జానకిరామారావు | subject = గోన గన్నారెడ్డి | first_page_design = }} '''గోన గన్నారెడ్డి''' నవలను [[అడివి బాపిరాజు|అడవి బాపిరాజు]] రచించారు. ఇది కాకతీయ చారిత్రాత్మక నవల.<ref>[http://pustakam.net/?p=4075 అడవిబాపిరాజు గోనగన్నారెడ్డి – సమీక్ష]</ref> గోనగన్నా రెడ్డి ఆంధ్ర సామ్రాట్టు కాకతీయ గణపతిదేవుని కుమార్తె అయిన రుద్రమదేవికి కుడిభుజంగా ఉంటూ పశ్చిమాంధ్ర భూమిని ఏలుతూ ఉండేవాడు. గన్నారెడ్డి కుమారుడు గోన బుద్ధారెడ్డి రంగనాథ రామాయణం అనే ద్విపద కావ్యం రచించాడు. ఈ నవలను మొదటి సారిగా 1946లో మచిలీపట్టణానికి చెందిన త్రివేణి పబ్లిషర్సు వారు ప్రచురించారు. ఈ పుస్తకం కొండగడప జాగీర్దారు రాజా అక్కినేపల్లి జానకిరామారావుకు అంకితం చేయబడింది. == కథా సారాంశము == కాకతీయ సామ్రాజ్య చక్రవర్తియైన గణపతి దేవునికి కుమార్తె కలుగుతుంది. రాజ్యక్షేమాన్ని కాంక్షించి తన ప్రధాన మంత్రియైన శివదేవయ్య సలహాను అనుసరించి ఆమెను రుద్రదేవుడనే పేరుతో లోకానికి పరిచయం చేస్తాడు గణపతి దేవుడు. కాకతీయ సామంతరాజ్యమైన వర్ధమానపురానికి రాజు గోన లకుమయా రెడ్డి. అతని కొడుకు గోన వరదారెడ్డి. వరదారెడ్డికి మరో కాకతీయ సామంత రాజ్యమైన అమలాపురం రాజు కోనేరు రెడ్డి కుమార్తె రితికను ఇచ్చి వివాహం చేయాలనుకుంటూ ఉంటారు. ఇంతలో గజదొంగయైన గోన గన్నారెడ్డి వచ్చి వరదారెడ్డిని అపహరిస్తాడు. దాంతో ఆ వివాహం చెడిపోతుంది. ఒక వైపు రామ దేవుడు వృద్ధుడై పోతుండడంతో వివిధ సామంతులు కాకతీయ సామ్రాజ్యాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి తమ తమ ప్రయత్నాలు చేస్తుంటారు. ఈ ప్రయత్నాల్లో భాగంగా లకుమయా రెడ్డి తన మంత్రుల ద్వారా ఇతర సామంతుల అభిప్రాయాలు తెలుసుకుంటాడు. అమలాపురం రాజ్య ప్రభువైన కోటారెడ్డి అతనికి మద్ధతు తెలపడమే కాకుండా తన కుమార్తెను అతని కుమారుడికిచ్చి వివాహం చేయడానికి ఒప్పుకుంటాడు. == ముఖ్య పాత్రలు == # [[రుద్రమ దేవి]], కాకతీయ సామ్రాజ్య చక్రవర్తి, తండ్రి గణపతి దేవుని తర్వాత చక్రవర్తిత్వాన్ని వారసత్వంగా పొందుతుంది. # గణపతి దేవుడు, రుద్రమ దేవి తండ్రి, కాకతీయ వంశపు అష్టమ చక్రవర్తి # గోన గన్నారెడ్డి, కాకతీయ సామంతరాజ్యమైన వర్ధమానపురం రాజైన గోన బుద్ధా రెడ్డి పెద్ద కొడుకు # శివ దేవయ్య, కాకతీయ సామ్రాజ్య మంత్రి # చాళుక్య వీరభద్రుడు, చిన్నప్పటి నుంచి రుద్రమదేవితో కలిసి విద్యనభ్యసించి ఉంటాడు, ఆమెను మనసులో ఆరాధిస్తుంటాడు # రేచెర్ల ప్రసాదాదిత్య నాయుడు # జన్నిగదేవుడు, కాకతీయ మహా సామంతుడు, కాకతీయ సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు # జాయప సేనాని # కోటారెడ్డి, కాకతీయ సామంతరాజ్యం, ఆదవోని రాజ్య ప్రభువు # అన్నాంబిక, కోటారెడ్డి కుమార్తె # కుప్పాంబిక, గన్నారెడ్డి అక్క # అక్కిన ప్రగడ, కాకతీయ మంత్రి # చిన అక్కిన ప్రగడ, పెద అక్కినప్రగడ మనుమడు, గోన గన్నారెడ్డి మంత్రి # ముమ్ముడాంబిక, జాయప సేనాని కుమార్తె; రుద్రమదేవి వనిత అని లోకానికి పూర్తిగా తెలియక మునుపు ఈమెను ఇచ్చి వివాహం చేస్తారు. # దేవగిరి యాదవ మహారాజు కృష్ణభూపతి # మహాదేవరాజు, దేవగిరి యాదవరాజు, కాకతీయ సాంరాజ్యంపై పెద్ద ఎత్తున దండయాత్ర చేసి చివరికి ఓటమి పాలవుతాడు. # గోన లకుమయా రెడ్డి, గోన గన్నారెడ్డి పినతండ్రి, గన్నారెడ్డి తండ్రి బుద్ధారెడ్డి తర్వాత ఆయన సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన వాడు # మురారి దేవులు, గణపతి దేవుడి సవతి సోదరుడు సారంగదేవుడి కొడుకు # హరిహర దేవులు, గణపతి దేవుని సవతి సోదరుడు సారంగదేవుడి కొడుకు # గోన వరదారెడ్డి, గోన లకుమయారెడ్డి కొడుకు # విఠల ధరణీశుడు, గన్నారెడ్డి తమ్ముడు, అతనికి కుడిభుజం, భీమబలుడు. # సోమనాథాచార్యుడు, శివదేవయ్య ఆంతరంగిక చారుడు # విరియాల గొంక ప్రభువు, కాకతీయ అపసర్ప గణాలకు (వేగుల దండు) అధిపతి # అంబయ దేవుడు, జన్నిగ దేవుడి కొడుకు # త్రిపురాంతక దేవుడు, జన్నిగ దేవుడి కొడుకు # కోట పేర్మాడిరాయడు, పూగినాటి విషయాధిపతి, గణపతి దేవుడి అల్లుడైన కోట భేతమహారాజులమీద దండెత్తి గన్నయ్య చేతిలో పరాభవం పొందుతాడు. # వంది భూపాలుడు, కందవోలు రాజ్యాధిపతి # సూరన రెడ్డి, గన్నారెడ్డికి ఎడమ భుజం లాంటివాడు # పడికము బాప్పదేవుడు, కాకతీయ సేనాధిపతుల్లో ఒకడు # బేడ చెలుకిరాయుడు, పొత్తపినాడు మహామండలేశ్వరుడు # గుంటూరు నాగదేవరాజు, కాకతీయులకు సామంతుడుగా ఉండి సార్వభౌమత్వం కోసం తిరగబడి యుద్ధంలో మరణిస్తాడు. # కోట బేతమహారాజు, గణపతి దేవ చక్రవర్తి అల్లుడు # గణపాంబా దేవి, గణపతి దేవ చక్రవర్తి రెండో కూతురు # కామేశ్వరి, చిన అక్కినప్రగడ భార్య, మేనమామ కూతురు # కల్యాణి చోడోదయుడు, ఆశ్విక యుద్ధంలో వీరుడు. కాకతీయ సామ్రాజ్యంపై దండెత్తాలని ఆలోచన చేసి గన్నారెడ్డి చేతిలో పరాజితుడవుతాడు. # మారయ మంత్రి, లకుమయా రెడ్డి మంత్రి # చిన్నయామాత్యుడు, లకుమయా రెడ్డి రెండో మంత్రి # కామయరెడ్డి, లకుమయా రెడ్డి సేనాధిపతి # మేడిపల్లి కాచయనాయుడు ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} == బయటి లింకులు == * [[:s:గోన గన్నారెడ్డి|వికీసోర్సులో గోన గన్నారెడ్డి నవల]] [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:చారిత్రాత్మక నవలలు]] [[వర్గం:1946 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:అడివి బాపిరాజు రచనలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] fejy9anf4qg9j9siqvwsmu0igii1c7f జామి 0 270019 4963443 4255460 2026-09-21T06:23:17Z యర్రా రామారావు 28161 Copying from [[Category:జామి మండలంలోని గ్రామాలు]] to [[Category:జామి మండల గ్రామాలు]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 4963443 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''జామి, ''' [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[విజయనగరం జిల్లా]], [[జామి మండలం|జామి]] మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన జామి నుండి 0 కి.మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[విజయనగరం]] నుండి 19 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 3245 ఇళ్లతో, 12732 జనాభాతో 2705 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 6388, ఆడవారి సంఖ్య 6344. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 1998 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 295. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 583096<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 10, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. 2 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు 2 ప్రైవేటు ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాలలు ఉన్నాయి. ఒక ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉంది. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది.సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[విజయనగరం|విజయనగరంలో]] ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లిమర్లలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు విజయనగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయనగరం]]లో ఉంది. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === జామి మండలంలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, పారామెడికల్ సిబ్బంది ఐదుగురు ఉన్నారు. రెండు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, పారామెడికల్ సిబ్బంది ముగ్గురు ఉన్నారు.డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టరు ఒకరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. నాలుగు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == జామి మండలంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == జామి మండలంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 355 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 24 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 16 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 101 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 511 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 515 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 1180 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1639 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 568 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == జామి మండలంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 298 హెక్టార్లు* చెరువులు: 105 హెక్టార్లు* వాటర్‌షెడ్ కింద: 164 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == జామి మండలంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]], [[చెరకు]], [[మామిడి]] == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{జామి మండలంలోని గ్రామాలు}}{{విజయనగరం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:జామి మండల గ్రామాలు]] btstlc0uslalxogkveepsf9vfy5hu55 జెసి గొంజాలెజ్ 0 273959 4963640 4824283 2026-09-21T11:25:19Z స్వరలాసిక 13980 4963640 wikitext text/x-wiki {{Orphan}} {{Infobox person|name=జెసి గొంజాలెజ్|image=JC Gonzalez-cropped.jpg|native_name=Juan Camilo Gonzalez|native_name_lang=స్పానిష్|birth_name=జువాన్ కామిలో గొంజాలెజ్|birth_date={{Birth year and age|1990}}|birth_place=[[బోగోటా]], [[కొలంబియా]]|residence=[[లాస్ ఏంజెల్స్]], [[కాలిఫోర్నియా]]|nationality=[[కొలంబియా]]|other_names=Juanca|education=[[క్లెమెంట్స్ హై స్కూల్]]|occupation=కొలంబియన్ నటుడు, పాటల రచయిత, గాయకుడు, డాన్సర్, TV ప్రెజెంటర్|style=[[లాటిన్ పాప్]]|years_active=2005–ఇప్పుడు}} '''జువాన్ కామిలో గొంజాలెజ్''' (ఇంగ్లీష్: Juan Camilo Gonzalez), వృత్తిపరంగా '''JC గొంజాలెజ్గా''' (ఇంగ్లీష్: JC Gonzalez) పిలవబడే, కొలంబియన్ నటుడు, [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]. [[టెక్సస్|టెక్సాస్లో]] టెలివిజన్ ప్రకటనలలో, ప్రకటనలలో పాల్గొన్నప్పుడు ఆయన కెరీర్ 2009 లో ప్రారంభమైంది. <ref><div> "కొలంబియానో రుంబో ఎ మెనుడో" ఎల్ టిమ్పో వార్తాపత్రిక, రేవెస్టా కార్రిసెల్ http://www.eltiempo.com/carrusel నవంబరు 2007 లో ప్రచురించబడింది. ఫిబ్రవరి 16, 2016 పునరుద్ధరించబడింది </div></ref> గొంజాలెజ్ మేకింగ్ మేనడోలో ఒక MTV రియాల్టీ కార్యక్రమంలో పాల్గొంపాల్గొన్నాడుది, ఇందుకు వారు ఇరవై ఐదు ద్విభాషా మగ గాయకులను ఎంపిక చేశారు. గొంజాలెజ్ కూడా ''పార్క్స్ అండ్ రిక్రియేషన్'', ''బ్లూ (వెబ్ సిరీస్), '' లాస్ అమెరికన్స్ వంటి చలనచిత్ర, టెలివిజన్లలో కనిపించాడు''. <ref><div> అక్టోబర్ 29, 2007 లో ప్రచురించబడిన US వీక్లీ http://www.usmagazine.com లో "బ్రేక్ బీట్స్ టు హార్ట్ బ్రేక్స్" ఫిబ్రవరి 18, 2016 లో పొందబడింది </div></ref>'' == ప్రారంభ సంవత్సరాలు == గొంజాలెజ్ 1990 లో బొగోటా, కొలంబియాలో జన్మించాడు. అతను ఇద్దరు చిన్న తోబుట్టువులను కలిగి ఉన్నాడు. గొంజాలెజ్ హైపర్యాక్టివ్ చైల్డ్ గా వర్గీకరించబడింది, అందువలన "టెర్రేమోటో" (భూకంపం) అనే మారుపేరు అతను సంపాదించాడు. <ref name="bio"></ref> <ref name="creciente">{{Cite news|last=Romero Salamanca|first=Guillermo|title=JC Gonzalez: una creciente carrera en el canto|url=http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/jc-gonzalez-una-creciente-carrera-en-el-canto/|accessdate=January 17, 2018|publisher=Pantallazos|date=January 10, 2018|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821223424/http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/jc-gonzalez-una-creciente-carrera-en-el-canto/|url-status=dead}}</ref> తన తమ్ముడు వైద్య చికిత్స పొందగలగడంతో అతను ఏడు సంవత్సరాల వయస్సులో ఉన్నప్పుడు గొంజాలెజ్, అతని కుటుంబం [[హ్యూస్టన్|హౌస్టన్కు]] తరలివెళ్లారు. <ref name="alterna"></ref> గొంజాలెజ్ బొగోటా, కొలంబియాలోని గిమ్నాసియో లాస్ కాబోస్ <ref>{{వెబ్ మూలము|last=Munoz|first=Constanza|title=Entre los latinos con mayor potencial en la actuación|date=May 15, 2013|url=http://www.revisterovirtual.com/Rabinovici/RevisteroVirtual/Cipres/EDU/URL/EDU_12.html|access-date=2019-02-06|archive-date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412212335/http://www.revisterovirtual.com/Rabinovici/RevisteroVirtual/Cipres/EDU/URL/EDU_12.html|url-status=dead}}</ref> లో తన ప్రాధమిక పాఠశాలను ప్రారంభించాడు, [[టెక్సస్|టెక్సాస్లోని]] షుగర్ ల్యాండ్లో క్లెమెంట్స్ హైస్కూల్కు హాజరయ్యాడు. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://www.peoplemaven.com/p/5j8w2Q/jc-gonzalez?refLoc=/l/WRknKv/Famous-Alumni-Clements-High-School-(Sugar-Land,-TX)|title=JC Gonzalez in Famous Alumni Clements High School (Sugar Land, TX) {{!}} PeopleMaven|access-date=2022-02-24|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329150500/https://www.peoplemaven.com/p/5j8w2Q/jc-gonzalez?refLoc=%2Fl%2FWRknKv%2FFamous-Alumni-Clements-High-School-%28Sugar-Land%2C-TX%29|url-status=dead}}</ref> <ref name="recipe"></ref> JC గొంజాలెజ్ తన ప్రేరణ ద్వారా వర్ణించబడింది, పోర్టల్ '''పంటలోజోస్ డి నోటిషియస్''' ద్వారా సూచించబడింది, ఇక్కడ వారు తమ తల్లి అవ్వ '''కాండిడా రుయాతా''' యొక్క వ్యక్తిత్వ లక్షణాల లక్షణాలను పేర్కొన్నారు, హోటల్ శాన్ కార్లోస్ బార్రాన్కేబెర్మేజ, ( సాన్టాన్డర్, [[కొలంబియా]] ) <ref><div> పోర్టల్: పంటాలజోస్ డి నోటిసియాస్, "హోటల్ శాన్ కార్లోస్: 50 అనోస్ డి పూజాజా సాన్దేన్దెరాన", http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/depunjazasantandreana/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612140240/http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/depunjazasantandreana/ |date=2018-06-12 }}, ప్రచురించబడింది: మే 5, 2018. జూన్ 17, 2018 న పునరుద్ధరించబడింది </div></ref> కళాకారుడు తన ఇంజిన్లలో ఒకటైన అతని సోదరుడు డానియెల్ అని పలు ఇంటర్వ్యూలు ద్వారా తెలిపాడు, అతను ఆర్థ్రోగ్రోసిస్ మల్టిప్లెక్స్ కాంజెనిటా (AMC) అని పిలువబడే ఒక వింత వ్యాధిని అధిగమించి, అక్కడ నుండి ఎలాంటి బహుమతి లేకుండా, గాయకుడు, తన క్రమశిక్షణ వస్తుంది. <ref><div> పోర్టల్: పాంటలాజోస్, ఎ డే డే ఛాలెంజ్ టు లైఫ్: నో నొప్పి నో లాభం, [http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/todos-los-dias-reto-a-la-vida-sin-dolor-no-hay-ganancia/ http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/todos-los-dias-reto-a-la-vida-sin-dolor-no-hay -గంగానియా /] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190112044231/http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/todos-los-dias-reto-a-la-vida-sin-dolor-no-hay-ganancia/ |date=2019-01-12 }}, ప్రచురించబడింది: అక్టోబర్ 9, 2018. జనవరి 2019 పునరుద్ధరించబడింది </div></ref> == కెరీర్ == === సంగీతం === గోంజాలెజ్ అసలైన విషయంతో పాటు ఎన్రిక్ ఇగ్లేసియస్, నిక్కీ జామ్ "ఎల్ పెర్డోన్" పాట యొక్క రీమిక్స్ను రికార్డ్ చేశాడు. [11] [12] 2016 నాటికి, గొంజాలెజ్ తన మొదటి సోలో ఆల్బం, AwakIn, [13] ను సిద్ధం చేసాడు, ఇది లాటిన్ లయలు, అమెరికన్ రాప్, పాప్లతో కలిపి ఇంగ్లీష్, స్పానిష్లలో పాటలను ప్రదర్శించడానికి రూపొందించబడింది. [14] [15] === టెలివిజన్, సినిమా === గొంజాలెజ్ [[టెక్సస్|టెక్సాస్]] లో టెలివిజన్ ప్రకటనలలో తన నటన వృత్తిని ప్రారంభించాడు. <ref name="brilla">{{Cite news|last=Ardila|first=Euclides Kilo|title=JC Gonzalez brilla con su talento en Estados Unidos|url=http://www.vanguardia.com/entretenimiento/farandula/352459-jc-gonzalez-brilla-con-su-talento-en-estados-unidos|accessdate=మార్చి 29, 2016|publisher=Vanguardia Liberal|date=మార్చి 28, 2016|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821124731/http://www.vanguardia.com/entretenimiento/farandula/352459-jc-gonzalez-brilla-con-su-talento-en-estados-unidos|url-status=dead}}</ref> ఉన్నత పాఠశాల నుండి గ్రాడ్యుయేట్ అయిన తరువాత, గొంజాలెజ్ లాస్ ఏంజిల్స్కు తరలి వెళ్ళారు, అక్కడ అతను వాణిజ్య, టెలివిజన్ సిరీస్లలో పనిచేయడం మొదలుపెట్టాడు. <ref name="forjador"></ref> అతను ఫోర్డ్, [[హోండా]], AT &amp;amp; T కోసం టెలివిజన్ ప్రకటనలను చేశాడు. <ref name="creciente"/> జనవరి 2007 లో, లాస్ ఏంజిల్స్లో ''మేకింగ్ మేనడో'' కోసం గొంజాలెజ్ పరీక్షలు జరిగాయి. అతను కట్ చేయలేదు, అందువలన డ్యాన్స్ పాఠాలు ప్రారంభించి [[డల్లాస్|డల్లాస్లో]] మళ్లీ పరీక్షలు జరిపారు. <ref name="recipe"></ref> [[డల్లాస్|డల్లాస్లో]], అతను ప్యూర్టో రికో గాయకుడు లూయిస్ ఫాన్సీ, రేడియో అనౌన్సర్ డానియల్ లూనాలను న్యూయార్క్ నగరానికి వెళ్లబోయే ఇరవై-ఐదు పాల్గొనేవారిలో ఒకరిగా ఎంపిక చేశారు, అక్కడ వారు ''రోడ్ టు మెనూడో'' సిరీస్లో చిత్రీకరించబడ్డారు. <ref>{{Cite news|url=https://blog.chron.com/tubular/2007/11/menudo-recipe-features-sugar-land-teen-jc-gonzalez/|title=Menudo recipe features Sugar Land teen JC Gonzalez|date=November 4, 2007|work=Tubular|accessdate=August 29, 2018|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328165708/https://blog.chron.com/tubular/2007/11/menudo-recipe-features-sugar-land-teen-jc-gonzalez/|url-status=dead}}</ref> ఈ బృందం నుండి 15 మందిలో గొంజాలెజ్ ఒక్కడు, మేకింగ్ మెనూడో ప్రదర్శనలో కొనసాగింది. <ref name="recipe" /> చివరకు 2007 లో, అదే ''మేకింగ్ Menudo'' ప్రాజెక్ట్ గొంజాలెజ్ ఎంపిక చేశారు భాగంగా జ్యూరీ యొక్క కొత్త వెర్షన్ యొక్క లాటినో బాయ్ బ్యాండ్ Menudo.<ref>{{Cite news|last=Gurza|first=Agustin|title=Remaking the band: MTV revives Menudo|url=http://www.seattletimes.com/entertainment/remaking-the-band-mtv-revives-menudo/|accessdate=January 12, 2016|work=The Seattle Times|date=April 15, 2007}}</ref> బ్యాండ్ సోనీ BMG ఎపిక్ రికార్డ్స్ యొక్క లేబుల్తో అనేక ఆల్బమ్లను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఇంగ్లీష్, స్పానిష్లలో పట్టణ, పాప్, రాక్ సంగీతానికి ఒక కలయికగా ఉంటుంది. లాస్ ఏంజిల్స్, డల్లాస్, మయామి, న్యూయార్క్ నగరం వంటి పలు నగరాల్లో అనేక పరీక్షలు జరిగాయి. గొంజాలెజ్ డల్లాస్ పోటీలో భాగంగా ఉంది, అక్కడ రేడియో అనౌన్సర్ డేనియల్ లూనా వైపు వారు పోటీదారులుగా ఎంపిక చేసుకున్నారు, వారి ఎంపికలలో గోన్జాలెజ్ ఎంపిక చేయబడిన 25 లో ఒక్కడు. ప్రదర్శనలో భాగంగా, గొంజాలెజ్ పద్నాలుగు ఇతర ఔత్సాహిక కళాకారులతో పాటు దాదాపు నాలుగు నెలలు సౌత్ బీచ్, [[ఫ్లోరిడా|ఫ్లోరిడాలో]] పాడటం, నృత్యం చేయడం కోసం శిక్షణ పొందాడు. <ref>{{వెబ్ మూలము|author=[[Joey Guerra]]|title=Three big helpings of Menudo, with a twist|url=http://blog.chron.com//tubular/2007/11/three-big-helpings-of-menudo-with-a-twist/|work=The Houston Chronicle|accessdate=April 5, 2016|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005101716/http://blog.chron.com/tubular/2007/11/three-big-helpings-of-menudo-with-a-twist/|url-status=dead}}</ref> <ref><div> ↑ "సర్వైవల్ ఆఫ్ ది కైట్స్ట్" http://www.peopleenespanol.com ప్రచురణ డిసెంబర్ 2007 / జనవరి 2008 సంప్రదించిన ఫిబ్రవరి 18, 2016 </div></ref> గొంజాలెజ్ తన నటనా వృత్తిలో పాల్గొన్న వెబ్ సిరీస్ '''లాస్ అమెరికన్స్''' (2011) లో పాల్గొన్నాడు, ఇది బహుళజాతి కేంద్రీకరణ, లాస్ ఏంజిల్స్లో మధ్యతరగతి కుటుంబానికి చెందినది. ఈ ధారావాహిక సమయములో, అతను ఎసాయ్ మోరల్స్, లూప్ ఒంటెరియోస్, టోనీ ప్లాన, రేమండ్ క్రజ్, వైవోన్నే డెలా రోసా, అనా విల్లాఫాన్ లతో కలిసి పాల్గొన్నాడు . 2009 లో, గొంజాలెజ్ పార్క్స్ అండ్ రిక్రియేషన్ ఎపిసోడ్ సిస్టర్ సిటీలో ఒక వెనిజులా ఇంటర్న్ అయిన ఝొనీగా కనిపించాడు<ref>{{Cite news|url=https://www.elespectador.com/entretenimiento/un-chat-con/jc-gonzalez-la-musica-como-un-diario-infinito-articulo-795584|title=JC Gonzalez: La música, como un diario infinito {{!}} ELESPECTADOR.COM|date=June 20, 2018|work=ELESPECTADOR.COM|accessdate=August 23, 2018|language=es-CO}}</ref> <ref name="brilla"/> 2010 లో, గయాజాలెజ్ కయా రోసేన్తాల్ ( కెన్ గెట్ యు అవుట్ ఆఫ్ మై మైండ్ ) వీడియోలో ప్రధాన పాత్ర అతను చేసాడు.. గొంజాలెజ్ ''లాక్డ్ అప్ అబ్రాడ్'', ''హార్డ్ టైమ్స్'', ''హౌ టు రాక్'', పేరెంట్హుడ్ లలో కూడా కనిపించాడు. <ref name="forjador"></ref> 2010 లో, గన్జాలెజ్ ఎపిసోడ్ ( సర్వైవల్ ఆఫ్ ది హాటెస్ట్ ) లో ''విజేత'' పాత్ర అతను చేసాడు.. <ref>{{Cite news|url=http://lachachara.org/2018/03/jc-gonzalez-es-profeta-en-usa-y-pronto-en-colombia/|title=JC Gonzalez es profeta en USA y pronto en Colombia|work=La Chachara|last=Estela Monterrosa (March 21, 2018)|accessdate=August 23, 2018|language=es-es|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217115926/http://lachachara.org/2018/03/jc-gonzalez-es-profeta-en-usa-y-pronto-en-colombia/|archive-date=2019-02-17|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Romero|first=Guillermo|title=JC Gonzalez es un cantante|url=https://issuu.com/viajar-miguelgriego/docs/viajar_en_baja__1_/42?ff=true&e=26680966%2F56314203/|accessdate=December 13, 2017|publisher=Viajar International Magazine|date=November 28, 2017|archive-date=2019-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216192600/https://issuu.com/viajar-miguelgriego/docs/viajar_en_baja__1_/42?ff=true&e=26680966%2F56314203%2F|url-status=dead}}</ref> అబ్రాడ్ బాగ్దాద్ లో, JC గొంజాలెజ్ లియా మెక్కార్డ్ సోదరుడుగా కనిపించాడు, అతడిని బంగ్లాదేశ్ ఎయిర్పోర్ట్ వద్ద మాదకద్రవ్యాల కోసం అరెస్టు చేశారు. 2010 లో, రెండవ సీజన్ యొక్క ఎన్బిసి కామెడీ-డ్రామా సిరీస్ పేరెంట్హుడ్ (సీజన్ 2) గొంజాలెజ్ పాత్ర పోషించిన ఒక నర్తకుడు, Berger [[:en:The Hard Times of RJ Berger#The Berger Cometh|Cometh]]. ఎపిసోడ్ లో 2010 లో, గొంజాలెజ్ అరియానా గ్రాండేతో విక్టోరియస్ ఎపిసోడ్ లో సర్వైవల్ ఆఫ్ ది హాటెస్ట్ లో తన ప్రేయసి పాత్రలో కనిపించాడు పేరెంట్హుడ్ (సీజన్ 2) గన్జాలెజ్ ఎపిసోడ్ ఆరెంజ్ అలర్ట్ లో ఒక ఫ్రాటెర్నిటీ యువకుడి పాత్ర అతను చేసాడు. అప్పుడు 2011 లో, గొంజాలెజ్ బిగ్ టైమ్ రష్ యొక్క బిగ్ టైమ్ సమ్మె కార్యక్రమంలో పనిచేశాడు. 2012 లో, గొంజాలెజ్ ఫిబ్రవరి 4 నుండి డిసెంబరు 8, 2012 వరకు నికెలోడేన్లో ప్రసారమయ్యే హౌ టు రాక్ అనే అమెరికన్ టీన్ సిట్ కామ్ హౌ టు రాక్ యొక్క ''న్యూస్కాస్ట్లో'' ఎపిసోడ్లో ఫుట్బాల్ ప్లేయర్ బుల్లి పాత్రను అతను చేసాడు. 2015, 2018 సమయంలో గొంజాలెజ్ యొక్క ప్రసిద్ధిపొందిన రచనలలో "ఎపిసోడ్ లో" జేక్ "యొక్క పాత్ర కూడా బ్లూ క్రిస్మస్ అమెరికన్ టెలివిజన్ సిరీస్" న్యూ ఓర్లీన్స్: NCIS, <ref name="ncis"><div>సింగ్, Ruchi (December 10, 2015) [http://www.ibtimes.com.au/ncis-new-orleans-season-2-spoilers-ncis-team-investigates-series-burglaries-during-christmas-1491050 'NCIS: న్యూ ఓర్లీన్స్' సీజన్ 2 spoilers: 'NCIS' team investigates a series of దోపిడీలు క్రిస్మస్ సమయంలో]. పొందబడింది జనవరి 12, 2016.</div></ref> అమెరికన్ విధానపరమైన నాటక టెలివిజన్ సిరీస్ లో "కైల్" పాత్ర 9-1-1 (TV సిరీస్), అమెజాన్ స్టూడియోస్ యొక్క అమెరికన్ చట్టపరమైన నాటకం వెబ్ టెలివిజన్ గోలియత్ (TV సిరీస్) లో "DJ డిగో స్పిజ్" గా కనిపించాడు. గొంజాలెజ్ లాస్ అమెరికన్స్ లో నటించింది, ఇది మే 2011 లో ప్రారంభమైన ఒక ఇంటర్నెట్ సిరీస్. <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.latinheat.com/events/los-americans-imagen-2012-best-drama-web-series-winner/|title="Los Americans": Imagen 2012 Best Drama Web Series Winner!|date=August 12, 2012|work=Latin Heat|author=eesparza|accessdate=February 11, 2018|archive-date=2018-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803163547/https://www.latinheat.com/events/los-americans-imagen-2012-best-drama-web-series-winner/|url-status=dead}}</ref> 2013 లో, గొంజాలెజ్ వెబ్ సిరీస్ బ్లూ లో కనిపించాడు. <ref name="alterna">{{వెబ్ మూలము|title=JC alterna con estrellas de Hollywood|work=Gente de Cañaveral|url=http://www.gentedecanaveral.com/2013/07/jc-alterna-con-estrellas-de-hollywood/|author=Laura Rojas|date=July 22, 2013|accessdate=February 11, 2018|archive-date=2018-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617215911/http://www.gentedecanaveral.com/2013/07/jc-alterna-con-estrellas-de-hollywood/|url-status=dead}}</ref> గొంజాలెజ్ 2013 లో ''రాగ్డోల్స్తో'' సహా ఇతర వెబ్ సిరీస్లలో కూడా అతను పనిచేశాడు. 2015 లో, గోన్సలాజ్ NCIS లో జేక్ పాత్రను పోషించాడు: న్యూ ఓర్లీన్స్ కార్యక్రమం, ఎపిసోడ్ బ్లూ క్రిస్మస్ లో . <ref name="ncis"/> == వ్యక్తిగత జీవితం == గొంజాలెజ్ షుగర్ ల్యాండ్, [[టెక్సస్|టెక్సాస్]], [[హ్యూస్టన్|హౌస్టన్]] ఉపనగరం, లాస్ ఏంజిల్స్, కాలిఫోర్నియాలో నివసించేది. == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమా, వీడియో === {| class="wikitable sortable" ! ఇయర్ ! శీర్షిక ! పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" | గమనికలు |- |- | 2009 | Second Coming | పోలీస్ ఆఫీసర్ (జువాన్ కామిలో గా) | వీడియో |- | 2012 | Slumber Party Slaughter <ref>{{వెబ్ మూలము|url=https://www.allmovie.com/movie/slumber-party-slaughter-v560734|title=Slumber Party Slaughter (2012) – Rebekah Chaney {{!}} Synopsis, Characteristics, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie}}</ref> | రాండి | సినిమా |- | 2014 | ''11:11'' | ర్యాన్ | చిన్న |- |- | 2015 | Elena | విక్టర్ | చిన్న |- |- | 2015 | ''Hot Flash: The Chronicles of Lara Tate – Menopausal Superhero'' | కాక్ బ్లాక్ | సినిమా |- | 2017 | ''More Than Enough'' (Original title: Good After Bad) | Collin | దర్శకుని చిత్రం: అన్నే-మేరీ హెస్ |- | 2018 | ''Ernesto's Manifesto'' | లోగాన్ | సినిమా |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable" !ఇయర్ !శీర్షిక !పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" |గమనికలు |- |2007 |''Making Menudo''<ref>{{Cite news|url=https://www.cinemablend.com/television/Menudo-Inexplicably-Making-Comeback-MTV-6665.html|title=Menudo Inexplicably Making A Comeback on MTV|date=October 4, 2007|work=CINEMABLEND|accessdate=August 23, 2018}}</ref> |JC |MTV Reality Show |- |2008 |''Locked Up Abroad'' |Lia McCords brother |ఎపిసోడ్: ''Bangladesh'' National Geographic Channel |- |2009 |''Parks and Recreation'' |Jhonny |ఎపిసోడ్: "Sister City"<ref>{{Cite news|last=Fowler|first=Matt|title=Parks and Recreation: "Sister City" Review|url=http://tv.ign.com/articles/103/1035767p1.html|accessdate=January 23, 2010|work=[[WebCite]]|date=October 16, 2009|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111173651/http://tv.ign.com/articles/103/1035767p1.html|url-status=dead}}</ref> |- |2010 |''The Hard Times of RJ Berger'' TV Series |dancer with knife |ఎపిసోడ్ The Berger Cometh |- |2010 |''Victorious'' |Ben |ఎపిసోడ్: Survival of the Hottest |- |2010 |''Parenthood'' |Fraternity young man |ఎపిసోడ్: Orange Alert |- |2011 |''Big Time Rush'' |Costart |ఎపిసోడ్: Big Time Strike |- |2012 |''How to Rock'' |Football Player Bully |ఎపిసోడ్: How to Rock a Newscast, TV Series |- |2013 |''RagDolls'' |Mateo |ఎపిసోడ్: Bésame Mucho; The Sexy Bra; Undercover Date Agent; The Pot Shop |- |- |2014 |''I Didn't Do It''<ref>{{వెబ్ మూలము|title=JC Gonzalez|url=https://teeninfonet.com/2014/08/09/lindys-friends-cant-live-without-her-on-all-new-i-didnt-do-it-previews-here/jc-gonzalez/|work=TeenInfoNet|date=August 9, 2014|access-date=2019-02-06|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821094247/https://teeninfonet.com/2014/08/09/lindys-friends-cant-live-without-her-on-all-new-i-didnt-do-it-previews-here/jc-gonzalez/|url-status=dead}}</ref> |Mike |ఎపిసోడ్: Lindy Nose Best |- |2015 |''NCIS: New Orleans'' |Jake |ఎపిసోడ్: "Blue Christmas"<ref name="ncis"/> |- |2018 |''9-1-1 (TV series)'' |Kyle |TV సిరీస్ |- |2018 |''Goliath (TV series)'' |DJ Diego Spiz |TV సిరీస్ |} === వెబిసోడ్ === {| class="wikitable sortable" !ఇయర్ !శీర్షిక !పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" |గమనికలు |- |2009 |''Love Fifteen'' |Cindy Lee's son |Cindy Lee (Paola Turbay) |- |2011 |''Los Americans'' by Dennis E. Leoni |Paul Valenzuela |ఎపిసోడ్: Going to Mexico; The Truth Hurts; Secrets; Lead Us Not Unto Temptation; Family Heirloom; The Legacy; Fish and House Guests; Happy Birthday |- |2013 |''Blue (web series)'' |Harry |ఎపిసోడ్: What Kind of a Name Is Blue? by Rodrigo Garcia |} === వాణిజ్య === {| class="wikitable sortable" ! comercial ! పేపర్ ! ఛానల్ |- | హోండా ఫిట్ (ఆంగ్లం / స్పానిష్) | ప్రిన్సిపాల్ | నేషనల్ |- | జాక్ ఇన్ ది బాక్స్ (స్పానిష్) | ప్రిన్సిపాల్ | నేషనల్ |- | HCCS ఫాల్ కమర్షియల్ | ప్రిన్సిపాల్ | ప్రాంతీయ |- | నర్ఫ్ వల్కాన్ హాస్బ్రో | ప్రిన్సిపాల్ | ప్రాంతీయ |- | అకాడమీ స్పోర్టింగ్ గూడ్స్ | ప్రిన్సిపాల్ | ప్రాంతీయ |- | హౌస్టన్ కమ్యూనిటీ కళాశాల | ప్రిన్సిపాల్ | ప్రాంతీయ (సంస్థాగత) |- | నేషనల్ | ప్రిన్సిపాల్ | ఆన్లైన్ |- | ఫియస్టా రాక్ | ప్రిన్సిపాల్ | ప్రాంతీయ |- | EDU ని కనెక్ట్ చేయండి | ప్రిన్సిపాల్ | ఆన్లైన్ |- | నింటెండో Wii | ప్రిన్సిపాల్ | నేషనల్ |- | [[కెఎఫ్‌సీ|KFC]] | ప్రిన్సిపాల్ | నేషనల్ |- | AT &amp;amp; T | ప్రిన్సిపాల్ | నేషనల్ |- | ఫోర్డ్ ఫోకస్ | ప్రిన్సిపాల్ | నేషనల్ |} === పాటలు === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |ఇయర్ ! rowspan="2" |శీర్షిక ! colspan="2" |స్థానం ! rowspan="2" |<center>ఆల్బమ్</center> |- |- ! align="center" width="40" |<small>E.E.U.U R&amp;amp;B</small> ! align="center" width="40" |<small>E.E.U.U Rap</small> |- | rowspan="1" align="center" |2015 | align="left" valign="top" |Equation of Love | align="center" valign="top" |— | align="center" valign="top" |— | rowspan="1" align="left" |Equation of Love – Single |- | rowspan="1" align="center" |2015 | align="left" valign="top" |Quiet Game | align="center" valign="top" |— | align="center" valign="top" |— | rowspan="1" align="left" |Quiet Game – Single |- | rowspan="1" align="center" |2015 | align="left" valign="top" |Cupid | align="center" valign="top" |— | align="center" valign="top" |— | rowspan="1" align="left" |AwakIN |- | rowspan="1" align="center" |2015 | align="left" valign="top" |Zoom | align="center" valign="top" |— | align="center" valign="top" |— | rowspan="1" align="left" |Zoom – Single |- | rowspan="1" align="center" |2015 | align="left" valign="top" |Prendete | align="center" valign="top" |— | align="center" valign="top" |— | rowspan="1" align="left" |AwakIN |- | rowspan="1" align="center" |2016 | align="left" valign="top" |Solitary Conversations | align="center" valign="top" |— | align="center" valign="top" |— | rowspan="1" align="left" |2moonS |- | rowspan="1" align="center" |2016 | align="left" valign="top" |Luchando | align="center" valign="top" |— | align="center" valign="top" |— | rowspan="1" align="left" |2moonS |- | rowspan="1" align="center" |2016 | align="left" valign="top" |Let me be me | align="center" valign="top" |— | align="center" valign="top" |— | rowspan="1" align="left" |2moonS |- |} == సూచనలు == <references group="" responsive=""></references> == బాహ్య లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20190118041232/https://jcgonzalez.net/ JC Gonzalez] ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్, స్పానిష్ భాషలలో. * {{IMDb name|3507399|JC Gonzalez}} * [http://www.tv.com/people/jc-gonzalez/ JC Gonzalez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821094110/http://www.tv.com/people/jc-gonzalez/ |date=2018-08-21 }} లో [[TV.com]] * {{Twitter|JCgonzalezMusic|JC Gonzalez}} * {{instagram|JCgonzalez8A}} * {{facebook|JCgonzalezMusic}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1990 జననాలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్ద అమెరికన్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ రంగస్థల నటులు]] [[వర్గం:అమెరికా టెలివిజన్ నటులు]] [[వర్గం:ఆంగ్ల-భాష గాయకులు]] [[వర్గం:అమెరికా పాప్ గాయకులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ మ్యూజిక్ వీడియో దర్శకులు]] [[వర్గం:కాలిఫోర్నియా నటులు]] ecjczu0nsw2alfg1jw1gz5fkx42zes9 దానం నాగేందర్ 0 280087 4963370 4961043 2026-09-20T17:27:26Z Raghurama Raju 1957 146551 /* రాజకీయ జీవిత చరిత్ర */ అక్షర దోషం స్థిరం 4963370 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Indian_politician | name = దానం నాగేందర్‌ | image = Danam Nagender.jpg | caption = | birth_date = 1964, ఆగస్టు 9 | birth_place = హైదరాబాద్, తెలంగాణ | residence = | death_date = | death_place = | constituency = [[ఖైరతాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | office = [[శాసనసభ్యుడు]] | salary = | term = 1994- 2004 (ఆసిఫ్‌న‌గ‌ర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)<br> 2009 - 2014,  2018 - ప్రస్తుతం ([[ఖైరతాబాదు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖైరతాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]) | predecessor = | successor = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | otherparty =[[భారత్ రాష్ట్ర సమితి]], [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | religion = | parents = లింగమూర్తి - లక్ష్మీబాయి | spouse = అనిత<ref name="భార్యలే ఐశ్వర్యవంతులు! టాప్‌లో ఓ మహిళా కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి!">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=భార్యలే ఐశ్వర్యవంతులు! టాప్‌లో ఓ మహిళా కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి! |url=https://www.andhrajyothy.com/2023/telangana/assembly-elections/wifes-of-public-representatives-are-rich-in-hyderabad-msr-spl-1166289.html |accessdate=14 November 2023 |work= |date=14 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231114072703/https://www.andhrajyothy.com/2023/telangana/assembly-elections/wifes-of-public-representatives-are-rich-in-hyderabad-msr-spl-1166289.html |archivedate=14 November 2023 |language=te}}</ref> | children = ఇద్దరు కుమార్తెలు | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''దానం నాగేందర్‌,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయవేత్త|రాజకీయ నాయకుడు]]. ప్రస్తుతం [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి]] పార్టీ తరపున [[ఖైరతాబాదు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖైరతాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] శాసన సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref name="Member's Profile - Telangana-Legislature">{{cite news|url=https://www.telanganalegislature.org.in/web/legislative-assembly/members-information?p_auth=5CmTjWCw&p_p_id=AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet&p_p_lifecycle=1&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet_const_id=52&_AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet_javax.portlet.action=getMemberDetails&_AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet_mem_id=3199&_AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet_term_id=15|title=Member's Profile - Telangana-Legislature|last1=Telangana Legislature|date=2018|work=|accessdate=13 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210713062537/https://www.telanganalegislature.org.in/web/legislative-assembly/members-information?p_auth=5CmTjWCw&p_p_id=AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet&p_p_lifecycle=1&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet_const_id=52&_AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet_javax.portlet.action=getMemberDetails&_AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet_mem_id=3199&_AssemblyMemberInfo_WAR_TGportlet_term_id=15|archivedate=13 జూలై 2021|url-status=dead}}</ref> 1994, 1999, 2004 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ఆసిఫ్‌న‌గ‌ర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి... 2009, 2018 ఎన్నికలలో ఖైరతాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా గెలిచాడు. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో కార్మిక, ఉపాధి, శిక్షణ శాఖ, కర్మాగారాలు, పారిశ్రామిక శిక్షణా సంస్థల శాఖ, ఆరోగ్యశాఖ మంత్రిగా కూడా పనిచేశాడు.<ref>{{Cite web|url=https://telugu.oneindia.com/politicians/danam-nagender-50262.html|title=దానం నాగేంద‌ర్ - Oneindia Telugu|website=www.oneindia.com|language=te|url-status=live|access-date=2021-09-14}}</ref><ref name="ఎమ్మెల్యే దానం నాగేందర్‌పై అనర్హత వేటు">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/danam-nagender-faces-setback-in-the-high-court/1801/126168711|title=ఎమ్మెల్యే దానం నాగేందర్‌పై అనర్హత వేటు|date=18 September 2026|access-date=18 September 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260918144728/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/danam-nagender-faces-setback-in-the-high-court/1801/126168711|archive-date=18 September 2026|publisher=Eenadu|language=te}}</ref> == జననం, విద్య == నాగేందర్ 1964, ఆగస్టు 9న లింగమూర్తి - ల‌క్ష్మీబాయి దంపతులకు [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర [[రాజధాని]] [[హైదరాబాదు]]లో జన్మించాడు. పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ (MA) పూర్తిచేశాడు. ==రాజకీయ జీవిత చరిత్ర== కాంగ్రెస్ పార్టీతో తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన నాగేందర్ తరువాతి కాలంలో కాంగ్రెస్ పార్టీలో సీనియర్ నాయకుడిగా ఎదిగాడు.<ref>[https://secure.aponline.gov.in/APPORTAL/List-of-MLAs.html "List of MLAs"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222016/https://secure.aponline.gov.in/APPORTAL/List-of-MLAs.html|date=2016-03-03}}. APOnline.</ref><ref>[http://www.aponline.gov.in/apportal/contact/listofcontacts.asp?id=01 "Council of Ministers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008000758/http://www.aponline.gov.in/apportal/contact/listofcontacts.asp?id=01|date=8 October 2013}}. APOnline.</ref> 1994, 1999, 2004 ఎన్నిలకల్లో ఆసిఫ్ నగర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. 2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికల సమయంలో కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]లో చేరాడు. 2004లో ఆసిఫ్‌నగర్ నుండి టిడిపి టికెట్‌పై గెలిచిన తరువాత, తన సీటుకు రాజీనామా చేశాడు. ఆ సమయంలో ఉప ఎన్నికల్లో ఓడిపోయాడు. నియోజకవర్గాల డీలిమిటేషన్ తరువాత, 2009 ఎన్నికల్లో ఖైరతాబాద్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి పోటీచేసి గెలిచాడు.<ref>[http://helloap.com/profile-of-danam-nagender-khairatabad/ "Profile of Danam Nagender - Khairtabad"]. hello ap. 2011-01-05.</ref><ref>[http://danamnagender.in/ "Updated official microsite of Danam Nagender - Khairtabad"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419105339/http://www.danamnagender.in/ |date=2014-04-19 }}. danamnagender 2014-04-17.</ref> 2009లో రాజశేఖర్ రెడ్డి మంత్రివర్గంలో ఆరోగ్యశాఖ మంత్రిగా ఉన్నాడు. [[కొణిజేటి రోశయ్య]] మంత్రివర్గంలో అదే పోర్ట్‌ఫోలియోలో కొనసాగాడు. [[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2014)|2014]]లో జరిగిన తెలంగాణ సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో భాగంగా [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] తరపున ఖైరతాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి పోటీచేసి సమీప [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] అభ్యర్థి [[చింతల రామచంద్రరెడ్డి|చింతల రామచంద్ర రెడ్డి]] చేతిలో 20,846 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు.<ref>{{Cite web|url=https://nocorruption.in/politician/danam-nagender/|title=Danam Nagender MLA of Khairatabad Andhra Pradesh contact address & email|website=nocorruption.in|language=en|access-date=2021-09-14}}</ref> 2018, జూన్ 23న కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజీనామా చేసి టీఆర్ఎస్ పార్టీలో చేరాడు. [[తెలంగాణ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2018)|2018]]లో జరిగిన తెలంగాణ ముందస్తు ఎన్నికల్లో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] పార్టీ తరపున ఖైరతాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి పోటీచేసి సమీప భారతీయ జనతా పార్టీ అభ్యర్థి చింతల రామచంద్ర రెడ్డిపై 28,396 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందాడు.<ref>{{Cite web|url=https://myneta.info/telangana2018/candidate.php?candidate_id=5647|title=Danam Nagender(TRS):Constituency- KHAIRATABAD(HYDERABAD) - Affidavit Information of Candidate|website=myneta.info|access-date=2021-09-14}}</ref> ఆయన 2023లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో బీఆర్ఎస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి గెలిచి 2024 మార్చి 17న ఏఐసీసీ ఇంచార్జ్ [[దీపా దాస్ మున్షీ|దీపాదాస్ మున్షీ]], ముఖ్యమంత్రి & టిపిసిసి అద్యక్షుడు [[ఎనుముల రేవంత్ రెడ్డి|రేవంత్ రెడ్డి]] సమక్షంలో కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరాడు.<ref name="బీఆర్ఎస్ కు బిగ్ షాక్ - కాంగ్రెస్ లో చేరిన ఎమ్మెల్యే దానం నాగేందర్">{{cite news|url=https://telugu.hindustantimes.com/elections/lok-sabha-elections/brs-khairatabad-mla-danam-nagender-joined-congress-121710663158835.html|title=బీఆర్ఎస్ కు బిగ్ షాక్ - కాంగ్రెస్ లో చేరిన ఎమ్మెల్యే దానం నాగేందర్|last1=Hindustantimes Telugu|first1=|date=17 March 2024|accessdate=19 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240319135132/https://telugu.hindustantimes.com/elections/lok-sabha-elections/brs-khairatabad-mla-danam-nagender-joined-congress-121710663158835.html|archivedate=19 March 2024|language=te}}</ref> 2024 లో 18వ లోక్ సభ ఎన్నికల్లో [[సికింద్రాబాద్]] పార్లమెంటు స్థానానికి [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] తరపున [[ఖైరతాబాద్]] ఎమ్మెల్యే దానం నాగేందర్ పోటి చేశాడు.[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] అభ్యర్థి కిషన్ రెడ్డి చేతిలో ఓటమి పాలయ్యాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ శాసన సభ్యులు (2018)]] [[వర్గం:1958 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1994)]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1999)]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2004)]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2009)]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:పార్టీలు ఫిరాయించిన రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ శాసన సభ్యులు (2023)]] e256cd6dchg63uibx24r6lhmuavwvan తెలంగాణ వాగ్గేయ వైభవం (పుస్తకం) 0 292153 4963255 4353160 2026-09-20T13:08:50Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963255 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = తెలంగాణ వాగ్గేయ వైభవం | author = సంకలనం | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = జీవితచరిత్ర | editor = [[మామిడి హరికృష్ణ]] | publisher = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | release_date = డిసెంబరు 16, [[2018]] | pages = 78 | isbn = 978-81-936345-5-4 | price = 100/- | ముద్రణ సంవత్సరాలు = అక్టోబరు, [[2017]] | ప్రతులకు = సంచాలకులు, [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] | అంకితం = |image=[[File:Telengana Vaaggeya Vaibhavam cover page.jpg|200px]]}} [[దస్త్రం:Singer_in_Telangana_Vaggeya_Vaibhavam_Programme_on_07_February_2021_36.jpg|thumb|260x260px|2021 ఫిబ్రవరి 7న హైదరాబాదులోని రవీంద్రభారతిలో నిర్వహించిన తెలంగాణ వాగ్గేయ వైభవం కార్యక్రమానికి ముస్తాబైన వేదిక]] '''తెలంగాణ వాగ్గేయ వైభవం''' [[తెలంగాణ రాష్ట్రం|తెలంగాణ రాష్ట్రానికి]] చెందిన సంకీర్తనాచార్యుల పరిచయ [[పుస్తకం]]. [[మామిడి హరికృష్ణ]] సంపాదకత్వంలో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] ఈ పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది.<ref>తెలంగాణ వాగ్గేయ వైభవం (పుస్తకం), [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] ప్రచురణ, అక్టోబరు 2017</ref> == రూపకల్పన == తెలంగాణ వాగ్గేయకారులను, వారి రచనలను సమీకరించి వారు రాసిన కీర్తనలను భజనరూపంలో గానం చేస్తున్న భజన కళాకారులతో ''తెలంగాణ వాగ్గేయకార వైభవం'' పేరిట ఐదుసార్లు సదస్సులను నిర్వహించింది. # '''తెలంగాణ వాగ్గేయకార ''వైభవం''-1:''' 2016, ఏప్రిల్ 25 నుండి జూన్ 1 వరకు రవీంద్రభారతిలోని సమావేశ మందిరంలో ఉమ్మడి [[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]], [[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]], [[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాద్]], [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా|మహబూబ్ నగర్]] మొదలైన జిల్లాలకు చెందిన 124 భజన, సంకీర్తన బృందాల వారికి జిల్లాస్థాయి పోటీలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఇందులో 1195 మంది (1049 పురుషులు, 99 మంది మహిళలు, 46 మంది బాలబాలికలు) పాల్గొని భజనలు ఆలాపించారు. # '''తెలంగాణ వాగ్గేయకార ''వైభవం''-2:''' 2016, అక్టోబరు 16 నుండి 21 వరకు రవీంద్రభారతిలోని సమావేశ మందిరంలో ఉమ్మడి [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]], [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్]], [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాద్]] మొదలైన జిల్లాలలోని 88 భజన, సంకీర్తన బృందాల వారికి జిల్లాస్థాయి పోటీలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఇందులో 1069 భజన కళాకారులు పాల్గొన్నారు. # '''తెలంగాణ వాగ్గేయకార ''వైభవం''-3:''' 2017, ఫిబ్రవరి 19 నుండి 24 వరకు రవీంద్రభారతిలోని సమావేశ మందిరంలో ఉమ్మడి [[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]], [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] మొదలైన జిల్లాలలోని 70 భజన, సంకీర్తన బృందాల వారికి జిల్లాస్థాయి పోటీలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఇందులో 768 మంది భజన సంకీర్తన కళాకారులు పాల్గొన్నారు. # '''తెలంగాణ వాగ్గేయకార ''వైభవం''-4:''' 2017 ఏప్రిల్ 23, 24 తేదీలలో రవీంద్రభారతిలోని సమావేశ మందిరంలో గతంలో జిల్లాస్థాయి పోటీల్లో విజేతలైన పూర్వ పది జిల్లాలలోని సుమారు 100 భజన, సంకీర్తన బృందాల వారితో రాష్ట్రస్థాయి పోటీలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఇందులో మొత్తం 1600 సంకీర్తన, భజన కళాకారులు పాల్గొన్నారు. # '''తెలంగాణ వాగ్గేయకార ''వైభవం''-5:''' 2017 అక్టోబరు 20, 21 తేదీలలో రవీంద్రభారతిలోని సమావేశ మందిరంలో 24 గంటలపాటు 36 బృందాలకు చెందిన 511 మంది సంకీర్తన, భజన కళాకారులు పాల్గొన్నారు. [[దస్త్రం:Book Release in Telangana Vaggeya Vaibhavam Programme on 07 February 2021.jpg|thumb|260x260px|2021, ఫిబ్రవరి 7న హైదరాబాదులోని రవీంద్రభారతిలో జరిగిన తెలంగాణ వాగ్గేయ వైభవం కార్యక్రమంలో తెలంగాణ వాగ్గేయ వైభవం పుస్తకం ఆవిష్కరణ]]భజన సంకీర్తనా ప్రక్రియలోని శాస్త్రీయతను చర్చించేందుకు 2017 డిసెంబరు 11,12 తేదిలలో నిర్వహించిన రెండు రోజుల సదస్సులో మొత్తం 16 మంది వక్తలు పాల్గొని తమ పరిశీలనలను, పరిశోధనలను సమర్పించారు. ఆ సదస్సులో వచ్చిన పరిశోధన పత్రాలలోని వాగ్గేయకారులను, వారి కీర్తనలను పొందుపరుస్తూ, వారి కృషిని గ్రంథస్థం చేయాలన్న ఉద్దేశ్యంతో ''తెలంగాణా వాగ్గేయ వైభవం'' పుస్తకం ప్రచురించబడింది.<ref name="వాగ్గేయ వైభవం">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=బతుకమ్మ (ఆదివారం సంచిక) |title=వాగ్గేయ వైభవం |url=https://www.ntnews.com/sunday/article.aspx?ContentId=480329 |accessdate=10 November 2019 |work=www.ntnews.com |publisher=[[మామిడి హరికృష్ణ]] |date=15 September 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190916045736/https://www.ntnews.com/sunday/article.aspx?ContentId=480329 |archivedate=16 సెప్టెంబరు 2019 |url-status=live }}</ref> == సంకలనం == # జమాల్‌పురి శివప్రసాద్ # సుధారాణి == సలహామండలి == # డా. కసిరెడి వెంకటరెడ్డి # డా. టి. గౌరి శంకర్ # జె.బి. వెంకటరెడ్డి == విడుదల == 2018, డిసెంబరు 16న [[రవీంద్రభారతి]]లోని సమావేశ మందిరంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సలహాదారుడు డా. [[కె.వి. రమణాచారి]] ఈ పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించాడు. ఈ కార్యక్రమంలో సంచాలకుడు మామిడి హరికృష్ణ, ఆచార్య టి. గౌరీశంకర్, పుల్లారెడ్డి సంస్థల అధినేత రాఘవరెడ్డి, ఆచార్య డా. బి. జయరాములు పాల్గొన్నారు.<ref name="‘తెలంగాణ వాగ్గేయ వైభవం’ పుస్తకావిష్కరణ">{{cite news |last1=ఆంధ్రభూమి |first1=హైదరాబాదు |title='తెలంగాణ వాగ్గేయ వైభవం' పుస్తకావిష్కరణ |url=http://ftp.andhrabhoomi.net/content/hyd-5240 |accessdate=9 November 2019 |work=ftp.andhrabhoomi.net |date=17 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191109112428/http://ftp.andhrabhoomi.net/content/hyd-5240 |archivedate=9 నవంబరు 2019 |url-status=dead }}</ref> == వాగ్గేయ క్రమం == {{colbegin}} #[[రామదాసు|భక్త రామదాసు]] (1620–1680) #[[తూము లక్ష్మీనరసింహదాసు]] (1790–1834) #[[రాకమచర్ల వేంకటదాసు]] (1808–1859) #[[మన్నెంకొండ హనుమద్దాసు]] (1814–1874) #[[దున్న ఇద్దాసు]] (1811–1919) #[[వేపూరు హనుమద్దాసు]] (1852–1947) # [[ఉప్పరిపల్లి కృష్ణదాసు]] (1866–1952) # [[అబ్దుల్ ఆజీం దఢాఖ]] (1869–1965) # [[షర్రాఫ్ అమృతదాసు]] (1897–1959) # [[దాయపంతులపల్లి చెన్నదాసు]] (1904–1964) # [[వెలివర్తి రామదాసు]] (1905–1941) # [[ఖ్వాజా అహ్మదుద్దీన్]] (1905–1970) # [[పొన్నలూరి హనుమద్దాసు]] (1911–1986) # [[గొల్లపల్లి వెంకటదాసు]] (1916–1992) # [[యోగి పరమేశ్వరదాసు]] (1919–1994) # [[మామిడిపల్లి సాంబకవి]] (1920–1980)<ref name="దేవుళ్లను మేల్కొల్పిన కవి">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=ఆద్యాత్మికం |title=దేవుళ్లను మేల్కొల్పిన కవి |url=https://www.ntnews.com/devotional/2020-06-27-50058 |accessdate=28 June 2020 |work=ntnews |publisher=వారాల ఆనంద్‌ |date=28 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628034806/https://www.ntnews.com/devotional/2020-06-27-50058 |archivedate=28 June 2020 |language=te}}</ref> # ఉదారి నాగదాసు (1930–1976) # చింతల్‌గట్టు మురళీదాసు (1930–2003) # పెద్దరాం పోశయ్యదాసు (1983) # పసుల కొండదాసు # దాసానుదాసు గంగాదాసు {{colend}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] [[వర్గం:2018 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] qkifwb86exzk506z3g6jwpk542qfdzv కంబళ 0 298450 4963532 3903311 2026-09-21T08:48:05Z Demoaco 154377 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 4963532 wikitext text/x-wiki [[File:Kadri Kambala.jpg|thumb|Famed Kambala Race of [[Kadri, Mangalore]].]] [[File:Kambala1.jpg|200px|thumb|A Kambala Race at [[Pilikula Nisargadhama]].]] కంబళ అనేది [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలో జరిగే వార్షిక ఎద్దుల పోటీ. ఈ పోటీని కర్ణాటక లోని దక్షిణ కన్నడ , ఉడిపి జిల్లాలు, [[కేరళ]] లోని కాసర్గొడ్ జిల్లలకు చెందిన భూస్వాములు, వ్యాపారవేత్తలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ పోటీలు నవంబర్ నుండి మార్చి వరకు నిర్వహింపబడుతాయి .ఈ పోటీలను 18 కంబళ సమితీలు ప్రస్తుతం నిర్వహిస్తున్నాయి. ఇవి మారుమూల గ్రామాలైన వందరు, గుల్వాడి లలో కూడా జరుగుతున్నాయి. == పోటీ నియమాలు == [[File:Buffalo Race, Coastal Karnataka, Puttur Koti - Chennaya Kambula.jpg|thumb|Puttur Koti - Chennaya Kambula]]ఇది గ్రామీణ ప్రజలకు ఆనందాన్నిచ్చే క్రీడ.<ref name="tribes">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=foQK2klkzIcC&pg=PA120&dq=kambala+race&hl=en&sa=X&ei=8dLBUNwIjeOsB4KZgPAI&ved=0CDcQ6AEwAg#v=onepage&q=kambala%20race&f=false|title=Primitive tribes in contemporary India : concept, ethnography and demography|last=|first=|publisher=Mittal Publications|year=2005|isbn=9788183240260|veditors=Chaudhari SK, Sen S|location=New Delhi|pages=120}}</ref> దీన్ని వరి పంట పొలాల్లో జాకీ కొరడా ఝుళిపించడం ద్వారా ఆడతారు.<ref name="south">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2quHoPeIL_AC&pg=PT5&dq=kambala+race&hl=en&sa=X&ei=VM3BUJs20cytB4i0gIgH&ved=0CDcQ6AEwAw|title=South India|last=Grisham|first=Esther|last2=Bartok|first2=Mira|publisher=Good Year Books|year=1997|isbn=9780673363596|edition=sb|location=Glenview, IL|pages=5}}</ref> సాంప్రదాయ కంబళ పోటీ లేకుండా ఒకదాని వెంట మరొకటి జరుగుతుంది కానీ ఆధునికంగా జోడు ఎడ్ల ద్వారా జరుగుతుంది .వందరు, చొరాడి గ్రామాల్లో అయితే దైవికంగా తమను రోగాల బారి నుండి కాపాడినందుకు కృతజ్ఞతగా జరుపుతారు. ఇది వరకు గెలిచిన ఎడ్లకు కొబ్బరికాయలు , అరటిపళ్లు బహుమతిగా నివేదించేవారు . ఇప్పుడు గెలిచిన రైతులకు బంగారం, వెండి నాణేలు బహూకరిస్తున్నారు , కొన్ని నిర్వాహణ కమిటీలు 8 గ్రాముల బంగారు నాణేలను మొదటి బహుమతిగా ప్రకటిస్తున్నారు. ఇంకొందరు డబ్బులను ఇస్తున్నారు. == ఎద్దు అలంకరణ == ఎద్దుల కొమ్ములకు ఇత్తడి, రాగి తో చేసిన తొడుగులను (అప్పుడప్పుడూ సూర్య చంద్ర గుర్తులతో ఉన్న చిహ్నాలను), తాడుతో చేసిన కళ్ళాన్నీ అలంకరిస్తారు. ఎద్దు వెనుక భాగాన్ని కప్పి ఉంచే గుడ్డను '''పావడే''' అని పిలుస్తారు. == కంబళ రకాలు == # పూకెరే కంబళ # బారే కంబళ # కోరి కంబళ # అరసు కంబళ # దేవేరే కంబళ<ref>https:Kambala:''A sport and a tradition, Feb 7, 2017'', http://www.deccanherald.com/content/595115/kambala-sport-tradition.html</ref> # బలే కంబళ === కోరి కంబళ === ఇది తుళు నాడు లో జరిగే వ్యవసాయాధారిత కంబళ. ఇది ఎనెలు పంట వేయడంలో సామూహిక వ్యవసాయం చేయడాన్ని సూచిస్తుంది. ఇలా సహకార పద్దతిలో నేల దున్నడం, విత్తనాలు నాటడం తుళు నాడు ప్రజల జీవన స్థితి గతుల్లో పెద్ద మార్పును తెచ్చింది. === బాలే కంబళ === ఈ పద్దతి 900 ఏళ్ల పూర్వం నిలిపివేయబడింది. ఇదీ చిన్న, సన్నకారు రైతుల కోసం ఏర్పాటైన కంబళ. === కద్రి కంబళ === ఇది మంగళూరు ప్రాంతంలో కాద్రిలో దేవర కంబళ పేరుతో మంజునాథ స్వామిని ఆరాధిస్తూ చేస్తారు. ఈ క్రీడని మంగళూరులోని '''అలుప''' రాజులు 300 ఏళ్ల క్రితం ప్రవేశ పెట్టారు. అందుకే కాద్రి కంబలని అరసు కంబళ(రాజుల కంబళ) అని అంటారు. == నాథ పంత == కంబళ నాథ పంత నుండి ప్రభావితమైంది.<ref>Tuluvara mooltāna Adi Alade Paramrapare mattu Parivartane by Dr. Indira Hegde, [Navakaranataka,Bangalore,2012,p.278] </ref> ఇది ముందు రోజు సాయంత్రం కోరగ వర్గంలోని మగ వారిచే నాట్యం ద్వారా మొదలవుతుంది. ఆ రోజ్జు సాయంత్రం వారు పంచకర్మ గా పిలవబడే మద్య, మాంస, మత్స్య, ముద్ర, మైధునం అనేవి జరుగుతాయి. కొరగలు ముందు రోజు రాత్రి '''పనిక్కులుని''' అని పిలవబడే కార్యక్రమంలో మంచులో కూర్చుంటారు. దుడి అనే వాద్య కళాకారుల బృందంతో కలిసి దైవ నిచ అనే దైవాన్ని ఆరాధిస్తూ పాటలు పడతారు అలాగే కల్లు , మట్టికుండలో చేసే పరవన్నాన్ని నైవేద్యంగా ఇస్తారు.ఆ పాయశాన్ని '''కండెల్ అద్యే''' అంటారు.<ref>Karavali Janapada 1990, Mangalagangothri by Dr. Purushothama Bilimale, p.36 </ref> == నవీకరణలు == కంబళ నిర్వహణలో చాలా మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. అవి - * నెగిలు (ನೇಗಿಲು): జాకీ ఒక కొత్త రకమైన [[నాగలి]]<nowiki/>ని పట్టుకుంటాడు, అది ఇనుముతో చేసే సాధారణమైన నాగలి కాదు. జూనియర్ , సీనియర్ అనే రెండు వర్గాలుగా పెట్టె ఈ కార్యక్రమంలో ఈ పద్ధతి జూనియర్ విభాగానికి చెందినది. * హగ్గ (ಹಗ್ಗ: rope): జోడెడ్లకు రెండు తాళ్ళను కడతారు. సీనియర్ విభాగంగా పెట్టె ఈ పోటీలో వేగం ఎక్కువగా ఉంటుంది.పక్కన పరిగెడుతున్న జాకీ తాళ్ళను పట్టుకోవాలి. * అడ్డ కర్ర (ಅಡ್ಡ ಹಲಗೆ: అడ్డ చెక్క బొంగు), ఒక చెక్క బొంగును ఎడ్లకు కట్టగా పరిగెట్టేవాడు దాని మీద నిలబడతాడు. సీనియర్ విభాగంలో పెట్టిన చెక్క బురదని తాకుతూ ఉంటుంది. * కన్నె హాళగే (ಕಣೆ ಹಲಗೆ: గుండ్రని చెక్క కర్ర): ప్రత్యేకించి చేసిన గుండ్రటి చెక్క మీద పరిగెట్టేవాడు ఒంటికాలుతో నిలబడతాడు. ఆ చెక్కకి ఉన్న రెండు రంధ్రాల్లోంచి నీరు ధారగా పైకి వస్తుంది. ఆ నీరు ఎంత ధారగా పైకి వస్తుందో వారే గెలిచినట్టు. పైన ఒక తెల్లటి వస్త్రం కట్టబడి ఉంటుంది( సాధారణ జనం తెలుసుకోవడానికి వీలుగా). దీన్ని వాడుక భాషలో '''నిషానెగ్ నీర్ పాదునే''' అంటారు'''.''' గత 300 ఏళ్ల నుండి నిర్వహింపబడుతున్న ఈ పోటీలను చూడటానికి జనం విశేషంగా తరలి వస్తారు. ఒక్క పోటీ ప్రాంగణంలో 20000 మండి దాకా ఉంటారు. ఇవి రాత్రి పూట కూడా నిర్వహిస్తారు. వీటి కోసం ప్రత్యేక నీటి కొలనులను కూడా ఏర్పాటు చేస్తారు. == న్యాయపరమైన చిక్కులు == ఈ క్రీడలో జంతువులను హింసించటం ఎప్పుడూ వివాదాస్పదమవుతోంది. ఎద్దులను కొరడా లతో కొట్టడం మీద మేనక గాంధీ లాంటి వారు, జంతు సంరక్షణకారులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.<ref name=whip>{{cite news|title=Pilikula Nisargadhama plays host to Kambala|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/pilikula-nisargadhama-plays-host-to-kambala/article1176240.ece?textsize=large&test=1|accessdate=7 December 2012|newspaper=The Hindu|date=10 January 2012}}</ref> 2014 లో సుప్రీం కోర్టు జల్లికట్టును, కంబళని నిషేదించింది. తర్వాత ప్రజా సంఘాల కోరిక మేరకు 2017 లో ప్రభుత్వం నిషేదాన్ని ఎత్తి వేసింది.<ref>{{cite web|title=Jallikattu Back, Why Not Kambala, Asks Karnataka. Protests Begin.|url=http://www.ndtv.com/karnataka-news/jallikattu-back-why-not-kambala-asks-karnataka-protests-begin-1651934|website=NDTV.com}}</ref> జంతు హింస నిరోధ ఆర్డినెన్సు 2017 <ref>{{cite news|last1=Ravi|first1=Anusha|title=Kambala is now legal in Karnataka, President promulgates ordinance|url=http://www.oneindia.com/india/kambala-is-now-legal-karnataka-president-promulgates-ordinance-2484823.html|publisher=[[Oneindia]]|date=July 3, 2017}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Kumar|first1=Ganesh|last2=Udayakumar|first2=Radha|title=President Mukherjee approves ordinance allowing the conduct of kambala in Karnataka|url=http://indiatoday.intoday.in/story/president-pranab-mukherjee-ordinance-kambala-karnataka/1/993525.html|publisher=[[India Today]]|date=July 3, 2017}}</ref> ప్రకారం కంబాల ని చట్ట పరమైన క్రీడగా గుర్తించారు. ఫెబ్రవరి 19, 2018 <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-approves-bill-allowing-kambala-in-karnataka/articleshow/62987596.cms |title=President approves Bill allowing Kambala in Karnataka |author=K.T. Vinobha |publisher=Times of India |date=February 19, 2018}}</ref>న రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ జారీ చేసిన జంతు హింస నిరోధ చట్టం (కర్ణాటక సవరణ) దీనికి పూర్తి మద్దతు ప్రకటించింది. == 2020 -వార్తల్లో నిలిచిన జాకీలు == ఫిబ్రవరి 1న పోటీలో మూడ్ బిడ్రికి చెందిన శ్రీనివాస్ గౌడ 142.5 మీటర్లను 13.62 సెకన్లలో పరిగెత్తి ఉసైన్ బోల్ట్ ఘనతను వెనక్కి నేట్టాడని సామాజిక మాధ్యమాల్లో ప్రచారం జరిగింది .శ్రీనివాస్ కు భారతీయ క్రీడా ప్రాధికార సంస్థ నుండి పిలిపు పంపాలని క్రీడా మంత్రి కోరారు .ఇతని ఘనతని ఫెబ్రవరి 18న నిశాంత్ శెట్టి వెనక్కి నెట్టాడు. జగోళి జోగిబెట్టు ప్రాంతానికి చెందిన నిషాంత్ 143 మీటర్ల దూరాన్ని కేవలం 13.68 సెకన్లలో పరిగెత్తి చరిత్ర సృష్టించాడు. అంటే 100 మీటర్ల పరుగును 9.51 సెకన్లలోనే పూర్తి చేశాడు.<ref>https://telugu.news18.com/news/trending/another-usain-bolt-in-kambala-nishanth-shetty-the-record-of-srinivas-gowda-sk-455800.html</ref> == మూలాలు == {{reflist}} ==బయటి లింకులు== {{commons category|Kambala}} * [https://web.archive.org/web/20190212224939/http://www.mangalore.com/festivals/kambala.html Kambala] * [http://prithvibhat.com/specialities/kambala.html Specialities -> Kambala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227002839/http://prithvibhat.com/specialities/kambala.html |date=2017-02-27 }} * [http://blog.akshathkumarshetty.com/2008/06/22/kambala/ A photo documentary on Kambala] * [http://dineshhegde.wordpress.com/2011/04/07/kambala-the-race-of-the-buffaloes/ Modbidri Kambala] [[వర్గం:గ్రామీణ క్రీడలు]] if8371cca7ckar4tl2w1x668bu4k5nd ఆంధ్రసాహిత్యములో బిరుదనామములు 0 302997 4963247 3899415 2026-09-20T12:58:17Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963247 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = ఆంధ్రసాహిత్యములో బిరుదనామములు | image = [[File:Andhra sahityamlo birudanamamulu.jpg|thumb|ఆంధ్రసాహిత్యంలో బిరుదనామములు]] | image_caption = పుస్తక ముఖచిత్రం | editor = [[కోడిహళ్లి మురళీ మోహన్]] | author = | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | series = | subject = పరిశోధన | genre = | publisher =CIIL,మైసూర్ & [[కోడిహళ్లి మురళీ మోహన్]], హైదరాబాద్ | release_date =2017 | pages = }} '''ఆంధ్రసాహిత్యములో బిరుదనామములు ''' ఒక పరిశోధనాత్మక గ్రంథం. ఇది [[కోడిహళ్లి మురళీ మోహన్]] సంపాదకత్వంలో వెలువడినది. [[2017]] జనవరిలో మొదటి ముద్రణ పొందినది.<ref>ఆంధ్రసాహిత్యములో బిరుదనామములు, సం.కోడిహళ్లి మురళీ మోహన్,CIIL,మైసూర్ & కోడిహళ్లి మురళీ మోహన్, హైదరాబాద్,2017 </ref> తెలుగు సాహిత్యంలో ఏ కవికి ఏ ఏ బిరుదులు ఉన్నాయి. ఏ బిరుదు ఏ ఏ కవికి ఇవ్వబడినది అను విషయాలను తెలియజేస్తు రాయబడిన పుస్తకం ఇది. == పుస్తక విషయం== ఈ పుస్తకానికి పీఠికను సంపాదకుడే రాశాడు. పీఠికలో బిరుద నామం అంటే ఏమిటి? బిరుదులు ఎవరిస్తారు? ఎందుకిస్తారు? ఎవరికిస్తారు? ఇచ్చేవారికి, పుచ్చుకునే వారికి ఉండవలసిన అర్హతలేమిటి? బిరుదుల్లో రకాలు, బిరుదు ప్రదానం వెనుకున్న నేపథ్యాల గురించి సంపాదకుడు సవివరంగా తెలియజేశాడు. తెలుగు సాహిత్యంలో కవి పండితులు పొందిన బిరుదలన్నిటిని ఒకచోట పొందు పరిచే ప్రయత్నమే ఈ పుస్తకమని సంపాదకుడు చెప్పుకున్నాడు. ఈ పుస్తకంలో రెండు పట్టికలలో బిరుదులను పొందుపరచడం జరిగింది. మొదటి పట్టికలో బిరుదునామములు అకారాది క్రమంలో ఉంటే, రెండవ పట్టికలో బిరుద గ్రహీతల పేర్లు అక్షరక్రమంలో ఇవ్వడం జరిగింది. 606 బిరుదులను, 599 మంది కవి పండితులను ఈ రెండు పట్టికలలో చేర్చడం జరిగింది. ఈ విధానం ద్వారా ఒకే బిరుదు ఎంత మందికి ఇవ్వబడినది, ఒక కవికి ఎన్ని బిరుదులు ఉన్నాయో పాఠకులు సులభంగా తెలుసుకొనే సౌలభ్యం కొరకు ఇలా కూర్పు చేయడమైనది రచయిత తెలియజేశాడు.సుమారు 1035 ఆరోపాలను ఈ పుస్తకంలో పొందుపరచడమైనది. కొన్ని కొన్ని చోట్ల బిరుదులను ఎవ్వరిచ్చారో (సంస్థ/వ్యక్తి) కూడా తెలియజేయడమైనది. జిల్లా సర్వస్వాలు, కవుల చరిత్రలు, పత్రికలు, అనేక గ్రంథాలు, అంతర్జాలం ఈ సమాచార సేకరణకు మూలాధారమని సంపాదకుడు తెలియజేశాడు. == సంపాదకులు == *[[కోడిహళ్లి మురళీ మోహన్]] తెలుగు రచయిత. అబ్జక్రియేషన్స్ సాహిత్యసాంస్కృతిక సంస్థ (రి), హైదరాబాద్‌కు వ్యవస్థాపక కార్యదర్శి. ఇతను "స్వరలాసిక" కలం పేరుతో రచనలు, గ్రంథసమీక్షలు చేశాడు. [[ఆంధ్రభూమి]] దిన పత్రిక, [[నేటి నిజం]] దినపత్రిక, ఈవారం, జాగృతి లాంటి పత్రికలలో వివిధ గ్రంథాలపై చేసిన సమీక్షల్ని "గ్రంథావలోకనమ్" పేరుతో వెలువరించాడు.<ref>{{Cite web |url=http://turupumukka.blogspot.in/2009/05/blog-post_31.html |title=వినదగు నెవ్వరు జెప్పిన... 'గ్రంథావలోకనమ్' పై స్పందన!!! |website= |access-date=2020-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306235937/http://turupumukka.blogspot.in/2009/05/blog-post_31.html |archive-date=2016-03-06 |url-status=dead }}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[బిరుదు]] * [[తెలుగు కవులు - బిరుదులు]] * [[కోడిహళ్లి మురళీ మోహన్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:2017 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:పుస్తకాలు]] [[వర్గం:పుస్తక పరిచయాలు]] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు]] mbldgiwmvantrjbiokppn5q9cnyje56 వర్గం:జీవావరణ శాస్త్రము 14 303556 4963393 2918341 2026-09-21T04:25:07Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963393 wikitext text/x-wiki ప్రధాన వ్యాసం [[జీవావరణ శాస్త్రము]] hscy1ixsqo3hrnl2prj6raae4au8bwx హిమబిందు 0 304298 4963286 3374191 2026-09-20T14:08:05Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963286 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = హిమబిందు | image = [[దస్త్రం:Himabindu-novel.jpg|250px|]] | image_caption = "హిమబిందు" పుస్తక ముఖచిత్రం | author = [[అడివి బాపిరాజు]] | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = చారిత్రిక నవల | itivruttam = ఆంధ్రుల చరిత్రలో [[శాతవాహనులు|శాతవాహనుల]] కాలానికి సంబంధించిన నవల. | publisher = విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్ | printed_at = శ్రీ కళాంజలి గ్రాఫిక్స్, హైదరాబాద్ | release_date = 1944 | pages = 293 | isbn = | price = రూ. 150 | printed_years = మార్చి 2010 | for_copies = విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, విజ్ఞాన భవన్, అబిడ్స్, హైదరాబాదు - 500 001. | sole_distributers = విశాలాంధ్ర బుక్ హౌస్ | dedication = తల్లి సుబ్బమ్మ | subject = చారిత్రిక నవల | first_page_design = }} '''హిమబిందు''' ('''Himabindu''') [[అడివి బాపిరాజు]] 1944లో రాసిన చారిత్రక [[నవల]]. ఇది ఆంధ్రుల చరిత్రలో [[శాతవాహనులు|శాతవాహనుల]] కాలానికి సంబంధించిన నవల.<ref name="E. Nageswara Rao">{{Cite journal|last=RAO|first=E. NAGESWARA|date=1986|title=On a Historical Novel: Adivi Bapiraju's 'Himabindu'|url=http://www.jstor.org/stable/23335224|journal=Indian Literature|volume=29|issue=4 (114)|pages=140–145|issn=0019-5804}}</ref> ప్రథమ ఆంధ్ర శాతవాహన చక్రవర్తియైన శ్రీముఖ శాతవాహనుడు, అతని కుమారుడు శ్రీకృష్ణ శాతవాహనుడు, శిల్పి సువర్ణశ్రీ, వ్యాపారవేత్త చారుగుప్తుడు, అతని తనయ హిమబిందుల చుట్టూ ఈ కథ నడుస్తుంది.<ref name="Sisir kumar">{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=sqBjpV9OzcsC&pg=PA576&lpg=PA576&dq=%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81+%E0%B0%85%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B0%BF+%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81+%E0%B0%A8%E0%B0%B5%E0%B0%B2&source=bl&ots=DbeeC5khJh&sig=ACfU3U2g6YflraoByTmw_vJhcQu9ICSNiQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjfyKX4wpzpAhWTKH0KHZVRBDU4FBDoATAEegQIChAB#v=onepage&q=%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%20%E0%B0%85%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B0%BF%20%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%20%E0%B0%A8%E0%B0%B5%E0%B0%B2&f=false|title=History of Indian Literature: 1911-1956, struggle for freedom : triumph and tragedy|last=Das|first=Sisir Kumar|date=2005|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-7201-798-9|language=en}}</ref> == కథ == చారుగుప్తుడు ఒక వ్యాపారవేత్త. ఆంధ్ర శాతవాహన సామ్రాజ్యానికి మూలస్థంభం వంటి వాడు. చక్రవర్తి శ్రీముఖుడికి కుడిభుజం లాంటివాడు. స్థౌలతిష్యుడు ఒక హిందూ మహర్షి. బౌద్ధమతం ప్రధానంగా గల శాతవాహన సామ్రాజ్యాన్ని రూపుమాపి ఆ పునాదుల మీద హిందూ ధర్మ సామ్రాజ్యాన్ని నెలకొల్పాలని స్థౌలతిష్యుని ఆకాంక్ష. అందుకోసం ఆయన ఎటువంటి క్రూరమైన పనులు చేయడానికైనా సిద్ధపడతాడు. చారుగుప్తునిది మరో కల. పాటలీపుత్రాన్ని జయించి తన చక్రవర్తి సకల జంబూద్వీపానికి చక్రవర్తి కావాలనీ, కూతురు హిమబిందును ఆయన కొడుకు శ్రీకృష్ణ శాతవాహనుడికిచ్చి పెళ్ళి చేసి, ఆమెను భావి సామ్రాజ్ఞిని చేయాలని కోరిక. తన మనమరాలైన చంద్రబాలను విషకన్యగా మార్చి ఆమెను ఎరవేసి శ్రీకృష్ణమహారాజును హతమార్చాలనేది స్థౌలతిష్యుని కోరిక. అందాల రాశులైన చంద్రబాల, హిమబిందు తమకు తెలియకుండానే తమ పెద్దల ఆటలో పావులైపోతారు. స్థౌలతిష్యుడు శ్రీముఖుడి చిన్న కుమారుడైన మంజుశ్రీ అపహరణకు పథకం వేసి తాను నిర్మించబోయే హిందూ సామ్రాజ్యానికి అతన్ని చక్రవర్తిని చేయాలని చూస్తాడు. చారుగుప్తుడు, చక్రవర్తి శ్రీముఖుడు పాటలీపుత్రం మీదకు దాడి వెడలడానికి కావలసిన సొమ్మంతా సమకూరుస్తాడు. స్థౌలతిష్య మహర్షి తనకున్న ప్రజ్ఞాపాటవాలన్నీ ఉపయోగించి శాతవాహన సామ్రాజ్యాన్ని కూలదోయాలని చూస్తుంటాడు. విధి వశాత్తూ వీరివురి ఆశలు అడియాసలవుతాయి. హిమబిందు శిల్పి ధర్మనంది కుమారుడైన సువర్ణశ్రీ ప్రేమలో పడుతుంది. అతన్ని పొందడానికి తన సమస్త సంపదలూ పోగొట్టుకోవడానికి కూడా వెనుకాడదు ఆమె. == సమీక్ష == ఈ పుస్తకం రాయడానికి రచయిత శాతవాహనుల కాలం నాటి భౌగోళిక, ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ, మతం, కళలు, యుద్ధ శాస్త్రం మొదలైన అనేక అంశాల మీద సునిశతమైన అధ్యయనం చేశాడు.<ref name="E. Nageswara Rao"/> చరిత్రలో పాత్రలను తీసుకుని తన కల్పనా శక్తితో నవలలుగా మలిచాడు రచయిత.<ref name="P.K.Rajan">{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EK3PpQWV51MC&pg=PA95&lpg=PA95&dq=%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81+%E0%B0%85%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B0%BF+%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81+%E0%B0%A8%E0%B0%B5%E0%B0%B2&source=bl&ots=zxCtZa9xt9&sig=ACfU3U1XezvVoH_hmnu2KSWVMnSCDGxdZg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjfyKX4wpzpAhWTKH0KHZVRBDU4FBDoATADegQICRAB#v=onepage&q=%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B1%81%20%E0%B0%85%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%B5%E0%B0%BF%20%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%81%20%E0%B0%A8%E0%B0%B5%E0%B0%B2&f=false|title=The Growth of the Novel in India, 1950-1980|last=Rajan|first=P. K.|date=1989|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-259-8|language=en}}</ref> ఈ పుస్తకం చివరలో దాశరథి కృష్ణమాచార్యులు ఈ విధంగా అంటాడు.<ref>{{Cite wikisource|title=హిమబిందు}}</ref> ఆయన (అడివి బాపిరాజు) బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. ఏ నవలైనా తీసుకుని చదివితే ఆయనకు ఎన్నెన్ని విషయాలు తెలుసో అర్థమవుతుంది. తలస్పర్శిగా తెలిసిన వ్యక్తి ఆయన. ఈ పుస్తకంలో సంగీతం, సాహిత్యం, చిత్రలేఖనం, శిల్పకళ వంటి వాటిని గురించి సవివరంగా రాశాడు రచయిత. == ముఖ్య పాత్రలు == * శ్రీముఖ శాతవాహనుడు - ఆంధ్ర శాతవాహన చక్రవర్తి * శ్రీకృష్ణ శాతవాహనుడు - శ్రీముఖుని కుమారుడు, భావి చక్రవర్తి * చారుగుప్తుడు - వ్యాపారవేత్త * హిమబిందు - చారుగుప్తుడి కూతురు * స్థౌలతిష్యుడు - హిందూ మహర్షి * చంద్రబాల - విషకన్యక, స్థౌల తిష్యుని మనుమరాలు * సువర్ణశ్రీ - శిల్పి కుమారుడు * సమదర్శి - సేనా నాయకుడు * నాగబంధునిక - సువర్ణశ్రీ చెల్లెలు * అమృతపాదార్హతులు - శాతవాహనుల బౌద్ధ గురువు * వినయగుప్తుడు - చారుగుప్తుని తండ్రి * కీర్తిగుప్తుడు - చారుగుప్తుడి మామ * ఆనందదేవి - శ్రీముఖ శాతవాహనుడి భార్య * ముక్తావళి - కీర్తిగుప్తుడి భార్య, యవన స్త్రీ * ధర్మనంది - సువర్ణశ్రీ తండ్రి * శక్తిమతీ దేవి - ధర్మనంది భార్య * శుకబాణుడు - వేగులకు అధిపతి * మహాబల గోండుడు - గోండు యువరాజు, సువర్ణ శ్రీ స్నేహితుడు == మూలాలు == {{వికీసోర్స్|హిమబిందు}} {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:చారిత్రాత్మక నవలలు]] [[వర్గం:అడివి బాపిరాజు రచనలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] gt5cx9jlg1nr08427bo6fv4jldjpkgt కోనంగి (నవల) 0 315707 4963290 3207023 2026-09-20T14:12:24Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963290 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{సమాచారపెట్టె పుస్తకం | name = కోనంగి | image = [[File:Konangi by Adavi Bapiraju.pdf|250px]] | image_caption = "కోనంగి" పుస్తక ముఖచిత్రం | author = [[అడివి బాపిరాజు]] | country = [[భారత దేశము]] | language = [[తెలుగు]] | genre = సాంఘిక నవల | itivruttam = | publisher = విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్ | printed_at = శ్రీ కళాంజలి గ్రాఫిక్స్, హైదరాబాద్ | release_date = 1946 | pages = 286 | isbn = | price = రూ. 150 | printed_years = మార్చి 2010 | for_copies = విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, విజ్ఞాన భవన్, అబిడ్స్, హైదరాబాదు - 500 001. | sole_distributers = విశాలాంధ్ర బుక్ హౌస్ | dedication = ఆమంచర్ల శేషాచలపతిరావు | subject = సాంఘిక నవల | first_page_design = }} '''కోనంగి''' ఒక సాంఘిక [[నవల]]. దీనిని [[అడివి బాపిరాజు]] 1946 సంవత్సరంలో రచించారు. ==విషయసూచి== ఈ నవలను రచయిత 13 పథాలు (విభాగాలు) గా విభజించారు: # ప్రథమ పథం: ఉద్యోగ ప్రయత్నం # ద్వితీయ పథం: అనంతలక్ష్మి # తృతీయ పథం: సందుగొందులు # చతుర్థ పథం: ఆరోగ్యం # పంచమ పథం: రాజకీయాలు # షష్ఠ పథం: సినిమా # సప్తమ పథం: ఏ దారి? # అష్టమ పథం: కారాగారం # నవమ పథం: ఉత్తరాలు # దశమ పథం: యుద్ధ ప్రళయం # ఏకాదశ పథం: సంపాదకుడు # ద్వాదశ పథం: ఆగస్తు ఎనిమిది # త్రయోదశ పథం: స్వప్న ప్రపంచం [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] [[వర్గం:1946 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:అడివి బాపిరాజు రచనలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు రచనలు]] kjdog1tflu7r7s8iw41jlt1l0oseywq ఎక్రీషన్ 0 343972 4963675 4896036 2026-09-21T11:55:44Z Chaduvari 97 +లింకు 4963675 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:HL_Tau_protoplanetary_disk.jpg|thumb|300x300px| HL టౌరీ అనే ఒక ప్రోటోప్లానెటరీ చక్రపు చిత్రం, ]] [[ఖగోళ భౌతికశాస్త్రం]]లో, '''ఎక్రీషన్''' అంటే పదార్థ కణాలు ఒకదానితో ఒకటి చేరి గురుత్వాకర్షణతో మరిన్ని కణాలను చేర్చుకుంటూ పెద్ద వస్తువుగా తయారయ్యే ప్రక్రియ. ఈ కణాలు సాధారణంగా వాయు పదార్థ కణాలై ఉంటాయి. <ref name="eso20080808" /><ref name="Masters 2010" />[[గేలక్సీ|గెలాక్సీలు]], [[నక్షత్రము (ఖగోళశాస్త్రం)|నక్షత్రాలు]], [[గ్రహం|గ్రహాల]] వంటి చాలా ఖగోళ వస్తువులు ఎక్రీషన్ ప్రక్రియ ద్వారానే ఏర్పడతాయి. == అవలోకనం == భూమి వంటి రాతి గ్రహాలు ఉల్క పదార్థం నుండి ఎక్రీషన్ ద్వారా ఏర్పడ్డాయనే మోడల్‌ను 1944లో ఒట్టో ష్మిత్ ప్రతిపాదించాడు. ఆ తర్వాత విలియం మెక్‌క్రియా (1960) ''ప్రోటోప్లానెట్ సిద్ధాంతాన్ని,'' చివరిగా మైఖేల్ వూల్ఫ్సన్ ''సంగ్రహ సిద్ధాంతాన్నీ ప్రతిపాదించారు''. <ref name="Woolfson1993">{{Cite journal|last=Woolfson|first=M. M.|date=March 1993|title=The Solar System—its Origin and Evolution|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=34|pages=1–20|bibcode=1993QJRAS..34....1W}}</ref> 1978లో, ఆండ్రూ ప్రెంటిస్ గ్రహాల నిర్మాణం గురించిన ప్రారంభ లాప్లాసియన్ ఆలోచనలను పునరుజ్జీవింపజేసాడు. ''ఆధునిక లాప్లాసియన్ సిద్ధాంతాన్ని'' అభివృద్ధి చేశాడు. <ref name="Woolfson1993" /> ఈ నమూనాలు ఏవీ పూర్తిగా విజయవంతం కాలేదు. అనేక ప్రతిపాదిత సిద్ధాంతాలు వివరణాత్మకమైనవి. ఒట్టో ష్మిత్ 1944 లో చెప్పిన ఎక్రీషన్ మోడల్‌ను 1969లో విక్టర్ సఫ్రోనోవ్ పరిమాణాత్మకంగా అభివృద్ధి చేశాడు. <ref name="NewScientist">{{Cite news|url=https://www.newscientist.com/channel/solar-system/comets-asteroids/mg13117837.100|title=Birth of the planets: The Earth and its fellow planets may be survivors from a time when planets ricocheted around the Sun like ball bearings on a pinball table|last=Henbest|first=Nigel|date=24 August 1991|work=[[New Scientist]]|access-date=18 April 2008}}</ref> అతను రాతి గ్రహాల నిర్మాణంలో ఉన్న వివిధ దశలను వివరంగా లెక్కించాడు. <ref name="Papaloizou 2005"/><ref name=Safronov1972/> అప్పటి నుండి, గ్రహాణువుల (ప్లానెటిసిమల్) సంచితాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి, ఇంటెన్సివ్ న్యూమరికల్ సిమ్యులేషన్‌లను ఉపయోగించి ఈ మోడల్‌ను మరింత అభివృద్ధి చేసారు. ఇంటర్స్టెల్లార్ గ్యాస్ యొక్క గురుత్వాకర్షణ పతనం ద్వారా నక్షత్రాలు ఏర్పడతాయని ఇప్పుడు అందరూ అంగీకరించిన సంగతే. కూలిపోవడానికి ముందు, ఈ వాయువు ఎక్కువగా ఓరియన్ నెబ్యులా వంటి అణు మేఘాల రూపంలో ఉంటుంది. మేఘం కూలిపోవడంతో, అది స్థితిశక్తిని కోల్పోయి, వేడెక్కి, గతి శక్తిని పొందుతుంది. [[కోణీయ ద్రవ్యవేగం]] నిత్యత్వం కారణంగా మేఘం చదునైన చక్రంగా ఏర్పడుతుంది- అదే ఎక్రీషన్ చక్రం . == గెలాక్సీల ఎక్రీషన్ == [[బిగ్ బ్యాంగ్]] జరిగిన కొన్ని లక్షల సంవత్సరాల తర్వాత, పరమాణువులు రూపుదిద్దుకునే స్థాయికి [[విశ్వం|విశ్వం చల్లబడింది.]] విశ్వం విస్తరించడం, చల్లబరచడం కొనసాగడంతో, పరమాణువులు తగినంత గతి శక్తిని కోల్పోయాయి. డార్క్ మ్యాటర్ తగినంతగా అతుక్కుపోయి ఐక్యమై, ఆదిమ గాలక్సీలు ఏర్పడ్డాయి. ఎక్రీషన్ మరింత కొనసాగి, [[గేలక్సీ|గాలక్సీలు]] ఏర్పడ్డాయి. <ref name="Kereš 2010"/> పరోక్ష సాక్ష్యాలు విస్తృతంగా ఉన్నాయి. <ref name="Kereš 2010"/> గెలాక్సీలు విలీనాలు, మృదువైన గ్యాస్ ఎక్రీషన్ ద్వారా వృద్ధి చెందాయి. గెలాక్సీల లోపల కూడా ఎక్రీషన్ జరిగి నక్షత్రాలు ఏర్పడతాయి. == నక్షత్రాల ఎక్రీషన్ == [[నక్షత్రము (ఖగోళశాస్త్రం)|నక్షత్రాలు]] చల్లటి [[హైడ్రోజన్|అణు హైడ్రోజన్]] మేఘాల లోపల ఏర్పడతాయని భావిస్తున్నారు. ఈ మేఘాలు దాదాపు {{Solar mass|300,000|link=y}} తో, 65 కాంతిసంవత్సరాల వ్యాసంతో ఉంటాయి. <ref name="Montmerle2006"/><ref name="Pudritz2002"/> మిలియన్ల సంవత్సరాల కాలంలో, భారీ అణు మేఘాలు కూలిపోవడం, విచ్ఛిన్నం కావడం జరుగుతుంది. <ref name="Clark2005"/> ఈ శకలాలు చిన్న, దట్టమైన కోర్‌లను ఏర్పరుస్తాయి. అవే తరువాత కూలిపోయి నక్షత్రాలు అవుతాయి. కోర్‌ల ద్రవ్యరాశి సూర్యుడిలో కొన్ని వంతుల నుండి సూర్యుని కంటే అనేక రెట్లు ఎక్కువ వరకూ ఉంటుంది. వాటిని ప్రోటోస్టెల్లార్ (ప్రోటోసోలార్) నెబ్యులాలు అంటారు. <ref name=Montmerle2006 /> వాటి వ్యాసం {{Convert|0.01|-|0.1|pc|AU|sigfig=1|order=flip|lk=on}}, కణాల సంఖ్యా సాంద్రత దాదాపు {{Convert|10000|to|100000|/cm3|/cuin|sigfig=2|abbr=on}} వరకూ ఉంటుంది. పోలిక కోసం చూస్తే, సముద్ర మట్టం వద్ద గాలి కణాల సంఖ్యా సాంద్రత {{Convert|2.8e19|/cm3|/cuin|abbr=on}} ఉంటుంది.<ref name="Pudritz2002" /><ref name="Motte1998"/> ఒక సౌర ద్రవ్యరాశి ఉన్న ప్రోటోస్టెల్లార్ నెబ్యులా పతనం మొదలవడానికి దాదాపు 1,00,000 సంవత్సరాలు పడుతుంది. <ref name="Montmerle2006"/><ref name="Pudritz2002"/> ప్రతి నెబ్యులా కొంత [[కోణీయ ద్రవ్యవేగం|కోణీయ ద్రవ్యవేగంతో]] మొదలౌతుంది. నెబ్యులా మధ్య భాగంలో వాయువులు, సాపేక్షంగా తక్కువ కోణీయ ద్రవ్యవేగం ఉండటాన, అది వేగంగా కుంచించుకు పోతూ, అసలు నెబ్యులా ద్రవ్యరాశిలో ఓ చిన్న భాగం మాత్రమే ఉండే వేడి హైడ్రోస్టాటిక్ (కాంట్రాక్టింగ్) కోర్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ కోరే కాబోయే నక్షత్రానికి విత్తనమౌతుంది. <ref name=Montmerle2006 /> పతనం కొనసాగుతున్నప్పుడు, కోణీయ ద్రవ్యవేగం నిత్యత్వ నియమం కారణంగా లోపలికి పడిపోయే ఎన్వలప్ భ్రమణవేగం పెరుగుతుంది. ఇది చివరికి చక్రాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. [[దస్త్రం:Embedded_Outflow_in_Herbig-Haro_object_HH_46_47.jpg|ఎడమ|thumb| దాచిన నవజాత నక్షత్రం HH 46/47 నుండి పరమాణు ప్రవాహం యొక్క పరారుణ చిత్రం]] చక్రం నుండి పదార్థం లోపలికి పడిపోవడం కొనసాగుతున్నందున, ఎన్వలప్ చివరికి సన్నగాను, పారదర్శకంగానూ మారుతుంది. దాంతో యంగ్ స్టెల్లార్ ఆబ్జెక్ట్ (YSO) ను మొదట దూర-పరారుణ కాంతి లోను, ఆ తరువాత దృగ్గోచర కాంతిలోనూ చూసే వీలు కలుగుతుంది. <ref name="Motte1998"/> ఈ సమయంలో ప్రోటోస్టార్ డ్యూటెరియంను [[కేంద్రక సంలీనం|సంలీనం]] చెయ్యడం ప్రారంభిస్తుంది. దాని తరువాత, ప్రోటోస్టార్ పరిమాణం తగినంత భారీగా ఉంటే ( {{Jupiter mass|80|link=y}} కి పైగా), హైడ్రోజన్ సంలీనం మొదలౌతుంది. లేకపోతే, దాని ద్రవ్యరాశి చాలా తక్కువగా ఉంటే, వస్తువు గోధుమ మరగుజ్జు (బ్రౌన్ డ్వార్ఫ్) అవుతుంది. <ref name="Stahler1988"/> కొత్త నక్షత్రపు ఈ జనన క్రమం, పతనం మొదలైన సుమారు 1,00,000 సంవత్సరాల తరువాత సంభవిస్తుంది. ఈ దశలో ఉన్న వస్తువులను క్లాస్ I ప్రోటోస్టార్స్ అని పిలుస్తారు, వీటిని యంగ్ టి టౌరీ స్టార్స్, ఎవాల్వ్డ్ ప్రోటోస్టార్స్ లేదా యంగ్ స్టెల్లార్ ఆబ్జెక్ట్స్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ సమయానికి, ఏర్పడే నక్షత్రం దాని ద్రవ్యరాశిలో చాలా వరకు ఎక్రీషన్ ద్వారా సాధించేస్తుంది; చక్రం లోను, మిగిలిన ఎన్వలప్ లోనూ మిగిలి ఉన్న మొత్తం ద్రవ్యరాశి, కేంద్రం లోని కొత్త నక్షత్ర ద్రవ్యరాశిలో 10-20% కంటే మించదు. <ref name="Motte1998"/> [[దస్త్రం:Accretion_Disk_Binary_System.jpg|thumb| బైనరీ సిస్టమ్‌లోని తక్కువ ద్రవ్యరాశి నక్షత్రం వ్యాకోచ దశలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, దాని బాహ్య వాతావరణం కాంపాక్ట్ స్టార్‌పై పడవచ్చు, ఇది ఎక్రీషన్ డిస్క్‌ను ఏర్పరుస్తుంది.]] తదుపరి దశలో ఎన్వలప్‌ను చక్రం లాగేసుకుంటుంది. ఎన్వలప్‌ పూర్తిగా అదృశ్యమై పోతుంది. ప్రోటోస్టార్, క్లాసికల్ T టౌరీ నక్షత్రంగా మారుతుంది. <ref name="Mohanty2005"/> ఈ T టౌరీ నక్షత్రానికి ఎక్రీషన్ చక్రాలుంటాయి. వాటినుండి వేడి వాయువును సంగ్రహించడం కొనసాగిస్తుంది. వాటి స్పెక్ట్రంలో ఉండే బలమైన ఉద్గార రేఖల ద్వారా ఇది కనిపిస్తుంది. ప్రోటోస్టార్‌కు ఎక్రీషన్ చక్రాలు ఉండవు. క్లాసికల్ టి టౌరీ నక్షత్రాలు బలహీనంగా ఉన్న టి టౌరీ నక్షత్రాలుగా పరిణామం చెందుతాయి. <ref name="Martin1994"/> ఇది దాదాపు 10 లక్షల సంవత్సరాల తర్వాత జరుగుతుంది.<ref name="Montmerle2006" /> క్లాసికల్ T టౌరీ నక్షత్రం చుట్టూ ఉన్న చక్రపు ద్రవ్యరాశి, నక్షత్ర ద్రవ్యరాశిలో దాదాపు 1-3% ఉంటుంది. ఎక్రీషన్‌ కారణంగా దీని ద్రవ్యరాశి సంవత్సరానికి 10 <sup>-7</sup> నుండి {{Solar mass|10<sup>−9</sup>}} వంతున హరించుకు పోతూ ఉంటుంది. <ref name="Hartmann1998"/> సాధారణంగా ఒక జత బైపోలార్ జెట్‌లు కూడా దీన్నుండి వెలువడుతూ ఉంటాయి. ఉద్గార రేఖలలో బలమైన ఫ్లక్స్ (నక్షత్రపు అంతర్గత ప్రకాశంలో 100% వరకు), [[అయస్కాంతత్వం|అయస్కాంత]] చర్య, ఫోటోమెట్రిక్ వేరియబిలిటీ, జెట్‌లు వంటి క్లాసికల్ T టౌరీ నక్షత్రాల ప్రత్యేక లక్షణాలన్నిటినీ ఎక్రీషన్ వివరిస్తుంది. ఉద్గార రేఖలు వాస్తవానికి, వాయువు నక్షత్రపు "ఉపరితలాన్ని" తాకినప్పుడు ఏర్పడుతాయి. ఇది దాని అయస్కాంత ధ్రువాల చుట్టూ జరుగుతుంది. <ref name="Muzerolle2001" /> జెట్‌లు ఎక్రీషన్ కారణంగా ఏర్పడే ఉపఉత్పత్తులు. అవి అదనంగా ఉన్న కోణీయ ద్రవ్యవేగాన్ని తీసేస్తాయి. క్లాసికల్ టి టౌరీ దశ సుమారు 1 కోటి సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది. <ref name="Montmerle2006" /> 2 కోట్ల సంవత్సరాల పాటు ఎక్రీషన్ జరిగిన ఉదాహరణలు - పీటర్ పాన్ డిస్క్ అనేవి - కొన్ని మాత్రమే ఉన్నాయి. <ref>{{Cite journal|last=Silverberg|first=Steven M.|last2=Wisniewski|first2=John P.|last3=Kuchner|first3=Marc J.|last4=Lawson|first4=Kellen D.|last5=Bans|first5=Alissa S.|last6=Debes|first6=John H.|last7=Biggs|first7=Joseph R.|last8=Bosch|first8=Milton K. D.|last9=Doll|first9=Katharina|last10=Luca|first10=Hugo A. Durantini|last11=Enachioaie|first11=Alexandru|date=2020-01-14|title=Peter Pan Disks: Long-lived Accretion Disks Around Young M Stars|journal=The Astrophysical Journal|volume=890|issue=2|page=106|arxiv=2001.05030|bibcode=2020ApJ...890..106S|doi=10.3847/1538-4357/ab68e6}}</ref> కేంద్రంలో ఉన్న నక్షత్రం పైకి ఎక్రీషనవడం, గ్రహాలు ఏర్పడటం, జెట్‌ల ద్వారా ఎగజిమ్మడం, కేంద్ర నక్షత్ర సమీపంలోని నక్షత్రాల నుండి [[అతినీలలోహిత వికిరణాలు|అతినీలలోహిత]] వికిరణం ద్వారా ఫోటో-ఇవాపొరేషన్ అవడం వగైరా కారణాల వల్ల చివరికి ఎక్రీషన్‌ చక్రం అదృశ్యమవుతుంది. <ref name="Adams2004"/> ఫలితంగా, యువ నక్షత్రం బలహీన రేఖలుండే T టౌరీ నక్షత్రంగా మారుతుంది. దాని ప్రారంభ ద్రవ్యరాశి ఎంత అనేదాన్ని బట్టి కొన్ని పదుల కోట్ల సంవత్సరాలలో, మామూలు సూర్యుని వంటి నక్షత్రంగా పరిణామం చెందుతుంది. == గ్రహాల ఎక్రీషన్ == [[దస్త్రం:Artist’s_Impression_of_a_Baby_Star_Still_Surrounded_by_a_Protoplanetary_Disc.jpg|thumb| మధ్యలో, కొత్తగా ఏర్పడిన ఒక యువ నక్షత్రంతో ప్రోటోప్లానెటరీ డిస్క్. చిత్రకారుని ఊహ.]] కాస్మిక్ ధూళి, స్వీయ-ఎక్రీషన్ కారణంగా చిన్నపాటి కణాలు పెరిగి పెరిగి బండరాయి పరిమాణం లోని సూక్ష్మగ్రహాలుగా ఏర్పడతాయి. భారీ సూక్ష్మగ్రహాలు చిన్న చిన్న సూక్ష్మగ్రహాలను తినేస్తాయి (ఎక్రీషన్ చేస్తాయి). మరికొన్ని ఢీకొట్టుకుని పగిలిపోతాయి. చిన్న నక్షత్రాలు, బైనరీలోని నక్షత్ర అవశేషాలు, పదార్థంతో చుట్టుముట్టబడిన [[బ్లాక్ హోల్|బ్లాక్ హోల్స్]] [[గేలక్సీ|(గెలాక్సీల]] కేంద్రాలలో వంటివి) చుట్టూ ఎక్రీషన్ చక్రాలుండడం సాధారణం. చక్రం లోని డైనమిక్ రాపిడి వంటి కొన్ని డైనమిక్‌లు, కక్ష్యలో ఉన్న వాయువు [[కోణీయ ద్రవ్యవేగం]] కోల్పోవడానికీ, కేంద్రం లోని భారీ వస్తువుపై పడేలా చేయడానికీ ఆవశ్యకం. అప్పుడప్పుడు, ఇది నక్షత్ర ఉపరితల సంయోగానికి దారి తీస్తుంది. రాతి గ్రహాలు లేదా గ్రహ కోర్ల ఏర్పాటులో, అనేక దశలుంటాయి. మొదట, వాయువు ధూళి రేణువులు ఢీకొన్నప్పుడు, అవి వాన్‌డెర్ వాల్స్ శక్తులు, విద్యుదయస్కాంత శక్తులు వంటి సూక్ష్మభౌతిక ప్రక్రియల కారణంగా సమ్మేళనమై, మైక్రోమీటర్-పరిమాణంలో ఉండే కణాలను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ దశలో, సంచిత విధానాల్లో గురుత్వాకర్షణ స్వభావం పెద్దగా యుండదు. అయితే, సెంటీమీటర్ నుండి మీటర్ పరిధిలో సూక్ష్మ గ్రహాలు ఎలా ఏర్పడతాయో ఇంకా బాగా అర్థం కాలేదు. <ref name="Papaloizou 2005"/><ref name="Chambers 2004"/> ఆ పరిమాణంలో ఉండే కణాలు ఒకదాన్నొకటి డీకొని వెనక్కి పోకుండా ఎందుకు పేరుకుపోతాయనే దానిపై ఇంకా నమ్మకమైన వివరణేదీ రాలేదు. <ref name="Ward 1996"/>{{Rp|341}}మరీ ముఖ్యంగా, ఈ వస్తువులు {{Convert|0.1|-|1|km|mi|sigfig=1|abbr=on}} పరిమాణంలో ఉండే సూక్ష్మగ్రహాల స్థాయికి ఎలా పెరుగుతాయో ఇప్పటికీ స్పష్టంగా తెలియలేదు. <ref name="Papaloizou 2005"/><ref name="Chambers 2004"/> ఈ సమస్యను "మీటర్ సైజు అవరోధం" అని పిలుస్తారు. <ref name="astrobites20150403"/><ref name="Grishin2019">{{Cite journal|last=Grishin|first=Evgeni|last2=Perets|first2=Hagai B.|last3=Avni|first3=Yael|display-authors=1|date=August 2019|title=Planet seeding through gas-assisted capture of interstellar objects|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=487|issue=3|pages=3324–3332|arxiv=1804.09716|bibcode=2019MNRAS.487.3324G|doi=10.1093/mnras/stz1505}}</ref> ధూళి కణాలు ఒకదాన్నొకటి అతుక్కుని పెరిగేకొద్దీ, వాటి సమీపంలోని ఇతర కణాలతో పోలిస్తే అధిక వేగాలను పొందుతాయి. ఇది విధ్వంసకర ఘాతాలకు దారితీస్తుంది. తద్వారా ఈ సూక్ష్మగ్రహాల పరిమాణం ఒక గరిష్ట స్థాయిని మించకూడదు. <ref name="Birnstiel2009">{{Cite journal|last=Birnstiel|first=T.|last2=Dullemond|first2=C. P.|last3=Brauer|first3=F.|date=August 2009|title=Dust retention in protoplanetary disks|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=503|pages=L5–L8|arxiv=0907.0985|bibcode=2009A&A...503L...5B|doi=10.1051/0004-6361/200912452}}</ref> నెమ్మదిగా కదులుతున్న కణాలు ఢీకొన్నప్పుడు, ఢీకొనే కణాలకు ఉండే అతి తక్కువ గురుత్వాకర్షణ -మరీ సున్నా కాని గురుత్వాకర్షణ - వాటిని తప్పించుకు పోనీయకుండా బంధిస్తుంది అని వార్డ్ (1996) చెప్పాడు. {{Rp|341}}చిన్నచిన్న కణాలను తిరిగి నింపడంలో, చక్రాన్ని మందంగా ఉంచడంలో ధాన్యం ఫ్రాగ్మెంటేషన్ ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుందని భావిస్తున్నారు. అయితే అన్ని పరిమాణాల ఘనపదార్థాలూ సాపేక్షంగా అధిక సంఖ్యలో ఉండేలా నిర్వహించడంలో కూడా ఇది ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. <ref name="Birnstiel2009" /> 'మీటర్-సైజ్' అడ్డంకిని దాటడానికి అనేక యంత్రాంగాలను ప్రతిపాదించారు. స్థానికంగా గులకరాళ్ళ సాంద్రతలు ఏర్పడవచ్చు. గురుత్వాకర్షణ కారణంగా అవి పెద్ద గ్రహశకలాల పరిమాణంలో ఉండే సూక్ష్మగ్రహాల లోకి కూలిపోతాయి. వాయు చక్రం నిర్మాణం కారణంగా ఈ సాంద్రతలు అలజడులేమీ లేకుండా సంభవించవచ్చు, ఉదాహరణకు, ఎడ్డీల మధ్య, పీడన గడ్డల వద్ద, ఒక పెద్ద గ్రహం అంచుల వద్ద సృష్టించిన ఖాళీలో, లేదా చక్రపు కల్లోల ప్రాంతాల సరిహద్దుల వద్ద. <ref name="Protostars_and Planets_2014" /> లేదా, స్ట్రీమింగ్ అస్థిరత అనబడే ఫీడ్‌బ్యాక్ మెకానిజం ద్వారా కణాలు వాటి సాంద్రతలో క్రియాశీల పాత్ర పోషిస్తాయి. స్ట్రీమింగ్ అస్థిరతలో ప్రోటోప్లానెటరీ డిస్క్‌లోని ఘనపదార్థాలు, వాయువుల మధ్య పరస్పర చర్య స్థానిక సాంద్రతల పెరుగుదలకు దారితీస్తుంది. ఎందుకంటే తక్కువ సాంద్రతల నేపథ్యంలో కొత్త కణాలు పేరుకుపోయి, భారీ తంతువులుగా పెరుగుతాయి. <ref name="Protostars_and Planets_2014">{{Cite book|title=Protostars and Planets VI|last=Johansen|first=A.|last2=Blum|first2=J.|last3=Tanaka|first3=H.|last4=Ormel|first4=C.|last5=Bizzarro|first5=M.|last6=Rickman|first6=H.|date=2014|publisher=University of Arizona Press|isbn=978-0-8165-3124-0|editor-last=Beuther|editor-first=H.|pages=547–570|chapter=The Multifaceted Planetesimal Formation Process|arxiv=1402.1344|bibcode=2014prpl.conf..547J|doi=10.2458/azu_uapress_9780816531240-ch024|editor-last2=Klessen|editor-first2=R. S.|editor-last3=Dullemond|editor-first3=C. P.|editor-last4=Henning|editor-first4=T.}}</ref> లేదా, ధూళి సమ్మేళనం కారణంగా ఏర్పడే గింజలు మరీ డొల్లగా ఉంటే, వాటి స్వంత గురుత్వాకర్షణ కారణంగా కూలిపోయేంత పెద్దదిగా మారే వరకూ వాటి పెరుగుదల కొనసాగుతుంది. ఈ వస్తువుల తక్కువ సాంద్రత కారణంగా అవి వాయువుతో బలంగా కూడీ ఉంటాయి. దాంతో వాటి కోతకు లేదా ఫ్రాగ్మెంటేషన్‌కు దారితీసే స్థాయిలో అధిక వేగ ఘర్షణలు జరగవు. <ref name="Johansen_Jacquet_2015">{{Cite book|title=Asteroids IV|last=Johansen|first=A.|last2=Jacquet|first2=E.|last3=Cuzzi|first3=J. N.|last4=Morbidelli|first4=A.|last5=Gounelle|first5=M.|date=2015|publisher=University of Arizona Press|isbn=978-0-8165-3213-1|editor-last=Michel|editor-first=P.|series=Space Science Series|pages=471|chapter=New Paradigms For Asteroid Formation|arxiv=1505.02941|bibcode=2015aste.book..471J|doi=10.2458/azu_uapress_9780816532131-ch025|editor-last2=DeMeo|editor-first2=F.|editor-last3=Bottke|editor-first3=W.}}</ref> ధాన్యాలు చివరికి కలిసి అతుక్కొని పర్వత-పరిమాణ (లేదా పెద్ద) వస్తువులౌతాయి. వీటిని సూక్ష్మగ్రహాలు అని పిలుస్తారు. సూక్ష్మగ్రహాల మధ్య ఘర్షణలు, [[గురుత్వాకర్షణ|గురుత్వాకర్షణ పరస్పర చర్యల]] కారణంగా దాదాపు 1–10 లక్షల సంవత్సరాలలో చంద్రుని-పరిమాణంలో ఉండే గ్రహ పిండాలు ( ప్రోటోప్లానెట్స్) ఏర్పడతాయి. చివరగా, ఈ గ్రహపిండాలు 1-10 కోట్ల సంవత్సరాలలో గ్రహాలుగా ఏర్పడతాయి. సూక్ష్మగ్రహాల పరిణామాన్ని గణించేటప్పుడు వాటి పరస్పర గురుత్వాకర్షణ పరస్పర చర్యలను పరిగణనలోకి తీసుకోవలసినంత పెద్ద పరిమాణంలోనే ఉంటాయి. గ్యాస్ డ్రాగ్ కారణంగా చిన్న వస్తువుల కక్ష్యల్లో ఏర్పడే క్షయం వల్ల పెరుగుదల వేఘవంతమౌతుంది, పిండాల కక్ష్యల మధ్య ఈ చిన్న వస్తువులు చిక్కుకుపోకుండా నిరోధిస్తుంది. <ref name="Weidenschilling1997"/><ref name="Kary1993"/> మరిన్ని ఘర్షణలు, సంయోగాల కారణంగా రాతి గ్రహాలు, లేదా మహా గ్రహాల కోర్‌లూ రూపుదిద్దుకుంటాయి. గులకరాళ్ళ స్థానిక సాంద్రతల గురుత్వాకర్షణ పతనం వలన సూక్ష్మగ్రహాలు ఏర్పడితే, ఈ గులకరాళ్ళ మరింత ఎక్రీషన్ వలన ఈ సూక్ష్మగ్రహాలు గ్రహ పిండాలుగా ఎదుగుతాయి. వస్తువులు ఒక భారీ వస్తువు దిశగా వేగంగా ఎదిగే క్రమంలో గులకరాళ్ళ ఎక్రీషన్‌కు గ్యాస్ డ్రాగ్ సహాయపడుతుంది. గ్యాస్ డ్రాగ్, గులకరాళ్ళ వేగాన్ని భారీ వస్తువు యొక్క పలాయన వేగం కంటే దిగువకు తగ్గిస్తుంది. దాంతో అవి భారీ వస్తువు వైపుకు సర్పిలాకారంలో తిరుగుతూ పడీపోతాయి. సూక్ష్మగ్రహాల ఎక్రీషన్‌తో పోలిస్తే గులకరాళ్ళ ఎక్రీషన్ వలన1000 రెట్లు వేగంగా గ్రహాల ఏర్పాటు జరుగుతుంది, వాయు చక్రం పూర్తిగా అయిపోయే ముందే భారీ గ్రహాలు ఏర్పడటానికి వీలు కల్పిస్తుంది. <ref name="Lewin_2015">{{Cite news|url=http://www.space.com/30292-gas-giant-planet-formation-pebbles.html|title=To Build a Gas Giant Planet, Just Add Pebbles|last=Lewin|first=Sarah|date=19 August 2015|work=Space.com|access-date=22 November 2015}}</ref> <ref name="Lambrechts_Johansen_2012">{{Cite journal|last=Lambrechts|first=M.|last2=Johansen|first2=A.|date=August 2012|title=Rapid growth of gas-giant cores by pebble accretion|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=544|page=A32|arxiv=1205.3030|bibcode=2012A&A...544A..32L|doi=10.1051/0004-6361/201219127}}</ref> అయినప్పటికీ, గులకరాయి ఎక్రీషన్ ద్వారా ప్రధాన పెరుగుదల [[యురేనస్]], [[నెప్ట్యూన్]] యొక్క చివరి ద్రవ్యరాశి కూర్పులకు విరుద్ధంగా కనిపిస్తుంది. <ref name="helled_2014">{{Cite journal|last=Helled|first=Ravit|last2=Bodenheimer|first2=Peter|date=July 2014|title=The Formation of Uranus and Neptune: Challenges and Implications for Intermediate-mass Exoplanets|journal=The Astrophysical Journal|volume=789|issue=1|at=69|arxiv=1404.5018|bibcode=2014ApJ...789...69H|doi=10.1088/0004-637X/789/1/69}}</ref> రాతి గ్రహాల నిర్మాణం పెద్ద వాయు గ్రహాల కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది. వాయు గ్రహాలను జోవియన్ గ్రహాలు అని కూడా పిలుస్తారు. రాతి గ్రహాలను ఏర్పాటు చేసే కణాలు [[సౌర కుటుంబం|సౌర వ్యవస్థ]] లోపలి భాగంలో ఘనీభవించిన లోహం, రాళ్లతో తయారౌతాయి. జోవియన్ గ్రహాలైతే పెద్ద, మంచు గ్రహాలుగా ప్రారంభమయ్యాయి. ఆ తరువాత ఇవి సౌర నిహారిక నుండి హైడ్రోజన్‌ను, హీలియంనూ మింగేసాయి. <ref name="ddl2011">{{Cite book|title=Exoplanets|url=https://archive.org/details/exoplanets0000unse|last=D'Angelo|first=Gennaro|last2=Durisen|first2=Richard H.|last3=Lissauer|first3=Jack J.|date=December 2010|publisher=University of Arizona Press|isbn=978-0-8165-2945-2|editor-last=Seager|editor-first=Sara|pages=[https://archive.org/details/exoplanets0000unse/page/319 319]–346|chapter=Giant Planet Formation|arxiv=1006.5486|bibcode=2010exop.book..319D}}</ref> సౌర నిహారిక యొక్క మంచు రేఖ కారణంగా ఈ రెండు తరగతుల గ్రహాల మధ్య భేదం ఏర్పడుతుంది. <ref name="Bennett2014"/> == మూలాలు == {{Reflist|30em|refs=<ref name="eso20080808">{{cite web |url=http://www.eso.org/sci/facilities/paranal/telescopes/vlti/science/index.html |title=Science with the VLTI |publisher=European Southern Observatory |date=8 August 2008 |access-date=11 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524233526/http://www.eso.org/sci/facilities/paranal/telescopes/vlti/science/index.html |archive-date=24 May 2011 |url-status=live}}</ref> <ref name="Masters 2010">{{cite web |url=https://prezi.com/fg0fw5pyu8nk/the-accretion-of-galaxies-and-stars/ |title=Transcript of The Accretion of Galaxies and Stars |work=Prezi |last=Masters |first=Harris |date=26 August 2010 |access-date=8 January 2016}}</ref> <ref name="Papaloizou 2005">{{cite web |url=http://cds.cern.ch/record/897027/files/0510487.pdf |title=Planet formation and migration |publisher=[[CERN]] |last1=Papaloizou |first1=John C. B. |last2=Terquem |first2=Caroline |date=28 November 2005 |access-date=21 October 2015}}</ref> <ref name="Safronov1972">{{cite book |title=Evolution of the Protoplanetary Cloud and Formation of the Earth and the Planets |url=https://archive.org/details/evolutionofproto0000safr |publisher=Israel Program for Scientific Translations |location=Jerusalem |first=Viktor S. |last=Safronov |year=1972 |orig-year=1969 |isbn=0-7065-1225-1 |id=NASA Technical Translation F-677|hdl = 2027/uc1.b4387676}}</ref> <ref name="Kereš 2010">{{cite conference |url=https://www.noao.edu/meetings/mgct3/files/mgct3_keres.pdf |title=Gas Accretion in Galaxies |conference=Massive Galaxies Over Cosmic Time 3. 8–10 November 2010. Tucson, Arizona. |publisher=National Optical Astronomy Observatory |first1=Dušan |last1=Kereš |first2=Romeel |last2=Davé |first3=Mark |last3=Fardal |first4=C.-A. |last4=Faucher-Giguere |first5=Lars |last5=Hernquist |first6=Phil |last6=Hopkins |first7=Neal |last7=Katz |first8=Chung-Pei |last8=Ma |first9=Ben |last9=Oppenheimer |first10=Volker |last10=Springel |first11=Mark |last11=Vogelsberger |first12=David |last12=Weinberg |display-authors=5 |date=2010 |access-date=5 ఫిబ్రవరి 2022 |archive-date=19 మే 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519142042/https://www.noao.edu/meetings/mgct3/files/mgct3_keres.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="Montmerle2006">{{cite journal |title=Solar System Formation and Early Evolution: the First 100 Million Years |journal=Earth, Moon, and Planets |first1=Thierry |last1=Montmerle |first2=Jean-Charles |last2=Augereau |first3=Marc |last3=Chaussidon |first4=Mathieu |last4=Counelle |first5=Bernard |last5=Marty |first6=Alessandro |last6=Morbidelli |display-authors=5 |volume=98 |issue=1–4 |pages=39–95 |date=June 2006 |doi=10.1007/s11038-006-9087-5 |bibcode=2006EM&P...98...39M|s2cid=120504344 }}</ref> <ref name="Pudritz2002">{{cite journal |title=Clustered Star Formation and the Origin of Stellar Masses |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-01-04_295_5552/page/67 |journal=[[Science (journal)|Science]] |first=Ralph E. |last=Pudritz |volume=295 |issue=5552 |pages=68–75 |date=January 2002 |doi=10.1126/science.1068298 |pmid=11778037 |bibcode=2002Sci...295...68P|s2cid=33585808 }}</ref> <ref name="Clark2005">{{cite journal |title=The onset of collapse in turbulently supported molecular clouds |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |first1=Paul C. |last1=Clark |first2=Ian A. |last2=Bonnell |volume=361 |issue=1 |pages=2–16 |date=July 2005 |doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09105.x |bibcode=2005MNRAS.361....2C|doi-access=free }}</ref> <ref name="Motte1998">{{cite journal |title=The initial conditions of star formation in the ρ Ophiuchi main cloud: wide-field millimeter continuum mapping |journal=Astronomy and Astrophysics |first1=F. |last1=Motte |first2=P. |last2=Andre |first3=R. |last3=Neri |volume=336 |pages=150–172 |date=August 1998 |bibcode=1998A&A...336..150M}}</ref> <ref name="Stahler1988">{{cite journal |title=Deuterium and the Stellar Birthline |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1988-09-15_332_2/page/804 |journal=The Astrophysical Journal |first=Steven W. |last=Stahler |volume=332 |pages=804–825 |date=September 1988 |bibcode=1988ApJ...332..804S |doi=10.1086/166694}}</ref> <ref name="Mohanty2005">{{cite journal |title=The T Tauri Phase down to Nearly Planetary Masses: Echelle Spectra of 82 Very Low Mass Stars and Brown Dwarfs |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2005-06-10_626_1/page/498 |journal=The Astrophysical Journal |first1=Subhanjoy |last1=Mohanty |first2=Ray |last2=Jayawardhana |first3=Gibor |last3=Basri |volume=626 |issue=1 |pages=498–522 |date=June 2005 |doi=10.1086/429794 |bibcode=2005ApJ...626..498M |arxiv=astro-ph/0502155|s2cid=8462683 }}</ref> <ref name="Martin1994">{{cite journal |title=Pre-main sequence lithium burning |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/502 |journal=Astronomy and Astrophysics |first1=E. L. |last1=Martin |first2=R. |last2=Rebolo |first3=A. |last3=Magazzu |first4=Ya. V. |last4=Pavlenko |volume=282 |pages=503–517 |date=February 1994 |bibcode=1994A&A...282..503M |arxiv=astro-ph/9308047}}</ref> <ref name="Hartmann1998">{{cite journal |title=Accretion and the evolution of T Tauri disks |journal=The Astrophysical Journal |first1=Lee |last1=Hartmann |first2=Nuria |last2=Calvet |first3=Eric |last3=Gullbring |first4=Paula |last4=D'Alessio |volume=495 |issue=1 |pages=385–400 |date=March 1998 |doi=10.1086/305277 |bibcode=1998ApJ...495..385H|doi-access=free }}</ref> <ref name="Muzerolle2001">{{cite journal |title=Emission-line diagnostics of T Tauri magnetospheric accretion. II. Improved model tests and insights into accretion physics |journal=The Astrophysical Journal |first1=James |last1=Muzerolle |first2=Nuria |last2=Calvet |first3=Lee |last3=Hartmann |volume=550 |issue=2 |pages=944–961 |date=April 2001 |doi=10.1086/319779 |bibcode=2001ApJ...550..944M|doi-access=free }}</ref> <ref name="Adams2004">{{cite journal |title=Photoevaporation of circumstellar disks due to external far-ultraviolet radiation in stellar aggregates |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-08-10_611_1/page/360 |journal=The Astrophysical Journal |first1=Fred C. |last1=Adams |first2=David |last2=Hollenbach |first3=Gregory |last3=Laughlin |first4=Uma |last4=Gorti |volume=611 |issue=1 |pages=360–379 |date=August 2004 |doi=10.1086/421989 |bibcode=2004ApJ...611..360A |arxiv=astro-ph/0404383|s2cid=16093937 }}</ref> <ref name="Ward 1996">{{cite journal |title=Planetary Accretion |series=Completing the Inventory of the Solar System |journal=ASP Conference Series |first=William R. |last=Ward |volume=107 |pages=337–361 |date=1996 |bibcode=1996ASPC..107..337W}}</ref> <ref name="Chambers 2004">{{cite journal |title=Planetary accretion in the inner Solar System |journal=Earth and Planetary Science Letters |first=John E. |last=Chambers |volume=233 |issue=3–4 |pages=241–252 |date=July 2004 |doi=10.1016/j.epsl.2004.04.031 |bibcode=2004E&PSL.223..241C}}</ref> <ref name="astrobites20150403">{{cite web |url=http://astrobites.org/2015/04/03/what-is-the-meter-size-barrier/ |title=What is the meter size barrier? |work=Astrobites |first=Michael |last=Küffmeier |date=3 April 2015 |access-date=15 January 2015}}</ref> <ref name="Weidenschilling1997">{{cite journal |title=Accretional Evolution of a Planetesimal Swarm |journal=[[Icarus (journal)|Icarus]] |first1=S. J. |last1=Weidenschilling |first2=D. |last2=Spaute |first3=D. R. |last3=Davis |first4=F. |last4=Marzari |first5=K. |last5=Ohtsuki |volume=128 |issue=2 |pages=429–455 |date=August 1997 |doi=10.1006/icar.1997.5747 |bibcode=1997Icar..128..429W}}</ref> <ref name="Kary1993">{{cite journal |title=Nebular Gas Drag and Planetary Accretion |url=https://archive.org/details/icarus_1993-11_106_1/page/288 |journal=[[Icarus (journal)|Icarus]] |first1=David M. |last1=Kary |first2=Jack |last2=Lissauer |first3=Yuval |last3=Greenzweig |volume=106 |issue=1 |pages=288–307 |date=November 1993 |bibcode=1993Icar..106..288K |doi=10.1006/icar.1993.1172}}</ref> <ref name="Bennett2014">{{cite book |title=The Cosmic Perspective |url=https://archive.org/details/cosmicperspectiv0000jeff |chapter=Formation of the Solar System |publisher=Pearson |location=San Francisco |edition=7th |first1=Jeffrey |last1=Bennett |first2=Megan |last2=Donahue |author2-link=Megan Donahue |first3=Nicholas |last3=Schneider |first4=Mark |last4=Voit |pages=[https://archive.org/details/cosmicperspectiv0000jeff/page/136 136]–169 |date=2014 |isbn=978-0-321-89384-0}}</ref> }} [[వర్గం:గ్రహాలు]] [[వర్గం:నక్షత్రాలు]] [[వర్గం:విశ్వ శాస్త్రము]] 14rqgvwwkviax3c9mopxrkvovna4hnm హార్ముజ్ జలసంధి 0 352057 4963671 4942675 2026-09-21T11:52:15Z Chaduvari 97 ప్రవేశిక సవరణ 4963671 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water|name=హార్ముజ్ జలసంధి|native_name=|other_name=|image=Straße von Hormuz.jpg|alt=|caption=ఉపగ్రహ చిత్రం|image_bathymetry=|alt_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=పర్షియన్ సింధుశాఖ – ఒమన్ సింధుశాఖ|group=|coordinates={{coord|26.6|N|56.5|E|type:waterbody_scale:1000000|display=title,inline}}|type=[[జలసంధి]]|etymology=|part_of=|inflow=|rivers=|outflow=|oceans=|catchment=|basin_countries=[[ఒమన్]], [[ఇరాన్]], [[యు.ఎ.ఇ]]|agency=|designation=|date-built=<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water -->|engineer=|date-flooded=<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water -->|length=|width=|min_width=39 కి.మీ.|area=|depth=|max-depth=|volume=|residence_time=|salinity=|shore=|elevation=|temperature_high=|temperature_low=|frozen=|islands=హార్ముజ్ ద్వీపం<br/>కెష్మ్ ద్వీపం|islands_category=|sections=|trenches=|benches=|cities=బందర్ అబ్బాస్<br/>ఖసబ్|pushpin_map=Iran|pushpin_label_position=<!-- left, right, top or bottom -->|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|website=|reference=}}'''హార్ముజ్ జలసంధి,''' [[పర్షియన్ సింధుశాఖ]]కు, [[ఒమన్ సింధుశాఖ]]కూ మధ్య ఉన్న ఒక సన్నపాటి [[జలసంధి]]. ఇది పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి మహాసముద్రాల్లోకి దారితీసే ఏకైక సముద్ర మార్గం. ఇది వ్యూహాత్మకంగా ప్రపంచంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన ఛోక్ పాయింట్లలో ఒకటి.<ref name="oilpricecom01">{{Cite web|last=Viktor Katona|title=How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint|url=https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911081557/https://oilprice.com/Geopolitics/International/How-Iran-Plans-To-Bypass-The-Worlds-Main-Oil-Chokepoint.html|archive-date=11 September 2018|access-date=2018-09-11|publisher=Oilprice.com}}</ref> దీనికి ఉత్తర తీరంలో [[ఇరాన్]], దక్షిణ తీరంలో [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], ముసందం ద్వీపకల్పం, [[ఒమన్]] ఎక్స్‌క్లేవ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ జలసంధి దాదాపు 167 కి.మీ. పొడవు, 52 నుండి 21 కి.మీ. వెడల్పు ఉంటుంది.<ref name="eia-20120104">{{Cite web|date=4 January 2012|title=The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint|url=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911152226/https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=4430|archive-date=11 September 2018|access-date=11 September 2018|publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> ప్రపంచంలోని ద్రవీకృత సహజ వాయువులో మూడవ వంతు, మొత్తం ప్రపంచ చమురు వినియోగంలో దాదాపు 25% ఈ జలసంధి గుండా రవాణా అవుతుంది. ఇది అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక ప్రదేశం.<ref name="eia-20120104"/><ref>{{Cite news|url=https://www.vox.com/2019/6/13/18677289/oil-tankers-iran-gulf-oman-attack|title=2 oil tankers were damaged in possible attacks in the Gulf of Oman|date=13 June 2019|work=Vox}}</ref> యుఐ, ఖతార్,బహ్‌రెయిన్, కువైట్, ఇరాక్ వంటి పలు సింధుశాఖ దేశాలకు ఇది ఏకైక సముద్ర మార్గం. ఈ జలసంధిలో రవాణాకు ఆటంకం కలిగితే, సరఫరాలు తీవ్రంగా దెబ్బతింటాయి.<ref>{{Cite web|last=Surucu-Balci|first=Ebru|last2=Balci|first2=Gokcay|date=4 March 2026|title=Strait of Hormuz: Gulf states' food security is at immediate risk but wider shortages could push up consumer prices globally|url=http://theconversation.com/strait-of-hormuz-gulf-states-food-security-is-at-immediate-risk-but-wider-shortages-could-push-up-consumer-prices-globally-277214|access-date=18 March 2026|website=The Conversation|language=en-US}}</ref> [[2026 ఇరాన్ యుద్ధం|2026 ఇరాన్ యుద్ధానికి]] ముందు జరిగిన మధ్య ప్రాచ్య యుద్ధాల సమయంలో ఈ జలసంధి ఎప్పుడూ మూతపడలేదు. జలసంధిని మూసేస్తామని ఇరాన్ అప్పుడప్పుడూ బెదిరించడం, అక్కడ మందుపాతరలు పెట్టే ప్రయత్నం వంటివి జరిగినప్పటికీ అది దీర్ఘ కాలం పాటు మూతపడడం అనేది జరగలేదు.<ref name="auto" /><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/11/19/world/middleeast/iran-tanker-strait-of-hormuz.html|title=Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz|date=19 November 2025|access-date=28 November 2025|language=en}}</ref> 2026 లో అమెరికాతో జరిగిన యుద్ధంలో మాత్రం, ఇరాన్ జలసంధిని మూసెయ్యడం వలన సంక్షోభం తలెత్తింది.<ref>{{Cite web|last=Sinha|first=Aditya|date=25 February 2026|title=Why Hormuz, not Fordow, is the real centre of gravity in the Iran crisis|url=https://www.firstpost.com/opinion/why-hormuz-not-fordow-is-the-real-centre-of-gravity-in-the-iran-crisis-13983548.html|access-date=18 March 2026|website=First Post}}</ref> == వ్యుత్పత్తి == హోర్ముజ్ పేరు మూలాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి.<ref>"Bandar Abbas"'', Cities of the Middle East and North Africa'', [[Bloomsbury Publishing]]</ref> స్థానిక పర్షియన్ పదం హుర్-మోగ్ {{lang|fa|هورمغ}} ('ఖర్జూరాల ప్రదేశం') నుండి ఈ పేరు వచ్చిందని ఒక వాదన ఉంది,<ref>{{cite journal |last=Ebrahimi |first=Qorbanali |date=2005–2006 |title=Hormoz-Hormuz |url=https://noo.rs/Cin61 |journal=Motale'at Irani |volume=4 |issue=7 |pages=48}}</ref><ref>[http://minabcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4620&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR Municipality of Minab] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706075102/http://minabcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4620&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR|date=6 July 2018}}, (in Persian). Retrieved 30 December 2011.</ref> జొరాస్ట్రియన్ దేవుడు {{lang|fa|هرمز}} (అహురా మజ్దా) పేరు యొక్క మధ్య పర్షియన్ ఉచ్చారణ నుండి "హోర్ముజ్" వచ్చిందని మరొక వాదన సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Chakrabarty|first=Roshni|date=4 March 2026|title=How did the Strait of Hormuz get its name? Here's the real origin story|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/strait-of-hormuz-name-origin-persian-or-zoroastrian-2877143-2026-03-04|access-date=12 April 2026|website=[[India Today]]}}</ref> కొన్ని మూలాలు మొదటిది నిజమై ఉండవచ్చని సూచిస్తుండగా,<ref>"Hormuz", 1911 Encyclopædia Britannica, page 694</ref> మరికొన్ని రెండవ వాదన వైపు మొగ్గుచూపుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Milisic|first=Alma|title=Iran war: 10 frequently used words and their meanings|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/19/iran-war-10-frequently-used-words-and-their-meanings|access-date=8 June 2026|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> క్రీ.శ. 309 నుండి 379 మధ్య పాలించిన పర్షియా రాజు రెండవ షాపూర్ తల్లి ఇఫ్రా హోర్మిజ్డ్ పేరు మీదుగా ఈ హోర్ముజ్ జలసంధికి ఆ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చని మరో వాదన ఉంది.{{citation needed|date=June 2025}} ఇంకా గ్రీకు పదం {{Lang|grc|ὅρμος}} (హార్మోస్) 'కోవ్, బే' నుండి ఇది వచ్చిందనేది ఇంకో వాదన.<ref name="iranologie">{{Cite web|last=Rezakhani|first=Khodadad|date=27 February 2020|title=The Kingdom of Hormuz|url=https://iranologie.com/the-history-page/the-kingdom-of-hormuz/|access-date=14 December 2020|website=Iranologie.com}}</ref> === చరిత్ర === పర్షియన్ గల్ఫ్‌కు ఉన్న ప్రవేశ మార్గాన్ని 1వ శతాబ్దపు నావికుల మార్గదర్శి అయిన ''పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ''లో వర్ణించారు, కానీ దానికి ఎలాంటి పేరు పెట్టలేదు: {{blockquote|ఈ కలేయ్ ద్వీపాల ఎగువ భాగంలో కాలోన్ అని పిలువబడే పర్వత శ్రేణి ఉంది, కొంచెం ముందుకు వెళితే పర్షియన్ గల్ఫ్ ముఖద్వారం వస్తుంది, ఇక్కడ ముత్యపు-ఆలుచిప్పల కోసం విరివిగా డైవింగ్ చేస్తారు. జలసంధికి ఎడమ వైపున అసబాన్ అనే గొప్ప పర్వతాలు, కుడి వైపున సెమిరామిస్ అనే గుండ్రని, ఎత్తైన పర్వతం పూర్తిగా కనిపిస్తుంది; వాటి మధ్య జలసంధి మార్గం సుమారు ఆరు వందల స్టేడియా ఉంటుంది; దీనికి ఆవల పర్షియన్ గల్ఫ్ అనే అతి పెద్ద, విశాలమైన సముద్రం లోపలికి విస్తరించి ఉంది. ఈ గల్ఫ్ ఎగువ భాగంలో చారెక్స్ స్పాసిని, యూఫ్రటీస్ నదికి సమీపంలో అపోలోగస్ అనే చట్టబద్ధమైన మార్కెట్-పట్టణం ఉంది.|పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ, 35వ అధ్యాయం}} క్రీ.శ. 10–17వ శతాబ్దాలలో, ఓర్మస్ రాజ్యం ఇక్కడ ఉండేది. [[దస్త్రం:Persian_Gulf_1507-1750.gif|thumb|జలసంధిలో మొదటి పాశ్చాత్య సైనిక ఆధిపత్యం. పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో పోర్చుగీస్ ఉనికి (1507–1750)]] 15వ శతాబ్దం నుండి, వ్యూహాత్మక దృక్కోణంలో, పోర్చుగల్ వంటి విదేశీ శక్తుల రాకతో ఈ జలసంధి భౌగోళిక ప్రాముఖ్యత మరింత పెరిగింది, విస్తరించింది. పోర్చుగల్ 16, 18వ శతాబ్దాల మధ్య ఇక్కడ తన ఉనికిని కొనసాగించింది, అలాగే 17వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతానికి వచ్చిన ఇంగ్లాండ్ వంటి ఇతర వర్ధమాన శక్తులతో విభేదాలను కూడా రేకెత్తించింది. == నావిగేషన్ == ఢీకొనే ప్రమాదాన్ని తగ్గించడానికి, జలసంధి ద్వారా ప్రయాణించే ఓడలు ట్రాఫిక్ విభజన పథకాన్ని (TSS) అనుసరిస్తాయి. లోనికి వచ్చే ఓడలు ఒక మార్గాన్ని, బయటికి వెళ్ళే ఓడలు మరొక మార్గాన్నీ ఉపయోగిస్తాయి. ఈ మార్గాలు ఒక్కొక్కటీ రెండు మైళ్ల వెడల్పుతో ఉంటాయి. వీటి మధ్య దూరం రెండు మైళ్ళుంటుంది.<ref name="eia-20190717">{{Cite web|date=25 July 2017|title=World Oil Transit Chokepoints|url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf|access-date=13 June 2019|publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> జలసంధిని దాటడానికి, నౌకలు సముద్ర చట్టంపై ఐక్యరాజ్యసమితి ఒప్పందం లోని ట్రాన్సిట్ పాసేజ్ నిబంధనల ప్రకారం ఇరాన్, ఒమన్‌ల ప్రాదేశిక జలాల గుండా వెళతాయి.<ref name="USEIA013">{{cite web|author=Alejandra Roman & Administration|title=Strait of Hormuz|url=http://www.eoearth.org/view/article/156265/|access-date=2015-06-02|publisher=The Encyclopedia of Earth}}</ref> ఇరాన్, అమెరికాలతో సహా కొన్ని దేశాలు ఈ ఒప్పందాన్ని రేటిఫై చెయ్యలేదు.<ref name="UNCLOS-ratification">{{Cite web|title=Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements as at 26 October 2007|url=https://www.un.org/Depts/los/reference_files/chronological_lists_of_ratifications.htm|website=Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea|publisher=UN}}</ref><ref>{{Cite paper|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/58381.pdf|title=Presidential Proclamation 5030}}</ref> అయితే, చాలాదేశాలు ఈ ఒప్పందం లోని సాంప్రదాయిక నావిగేషన్ నియమాలకు కట్టుబడతాయి. 1959 ఏప్రిల్‌లో ఇరాన్ తన ప్రాదేశిక జలాల పరిధిని 22 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించడంతో జలసంధి చట్టపరమైన స్థితి మారిపోయింది. కొత్తగా విస్తరించిన ప్రాంతం గుండా నిరపాయకర ప్రయాణాలను{{Efn|నిరపాయకర ప్రయాణం (అమాయక ప్రయాణం) అనేది సముద్ర చట్టంలోని ఒక భావన. ఏదైనా దేశం తన ప్రాదేశిక జలాల గుండా అంతర్జాతీయ నౌకలు ప్రయాణించడాన్ని, కొన్ని షరతులకు లోబడి అనుమతించవచ్చు. దీన్ని నిరపాయకర ప్రయాణం అంటారు.}} మాత్రమే గుర్తిస్తామని ఇరాన్ ప్రకటించింది.<ref name="Groves 2011">{{Cite web|last=Groves|first=Steven|date=2011-08-24|title=Accession to the U.N. Convention on the Law of the Sea Is Unnecessary to Secure U.S. Navigational Rights and Freedoms|url=http://www.heritage.org/defense/report/accession-the-un-convention-the-law-the-sea-unnecessary-secure-us-navigational|access-date=2017-04-09|website=The Heritage Foundation}}</ref> 1972 జూలైలో ఒమన్ కూడా తన ప్రాదేశిక సముద్రాన్ని 22 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించింది.<ref name="Groves 2011" /> ఆ విధంగా, 1972 మధ్య నాటికి, ఇరాన్, ఒమన్‌ల సంయుక్త ప్రాదేశిక జలాలతో హార్ముజ్ జలసంధి పూర్తిగా "మూసుకుపోయింది". 1970వ దశకంలో, ఇరాన్, ఒమన్‌లు జలసంధి గుండా యుద్ధనౌకల ప్రయాణాన్ని అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నించలేదు. అయితే 1980 లలో రెండు దేశాలు అమల్లో ఉన్న (పాత) చట్టానికి భిన్నమైన వాదనలు చేసాయి. 1989 ఆగస్టులో UNCLOS{{Efn|సముద్ర సంబంధ కార్యకలాపాలన్నిటినీ ఒక చట్టపరిధి లోకి తెచ్చే అంతర్జాతీయ ఒప్పందం. ఐరాస ఆధ్వర్యం లోని ఈ ఒప్పందంపై 169 దేశాలు ఒప్పందం చెయ్యగా, కొన్ని దేశాలు దీన్ని గుర్తించేందుకు నిరాకరించాయి.}} ని ఆమోదించిన తర్వాత ఒమన్, తన ప్రాదేశిక సముద్రం గుండా కేవలం నిరపాయకర ప్రయాణానికి మాత్రమే అనుమతి ఉందని 1981 నాటి రాయల్ డిక్రీని ధృవీకరిస్తూ ప్రకటనలు చేసింది. విదేశీ యుద్ధనౌకలు ఒమానీ ప్రాదేశిక జలాల గుండా వెళ్లాలంటే ముందస్తు అనుమతి అవసరమని ఆ ప్రకటనలు నొక్కిచెప్పాయి.<ref name="Groves 2011" /> 1982 డిసెంబరులో ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత ఇరాన్, "లా ఆఫ్ ది సీ కన్వెన్షన్‌లో చేరిన పార్టీలు మాత్రమే అందులో పొందుపరచిన ఒప్పంద హక్కుల నుండి - అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలకు ఉపయోగించే జలసంధుల ద్వారా రవాణా హక్కుతో సహా - ప్రయోజనం పొందేందుకు అర్హులు" అని పేర్కొంటూ ఒక ప్రకటన చేసింది. 1993 మేలో ఇరాన్, సముద్ర ప్రాంతాలపై సమగ్ర చట్టాన్ని రూపొందించింది. వీటిలో అనేక నిబంధనలు UNCLOS నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయి. ఇందులో యుద్ధనౌకలు, జలాంతర్గాములు, అణుశక్తితో నడిచే నౌకలూ ఇరాన్ ప్రాదేశిక జలాల గుండా చేసే నిరపాయకర ప్రయాణానికి ముందస్తు అనుమతి పొందాలనే నిబంధన కూడా ఉంది. ఒమన్, ఇరాన్ చేసిన దావాలలో దేనినీ అమెరికా గుర్తించలేదు. వాటిని సవాలు చేసింది.<ref name="Groves 2011" /> == చమురు వాణిజ్య ప్రవాహం == [[దస్త్రం:Volume_of_crude_oil_and_condensate_transported_through_the_Strait_of_Hormuz_in_2014_through_2018_(48097330906).png|thumb| బయలుదేరిన స్థానం, గమ్యస్థానం ఆధారంగా జలసంధి ద్వారా చమురు వ్యాపారం, 2014–2018|220x220px]] సెంటర్ ఫర్ స్ట్రాటజిక్ అండ్ ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్ వారి 2007 నివేదిక ప్రకారం, పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి ప్రతిరోజూ 1.7 కోట్ల బారెళ్ళు జలసంధి ద్వారా రవాణా అవుతోంది. ఇది, మొత్తం ప్రపంచ-వాణిజ్య చమురు రవాణాలో దాదాపు 40%.<ref>{{Cite web|last=Anthony H. Cordesman|date=26 March 2007|title=Iran, Oil, and the Strait of Hormuz|url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/070326_iranoil_hormuz.pdf|publisher=Center for Strategic and International Studies|access-date=14 జూన్ 2022|archive-date=19 మార్చి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319230056/http://csis.org/files/media/csis/pubs/070326_iranoil_hormuz.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":4" /> అమెరికా ఇంధన సమాచార అడ్మినిస్ట్రేషన్ ప్రకారం, 2011 లో పర్షియన్ సింధుశాఖ నుండి రోజుకు సగటున 14 ట్యాంకర్లు 1.7 కోట్ల బ్యారెళ్ళ ముడి చమురు తీసుకుని జలసంధి గుండా ప్రయాణించాయి. ఇది ప్రపంచంలోని సముద్రపు చమురు రవాణాలో 35%. ప్రపంచవ్యాప్తంగా రవాణా అయ్యే చమురులో ఇది 20%. ఈ క్రూడ్ ఆయిల్ ఎగుమతుల్లో 85% కంటే ఎక్కువ ఆసియా మార్కెట్లకు వెళ్లాయని, [[జపాన్]], [[భారతదేశం]], [[దక్షిణ కొరియా]], [[చైనా]]<nowiki/>లు అతిపెద్ద గమ్యస్థానాలనీ ఆ నివేదిక పేర్కొంది.<ref name="USEIA012">{{cite web|author=Alejandra Roman & Administration|title=Strait of Hormuz|url=http://www.eoearth.org/view/article/156265/|access-date=2015-06-02|publisher=The Encyclopedia of Earth}}</ref> ఒక్క 2018 లోనే, రోజుకు 2.1 కోట్ల బ్యారెళ్ళు జలసంధి గుండా వెళ్ళాయి - అంటే 2019 సెప్టెంబరు ధరల ప్రకారం ఇది రోజుకు $1170 కోట్ల విలువైన చమురు.<ref>{{Cite web|title=The Strait of Hormuz Explained|url=https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614081808/https://www.youtube.com/watch?v=R2shPOThjIQ|archive-date=2022-06-14|access-date=2022-06-14}}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా రవాణాకు ఎక్కువ కాలం పాటు గణనీయంగా అంతరాయం ఏర్పడితే, అది జపాన్, భారతదేశం, దక్షిణ కొరియా, చైనా వంటి ఆసియాలోని ప్రధాన దిగుమతి దేశాలకు పెద్ద చమురు సరఫరా సంక్షోభానికి దారితీయవచ్చు.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/israel-iran-usa-war-asian-countries-most-at-risk-from-oil-gas-supply-disruptions-in-strait-of-hormuz-research-group/articleshow/128947545.cms|title=Asian countries most at risk from oil & gas supply disruptions in Strait of Hormuz: Research group|date=3 March 2026|work=The Economic Times|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/economy/article/2026/03/03/asian-oil-imports-threatened-as-traffic-halts-in-the-strait-of-hormuz_6751055_19.html|title=Asian oil imports threatened as traffic halts in the Strait of Hormuz|last=Mesmer|first=Philippe|date=3 March 2026|work=Le Monde|access-date=11 April 2026|last2=Pedroletti|first2=Brice|last3=Thibault|first3=Harold}}</ref> పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రపంచ ఎరువుల ఉత్పత్తి, ఎగుమతులకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్, ఖతార్, సౌదీ అరేబియా, ఒమన్ వంటి దేశాలు యూరియా, అమ్మోనియాతో సహా నత్రజని ఎరువుల ఎగుమతిలో ప్రపంచంలోనే ముందున్నాయి. 2020ల నాటికి ఈ ప్రాంతం ప్రపంచ యూరియా ఎగుమతుల్లో సుమారు 30–35 శాతం, అమ్మోనియా ఎగుమతుల్లో దాదాపు 20%–30% వాటాను కలిగి ఉంది. మొత్తంగా, అంతర్జాతీయంగా వర్తకం చేయబడే ఎరువులలో 30% వరకు సాధారణంగా హోర్ముజ్ జలసంధి గుండానే రవాణా అవుతాయి.<ref name=":02">{{cite report |url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en |title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East |date=2026 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |location=Rome, Italy |language=English |id=CD8875EN}}</ref> == స్మగ్లింగ్ == ఒమన్ ఎక్స్‌క్లేవ్ అయిన ముసండం ద్వీపకల్పం, ఇరాన్ దక్షిణ తీరాల మధ్య అక్రమ వ్యాపారానికి హోర్ముజ్ జలసంధి ప్రధాన మార్గంగా ఉంది. ముసండం గవర్నరేట్ లోని ఖసబ్ నగరం ఈ జలసంధి గుండా సాగే అక్రమ వ్యాపారానికి ప్రధాన కేంద్రం. జలసంధి అత్యంత ఇరుకైన ప్రదేశాలలో రెండు తీరాల మధ్య సుమారు 50 కి.మీ (31 మైళ్లు) దూరం ఉండటం వల్ల, స్మగ్లర్లు నడిపే చిన్న, అధిక సామర్థ్యంగల స్పీడ్‌బోట్‌లు వేగంగా రవాణా చేయడానికి వీలు కలుగుతుంది.<ref name="DerSpiegel2012">{{cite news|url=https://www.spiegel.de/fotostrecke/photo-gallery-a-smuggler-s-paradise-in-oman-fotostrecke-77604.html|title=A Smuggler's Paradise in Oman|date=20 January 2012|work=Der Spiegel|access-date=8 April 2026}}</ref> ఎలక్ట్రానిక్స్, గృహోపకరణాలు, సిగరెట్లు, విలాసవంతమైన వాహనాలు వంటి వస్తువులు సాధారణంగా యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లో కొనుగోలు చేయబడతాయి. ఆ తర్వాత వాటిని నేలమార్గం గుండా ఖసబ్‌కు తీసుకువెళ్లి, ఇరాన్‌పై ఉన్న అంతర్జాతీయ ఆంక్షలను తప్పించుకోవడానికి జలసంధి గుండా ఓడల ద్వారా రవాణా చేస్తారు.<ref name="AlJazeera2016">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/economy/2016/9/29/hard-times-for-omans-strait-smugglers|title=Hard times for Oman's Strait smugglers|last1=Muller|first1=Quentin|date=29 September 2016|work=Al Jazeera|access-date=8 April 2026|last2=Castelier|first2=Sebastian}}</ref> దీనికి విరుద్ధంగా, ఇరానియన్ పడవలు పశువులను, ముఖ్యంగా గొర్రెలు, మేకలను యూఏఈ, సౌదీ అరేబియా మార్కెట్లకు రవాణా చేస్తాయి. ఇస్లామిక్ పండుగలైన ఈద్ అల్-అధా వంటి సమయాల్లో ఇది ఎక్కువగా జరుగుతుంది. అక్రమ మత్తుమందులు, పత్రాలు లేని వలసదారులను కూడా ఇరాన్ నుండి ఒమన్‌కు రవాణా చేస్తారు.<ref name="Lowy2017">{{cite web|last=Balas|first=Alexander|date=14 November 2017|title=The smugglers of Musandam|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/smugglers-musandam|access-date=8 April 2026|website=Lowy Institute}}</ref> ఖసబ్‌లో జరిగే ఈ వ్యాపారాన్ని ఒమన్ అధికారులు సాధారణంగా చూసీచూడనట్లు వదిలేస్తారు, ఎందుకంటే భౌగోళికంగా ఒంటరిగా ఉన్న ముసండం ప్రాంతానికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన ఆదాయ వనరును అందిస్తుంది.<ref name="AlJazeera2016" /> మరోవైపు, ఇరానియన్ అధికారులు ఈ విధానాన్ని అధికారికంగా అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఈ జలసంధి గుండా జరిగే స్మగ్లింగ్ వల్ల ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వేలాది ఉద్యోగాలు పోతున్నాయని, ఏటా బిలియన్ డాలర్ల కస్టమ్స్ సుంకాలు ఎగవేస్తున్నారని ఇరాన్ కస్టమ్స్ అండ్ ఎక్సైజ్ విభాగం అంచనా వేసింది.<ref name="AlJazeera2016" /> ఇరాన్‌పై అంతర్జాతీయ ఆంక్షల తీవ్రతను బట్టి ఈ బ్లాక్ మార్కెట్ పరిమాణం మారుతుంది; కఠినమైన ఆంక్షల కారణంగా దేశంలో స్మగ్లింగ్ ద్వారా వచ్చే వినియోగ వస్తువులకు డిమాండ్ పెరుగుతుంది.<ref name="Lowy2017" /> బరాక్ ఒబామా అధ్యక్ష కాలం చివర్లో కార్యకలాపాలు తగ్గిన తర్వాత, పెరుగుతున్న ప్రాంతీయ సంఘర్షణల కారణంగా స్మగ్లింగ్ ఇటీవలి సంవత్సరాలలో మళ్లీ పుంజుకుంది.<ref>{{cite web|last=Wright|first=Camilla|date=27 November 2024|title=View from Musandam: Sanction busting in the Strait of Hormuz|url=https://www.semafor.com/article/11/27/2024/view-from-musandam-sanction-busting-in-the-strait-of-hormuz|access-date=8 April 2026|website=Semafor}}</ref> == జలసంధిలో సంఘటనలు == === ట్యాంకర్ యుద్ధం === మే 1981లో, ఇరాన్ యుద్ధ ప్రయత్నాలను బలహీనపరిచేందుకు ఇరాక్ వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు చేయడం ప్రారంభించింది. మొదట, ఇరాకీ బలగాలు ఇరాన్ భూదళాలకు సైనిక సామాగ్రిని రవాణా చేస్తున్న నౌకలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. తరువాత, ఇరాక్ తన దాడులను విస్తరించి, ఇరాన్ ఎగుమతులను తీసుకెళ్లే నౌకలపై కూడా దాడులు చేసింది. దీనికి ప్రతికారం తీర్చుకుంటూ ఇరాన్, ఇరాక్ వాణిజ్య భాగస్వామ్య నౌకలపై దాడులు చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name=":02" /> 1984 ప్రారంభంలో ఇరాన్‌కు చెందిన ఖర్గ్ ద్వీపం వద్ద చమురు టెర్మినల్, చమురు ట్యాంకర్లపై ఇరాక్ దాడి చేయడంతో ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో ట్యాంకర్ల యుద్ధం దశ ప్రారంభమైంది.<ref name="efraimkarsh2">{{cite book|title=The Iran–Iraq War: 1980–1988|url=https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars|url-access=limited|author=Karsh, Efraim|date=25 April 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-371-2|pages=[https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars/page/n1 1]–8, 12–16, 19–82}}</ref><ref>{{Cite web|title=Strait of Hormuz - Tanker War|url=https://www.strausscenter.org/strait-of-hormuz-tanker-war/|access-date=2021-08-06|website=The Strauss Center|language=en-US}}</ref> ఇరాన్ వ్యాపారంపై దాడి చేయడంలో [[సద్దామ్ హుసేన్|సద్దాం హుస్సేన్]] లక్ష్యం - ఇతర విషయాలతోపాటు, హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేయడం వంటి తీవ్ర చర్యలతో ప్రతీకారం తీర్చుకునేలా ఇరానియన్లను రెచ్చగొట్టడం, తద్వారా అమెరికా జోక్యం చేసుకునే పరిస్థితిని తీసుకురావడం.<ref name="efraimkarsh3">{{cite book|title=The Iran–Iraq War: 1980–1988|url=https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars|url-access=limited|author=Karsh, Efraim|date=25 April 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-371-2|pages=[https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars/page/n1 1]–8, 12–16, 19–82}}</ref> కానీ, ఇరాన్ తన ప్రతీకార దాడులను ఇరాకీ వాణిజ్య ఓడల వరకే పరిమితం చేసి, జలసంధిని తెరిచే ఉంచింది.<ref name="efraimkarsh4">{{cite book|title=The Iran–Iraq War: 1980–1988|url=https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars|url-access=limited|author=Karsh, Efraim|date=25 April 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-371-2|pages=[https://archive.org/details/iraniraqwar198010000kars/page/n1 1]–8, 12–16, 19–82}}</ref> === ఆపరేషన్ ప్రేయింగ్ మాంటిస్ === 1988 ఏప్రిల్ 18న, అమెరికా నావికాదళం జలసంధిలోను, ఆ చుట్టుపక్కలా ఇరాన్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా ఒక-రోజు యుద్ధం చేసింది. 1988 ఏప్రిల్ 14 న యుఎస్‌ఎస్ శామ్యూల్ బి. రాబర్ట్స్ నౌక, ఛానెల్‌లో ఇరాన్ వేసిన మందుపాతర వలన దెబ్బ తిన్నందున దానికి ప్రతీకారంగా [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ఈ యుద్ధం చేసింది. దీన్ని ఆపరేషన్ ప్రేయింగ్ మాంటిస్ అని అన్నారు. అమెరికా దళాలు, ఇరాన్‌కు చెందిన ఒక ఫ్రిగేట్‌ను, ఒక గన్‌బోట్, ఆరు సాయుధ స్పీడ్ బోట్‌లనూ ముంచేసాయి. మరొక ఫ్రిగేట్‌ను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. === ఇరాన్ ఎయిర్ 655 విమానం కూల్చివేత === 1988 జూలై 3 న, యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేవీకి చెందిన క్రూయిజర్ USS విన్సెన్స్ (CG-49) [[క్షిపణి]] దాడి చేసి ఇరాన్ ఎయిర్‌బస్ A300 ని జలసంధిపై కూల్చివేయగా, అందులో ప్రయాణిస్తున్న 290 మంది మరణించారు. అమెరికా ఈ విమానాన్ని జెట్ ఫైటర్‌ అని పొరబడి ఈ దాడి చేసింది. === 2007-2008 అమెరికా-ఇరాన్ నౌకాదళ వివాదాలు === జనవరి 2007లో, అమెరికా అణు జలాంతర్గామి USS న్యూపోర్ట్ న్యూస్ (SSN-750) జలసంధికి దక్షిణాన మోగమిగావా అనే 3,00,000 టన్నుల జపనీస్ ముడి చమురు ట్యాంకర్‌ను ఢీకొట్టింది.<ref>{{cite web|last=Dorsey|first=Jack|date=10 January 2007|title=Navy says speed of tanker sucked submarine up to surface|url=http://hamptonroads.com/node/205951|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016040536/http://hamptonroads.com/node/205951|archive-date=16 October 2015|access-date=29 December 2007|publisher=The Virginian Pilot}}</ref> ఈ ప్రమాదంలో ఎవరికీ గాయాలు కాలేదు, చమురు లీక్ కాలేదు. 20 మార్చి 2009న, అమెరికా నావికాదళానికి చెందిన లాస్ ఏంజిల్స్-క్లాస్ జలాంతర్గామి USS హార్ట్‌ఫోర్డ్ (SSN-768), శాన్ ఆంటోనియో-క్లాస్ ఆంఫిబియస్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డాక్ USS న్యూ ఓర్లీన్స్ (LPD-18) జలసంధిలో ఢీకొన్నాయి. ఈ ప్రమాదంలో న్యూ ఓర్లీన్స్ లోని ఇంధన ట్యాంక్ పగిలిపోయి, 25,000 US గ్యాలన్ల (95 మీ3) సముద్ర డీజిల్ ఇంధనం సముద్రంలో కారిపోయింది.<ref>{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2009-03-20/world/navy.vessels.collide_1_marine-diesel-fuel-navy-amphibious-ship-persian-gulf?_s=PM:WORLD|title=U.S. Navy vessels in Bahrain for evaluation after collision|date=20 March 2009|access-date=8 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113153818/http://articles.cnn.com/2009-03-20/world/navy.vessels.collide_1_marine-diesel-fuel-navy-amphibious-ship-persian-gulf?_s=PM%3AWORLD|archive-date=13 January 2012|publisher=[[CNN]]}}</ref> 2007 డిసెంబరు - 2008 జనవరిలో హార్ముజ్ జలసంధిలో ఇరాన్ స్పీడ్ బోట్‌లు, అమెరికా యుద్ధనౌకల మధ్య వరుసగా పలు నౌకాదళ ప్రతిష్ఠంభనలు సంభవించాయి. అమెరికా అధికారులు, ఇరాన్ తమ నౌకాదళం లోని నౌకలను వేధిస్తోందని ఆరోపించారు. అయితే ఇరాన్ అధికారులు ఈ ఆరోపణలను ఖండించారు. ఇరాన్ పడవలు సమీపిస్తున్నప్పుడు అమెరికా నౌకలు కాల్పులు జరపబోయాయని పెంటగాన్ చెప్పగా, అమెరికా నేవీ ప్రాంతీయ కమాండర్, వైస్ అడ్మిరల్ కెవిన్ కాస్గ్రిఫ్, ఇరానియన్ల వద్ద "యాంటీ-షిప్ క్షిపణులు గానీ టార్పెడోలు గానీ లేవు" అనీ, "యుఎస్ 5వ నౌకాదళం ఈ చిన్న పడవలకు భయపడలేద"నీ అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JA10Ak05.html|title=A game of chicken in the, Persian Gulf|last=Isenberg|first=David|date=10 January 2008|work=[[Asia Times Online]]|access-date=8 January 2012|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514013222/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JA10Ak05.html|archive-date=14 May 2008}}</ref> ==== 2011–2012 ==== 27 డిసెంబర్ 2011న, ఆర్థిక ఆంక్షల వల్ల ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులు పరిమితమైతే, లేదా నిలిపివేయబడితే జలసంధి నుండి చమురు సరఫరాను నిలిపివేస్తామని ఇరాన్ ఉపాధ్యక్షుడు మహ్మద్ రెజా రహీమీ బెదిరించారు.<ref>{{cite news|url=https://money.cnn.com/2011/12/27/markets/oil_iran/index.htm?hpt=hp_t2|title=Oil jumps over 2% as Iran threatens supplies|date=27 December 2011|work=CNN|access-date=3 August 2020|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918122445/https://money.cnn.com/2011/12/27/markets/oil_iran/index.htm?hpt=hp_t2|archive-date=18 September 2020}}</ref> అమెరికా ఐదవ ఫ్లీట్ (U.S. Fifth Fleet) ప్రతినిధి ఒకరు స్పందిస్తూ తమ ఫ్లీట్ "హానికరమైన చర్యలను ఎదుర్కోవడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంది" అని అన్నారు, అయితే ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ నావికాదళానికి చెందిన అడ్మిరల్ హబీబొల్లా సయ్యారీ చమురు రవాణాను నిలిపివేయడం "సులువైనదే" అని అన్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16348633|title=US warns Iran over threat to block oil route|date=28 December 2011|access-date=8 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107061545/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16348633|archive-date=7 January 2012|publisher=BBC News}}</ref> ప్రారంభంలో చమురు ధరలు 2% పెరిగినప్పటికీ, ఆ తర్వాత మార్కెట్లు ఇరాన్ బెదిరింపులకు పెద్దగా ప్రతిస్పందించలేదు, చమురు విశ్లేషకుడు థోర్బ్‌జోర్న్ బక్ జెన్సన్ మాట్లాడుతూ "ఆ ప్రాంతంలో భారీగా ఉన్న అమెరికా ఆయుధ సామగ్రి కారణంగా వారు ఎక్కువ కాలం పాటు సరఫరాను నిలిపివేయలేరు" అని తేల్చి చెప్పారు.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-markets-oil-idUSTRE7AD06820111228|title=Oil falls on dollar's rise, Wall Street pullback|last=Gibbons|first=Robert|date=28 December 2011|work=Reuters|access-date=8 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108003919/http://www.reuters.com/article/2011/12/28/us-markets-oil-idUSTRE7AD06820111228|archive-date=8 January 2012}}</ref> [[దస్త్రం:Flickr_-_Official_U.S._Navy_Imagery_-_USS_Porter_transits_the_Strait_of_Hormuz..jpg|thumb|మే 2012లో గైడెడ్-మిస్సైల్ డెస్ట్రాయర్ USS పోర్టర్ (DDG-78) హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా వెళుతున్న దృశ్యం. ''పోర్టర్'' అమెరికా 5వ ఫ్లీట్‌లో మోహరించబడింది.]] అమెరికా నావికాదళం ఒక విమాన వాహక నౌకను తిరిగి పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోకి తరలిస్తే చర్యలు తీసుకుంటామని 3 జనవరి 2012న ఇరాన్ బెదిరించింది. ఇరాన్ ఆర్మీ చీఫ్ అతావుల్లా సలేహి మాట్లాడుతూ, ఇరాన్ నావికా విన్యాసాల కారణంగా అమెరికా తన క్యారియర్‌ను పర్షియన్ గల్ఫ్ వెలుపలికి తరలించిందని, ఆ నౌక తిరిగి వస్తే ఇరాన్ చర్య తీసుకుంటుందని చెప్పారు. "ఇరాన్ తన హెచ్చరికను పునరావృతం చేయదు... మా విన్యాసాల కారణంగా శత్రు క్యారియర్ గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌కు తరలించబడింది. పర్షియన్ గల్ఫ్‌కు తిరిగి రాకూడదని నేను అమెరికన్ క్యారియర్‌కు గట్టిగా సిఫార్సు చేస్తున్నాను, నొక్కి చెబుతున్నాను" అని ఆయన అన్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-usa-idUSTRE80208P20120103|title=Iran threatens U.S. Navy as sanctions hit economy|last=Hafezi|first=Parisa|date=3 January 2012|work=Reuters|access-date=8 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924161340/http://www.reuters.com/article/2012/01/03/us-iran-usa-idUSTRE80208P20120103|archive-date=24 September 2015}}</ref> === 2015 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు === 28 ఏప్రిల్ 2015న, ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGCN) గస్తీ పడవలు జలసంధి గుండా పశ్చిమ దిశగా వెళుతున్న మార్షల్ దీవుల జెండాతో ఉన్న కంటైనర్ షిప్ MV మేర్స్క్ టైగ్రిస్‌ను ఆపి, ఇరాన్ ప్రాదేశిక జలాల్లోకి మరింత ముందుకు వెళ్లాలని ఆదేశించాయి, అమెరికా రక్షణ శాఖ ప్రతినిధి ఈ విషయాన్ని తెలిపారు. షిప్ మాస్టర్ ఈ ఆదేశాన్ని నిరాకరించినప్పుడు, ఇరాన్ పడవల్లో ఒకటి మేర్స్క్ టైగ్రిస్ బ్రిడ్జిపై కాల్పులు జరిపింది. దాంతో కెప్టెన్ వారి ఆదేశాలను పాటిస్తూ లారక్ దీవి సమీపంలోని ఇరాన్ జలాల్లోకి ప్రవేశించాడు. పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి అమెరికా నావికాదళం విమానాలను, USS ఫరాగట్ (DDG-99) అనే డెస్ట్రాయర్‌ను పంపింది.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2015/04/28/politics/iran-seizes-commercial-ship-u-s-official-says-no-americans-on-board|title=Iran seizes commercial ship, U.S. forces respond|date=28 April 2015|access-date=28 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428160202/http://www.cnn.com/2015/04/28/politics/iran-seizes-commercial-ship-u-s-official-says-no-americans-on-board/|archive-date=28 April 2015|publisher=CNN}}</ref> 2005లో దుబాయ్‌కి రవాణా చేసిన 10 కంటైనర్ బాక్సుల వివాదంపై ఇరాన్ కోర్టు తీర్పు తర్వాత ఇరాన్ కంపెనీకి $163,000 చెల్లించడానికి అంగీకరించినట్లు మేర్స్క్ సంస్థ తెలిపింది. అప్పీల్ కోర్టు ఆ జరిమానాను $3.6 మిలియన్లకు పెంచింది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/iran-usa-ship-idUSL5N0XR37520150430|title=Maersk insists on release of ship and crew seized by Iran|date=30 April 2015|access-date=2 July 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016040537/http://www.reuters.com/article/2015/04/30/iran-usa-ship-idUSL5N0XR37520150430|archive-date=16 October 2015|publisher=Reuters}}</ref> [[దస్త్రం:CVN_69_transits_the_Strait_of_Hormuz_(28465403076).jpg|thumb|జూలై 2016లో జలసంధిలో అమెరికా నావికాదళ కాన్వాయ్]] === 2018 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు === 2018 జూలైలో జలసంధిని మూసివేస్తామని ఇరాన్ బెదిరించింది. సంవత్సరం ప్రారంభంలో JCPOA ఒప్పందం నుండి అమెరికా వైదొలిగిన తర్వాత, అమెరికా వీడ్ఃఈంఛీణా ఆంక్షలను ఉటంకిస్తూ ఇరాన్ ఈ ప్రకటన చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/05/iran-retaliate-us-oil-threats-eu-visit-hassan-rouhani-trump|title=Iran threatens to block Strait of Hormuz over US oil sanctions|last=Dehghan|first=Saeed Kamali|date=5 July 2018|work=the Guardian|language=en}}</ref> అవసరమైతే చర్యలు చేపట్టేందుకు తాము సిద్ధంగా ఉన్నామని ఇరాన్‌కు చెందిన రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/iran-oil-usa-irgc/irans-guards-say-strait-of-hormuz-is-for-all-or-no-one-idUSL8N1U1480|title=Iran's Guards say Strait of Hormuz is for all or|work=Reuters|access-date=6 July 2018|agency=Reuters}}</ref> 2018 ఆగస్టులో ఇరాన్, ఆ సంవత్సరపు తొలి [[బాలిస్టిక్ క్షిపణి]] పరీక్ష చేసింది. అధికారులు తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, నౌకా విధ్వంసక ఫతే-110 మోడ్ 3, హార్ముజ్ జలసంధి మీదుగా ఇరాన్ ఎడారిలో ఉన్న ఒక పరీక్షా స్థలానికి 100 మైళ్లకు పైగా దూరం ప్రయాణించింది. "ఇది తీరం నుండి తీరానికి" చేసిన ప్రయోగమని ఒక అమెరికా అధికారి చెప్పారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2018/08/10/iran-test-fires-ballistic-missile-for-first-time-in-2018-officials-say.html|title=Iran test-fires ballistic missile for first time in 2018, officials say|work=FoxNews|access-date=12 August 2018}}</ref> === 2019 జలసంధి మూసివేత బెదిరింపులు === 2019 ఏప్రిల్ 22 న, అమెరికా ఇరాన్‌పై విధించిన చమురు ఆంక్షలను ఎత్తివేసింది. ఆర్థిక జరిమానాలు లేకుండా ఇరాన్ నుండి చమురును దిగుమతి చేసుకోవడానికి కొంతమంది వినియోగదారులను అనుమతించింది. 2019 ఏప్రిల్‌లో జలసంధిని మూసివేస్తామని ఇరాన్ బెదిరింపులు చేసినందున, ఇది జరిగింది.<ref name="Al1">|<nowiki>https://www.aljazeera.com/news/2019/04/iran-business-usual-strait-hormuz-blacklisting-190428133314213.htmlAljazeera.|Aljazeera</nowiki> . "Business as usual in Strait of Hormuz after blacklisting". Aljazeera, 2019.</ref> అల్‌జజీరా టీవీ, ఇరాన్ సాయుధ దళాలకు చెందిన మేజర్ జనరల్ మొహమ్మద్ బఖేరీని ఉటంకిస్తూ, "హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేయాలనేది మా ఉద్దేశం కాదు, కానీ శత్రువుల శత్రుత్వం పెరిగితే, మేము అలా చేయగలం" అన్నట్టు పేర్కొంది. "మా చమురు వెళ్ళకపోతే, ఇతరుల చమురు కూడా హార్ముజ్ జలసంధిని దాటదు" అని కూడా బఖేరీ అన్నాడు. జూలై 2019లో, బ్రిటిష్ జెండాతో ప్రయాణిస్తున్న స్టెనా బల్క్ ట్యాంకర్, స్టెనా ఇంపెరోను ఇరాన్ బలగాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvian-citizen-on-board-of-british-tanker-seized-by-iran.a326350/|title=Latvian citizen on board of British tanker seized by Iran|date=22 July 2019|access-date=2 August 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730114719/https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvian-citizen-on-board-of-british-tanker-seized-by-iran.a326350/|archive-date=30 July 2019|publisher=Latvian Public Broadcasting}}</ref> ఇరాన్ గార్డియన్ కౌన్సిల్ ప్రతినిధి అబ్బాస్ అలీ కద్ఖోదే ఈ చర్యను "పరస్పర చర్య"గా అభివర్ణించారు. కొన్ని రోజుల ముందు జిబ్రాల్టర్‌లో సిరియా వెళ్తున్న ఇరానియన్ ట్యాంకర్ గ్రేస్ 1 ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రతీకారంగానే ఇది జరిగిందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|date=21 July 2019|title=Iran says its seizure of British ship a 'reciprocal' move|url=https://apnews.com/6c36f5aa1ba942569e5efcfd48e33324|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209220320/https://apnews.com/6c36f5aa1ba942569e5efcfd48e33324|archive-date=9 December 2019|access-date=5 January 2020|website=AP News}}</ref> === 2020 === సముద్ర వాణిజ్యాన్ని, స్థానిక వ్యాపారాలను రక్షించడానికి, ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలను తగ్గించడానికి ఫ్రాన్స్ 2020లో CTF474 కింద సుమారు 600 మంది సైనికులను సముద్రంలో, గాలిలో మోహరించింది. ఏప్రిల్ 2020 మొదటి వారం నుండి, ఈ ఆపరేషన్‌లో డచ్ ఫ్రిగేట్ రూయిటర్, ఫ్రెంచ్ ఫ్రిగేట్ ఫార్బిన్, ఒక ఫ్రెంచ్ విమానం ATLANTIC2 (ATL2) పాల్గొంటున్నాయి.<ref>{{cite web|last1=Costa|first1=George|date=12 April 2020|title=French ATL2 joins Operation AGENOR in the Strait of Hormuz|url=https://internationalinsider.org/french-atl2-joins-operation-agenor-in-the-strait-of-hormuz/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807135639/https://internationalinsider.org/french-atl2-joins-operation-agenor-in-the-strait-of-hormuz/|archive-date=7 August 2020|access-date=13 April 2020|website=International Insider}}</ref> === 2024 === ఏప్రిల్ 2024లో, ఎమిరాటీ పోర్ట్ సిటీ ఫుజైరా సమీపంలోని యూఏఈ తీరంలో గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ గుండా వెళుతున్న పోర్చుగీస్ జెండాతో ఉన్న 'MSC ఏరీస్' కంటైనర్ షిప్‌ను ఇరాన్ నావికాదళం స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/13/irans-irgc-seizes-israeli-linked-ship-near-strait-of-hormuz|title=Iran's IRGC seizes 'Israeli-linked' ship near Strait of Hormuz|last=Motamedi|first=Maziar|date=13 April 2024|work=Al Jazzera|access-date=13 April 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240416031240/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/13/irans-irgc-seizes-israeli-linked-ship-near-strait-of-hormuz|archive-date=16 April 2024}}</ref> సముద్ర చట్టాలను ఉల్లంఘించిందన్న ఆరోపణతో నౌకలో ఉన్న 25 మంది సిబ్బందితో సహా కంటైనర్ షిప్‌ను ఇరాన్ నావికాదళం తమ నియంత్రణలోకి తీసుకుని జలసంధి గుండా దారి మళ్లించింది.<ref name="Reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-says-msc-aries-vessel-seized-violating-maritime-laws-2024-04-15/|title=Iran says MSC Aries vessel seized for 'violating maritime laws'|date=15 April 2024|work=Reuters|access-date=18 April 2024}}</ref> ఆ 25 మంది సిబ్బందిలో 17 మంది భారతీయులు, ఫిలిపినోలు, పాకిస్థానీలు, ఒక రష్యన్, ఒక ఎస్టోనియన్ జాతీయులు ఉన్నారు. === 2025 === తన సైనిక, అణు మౌలిక సదుపాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని ఇజ్రాయెల్ చేసిన దాడులకు ప్రతిస్పందనగా జలసంధిని మూసివేస్తామని జూన్ 14 న ఇరాన్ బెదిరించినట్లు సమాచారం.<ref name="auto">{{Cite web|last=Altman|first=Howard|date=14 June 2025|title=Could Iran Carry Out Its Threat To Shut Down The Strait Of Hormuz?|url=https://www.twz.com/news-features/could-iran-carry-out-its-threat-to-shut-the-strait-of-hormuz|access-date=15 June 2025|website=The War Zone|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 June 2025|title=Oil settles up 7% as Israel, Iran trade air strikes|url=https://arab.news/z33b8|access-date=15 June 2025|website=Arab News|language=en}}</ref> ఇలాంటి చర్య వల్ల చమురు ధరలు ఇటీవలి 7-14% పెరుగుదలను దాటి, బ్యారెల్‌కు $100 నుండి $150 మించే అవకాశం ఉందని ''ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్'' నివేదించింది.<ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Prediksi Harga Minyak Dunia Jika Iran Tutup Selat Hormuz|url=https://www.liputan6.com/bisnis/read/6059622/prediksi-harga-minyak-dunia-jika-iran-tutup-selat-hormuz?page=3|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> ఇది బహుశా ప్రపంచ ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచి, ఆర్థిక మాంద్యానికి దారితీస్తుంది. "సౌదీ అరేబియా, కువైట్, ఇరాక్, ఇరాన్ లన్నీ ఎగుమతులు చేసేందుకు ఒక చిన్న మార్గంలో పూర్తిగా చిక్కుకుపోయాయి" అని పేర్కొంటూ, ప్రాంతీయ ఎగుమతిదారుల దుర్బలత్వాన్ని విశ్లేషకులు నొక్కిచెప్పారు. ఈ జలసంధి గుండా రోజుకు 18-19 మిలియన్ బ్యారెళ్ల ముడి చమురు, కండెన్సేట్లు, ఇంధనం రవాణా అవుతాయి, ఇది ప్రపంచ చమురు వినియోగంలో దాదాపు 20%.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/china/oil-prices-jump-more-than-4-after-israel-strikes-iran-2025-06-13/|title=Oil settles up 7% as Israel, Iran trade air strikes|last=Seba|first=Erwin|date=13 June 2025|work=Reuters|access-date=15 June 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/1a5c8449-69b6-4be6-acce-11d4e273da6c|title=Oil in the new age of volatility|last=Tett|first=Gillian|date=14 June 2025|work=Financial Times|access-date=15 June 2025}}</ref> జలసంధిని అడ్డుకునే ఏ ప్రయత్నం చేసినా, ఇరాన్ తీవ్ర పరిణామాలను ఎదుర్కోవలసి వస్తుందని విశ్లేషకులు హెచ్చరించారు. "ఇరాన్ చమురు ఎగుమతులు పూర్తిగా సముద్రం ఆధారంగా ఉన్నందున, ఆ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ సముద్ర మార్గం గుండా వస్తువులు, నౌకల స్వేచ్ఛా రవాణాపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది" అని జేపీ మోర్గాన్ విశ్లేషకులు వివరించారు. జలసంధిని మూసివేయడం వల్ల ఇరాన్‌కు ఏకైక ప్రధాన చమురు కొనుగోలుదారు అయిన చైనాతో కీలక ఇంధన వాణిజ్యం దెబ్బతింటుంది.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/live/2025/jun/13/oil-surges-stock-markets-dollar-airlines-israel-attack-iran-business-live|title=Oil surges after Israel's attack on Iran, risking 'stagflationary shock' – as it happened|last=Wearden|first=Graeme|date=13 June 2025|work=the Guardian|access-date=15 June 2025|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> జలసంధిని మూసివేసే ప్రయత్నం చేయవద్దని అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి మార్కో రూబియో కూడా ఇరాన్‌ను హెచ్చరించాడు. ఇరాన్ ఎగుమతులకు ఈ జలమార్గం చాలా కీలకం కాబట్టి ఇటువంటి చర్య ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్‌కు "ఆర్థిక ఆత్మహత్య" అవుతుందని అన్నాడు.<ref>{{Cite web|date=24 June 2025|title=Harga Minyak Mentah Justru Anjlok 7% Usai Iran Gempur Pangkalan Militer AS|url=https://www.liputan6.com/bisnis/read/6059865/harga-minyak-mentah-justru-anjlok-7-usai-iran-gempur-pangkalan-militer-as?page=4|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> 2025 జూన్ 17 న జలసంధిలో రెండు చమురు ట్యాంకర్లు ఢీకొన్నాయి. అయితే ఆ సంఘటన భద్రతకు సంబంధించినదని నివేదికలేవీ సూచించలేదు.<ref>{{Cite web|title=Ships collide in Hormuz Strait in shadow of Israel-Iran war|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/17/ships-collide-in-hormuz-strait-in-shadow-of-israel-iran-war|access-date=18 June 2025|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> గుద్దుకున్న నౌకల్లో ఒకటి ఇరాక్ నుండి చైనాకు ముడి చమురును తీసుకు వెళుతున్న ''ఫ్రంట్ ఈగిల్ కాగా'', రెండవది ఖాళీగా సూయజ్ కాలువ వైపు వెళుతున్న ''అడలిన్''. రెండు నౌకల డెక్‌లపై మంటలు చెలరేగాయి. కానీ చమురు లీక్ కాలేదు. ''అడలిన్'' లోని సిబ్బంది అందరినీ యూఏఈ కోస్ట్ గార్డ్ సురక్షితంగా బయటకు తీసుకువచ్చింది.<ref>{{Cite web|date=18 June 2025|title=2 Kapal Tanker Minyak Tabrakan di Selat Hormuz, 24 Orang Dievakuasi|url=https://www.liputan6.com/global/read/6055549/2-kapal-tanker-minyak-tabrakan-di-selat-hormuz-24-orang-dievakuasi?page=2|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> జూన్ 22న ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై అమెరికా దాడుల తర్వాత, జలసంధిని మూసివేయాలని ఇరాన్ పార్లమెంటు ఓటు వేసింది.<ref>{{Cite web|date=22 June 2025|title=Iran's top security body to decide on Hormuz closure after parliament approval|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/22/iranian-parliament-reportedly-approves-closing-hormuz-strait-media-|access-date=22 June 2025|website=Al Arabiya English|language=en}}</ref> తుది నిర్ణయం ఇరాన్ సుప్రీం నేషనల్ సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ చేతిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Parlemen Iran Sepakat Tutup Selat Hormuz Pasca Serangan Amerika?|url=https://www.liputan6.com/global/read/6059081/parlemen-iran-sepakat-tutup-selat-hormuz-pasca-serangan-amerika?page=2|access-date=24 June 2025|website=Liputan6}}</ref> జాతీయ సార్వభౌమాధికారాన్ని రక్షించడానికి, తదుపరి విదేశీ దాడులను నిరోధించడానికి "అవసరమైనప్పుడు" జలసంధి మూసివేత నిర్ణయాన్ని అమలు చేస్తామని రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ కమాండర్ ఇస్మాయిల్ కౌసరి ధృవీకరించాడు.<ref name=":1">{{Cite web|date=22 June 2025|title=Live: US bases used to strike Iran are 'legitimate' targets, Khamenei's advisor says|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20250622-israel-iran-war-day-10-us-has-struck-three-iranian-nuclear-sites-usa-bombing|website=France 24|accessdate=22 June 2025}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2025/06/22/us-strikes-iran-latest-updates/|title=US-Iran attack latest: Operation Midnight Hammer inflicted 'extreme damage and destruction'|last1=Cleave|first1=Iona|date=22 June 2025|work=The Telegraph|access-date=22 June 2025|last2=Crilly|first2=Rob|language=en-GB|issn=0307-1235|last3=Smith|first3=Benedict|last4=Kelly|first4=Kieran|last5=Hymas|first5=Charles|last6=Henderson|first6=Cameron}}</ref> ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో 20% రవాణా అయ్యే ఈ జలసంధిని మూసివేయడం ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లకు తీవ్ర అంతరాయం కలుగుతుంది. ముడి చమురు, ద్రవీకృత సహజ వాయువు, ఇతర పెట్రోలియం ఉత్పత్తుల రవాణాకు మార్గంగా ఈ జలసంధి కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నందున, ఇటువంటి చర్య చమురు ధరల పెరుగుదలకు కారణమై ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను అస్థిరపరిచే ప్రమాదం ఉంది.<ref>{{Cite web|date=22 June 2025|title=Iran to block Strait of Hormuz after US strikes. Why it matters|url=https://www.indiatoday.in/world/story/iran-parliament-approves-closure-of-strait-of-hormuz-a-key-oil-chokepoint-report-2744622-2025-06-22|access-date=23 June 2025|website=India Today|language=en}}</ref> 2025 జూన్ 23 నాటికి, చమురు ధరలు మళ్లీ $70 కంటే తక్కువకు (జూన్ 20 కంటే 7% తక్కువ) పడిపోయాయి. అమెరికా దాడులూ, ఇరాన్ ప్రతిస్పందనా (జలసంధి తెరిచి ఉండటం) పెద్దగా ప్రభావం చూపించేవి కావని చమురు మార్కెట్ భావించినదానికి ఇది సూచన.<ref>{{cite web|last1=Sheikhlar|first1=Shahriar|date=23 June 2025|title=Oil Prices Crash After Iran Strikes U.S. Bases|url=https://oilprice.com/Energy/Oil-Prices/Oil-Prices-Crash-After-Iran-Strikes-US-Bases.html|website=OilPrice.com|language=en}}</ref> === 2026 === {{See also|2026 ఇరాన్ యుద్ధం}} 2026 లో ఇరాన్‌పై ఇజ్రాయెల్-అమెరికాలు దాడులు జరపడానికి ముందు, జలసంధిని దాటేందుకు నౌకా బీమా విలువ ఒక్కో ప్రయాణానికి 0.125% నుండి 0.2%, 0.4% దాకా పెరిగింది. చాలా పెద్ద చమురు ట్యాంకర్లకు ఈ పెరుగుదల రెండున్నర లక్షల డాలర్ల దాకా ఉంటుంది.<ref name="waisn">{{cite web|date=28 February 2026|title=AIS Ship Tracking in the Strait of Hormuz: Inside the Crisis Shutting Down Global Oil|url=https://www.worldwideais.org/post/strait-of-hormuz-ais-tracking-iran-crisis|website=Worldwide AIS Network|language=en}}</ref> మార్చి 9 నాటికి, మునుపటి వారంతో పోలిస్తే బీమా రేట్లు నాలుగు నుండి ఆరు రెట్లు పెరిగాయని వార్తలు వచ్చాయి. అమెరికా ప్రభుత్వం ఉగ్రవాద ప్రమాద బీమా చట్టం కింద బీమా సంస్థలకు సహాయం చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name="cnbc-20260309">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/03/09/one-big-reason-ships-and-insurers-are-unwilling-to-risk-strait-of-hormuz.html|title=There's another big reason why shipping companies and insurers aren't willing to risk the Strait of Hormuz|last=Brewer|first=Contessa|date=9 March 2026|access-date=11 March 2026|publisher=CNBC News}}</ref> 2026 ఫిబ్రవరి 28 న [[2026 ఇరాన్ యుద్ధం|యుద్ధంలో]] ఇరాన్ అత్యున్నత నాయకుడు [[అలీ ఖమేనీ]] హత్య తర్వాత ఇరాన్ రివల్యూషనరీ గార్డ్స్, హార్ముజ్ జలసంధి గుండా రాకపోకలకు నౌకలకు "అనుమతి లేదు" అని పేర్కొంటూ రేడియో ప్రసారాలు చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name=":5">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-tell-ships-passage-through-strait-hormuz-not-allowed-2026-02-28/|title=Iran's revolutionary guards tell ships passage through Strait of Hormuz 'not allowed', EU naval mission official says|date=28 February 2026|work=Reuters|access-date=28 February 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=2026-02-28|title=Iran: Ships' passage through Strait of Hormuz 'not allowed'|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888294|access-date=2026-02-28|website=[[The Jerusalem Post]]|language=en|issn=0792-822X}}</ref> ఈ మూసివేత చట్టబద్ధం కానప్పటికీ, భద్రతకు హామీ ఇవ్వలేమని సైనిక, పరిశ్రమ వర్గాలు చెప్పాయి. చాలా నౌకలు ఓడరేవులోనే ఉండిపోవడమో వెనక్కి మళ్ళడమో జరిగింది.<ref>{{cite web|date=28 February 2026|title=Iran closes Strait of Hormuz after US-Israel strikes, reports say|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-strait-of-hormuz-closed-oil-shipments-suspended-us-attack-b2929506.html|website=[[The Independent]]|language=en}}</ref> అయితే ఆ రోజున కనీసం 17 చమురు ట్యాంకర్లు జలసంధి గుండా ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాయి.<ref>{{cite web|date=28 February 2026|title=Oil Tankers Avoiding Vital Hormuz Strait After U.S. Bombs Iran {{!}} SupplyChainBrain|url=https://www.supplychainbrain.com/articles/43560-oil-tankers-avoiding-vital-hormuz-strait-after-us-bombs-iran|website=www.supplychainbrain.com|language=en}}</ref> [[దస్త్రం:Strait_of_Hormuz_Transits.webp|thumb|హార్ముజ్ జలసంధి రవాణా<ref>{{cite web|title=Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships|url=https://portwatch.imf.org/pages/cc317ba850e34c4dadbead6f7b336fb1|access-date=14 March 2026|website=PortWatch|publisher=International Monetary Fund}}</ref>]] మార్చి 2 న, హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేసామనీ, జలసంధిలోకి ప్రవేశించే ఏ నౌకకైనా నిప్పంటిస్తామనీ ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కోర్ అధికారికంగా ధ్రువీకరించింది. హార్ముజ్ జలసంధిలోకి వెళుతున్న నౌకలపై, ఇరాన్ దాడులు చేసినట్లు పలు నివేదికలు వచ్చిన తర్వాత ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/iran-says-will-attack-any-ship-trying-to-pass-through-strait-of-hormuz|title=Iran says will attack any ship trying to pass through Strait of Hormuz|work=Al Jazeera|access-date=2026-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260309190408/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/2/iran-says-will-attack-any-ship-trying-to-pass-through-strait-of-hormuz|archive-date=2026-03-09|language=en}}</ref> అయితే, కొన్ని నౌకలు ఎలాంటి హాని జరగకుండా జలసంధిని దాటాయి.<ref>{{Cite web|last=Slav|first=Irina|date=6 March 2026|title=Daily Ship Traffic in Strait of Hormuz Plummets From 138 to Just 2|url=https://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/Daily-Ship-Traffic-in-Strait-of-Hormuz-Plummets-From-138-to-Just-2.html|access-date=2026-03-07|website=OilPrice.com|language=en}}</ref> మరుసటి రోజు, అమెరికా నావికాదళం "వీలైనంత త్వరగా" ట్యాంకర్లను జలసంధి గుండా సురక్షితంగా తీసుకువెళ్లడం ప్రారంభిస్తుందని అమెరికా అధ్యక్షుడు [[డోనాల్డ్ ట్రంప్|డొనాల్డ్ ట్రంప్]] చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|title=BBC Audio {{!}} World Business Report {{!}} Trump: US Navy could escort tankers through Hormuz|url=https://www.bbc.com/audio/play/p0n4g9lw|access-date=2026-04-10|website=www.bbc.com|language=en-GB|archive-date=2026-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260304142150/https://www.bbc.com/audio/play/p0n4g9lw|url-status=dead}}</ref> మార్చి 12న, హార్ముజ్ జలసంధిలో మూడు సరుకు రవాణా నౌకలు దాడులకు గురయ్యాయి. అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ 40 కోట్ల బ్యారెళ్ల నిల్వ చమురును మార్కెట్ లోకి విడుదల చేస్తున్నట్లు ప్రకటించిన రోజునే ఈ సంఘటన జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=2026-03-11|title=Ships hit in Strait of Hormuz as countries agree to release emergency oil reserves|url=https://www.bbc.com/news/articles/cr5l988qr47o|access-date=2026-03-12|website=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref> ఇరాన్, హార్ముజ్ జలసంధిలో సుమారు డజను మందుపాతరలను మోహరించిందని, తద్వారా చమురు, ఎల్ఎన్‌జీ (LNG) ఎగుమతులు జరగకుండా అడ్డుకుందని కూడా వార్తలు వచ్చాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/iran-has-laid-about-a-dozen-mines-in-strait-of-hormuz-sources-say|title=Iran has laid about a dozen mines in Strait of Hormuz, sources say|date=2026-03-12|work=The Straits Times|access-date=2026-03-12|language=en|issn=0585-3923}}</ref> సముద్ర మార్గాన్ని తాము నియంత్రిస్తున్నామని మార్చి 15 న ఇరాన్ ప్రకటించిన తర్వాత, సముద్ర ప్రయోజనాలను రక్షించుకోడానికి ఐరోపా, ఆసియా దేశాల కూటమి అక్కడకు యుద్ధనౌకలను పంపుతుందని ట్రంప్ చెప్పాడు. అయితే, ఈ దేశాలు అటువంటి కూటమిని తిరస్కరించాయి. సంఘర్షణకు దౌత్యపరమైన పరిష్కారాన్ని కోరుకున్నాయి.<ref>[https://www.newsweek.com/european-allies-talk-iran-seek-safe-passage-hormuz-report-11673758 "European Allies Talk With Iran to Seek Safe Passage Through Hormuz: Report"] ''newsweek.com''. Accessed 15 Mar 2026.</ref> మార్చి 15న, అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ అనేక దేశాలను—ముఖ్యంగా [[చైనా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[జపాన్]], [[దక్షిణ కొరియా]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] లను, అలాగే [[కెనడా]], [[ఆస్ట్రేలియా|ఆస్ట్రేలియాలను]] —హోర్ముజ్ జలసంధిని కాపాడుకోవడంలో సహాయపడటానికి యుద్ధనౌకలను పంపమని కోరాడు. ఈ దేశాలన్నీ ఈ షిప్పింగ్ మార్గం ద్వారా ప్రయోజనం పొందుతున్నాయని చెబుతూ ట్రంప్, షిప్పింగ్ అంతరాయాల తరువాత దానిని కాపాడుకోవడంలో సహాయపడాలని నాటో పైనా, మిత్రదేశాల పైనా ఒత్తిడి తెచ్చాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/16/strait-of-hormuz-australia-japan-no-ships|title=Trump steps up pressure on European allies to help protect strait of Hormuz|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=16 March 2026|work=The Guardian|access-date=31 March 2026|last2=Harrison|first2=Virginia|language=en-GB|issn=0261-3077|last3=Canales|first3=Sarah Basford|last4=McCurry|first4=Justin}}</ref> చాలా దేశాలు సహాయం చేయడానికి నిరాకరించాయి. అవి యుద్ధానికి బదులుగా, దౌత్యపరంగా ఉద్రిక్తతలను తగ్గించుకోవాలని కోరుకున్నాయి. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మాత్రం పరిమితంగా సహకారాన్ని అందించింది; ఈ విస్తృత నిరాకరణతో వాషింగ్టన్‌కు, దాని సాంప్రదాయిక భాగస్వాములకూ మధ్య ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన విభేదం బయటపడింది.<ref>{{Cite web|last=Sari|first=Aurel|date=5 March 2026|title=The United Kingdom’s Use of Force Against Iran: Walking a Legal Tightrope?|url=https://www.justsecurity.org/133231/united-kingdom-iran-war-international-law/|access-date=31 March 2026|website=Just Security|language=en-US}}</ref> హార్ముజ్ జలసంధిని రక్షించడంలో అమెరికాకు చైనా సహాయం చేయకపోతే చైనా నాయకుడు [[షీ జిన్‌పింగ్]] తో తలపెట్టిన శిఖరాగ్ర సమావేశం ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉందని ట్రంప్ హెచ్చరించాడు. ప్రపంచ చమురులో 20% ప్రయాణించే ఈ కీలక జలమార్గానికి, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్, ఇరాన్‌ల మధ్య కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతల కారణంగా అంతరాయాలు ఎదురయ్యాయి. తన ఇంధన దిగుమతులలో 90% దాకా ఈ జలసంధిపై ఆధారపడే చైనా, దానిని కాపాడడం పూర్తిగా అమెరికాకే వదిలేయకుండా, దానిని తెరిచి ఉంచే బాధ్యతను పంచుకోవాలని ట్రంప్ నొక్కి చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|date=2026-03-16|title=No help, no meeting: Trump warns Xi summit at risk if China doesn’t help keep Hormuz open|url=https://www.firstpost.com/world/no-help-no-meeting-trump-warns-xi-summit-at-risk-if-china-doesnt-help-keep-hormuz-open-13989845.html|website=Firstpost}}</ref> 2026 మార్చి 31 నాటికి ఇరాన్, హోర్ముజ్ జలసంధిపై నియంత్రణను సాధించాలనే పట్టుదలతో ఉంది. రెండు చైనా నౌకలను విజయవంతంగా అడ్డుకున్నట్లు తెలిసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/live/2026/03/27/world/iran-war-trump-oil-israel|title=Iran War Live Updates: Tehran Moves to Assert Its Control Over Strait of Hormuz|date=27 March 2026|access-date=27 March 2026|publisher=New York Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-middle-east-news-updates?gaa_at=eafs&gaa_n=AWEtsqc-wFOitB0vwalUEiudO_jg00E9TkV34Imv8jJLGM3MxrRrvB-2I6b60J_TkzE%3D&gaa_ts=69c6b925&gaa_sig=8KvpNsolzIz3jNFVtMmGVyyMJMiLIuTHS-LsPLyFW5LSuKhmrgK5wNOH0yQ_ANyxsNheGp08TG8CdkyGnyrXBA%3D%3D|title=Iran Blocks Two Chinese Ships From Hormuz in Rare Move|date=27 March 2026|access-date=27 March 2026|publisher=Wall Street Journal}}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడంలో ఉన్న కష్టాన్ని ప్రస్తావిస్తూ బ్రిటిషు ప్రధానమంత్రి [[కీర్ స్టార్మర్]], యుద్ధం ఆగిపోతే, ఇరాన్‌తో చర్చల ద్వారా ఒప్పందం చేసుకోవలసి ఉంటుందని అన్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.mehrnews.com/news/6775879/%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88-%D8%AF%D8%B1|title=لحظه به لحظه با روز هفدهم جنگ؛دست رد اروپا به سینه ترامپ؛ ۸۸۶ شهید در حملات رژیم صهیونیستی به لبنان|access-date=24 March 2026|trans-title=Moment by moment with the 17th day of the war; Europe's rejection of Trump's chest; 886 martyrs in the Zionist regime's attacks on Lebanon}}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధి దిగ్బంధనం వలన అమెరికా రక్షణ పరిశ్రమ ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతుందని వెస్ట్ పాయింట్ విశ్లేషణ హెచ్చరించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/19/west-point-analysis-iran-war-costs|title=West Point analysis warns that strait of Hormuz blockade will strangle US defense industry|work=[[The Guardian]]|access-date=25 March 2026}}</ref> 2026 ఏప్రిల్ 3 న, [[బహ్రెయిన్]] ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలికి సమర్పించిన ప్రతిపాదనపై ఓటింగును ఏప్రిల్‌ 4 కు వాయిదా వేశారు. వాణిజ్య నౌకాయానం కోసం జలసంధిని తిరిగి తెరవడమే ఈ ప్రతిపాదన లక్ష్యం.<ref>{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/iran-trump-strait-hormuz-shipping-energy-food-un-security-council/33723994.html|title=UN Security Council Delays Vote On Plan To Open Strait Of Hormuz Amid Divisions|date=4 April 2026|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=9 April 2026|language=en}}</ref> అలాగే, 2026 ఏప్రిల్ 3 నాడు మూడు ఒమన్ ట్యాంకర్లు - రెండు చమురును, ఒకటి LNGని తీసుకువెళ్ళేవి - మామూలుగా వెళ్ళే హోర్ముజ్ మార్గాన్ని తప్పించుకొని, ఒమన్ తీరప్రాంతానికి సమీపంలో ఒక కొత్త మార్గాన్ని తీసుకుని పర్షియన్ గల్ఫ్ నుండి తప్పించుకున్నట్లు కనిపించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-02/three-ships-appear-to-enter-hormuz-by-new-route-along-oman-coast|title=Three Ships Appear to Exit Hormuz by New Oman Coast Route|date=3 April 2026|work=[[Bloomberg News]]|access-date=9 April 2026}}</ref> 2026 ఏప్రిల్ 7 న, హోర్ముజ్ జలసంధిలో వాణిజ్య నౌకాయానాన్ని రక్షించే లక్ష్యంతో ప్రవేశపెట్టిన ఐక్యరాజ్యసమితి తీర్మానాన్ని రష్యా, చైనాలు అడ్డుకున్నాయి. 15 మంది సభ్యులలో, 11 మంది ఆ తీర్మానానికి అనుకూలంగా ఓటు వేయగా, ఇద్దరు తటస్థంగా ఉన్నారు. ఈ తీర్మానం ఇరాన్‌కు వ్యతిరేకంగా పక్షపాతంతో కూడుకుని ఉందని రష్యా, చైనాలు పేర్కొన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/russia-and-china-block-un-resolution-on-strait-of-hormuz|title=Russia and China block UN resolution on Strait of Hormuz|date=7 April 2026|work=[[Al Jazeera]]}}</ref> 2026 ఏప్రిల్ ప్రారంభంలో, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లతో సైనిక ఉద్రిక్తతలు పెరగడంతో, ఇరాన్ దళాలు హోర్ముజ్ జలసంధిని దాదాపు పూర్తిగా మూసివేసాయి. జలసంధిలో నౌకాయానానికి తీవ్రమైన ఇబ్బంది ఏర్పడింది. ఈ మూసివేత ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లలో పెద్ద అంతరాయాలను కలిగించింది, దీని ఫలితంగా సౌదీ అరామ్‌కో ఆసియా కొనుగోలుదారుల కోసం ముడి చమురు ధర ప్రీమియంలను రికార్డు స్థాయిలో పెంచేసింది. 2026 ఏప్రిల్ 8న ప్రకటించిన రెండు వారాల తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ తరువాత, ఇరాన్ చివరకు జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి అంగీకరించింది.<ref>{{Cite web|date=6 April 2026|title=A $19.50 oil premium: Saudi Arabia sets record crude price as Hormuz crisis rattles markets|url=https://www.reuters.com/|access-date=8 April 2026|publisher=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 April 2026|title=US, Iran agree to ceasefire with reopening of Strait of Hormuz|url=https://www.reuters.com/|access-date=8 April 2026|publisher=Reuters}}</ref> కానీ, అదేరోజున, లెబనాన్‌పై ఇజ్రాయెల్ దాడులు కొనసాగించడంతో జలసంధిని మళ్లీ మూసివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/national/2026/04/08/iran-israel-us-lebanon-latest-april-8-2026/5b988e08-3304-11f1-b85b-2cd751275c1d_story.html|title=The Latest: Iran closes the Strait of Hormuz in response to Israeli attacks on Lebanon|date=8 April 2026|work=The Washington Post|access-date=9 April 2026|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> ఏప్రిల్ 11న, అమెరికా సైనిక యుద్ధనౌకలు జలమార్గాన్ని తెరిచే ప్రయత్నంలో హోర్ముజ్ జలసంధిని దాటడంతో, [[ఇస్లామాబాద్|ఇస్లామాబాద్‌లో]] అమెరికా, ఇరాన్‌ల మధ్య జరిగిన శాంతి చర్చలు విఫలమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|last=Carruth|first=Sydney|date=12 April 2026|title=Peace talks fail after U.S. warships launch risky Strait of Hormuz action|url=https://www.ms.now/news/us-iran-pakistan-vance-peace-talks|access-date=12 April 2026|website=MS NOW|language=en-US}}</ref> మరుసటి రోజు, అధ్యక్షుడు ట్రంప్, అమెరికా నౌకాదళం, హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా నౌకలు వెళ్లకుండా "తక్షణమే" నిరోధిస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=12 April 2026|title=Live updates: Trump says U.S. will blockade Strait of Hormuz after peace talks fail|url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-us-iran-fail-reach-deal-peace-talks-day-negotiations-rcna315918|access-date=12 April 2026|website=NBC News|language=en}}</ref> ఏప్రిల్ 17న ఇరాన్, లెబనాన్‌లో ఇటీవల ప్రకటించిన కాల్పుల విరమణ కారణంగా హోర్ముజ్ జలసంధి 'పూర్తిగా తెరిచి ఉందని' ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-foreign-minister-says-passage-vessels-via-hormuz-strait-is-open-during-2026-04-17/|title=Iran's foreign minister says passage of vessels via Hormuz Strait is open during ceasefire|date=17 April 2026|work=[[Reuters]]|access-date=17 April 2026}}</ref> దీని తరువాత, అధ్యక్షుడు ట్రంప్ [[ట్రూత్ సోషల్|ట్రూత్ సోషల్‌లో]] ఒక పోస్ట్ వేసాడు. అందులో జలసంధి "పూర్తిగా తెరిచి ఉందని", కానీ ఇరాన్‌తో చర్చలు ముగిసే వరకూ అమెరికా చేసిన నావికా దిగ్బంధనం అమలు లోనే ఉంటుందనీ రాసాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cqxdg17yr2wt?post=asset%3Ab6d966b2-a408-464e-86d9-51570a7c8b94#post|title=Trump: Strait of Hormuz completely open for business, but US blockade of Iran's ports will remain in place|date=17 April 2026|work=[[BBC]]}}</ref> ఫలితంగా ఇరాన్, జలసంధిని తిరిగి తెరవడానికి కుదిరిన ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|last=Loria|first=Michael|date=17 April 2026|access-date=18 April 2026|publisher=USA Today|last2=Cann|first2=Christopher|last3=Riquier|first3=Andrea}}</ref> ఓడలు వాస్తవానికి జలసంధి నుండి వెనుదిరుగుతున్నాయని నిర్ధారించే వీడియో ఫుటేజ్ కూడా విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|last=Kendall|first=Spencer|date=17 April 2026|access-date=18 April 2026|publisher=CNBC}}</ref> 1 మే 2026న, అమెరికా వెలుపల ఉన్న వ్యక్తులు, కంపెనీలు తమ నౌకల సురక్షిత ప్రయాణం కోసం ఇరాన్ ప్రభుత్వ సంస్థలకు డబ్బులు చెల్లించడాన్ని నిషేధిస్తున్నట్లు యూఎస్ ట్రెజరీ విదేశీ ఆస్తుల నియంత్రణ కార్యాలయం (Office of Foreign Assets Control) ప్రకటించింది. అమెరికాయేతర వ్యక్తులు ఇలాంటి చెల్లింపులు చేస్తే వారు కూడా ఆంక్షలను ఎదుర్కోవాల్సి రావచ్చని హెచ్చరించింది.<ref>{{cite web|last=Yeung|first=Tinshui|date=2 May 2026|title=US threatens shipping firms with sanctions if they pay Iran tolls|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3v2l2qq9qlo|access-date=3 May 2026|website=bbc.co.uk}}</ref> మే 2026లో, అమెరికా కఠిన ఆంక్షలకు ప్రతిస్పందనగా, ఇరాన్ ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ జలసంధి గుండా వస్తువులను రవాణా చేసే ఇరాన్ నౌకలకు బిట్‌కాయిన్-మద్దతుగల బీమా పాలసీలను అందిస్తామని ప్రకటించింది. "పర్షియన్ గల్ఫ్, హోర్ముజ్ జలసంధి, చుట్టుపక్కల జలమార్గాల గుండా వెళ్లే షిప్‌మెంట్‌లకు క్రిప్టోగ్రాఫికల్‌గా వెరిఫై చేయదగిన బీమా పాలసీలను అందిస్తాం, అలాగే చెల్లింపులు బిట్‌కాయిన్‌లో చేయబడతాయి" అని ఫార్స్ న్యూస్ ఏజెన్సీ రాసింది.<ref>{{Cite web|last=O'Brient|first=Samuel|title=Iran turns to bitcoin for shipping insurance through the Strait of Hormuz|url=https://www.businessinsider.com/iran-bitcoin-strait-of-hormuz-crypto-oil-trump-btc-trump-2026-5|access-date=6 August 2026|website=Business Insider|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Motevalli|first=Golnar|date=18 May 2026|title=Iran Starts Bitcoin-Backed Ship Insurance for Hormuz Strait|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-05-18/iran-starts-bitcoin-backed-shipping-insurance-for-hormuz-strait|website=Bloomberg}}</ref> యుద్ధాన్ని ముగించడానికి అమెరికాతో జరుపుతున్న చర్చలలో భాగంగా, 1968లో ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ ఆర్గనైజేషన్ (IMO) ఆధ్వర్యంలో ఒమన్‌తో కుదుర్చుకున్న ట్రాఫిక్ సెపరేషన్ స్కీమ్‌కు తాము కట్టుబడి లేమని ఇరాన్ వాదించింది. హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా నౌకల రాకపోకలను నిర్దేశించే ఈ ఒప్పందం 1979 ఇరాన్ విప్లవానికి ముందు కుదిరిందని, కాబట్టి ప్రస్తుత ఇరాన్ ప్రభుత్వం దీనికి కట్టుబడి ఉండదని పేర్కొంది.<ref>Yoon, John. [https://www.nytimes.com/2026/06/30/world/middleeast/the-1968-pact-on-shipping-routes-in-the-strait-of-hormuz-that-iran-is-rejecting.html "The 1968 Pact on Shipping Routes in the Strait of Hormuz That Iran Is Rejecting For decades, a maritime agreement negotiated by Iran and Oman has governed the main pathways through the strait."], ''The New York Times'', 30 June 2026. Accessed 1 July 2026. "One of Iran's negotiators in talks with the United States, Kazem Gharibabadi, reasserted claims this week of permanent Iranian control over shipping in the Strait of Hormuz and rejected internationally recognized shipping routes established in 1968. Tensions over the strait, a crucial path for oil and gas shipments, have threatened a fragile cease-fire between the United States and Iran. Iran has insisted it has authority over the strait and threatened ships that don't travel on its mandated routes."</ref> ఆగస్టు 8న, ఇరాన్ జాతీయ భద్రతా మండలి కార్యదర్శి కమాండర్ మొహమ్మద్ బఖర్ జొల్కదర్ మాట్లాడుతూ, అమెరికా తన ప్రవర్తనను మార్చుకుంటే హోర్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరుస్తామని ప్రకటించారు. ఇరాన్‌పై ఉన్న నావికా దిగ్బంధనాన్ని ఎత్తివేయడం, యుద్ధ నష్టాలకు పరిహారం చెల్లించడం, స్తంభింపచేసిన ఇరాన్ ఆస్తులను ఎలాంటి షరతులు లేకుండా విడుదల చేయడం, ఇరాన్‌పై ఉన్న ఆంక్షలను తొలగించడం, ఇరాన్, దాని ప్రాంతీయ మిత్రదేశాలతో శాశ్వతంగా శత్రుత్వాన్ని ముగించడం వంటి ఇరాన్ షరతులు ఇందులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Iran issues tough demands to reopen strait of Hormuz as deal still out of reach|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/08/iran-issues-tough-demands-to-reopen-strait-of-hormuz-as-deal-remains-out-of-reach|website=The Guardian}}</ref> == నౌకాయానానికి ఆటంకం కలిగించగల ఇరాన్ సామర్థ్యం == [[దస్త్రం:Strait_of_Hormuz_islands.svg|thumb|హోర్ముజ్ జలసంధి సమీపంలో ఉన్న దీవులు]] మిలీనియం ఛాలెంజ్ 2002 అనేది 2002లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ సాయుధ దళాలు నిర్వహించిన ఒక ప్రధాన యుద్ధక్రీడ. 2012 లో ''ది క్రిస్టియన్ సైన్స్ మానిటర్‌''లో వచ్చిన కథనం ప్రకారం, జలసంధిని మూసివేయడానికి ఇరాన్ చేసిన ప్రయత్నాన్ని ఇందులో సిమ్యులేట్ చేసారు. ఈ ఊహలు, వాటి ఫలితాలూ వివాదాస్పదమయ్యాయి. ఇరాన్ వ్యూహం భౌతికంగా ఉన్నతమైన US సాయుధ దళాలను ఓడించిందని ఆ వ్యాసంలో రాసారు.<ref name="CSmon0">{{Cite web|last=Peterson|first=Scott|date=26 January 2012|title=How Iran could beat up on America's superior military|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0126/How-Iran-could-beat-up-on-America-s-superior-military|website=csmonitor.com}}</ref> ''ఇంటర్నేషనల్ సెక్యూరిటీలో'' 2008 లో వచ్చిన ఒక కథనం, జలసంధిలో ఒక నెలపాటు ట్రాఫిక్‌ను ఇరాన్ మూసివేయవచ్చని లేదా అడ్డుకోవచ్చని, దానిని తిరిగి తెరవడానికి అమెరికా చేసే ప్రయత్నంలో సంఘర్షణ పెరిగే అవకాశం ఉందనీ రాసింది.<ref>[http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18409/closing_time.html Closing Time: Assessing the Iranian Threat to the Strait of Hormuz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821160546/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18409/closing_time.html|date=21 August 2008}}, by Caitlin Talmadge, ''[[అంతర్జాతీయ భద్రత|International Security]]'', Harvard Kennedy School</ref> అయితే, ఆ తరువాతి సంచికలో, పత్రిక ప్రచురించిన ఒక ప్రతిస్పందనలో, ఈ వ్యాసంలో ఉన్న కొన్ని కీలకమైన అంచనాలను ప్రశ్నించారు. తిరిగి తెరవడానికి చాలా తక్కువ సమయం పడుతుందని కూడా ఆ స్పందనలో రాసారు.<ref>{{cite journal |last1=O'Neil |first1=William D. |last2=Talmadge |first2=Caitlin |year=2009 |title=Costs and Difficulties of Blocking the Strait of Hormuz |url=http://www.mitpressjournals.org/doi/pdfplus/10.1162/isec.2009.33.3.190 |url-status=live |journal=International Security |volume=33 |issue=3 |pages=190–198 |doi=10.1162/isec.2009.33.3.190 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423163156/https://www.mitpressjournals.org/doi/pdfplus/10.1162/isec.2009.33.3.190 |archive-date=23 April 2019 |access-date=28 February 2009 |hdl-access=free |s2cid=18420122 |hdl=1721.1/57443}}</ref> 2011 డిసెంబరులో, ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ నౌకాదళం జలసంధి వెంట అంతర్జాతీయ జలాల్లో పదిరోజుల కసరత్తు ప్రారంభించింది. ఇరానియన్ రియర్ అడ్మిరల్ హబీబొల్లా సయ్యారీ, ఈ కసరత్తుల సమయంలో జలసంధి మూసివేయమని చెప్పాడు. ఇరాన్ దళాలు ఆ పనిని సులభంగా చేయగలవనీ, అయితే అలాంటి నిర్ణయం రాజకీయ స్థాయిలో తీసుకోవాలనీ అతడు చెప్పాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/cndy/2011-12/26/content_14324816.htm|title=Iranian navy begins exercise in waters near strategic oil route|date=26 December 2011|work=[[China Daily]]|access-date=8 January 2012}}</ref><ref name="cncbEasyClose">{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/id/45803146|title=Shutting Off Gulf 'Very Easy': Iran Navy Chief|date=28 December 2011|work=[[CNBC]]|access-date=8 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924081727/https://www.cnbc.com/id/45803146|archive-date=24 September 2015|agency=[[Reuters]]}}</ref> అమెరికా జాయింట్ చీఫ్స్ ఆఫ్ స్టాఫ్ చైర్మన్ అయిన జనరల్ మార్టిన్ డెంప్సే 2012 జనవరిలో, ఇరాన్ "వాస్తవానికి, హార్ముజ్ జలసంధిని కొంత కాలం పాటు నిరోధించగల సామర్థ్యాన్ని సాధించింది" అని అన్నాడు. "అదే జరిగితే, దానిని ఓడించగలమని నిర్ధారించుకునేందుకు అవసరమైన సామర్థ్యాన్ని మేము సాధించాం" అని కూడా అతను చెప్పాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2012-01-08/iran-able-to-block-strait-of-hormuz-general-dempsey-tells-cbs.html|title=Iran Has Ability to Block Strait of Hormuz, U.S. General Dempsey Tells CBS|last=Hunter|first=Kathleen|date=8 January 2012|access-date=9 January 2012|publisher=Bloomberg|last2=Gienger|first2=Viola}}</ref> నీలోఫర్ ఓరల్ అనే టర్కీ పరిశోధకుడు 2012 మే లో రాసిన ఒక వ్యాసంలో, ఇరాన్ బెదిరిస్తున్నట్లుగా అది జలసంధిలో ప్రయాణించే ఓడలను అడ్డుకుంటే, అది 1994 నాటి UNCLOS నూ, 1958 నాటి సముద్ర ఒప్పందాన్నీ అతిక్రమించినట్లే అని రాసాడు. ఆర్థిక ఆంక్షలు, ఓడలను అడ్డుకోవడం - ఈ రెండూ చట్టం ప్రకారం సంబంధం లేని అంశాలని కూడా అతడు రాసాడు. ఓడ జలసంధిని దాటుతూండగా, ఆ తీరంలో ఏదైనా దేశపు సార్వభౌమత్వంపైన గాని, సరిహద్దుల పైన గాని, రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం పైన గానీ దాడి చేసినా లేక దాడి చేస్తామనే బెదిరింపు చేసినా, లేదా జలసంధి గుండా ప్రయాణిస్తున్న ఓడ ఐరాస అంగీకరించిన ఏదైనా అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని అతిక్రమించినా, ఆ దేశం ఓడలు ప్రయాణించకుండా అడ్డుకోవచ్చని కూడా అతడు రాసాడు.<ref name="onasil">{{cite journal |last=Oral |first=Nilufer |date=3 May 2012 |title=Transit Passage Rights in the Strait of Hormuz and Iran's Threats to Block the Passage of Oil Tankers |url=https://www.asil.org/insights/volume/16/issue/16/transit-passage-rights-strait-hormuz-and-iran%E2%80%99s-threats-block-passage |url-status=live |journal=Insights |publisher=[[American Society of International Law]] |volume=16 |issue=16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005105452/https://www.asil.org/insights/volume/16/issue/16/transit-passage-rights-strait-hormuz-and-iran%E2%80%99s-threats-block-passage |archive-date=5 October 2016 |access-date=26 August 2019}}</ref> == ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు == [[దస్త్రం:Crude_oil,_condensate,_and_petroleum_products_transported_through_the_Strait_of_Hormuz_in_2014_through_2018_(48097472312)_(cropped).png|thumb| హబ్షాన్-ఫుజైరా ఆయిల్ పైప్‌లైన్, ఈస్ట్-వెస్ట్ క్రూడ్ ఆయిల్ పైప్‌లైన్ మ్యాప్]] 2025 నాటికి, రోజుకు దాదాపు 1.5 కోట్ల బ్యారెళ్ళ చమురు ఈ జలసంధి గుండా రవాణా అవుతోంది. తీరాన ఉన్న పైపులైన్ల ద్వారా గరిష్ఠంగా రోజులు 30 లక్షల బ్యారెళ్ళ చమురు వెళ్తోంది. ద్రవీకృత సహజ వాయువు మాత్రం పూర్తిగా, ఓడల ద్వారా జలసంధి ద్వారానే వెళ్తోంది.<ref>{{cite web |title=How a US-Israeli war on Iran could upend global oil and gas supplies|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-us-strait-of-hormuz-asia-energy-threat-israel-b2925545.html|publisher=[[The Independent]]|language=en|date=25 February 2026}}</ref> 2012 జూన్‌లో [[సౌదీ అరేబియా]], సౌదీ అరేబియా-ఇరాక్ పైప్‌లైన్‌ను తిరిగి తెరిచింది. దీన్ని 2001 లో [[ఇరాక్]] నుండి సౌదీ అరేబియా జప్తు చేసింది. ఇరాక్ నుండి సౌదీ అరేబియా మీదుగా [[ఎర్ర సముద్రం|ఎర్ర సముద్రపు]] ఓడరేవుకు ఈ పైపులైను ప్రయాణిస్తుంది. దీనికి రోజుకు 16.5 లక్షల బ్యారెళ్ల చమురును రవాణా చెయ్యగల సామర్థ్యం ఉంది.<ref name="FPluft02">{{cite web|last=Luft|first=Gal|date=19 July 2012|title=Choke Point|url=https://foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|access-date=6 August 2012|work=foreignpolicy.com|archive-date=23 జూలై 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723001034/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|url-status=dead}}</ref> 2012 జూలైలో, [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యుఏఇ]] [[అబు దాబి|అబుదాబిలోని]] హబ్షాన్ క్షేత్రాల నుండి ఒమన్ సింధుశాఖ లోని ఫుజైరా ఆయిల్ టెర్మినల్ వరకు కొత్త హబ్షాన్-ఫుజైరా చమురు పైప్‌లైన్‌ను ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది. ఇది హార్ముజ్ జలసంధిని తప్పిస్తుంది. 2012 లో రోజుకు 20 లక్షల బ్యారెల్స్ సామర్థ్యమున్న యుఏఇ ఉత్పత్తిలో ఇది మూడు వంతుల కంటే ఎక్కువ. యుఏఇ ఫుజైరా లోని నిల్వ, ఆఫ్-లోడింగ్ సామర్థ్యాలను కూడా పెంచుతోంది.<ref name="FPluft03">{{cite web|last=Luft|first=Gal|date=19 July 2012|title=Choke Point|url=https://foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|access-date=6 August 2012|work=foreignpolicy.com|archive-date=23 జూలై 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723001034/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/07/19/choke_points|url-status=dead}}</ref><ref name="AlJ0">{{Cite web|date=15 July 2012|title=New UAE pipeline bypasses Strait of Hormuz|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/07/2012715172345810758.html|access-date=27 July 2012|website=aljazeera.com}}</ref> ప్రపంచ చమురు వాణిజ్య స్థావరంగా ఫుజైరాను అభివృద్ధి చెయ్యడానికి యుఏఇ అక్కడ 1.4 కోట్ల బ్యారెళ్ళ నిల్వ సామర్థ్యంతో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ముడి చమురు నిల్వ కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తోంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/news/general/worlds-largest-crude-oil-storage-facility-to-be-built-in-uae|title=World's largest crude oil storage facility to be built in UAE|date=27 February 2019|work=Khaleej Times}}</ref> హబ్షాన్ - ఫుజైరా మార్గం యుఏఇ ఇంధన భద్రతను పెంపొందిస్తుంది. చమురు రవాణాలో చౌకైన రూపంగా భూమార్గ చమురు పైప్‌లైనును పరిగణిస్తారు. చమురు ట్యాంకర్లు పర్షియన్ సింధుశాఖ లోకి వెళ్ళే అవసరం లేనందున బీమా ఖర్చులు కూడా తగ్గుతాయి.<ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/business/analysis/the-uaes-longer-term-approach-on-energy-security-1.62481848|title=The UAE's longer term approach on energy security|last=Gulf News|date=6 March 2019}}</ref> 2013 నాటికి, ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టం (UNCLOS) ఒప్పందాన్ని 63 దేశాలు ఆమోదించాయి, వీటిలో అత్యధికంగా NATO, సోవియట్ కూటమి దేశాలు ఉన్నాయి. కానీ ముఖ్యమైన మినహాయింపుగా సిరియా, ఈజిప్ట్, జోర్డాన్, సౌదీ అరేబియా, ఇరాన్ వంటి చాలా OPEC, అరబ్ లీగ్ దేశాలతో పాటు చైనా, ఉత్తర కొరియా, దక్షిణ కొరియా దీనికి అంగీకరించలేదు.<ref>{{cite web|title=United Nations Treaty Collection - Chapter XXI: Law of the Sea|url=http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-2&chapter=21&lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017195214/http://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-2&chapter=21&lang=en|archive-date=17 October 2013|access-date=3 May 2013}}</ref> ఫిబ్రవరి 2026 నాటికి, యూరోపియన్ యూనియన్ తో సహా 157 సార్వభౌమ దేశాలు ఈ ఒప్పందంలో భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=United Nations Treaty Collection|url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetailsIII.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-6&chapter=21&Temp=mtdsg3&clang=_en|access-date=29 July 2024|website=treaties.un.org|language=EN}}</ref> అయితే అమెరికా మినహా (ఇది ఒప్పందాన్ని ఆమోదించలేదు) అన్ని ప్రధాన శక్తులు ఇందులో ఉన్నాయి. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[పాక్ జలసంధి]] * [[మలక్కా జలసంధి]] * [[బాబ్-ఎల్-మండేబ్|బాబ్ ఎల్ మండేబ్]] జలసంధి == గమనికలు == {{Notelist}} == బయటి లింకులు == * [https://www.marinetraffic.com/en/ais/home/centerx:56.4/centery:26.5/zoom:9 Tracking of traffic in the Strait of Hormuz] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:జలసంధులు]] [[వర్గం:హిందూ మహాసముద్రం]] [[వర్గం:ఆసియా]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:వివాదాలు]] fho0usxy9k6vt1whhwxug8dufupxf6o ఆదిత్య పంచోలి 0 354183 4963343 4963136 2026-09-20T15:30:43Z KiranBOT 139352 URL నుండి AMP ట్రాకింగ్ తీసివేయబడింది ([[:m:User:KiranBOT/AMP|వివరాలు]]) ([[User talk:Usernamekiran|లోపాన్ని నివేదించండి]]) v3.1.1-current 4963343 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ఆదిత్య పంచోలి | image = Aditya Pancholi.jpg | imagesize = | alt = | caption = | birth_date = 4 జనవరి 1965 <ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/movies/pub-brawl-to-attacking-neighbour-actor-aditya-pancholi-is-controversys-favourite-child-4621661.html | title=Pub Brawl to Attacking Neighbour, Actor Aditya Pancholi is Controversy's Favourite Child }}</ref> | birth_place = [[బొంబాయి]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | nationality = భారతీయుడు | death_date = | occupation = నటుడు, నిర్మాత, నేపథ్య గాయకుడు | education = | spouse = {{marriage|[[జరీనా వహాబ్]]|1986}} | children = సూరజ్ పంచోలి, సన పంచోలి | yearsactive = 1985-2020 }} '''ఆదిత్య పంచోలి''' (జననం 12 సెప్టెంబర్ 1965 ) భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటుడు, నిర్మాత, నేపథ్య గాయకుడు. ఆయన 1986లో సినీరంగంలో అడుగుపెట్టి, హీరోగా, సహాయక పాత్రలలో, ప్రతినాయకుడిగా నటించి మంచి గుర్తింపునందుకున్నాడు. ==టెలివిజన్ & సిరీస్== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" ! scope="col" |సంవత్సరం ! scope="col" |పేరు ! scope="col" |పాత్ర ! scope="col" class="unsortable" |గమనికలు ! scope="col" class="unsortable" | |- |1985 ! scope="row" |''షహదత్'' | | | |- |1986 ! scope="row" |''సోనే కా పింజ్రా'' | | | |- |1986 ! scope="row" |''సియాహి'' | | | |- |1986 ! scope="row" |''షింగోరా'' |నైలేష్ | | |- |1986 ! scope="row" |''కలంక్ కా టికా'' | | | |- |1986 ! scope="row" |''అఫ్సర్ కి సాలీ'' | | | |- |1986 ! scope="row" |''మరియం కి బేటీ'' | | | |- |1987 ! scope="row" |''అభిషేక్'' |అరుణ్ సల్గాంకర్ / అభిషేక్ | | |- |1987 ! scope="row" |''నక్లి చెహ్రా'' | |అతిథి పాత్ర | |- |1987 ! scope="row" |''ఖతర్నాక్ ఇరడే'' |సందీప్ / ప్రదీప్ | | |- |1995 ! scope="row" |''మహాశక్తి'' |సంజయ్ |టీవీ మినీ సిరీస్‌గా విడుదల కాని సినిమా | |- |2014 ! scope="row" |''మై ఫాదర్ గాడ్ ఫాదర్'' |డాన్ సూరజ్ సింగ్ రాథోడ్ |టెలివిజన్ ఫిల్మ్ వెబ్‌లో విడుదలైంది | |} ==నటించిన సినిమాలు== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |శీర్షిక |పాత్ర |గమనికలు |- |1986 |సస్తీ దుల్హన్ మెహంగా దుల్హా |అనిల్ | |- |1988 |దయావాన్ |అసిస్టెంట్ కమీషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ | |- |1988 |మాలమాల్ |చందర్ ఒబెరాయ్ | |- |1988 |ధరమ్యుధ్ |ఠాకూర్ విజయ్ సింగ్ | |- |1988 |కబ్ తక్ చుప్ రహంగీ |గోపాల్ | |- |1988 |వాద రహా మిలన్ కే |సంజయ్ | |- |1988 |ఖూన్ బహా గంగా మే | | |- |1988 |ఖతిల్ |కుమార్ సిన్హా | |- |1989 |మొహబత్ కా పైఘం |నయీమ్ | |- |1989 |కహాన్ హై కానూన్ | | |- |1989 |జాదుగర్ |శంకర్ నారాయణ్ | |- |1989 |లష్కర్ |అమర్ | |- |1989 |దేశ్ కే దుష్మన్ |ఉమేష్ గుప్తా | |- |1989 |లడాయి |అమర్ శర్మ | |- |1990 |వారిగర్ది |అజయ్ | |- |1990 |సైలాబ్ |కృష్ణ / రాజీవ్ | |- |1990 |బాప్ నంబ్రి బేటా దస్ నంబ్రి |అనిల్ / రవి | |- |1990 |మహా-సంగ్రామం |సూరజ్ / ఛోటా ఘోడా |ప్లేబ్యాక్ సింగర్ కూడా |- |1990 |తక్దీర్ కా తమాషా |ఇన్‌స్పెక్టర్ సూర్యప్రతాప్ | |- |1990 |అవ్వల్ నెంబర్ |రణవీర్ సింగ్ "రోనీ" | |- |1990 |గుణహోం కా దేవతా |సన్నీ ఖన్నా | |- |1990 |ప్యార్ కా తూఫాన్ |శ్యాము | |- |1990 |వీరూ దాదా |అమిత్ ఆనంద్ | |- |1990 |జఖ్మీ జమీన్ |మంగళ్ / రాజు / ఇన్స్పెక్టర్ విజయ్ | |- |1990 |అతిష్బాజ్ |ఆది | |- |1991 |లాల్ పారీ |శంకర్ | |- |1991 |శివ రామ్ |రామ్ | |- |1991 |విష్ణు -దేవా |ఇన్‌స్పెక్టర్ దేవ ప్రసాద్ | |- |1991 |హఫ్తా బంద్ |ఇక్బాల్ | |- |1991 |నామ్‌చీన్ |రాజన్ | |- |1991 |అకైలా |అజయ్ | |- |1991 |దుష్మన్ దేవతా |సూరజ్ | |- |1991 |సాతి |సూరజ్ | |- |1991 |జీవన్ దాత |విష్ణువు | |- |1991 |పాప కీ ఆంధీ |సీబీఐ ఇన్‌స్పెక్టర్ విక్రాంత్ | |- |1992 |యాద్ రాఖేగీ దునియా |విక్కీ ఆనంద్ | |- |1992 |సాహెబ్జాదే |రాహుల్ | |- |1992 |తహల్కా |కెప్టెన్ రాకేష్ | |- |1993 |చోర్ ఔర్ చాంద్ |సూరజ్ "సూర్య" |నిర్మాత కూడా |- |1993 |బాంబ్ బ్లాస్ట్ (1993 చిత్రం) |సికందర్ సుపారీ | |- |1993 |ముకాబ్లా |ట్రాఫిక్ కానిస్టేబుల్ దీపక్ | |- |1993 |గేమ్ |రాజా | |- |1993 |జన్ పర్ ఖేల్ కర్ |ఇన్‌స్పెక్టర్ సూరజ్ | |- |1993 |తహ్కిఖాత్ |పీటర్ | |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} gc7wbc8t5xb9sy2g7epcj9iq0i1fqzt జెన్నిఫర్ లోపెజ్ 0 356726 4963646 4701246 2026-09-21T11:34:55Z స్వరలాసిక 13980 /* కుటుంబం & వ్యక్తిగత జీవితం */ 4963646 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = జెన్నిఫర్ లోపెజ్ | image = 210120-D-WD757-1975 - Jennifer Lopez at the US Capitol (50860511978) (cropped).jpg <!-- NOTE: Do not replace picture unless it is with a photo under a public domain or free license (meaning NOT fair use). Any fair use photos (i.e. 'promotional photos') violate the Fair Use Policy and will be deleted. See [[Wikipedia:Fair]] use criteria -->| caption = 2021లో లోపెజ్ | other_names = {{hlist|J.Lo|జెన్నిఫర్ అఫ్లెక్}} | birth_name = జెన్నిఫర్ లిన్ లోపెజ్ | birth_date = {{Birth date and age|1969|7|24}} | birth_place = న్యూయార్క్ నగరం, యూ.ఎస్. | occupation = {{hlist|నటి|గాయని|నర్తకి|మోడల్|వ్యాపారస్తురాలు}}<!--Please do not add to this list without first discussing your proposal on the talk page. --> | years_active = 1986–ప్రస్తుతం | works = {{hlist|[[Jennifer Lopez discography|డిస్కోగ్రఫీ]]|[[List of songs recorded by Jennifer Lopez|పాటలు రికార్డ్]]|[[Jennifer Lopez videography|వీడియోగ్రఫీ]]|[[Jennifer Lopez filmography|ఫిల్మోగ్రఫీ]]|[[List of Jennifer Lopez live performances|ప్రదర్శనలు]]}} | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|ఓజాని నోవా|1997|1998|end=divorced}} | {{marriage|[[క్రిస్ జడ్]]|2001|2003|end=divorced}} | {{marriage|[[మార్క్ ఆంథోనీ]]|2004|2014|end=divorced}} | {{marriage|[[బెన్ అఫ్లెక్]]|2022}} }} | children = 2 | father = డేవిడ్ లోపెజ్ | relatives = లిండా లోపెజ్ (సోదరి) | mother = గ్వాడాలుపే రోడ్రిగ్జ్ | awards = [[List of awards and nominations received by Jennifer Lopez|పూర్తి జాబితా]] | website = {{URL|jenniferlopez.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = person | genre = {{hlist|[[Pop music|పాప్]]|[[Contemporary R&B|ఆర్&బి]]|[[Latin music|లాటిన్]]|[[Hip hop music|హిప్ హాప్]]|[[Dance music|డాన్స్]]}} | instrument = వోకల్స్ | label = {{hlist|[[Work Group|వర్క్]]|[[Epic Records|ఎపిక్]]|[[Island Records|ఐలాండ్]]|[[Capitol Records|కాపిటల్]]|హిట్కో}}<!--Listed in chronological order!--> | associated_acts = {{hlist|[[సీన్ కాంబ్స్]]|[[ఫాట్ జో]]|[[మార్క్ ఆంథోనీ]]|[[ఎల్ ఎల్ కూల్ జె]]|[[Pitbull (rapper)|పిట్బుll]]}}<!-- associated_acts is deprecated --> }} | signature = Jennifer Lopez Signature.svg }} [[దస్త్రం:Jennifer-lopez-5.webp|thumb]] నేటి అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఎంటర్‌టైనర్‌లలో ఒకరైన జెన్నిఫర్ లోపెజ్<ref>{{Cite web|title=Who is Jennifer Lopez? Everything You Need to Know|url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/jennifer-lynn-lopez-1800.php|access-date=2022-08-27|website=www.thefamouspeople.com|language=en-US}}</ref> [[నర్తకులు|నర్తకి]]<nowiki/>గా, [[నటన|నటి]]<nowiki/>గా, [[గాయకులు|గాయకురాలి]]<nowiki/>గా ప్రపంచానికి తన బహుముఖ ప్రజ్ఞను చూపింది. ఆమె ఇప్పటికీ చాలా మంది వినోద పరిశ్రమలో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన మహిళగా పరిగణించబడుతుంది. "ప్రసిద్ధ సినీ నటి" కావాలనే కలతో, జెన్నిఫర్ లోపెజ్ తన సొంత ఊరు వదిలి న్యూయార్క్ వెళ్లి డ్యాన్సర్‌గా తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. త్వరలో ఆమె అందం, ప్రతిభను గమనించారు, ఆమె చలనచిత్ర వృత్తిని ప్రారంభించింది. నటిగా మంచి విజయం సాధించిన తర్వాత, ఆమె తన దృష్టిని గానం వైపు మళ్లించింది. అనతికాలంలోనే ఆమె పాటలు విపరీతంగా పెరిగి అమెరికాలో నెం.1 స్థానంలో నిలిచాయి. మ్యూజిక్ వీడియోలలో ఆమె సంచలన నృత్యాలు అమ్మకాలను వేగంగా పెంచాయి, ఆమెకు సెలబ్రిటీ హోదాను తెచ్చిపెట్టాయి. ఆమె మూడుసార్లు వివాహం చేసుకుంది - వాటిలో రెండు ఒక సంవత్సరం లేదా అంతకంటే తక్కువ కాలం పాటు కొనసాగాయి. ఆమె గాయకుడు మార్క్ ఆంథోనీతో ఎక్కువ కాలం వివాహం చేసుకుంది, ఆమెకు ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. == బాల్యం & ప్రారంభ జీవితం == జెన్నిఫర్ లోపెజ్<ref>{{Cite web|last=Wright|first=Tracy|date=2022-07-17|title=Jennifer Lopez legally changing last name in marriage license filing with Ben Affleck|url=https://www.foxnews.com/entertainment/jennifer-lopez-legally-changing-last-name-marriage-license-filing-ben-affleck|access-date=2022-08-27|website=Fox News|language=en-US}}</ref> జూలై 24, 1969న [[న్యూయార్క్]] నగరంలో గ్వాడలుపే రోడ్రిగ్జ్, డేవిడ్ లోపెజ్ దంపతులకు జన్మించారు. ఆమె తల్లిదండ్రుల ముగ్గురు పిల్లలలో ఆమె రెండవది. ఆమెకు ఒక అక్క, లెస్లీ, ఒక చెల్లెలు, లిండా ఉన్నారు. జెన్నిఫర్‌కు ఐదు సంవత్సరాల వయస్సులో ఆమె తల్లిదండ్రులు ఆమెను పాడటానికి, నృత్య తరగతులకు పంపారు. ఆమె పెద్దయ్యాక, ఆమెను ప్రెస్టన్ హై స్కూల్‌లో చేర్చారు. హైస్కూల్ చివరి సంవత్సరంలో, ఆమె అనేక చిన్న సినిమా ప్రాజెక్టులను కోరింది, 1986లో తక్కువ-బడ్జెట్ చిత్రం మై లిటిల్ లేడీలో పాత్రను పోషించింది. ఆమె 'బరూచ్ కాలేజ్'కి వెళ్ళింది, కానీ తరువాత సినిమా స్టార్ కావాలనే కలతో చదువు మానేసింది. అయితే ఆమె తన కోసం ఎంచుకున్న కెరీర్‌ను ఆమె తల్లిదండ్రులు అంగీకరించలేదు. దీని వల్ల ఆమె తన కుటుంబం నుండి బయటకు వెళ్లి మాన్‌హట్టన్‌లో విడిగా నివసించింది. == కెరీర్ == కొన్ని స్టేజ్ మ్యూజికల్స్‌లో డాన్సర్‌గా, నటుడిగా కొంతకాలం పనిచేసిన తర్వాత, జెన్నిఫర్ లోపెజ్ 1990లో జాతీయ పోటీలో గెలుపొందారు, ఫాక్స్ కామెడీ సిరీస్ ఇన్ లివింగ్ కలర్‌లో 'ఫ్లై గర్ల్స్'లో ఒకరిగా పాత్రను సంపాదించారు. 1995లో మై ఫ్యామిలీ చిత్రంతో హాలీవుడ్‌లో అడుగుపెట్టడానికి ముందు ఆమె కొన్ని ఇతర [[టెలివిజన్]] ధారావాహికలలో కనిపించింది. ఈ చిత్రం సహేతుకమైన వాణిజ్య, విమర్శనాత్మక విజయాన్ని సాధించింది. ఆమె సంచలన చిత్రం సెలీనా. ఇది 1997లో విడుదలైంది, చాలా చిన్న వయస్సులోనే మరణించిన గాయని సెలీనా క్వింటానిల్లా-పెరెజ్ జీవితం ఆధారంగా రూపొందించబడింది. జెన్నిఫర్ లోపెజ్ సెలీనా టైటిల్ రోల్ పోషించింది. అదే సంవత్సరం ఆమె ప్రముఖ చిత్రాలైన అనకొండ, బ్లడ్ అండ్ వైన్‌లలో ప్రధాన పాత్రలలో ఒకటిగా నటించింది. 1998లో ఆమె హాలీవుడ్ స్టార్ జార్జ్ క్లూనీ సరసన క్రైమ్ ఫిల్మ్ అవుట్ ఆఫ్ సైట్‌లో నటించింది. 1999లో ఆమె ఆన్ ది 6 అనే ఆల్బమ్‌తో సంగీతంలో అరంగేట్రం చేసింది, అందులోని "ఇఫ్ యు హాడ్ మై లవ్" పాట భారీ విజయాన్ని సాధించింది. ఆమె రెండవ పెద్ద హిట్ 2000లో వచ్చింది, "వెయిటింగ్ ఫర్ టునైట్" అనే సింగిల్, అదే సంవత్సరం ఆమె ది సెల్, ఎనఫ్ అనే రెండు చిత్రాలలో నటించింది. 2001లో ఆమె ఆల్బమ్ జె. లోతో ఆమె గానం కెరీర్ కొత్త ఎత్తులకు చేరుకుంది, దీని కాపీలు హాట్‌కేక్‌లుగా అమ్ముడయ్యాయి. అదే సంవత్సరం ఆమె వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన చిత్రం ది వెడ్డింగ్ ప్లానర్‌లో నటించింది. ఆమె గిగ్లీ చిత్రంలో బెన్ అఫ్లెక్‌తో కలిసి నటించింది, 2004లో ఆమె షాల్ వి డాన్స్? చిత్రంలో కథానాయికగా నటించింది. రిచర్డ్ గేర్ సరసన. 2007లో ఆమె తన భర్త మార్క్ ఆంథోనీతో కలిసి జీవితచరిత్ర చిత్రం ఎల్ కాంటాంటేలో నటించింది, ఇది భారీ విజయాన్ని సాధించింది. ఆ సంవత్సరం, ఆమె తన స్పానిష్ ఆల్బమ్ కోమో అమా ఉనా ముజెర్‌ను కూడా విడుదల చేసింది, ఇది మంచి ఆదరణ పొందింది, పాప్ చార్ట్‌లలో మంచి ప్రదర్శన కనబరిచింది. ఇప్పుడు ఒక ప్రముఖురాలు, జెన్నిఫర్ లోపెజ్<ref>{{Cite web|date=2016-11-24|title=Jennifer Lopez to Receive Icon Award and Perform at BBMAs {{!}} Billboard Music Awards|url=http://www.billboardmusicawards.com/2014/05/jennifer-lopez-to-receive-icon-award-and-perform-at-bbmas/|access-date=2022-08-27|website=web.archive.org|archive-date=2016-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124091443/http://www.billboardmusicawards.com/2014/05/jennifer-lopez-to-receive-icon-award-and-perform-at-bbmas/|url-status=bot: unknown}}</ref> జనవరి 2012లో వారి పదకొండవ సీజన్‌లో సింగింగ్ రియాలిటీ షో అమెరికన్ ఐడల్‌లో న్యాయనిర్ణేతలలో ఒకరిగా ఆహ్వానించబడ్డారు. అయితే, జూలై 2012లో, సహ న్యాయమూర్తి స్టీవెన్ టైలర్ షో నుండి నిష్క్రమించిన కొద్దిసేపటికే ఆమె షో నుండి నిష్క్రమించింది. అదే నెలలో, ఆమె తన అత్యంత విజయవంతమైన ఆల్బమ్‌లలో ఒకటైన డాన్స్ ఎగైన్. ది హిట్స్‌ని విడుదల చేసింది. 2013లో ఆమె క్రైమ్ థ్రిల్లర్ పార్కర్‌లో నటించింది, ఆమె నటనకు ప్రశంసలు అందుకుంది. ఆమె పదమూడవ సీజన్ కోసం అమెరికన్ ఐడల్ అనే రియాలిటీ షోలో న్యాయనిర్ణేతగా తిరిగి వచ్చింది. 2014లో ఆమె ఎనిమిదవ స్టూడియో ఆల్బమ్, ఎ.కె.ఎ.ని విడుదల చేసింది, ఇందులో మూడు సింగిల్స్ ఉన్నాయి, అవి "ఐ లుహ్ యా పాపి", "ఫస్ట్ లవ్", "బూటీ". ఆల్బమ్ పెద్దగా విజయవంతం కాలేదు. 2015లో జెన్నిఫర్ లోపెజ్, ది బాయ్ నెక్స్ట్ డోర్ అనే ఎరోటిక్ థ్రిల్లర్‌లో సహ-నిర్మాత, నటించారు. ఆమె స్వతంత్ర నాటక చిత్రం లీలా & ఈవ్‌లో కూడా నటించింది. 2016లో ఆమె ఎన్ బి సి క్రైమ్ డ్రామా సిరీస్ షేడ్స్ ఆఫ్ బ్లూలో డిటెక్టివ్ హర్లీ శాంటోస్ పాత్రలో కనిపించింది. మార్చి 2016లో, ఆమె ఎపిక్ రికార్డ్స్‌తో బహుళ-ఆల్బమ్ ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది, ఆమె "అయింట్ యువర్ మామా" ఆ తర్వాతి నెలలో విడుదలైంది. జెన్నిఫర్ లోపెజ్ వరల్డ్ ఆఫ్ డ్యాన్స్ పేరుతో డ్యాన్స్ పోటీ సిరీస్‌కి ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్, న్యాయనిర్ణేత. ఈ ధారావాహిక ఎన్ బి సిలో మే 30, 2017న ప్రదర్శించబడింది, పది ఎపిసోడ్‌లను కలిగి ఉంది. 2018లో ఆమె తన పరిమిత-ఎడిషన్ మేకప్ సేకరణను ఇంగ్లోట్ కాస్మెటిక్స్‌తో కలిసి ప్రారంభించింది. ఆమె కామెడీ చిత్రం సెకండ్ యాక్ట్‌ని నిర్మించి, నటించింది. 2019 లో ఆమె హస్ట్లర్స్ చిత్రంలో కనిపించింది. సినిమాలో ఆమె నటనకు చాలా ప్రశంసలు లభించాయి, [[గోల్డెన్ గ్లోబ్ పురస్కారం|గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డ్స్]], స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ అవార్డ్స్, క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ మూవీ అవార్డ్స్, ఇండిపెండెంట్ స్పిరిట్ అవార్డులలో ఆమె ఉత్తమ సహాయ నటిగా ఎంపికైంది. 2020లో, ఆమె [[షకీరా]]<nowiki/>తో కలిసి సూపర్ బౌల్ ఎల్ ఐ వి హాఫ్‌టైమ్ షోకి సహ-శీర్షికగా నిలిచింది. అదే సంవత్సరంలో, ఆమె థాంక్స్ ఎ మిలియన్ సిరీస్, టెలివిజన్ స్పెషల్ వన్ వరల్డ్: టుగెదర్ ఎట్ హోమ్‌లో కూడా కనిపించింది. కొలంబియన్ గాయని మలుమాతో కలిసి ఆమె "పా' టి", లోన్లీ అనే రెండు పాటలను కూడా విడుదల చేసింది. == అవార్డులు & విజయాలు == 1998లో, జెన్నిఫర్ లోపెజ్ ఉత్తమ నటిగా [[గోల్డెన్ గ్లోబ్ పురస్కారం|గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు]]<nowiki/>ను గెలుచుకుంది - మోషన్ పిక్చర్ మ్యూజికల్ లేదా కామెడీ, అదే పేరుతో ఉన్న చిత్రంలో గాయని 'సెలీనా' పాత్రలో ఆమె పాత్రకు. ఆమె రెండు సింగిల్స్, 'వెయిటింగ్ ఫర్ టునైట్' , 'లెట్స్ గెట్ లౌడ్', 2000లో బెస్ట్ డ్యాన్స్ రికార్డింగ్ కోసం గ్రామీ అవార్డులకు నామినేట్ అయ్యాయి. 2003లో, ఆమె ఆల్బమ్, ‘జె టు థ ఎల్-ఒ! బిల్‌బోర్డ్ 200లో మొదటి నంబర్-వన్ రీమిక్స్ ఆల్బమ్‌గా రీమిక్స్‌లు [[గిన్నీస్ ప్రపంచ రికార్డులు|గిన్నిస్]] వరల్డ్ రికార్డ్‌లో స్థానం సంపాదించాయి. 2012లో మరోసారి, ఆమె ఆల్బమ్ 'ఆన్ ది ఫ్లోర్' కోసం గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్‌లో 'అత్యధిక వీక్షించిన మహిళా మ్యూజిక్ వీడియో ఆఫ్ ఆల్ టైమ్'గా పేరు పొందింది. == కుటుంబం & వ్యక్తిగత జీవితం == జెన్నిఫర్ లోపెజ్ ఫిబ్రవరి 1997లో క్యూబా నటుడు ఓజానినోవాను వివాహం చేసుకున్నారు, ఇది ఒక సంవత్సరం కంటే తక్కువ కాలం కొనసాగింది, ఈ జంట జనవరి 1998లో విడాకులు తీసుకున్నారు. సెప్టెంబర్ 29, 2001న, ఆమె నటుడు, కొరియోగ్రాఫర్ క్రిస్ జుడ్‌ను వివాహం చేసుకుంది, అయితే జూన్ 2002లో విడాకుల కోసం దాఖలు చేసింది. 2002లో, ఆమె నటుడు బెన్ అఫ్లెక్‌తో డేటింగ్ ప్రారంభించింది, అదే సంవత్సరం నవంబర్‌లో వారు నిశ్చితార్థం చేసుకున్నారు. అయితే వారు జనవరి 2004లో విడిపోయారు. జెన్నిఫర్ లోపెజ్ జూన్ 5, 2004న నటుడు, రికార్డ్ ప్రొడ్యూసర్, [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] మార్క్ ఆంథోనీని వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ జంటకు ఫిబ్రవరి 22, 2008న వారి మొదటి పిల్లలు, కవలలు జన్మించారు. 2012లో, వారు విడాకుల కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్నారు, 2014లో విడాకులు తీసుకున్నారు. అక్టోబర్ 2011 నుండి 2014 వరకు, లోపెజ్ తన మాజీ బ్యాక్-అప్ డాన్సర్ అయిన కాస్పర్ స్మార్ట్‌తో డేటింగ్ చేసింది. ఆమె రాపర్ డిడ్డీతో కూడా డేటింగ్ చేసింది. ఆమె 2017లో అలెక్స్ రోడ్రిగ్జ్‌తో డేటింగ్ ప్రారంభించింది, మార్చి 2019లో వారు తమ నిశ్చితార్థాన్ని ప్రకటించారు. 2021లో, ఈ జంట తమ నిశ్చితార్థాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు. 2021లో, జెన్నిఫర్ లోపెజ్ మళ్లీ బెన్ అఫ్లెక్‌తో డేటింగ్ ప్రారంభించింది. ఏప్రిల్ 2022లో, ఈ జంట నిశ్చితార్థం చేసుకున్నారు. జూలై 16, 2022న, ఈ జంట [[లాస్ వెగాస్|లాస్ వెగాస్‌]]<nowiki/>లో వివాహం చేసుకున్నారు. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:1969]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:న్యూయార్క్ నగరానికి చెందిన టెలివిజన్ నిర్మాతలు]] [[వర్గం:న్యూయార్క్ నగరానికి చెందిన గాయకులు]] [[వర్గం:చలనచిత్ర నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] {{Wikiquote}} hl8ngcd0plk42c30l6wand94m4ct1bd ఇన్నోసెంట్ 0 372908 4963349 4899388 2026-09-20T15:37:18Z Muralikrishna m 106628 4963349 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Innocent (Actor) 2011.png|thumb|ఇన్నోసెంట్ వరీద్ తెక్కెతాల]] '''ఇన్నోసెంట్ వరీద్ తెక్కెతాల''' ( 1948 మార్చి 4 - 2023 మార్చి 26<ref name="గుండెపోటుతో దిగ్గజ నటుడి కన్నుమూత">{{cite news |last1=Sakshi |title=గుండెపోటుతో దిగ్గజ నటుడి కన్నుమూత |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/kerala-legendary-actor-ex-mp-innocent-passes-away-1562733 |accessdate=27 March 2023 |work= |date=27 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230327074106/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/kerala-legendary-actor-ex-mp-innocent-passes-away-1562733 |archivedate=27 March 2023 |language=te}}</ref>) భారతదేశానికి చెందిన [[సినిమా నటుడు]], [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన మలయాళంతో పాటు హిందీ, తమిళ్, కన్నడలో దాదాపు 750 పైగా సినిమాల్లో నటించి, లోక్‌సభకు 2014లో జరిగిన ఎన్నికల్లో [[చలకుడి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చలకుడి నియోజకవర్గం]] నుండి ఎంపీగా ఎన్నికయ్యాడు. ఇన్నోసెంట్ నటించిన ‘అక్కరే నిన్నోరు మారన్‌’, ‘నాడోడిక్కట్టు’, ‘తూవల్‌స్పర్శమ్‌’, ‘గాంధీనగర్‌ సెకండ్ స్ట్రీట్‌’, ‘సందేశం’, ‘డాక్టర్‌ పశుపతి’, ‘కేళి’ ‘రామోజీ రావు స్పీకింగ్‌’ లాంటి సినిమాలు ఆయనకు మంచి గుర్తింపు తీసుకురాగా, చివరిగా ‘పాచువుమ్‌ అత్భుథవిలక్కుమ్‌’ సినిమాలో నటించాడు. ఇన్నోసెంట్ 2003 నుండి 2018 వరకు మలయాళ కళాకారుల సంఘం.. [[అసోసియేషన్ ఆఫ్ మలయాళం మూవీ ఆర్టిస్ట్స్]] (అమ్మ) అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. ==నటించిన సినిమాలు== ===1970=== {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా పేరు !పాత్ర !దర్శకుడు !రచయిత ! class="unsortable" |గమనికలు |- |1972 |''నృత్యశాల'' |న్యూస్ రిపోర్టర్ |ఎబి రాజ్ |తిక్కోడియన్, SLపురం సదానందన్ |<ref name="debut2">{{Cite web|title=Versatile Innocent completes 50 years in Malayalam cinema|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/09/04/actor-innocent-malayalam-cinema-fifty-years-celebration.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305193659/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/09/04/actor-innocent-malayalam-cinema-fifty-years-celebration.html|archive-date=5 March 2023|access-date=2023-03-05|website=OnManorama}}</ref> |- | rowspan="3" |1973 |''ఫుట్‌బాల్ ఛాంపియన్'' |ఫుట్బాల్ ఆటగాడు |ఎబి రాజ్ |V. దేవన్, SLపురం సదానందన్ |<ref>[http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/215570] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809195737/http://www.mangalam.com/cinema/latest-news/215570|date=9 August 2014}}</ref> |- |''ఊర్వశి భారతి'' | |తిక్కురిస్సి సుకుమారన్ నాయర్ |తిక్కురిస్సి సుకుమారన్ నాయర్ | |- |''జీసస్'' |హేరోదు రాజు ఆస్థానంలో సభికుడు |PA థామస్ |PA థామస్ | |- |1974 |''నెల్లు'' | |[[రాము కారియత్|రాము కరియాత్]] |[[రాము కారియత్|రాము కరియాట్]], KG జార్జ్, SLపురం సదానందన్ | |- |1978 |''రాండు పెంకుట్టికల్'' | |మోహన్ |సురాసు | |- |} ===1980=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |సినిమా |పాత్ర |దర్శకుడు |రచయిత |- |1980 |కొచ్చు కొచ్చు తెట్టుకల్ | |మోహన్ (దర్శకుడు) |పద్మరాజన్ |- |1981 |విడ పరయుం మున్పే |వర్గీస్ |మోహన్ (దర్శకుడు) |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్), మోహన్ (దర్శకుడు) |- | rowspan="3" |1982 |ఇడవేళ |మాధవన్‌కుట్టి |మోహన్ (దర్శకుడు) |పద్మరాజన్ |- |ఓర్మక్కాయి |రప్పాయి |భరతన్ |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) |- |ఇలాక్కంగల్ |దేవస్సికుట్టి | | |- | rowspan="4" |1983 |లేఖయుడే మరణం ఓరు ఫ్లాష్ బ్యాక్ | |KG జార్జ్ |SL పురం సదానందన్ |- |ప్రేమ్ నజీరిన్ కన్మణిల్లా |సినిమా నిర్మాత |లెనిన్ రాజేంద్రన్ |లెనిన్ రాజేంద్రన్, [[వైకోమ్ చంద్రశేఖరన్ నాయర్]] |- |మౌన రాగం |ఫ్రెడ్డీ/వల్యప్పన్ | | |- |ప్రతిజ్ఞ | |పిఎన్ సుందరం |కాలూర్ డెన్నిస్ |- | rowspan="3" |1984 |పంచవడి పాలెం |బరాబాస్ |KG జార్జ్ |KG జార్జ్ |- |పావం పూర్ణిమ |ఉన్నితాన్ |బాలు కిరియాత్ |బాలు కిరియాత్ |- |కూట్టినిలంకిలి |కార్యాలయ సిబ్బంది |సజన్ (దర్శకుడు) |కాలూర్ డెన్నిస్ |- | rowspan="17" |1985 |దైవతేయోర్తు | | | |- |దృశ్య సంఖ్య 7 |భాస్కర మీనన్ | | |- |అర్చన ఆరాధన |కురుపు |సజన్ (దర్శకుడు) |కెటి మహమ్మద్ |- |పున్నారం చొల్లి చొల్లి |పీతాంబరన్ |ప్రియదర్శన్ |శ్రీనివాస్ (స్క్రీన్ ప్లే), ప్రియదర్శన్ (కథ) |- |ఇరకల్ |అనియన్ పిళ్లై |KG జార్జ్ |KG జార్జ్ |- |అంబడ ంజనే! |కుమరన్ |ఆంటోనీ ఈస్ట్‌మన్ |ఆంటోని ఈస్ట్‌మన్ (స్క్రీన్ ప్లే), నేదురుమూడి వేణు |- |ఆవిడతే పోల్ ఇవిడెయుం | |కెఎస్ సేతుమాధవన్ |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) |- |పులి వరుణ్ణే పులి |సామీ |హరికుమార్ (దర్శకుడు) |హరికుమార్ (దర్శకుడు) |- |అరమ్ + అరమ్ = కిన్నారం |డ్రైవర్ |ప్రియదర్శన్ |శ్రీనివాసన్ |- |వసంత సేన |తిరుమేణి |కె. విజయన్ |కె. బసంత్, సుధాకర్ మంగళోదయం (కథ) |- |మీనామాసతిలే సూర్యన్ |అధికారి |లెనిన్ రాజేంద్రన్ |లెనిన్ రాజేంద్రన్ |- |అక్కరే నిన్నోరు మారన్ |శంకరన్ | |శ్రీనివాసన్ |- |ఓరు నొక్కు కానన్ |ఇన్నోచెన్ |సజన్ (దర్శకుడు) |SN స్వామి, కాలూర్ డెన్నిస్ (డైలాగ్స్) |- |అయనం |చక్కుణ్ణి | | |- |ఈ లోకం ఈవిడే కురే మనుష్యర్ |ఊసేప్పు |పీజీ విశ్వంభరన్ |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) (డైలాగ్స్), ఆంటోనీ ఈస్ట్‌మన్ |- |కఠోడు కఠోరం |కప్యార్ |భరతన్ |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) |- |కందు కందరింజు |థామస్ |సజన్ (దర్శకుడు) |ప్రభాకరన్ పుత్తూరు, ఎస్ఎన్ స్వామి |- | rowspan="34" |1986 |యువజనోత్సవం |కుంజున్ని నాయర్ |శ్రీకుమారన్ తంపి |శ్రీకుమారన్ తంపి |- |చిలంబు |ఎనాషు |భరతన్ |NT బాలచంద్రన్, భరతన్ |- |గాంధీనగర్ 2వ వీధి |పోలీసు |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |శ్రీనివాసన్ |- |ఓరు యుగసంధ్య |శ్రీధరన్ నాయర్ |మధు (నటుడు) |జి. వివేకానందన్, పప్పనంకోడు లక్ష్మణన్ |- |వివాహితరే ఇతిహీలే |కురియాచన్ |బాలచంద్ర మీనన్ |బాలచంద్ర మీనన్ |- |ఇలంజిప్పుక్కల్ |కడువప్పర పప్పు |సంధ్యా మోహన్ | |- |మిజినీర్పూవుకల్ |ఫాల్గుణన్ పిళ్లై |కమల్ (దర్శకుడు) |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) |- |మీనమాసతిలే సూర్యన్ |అధికారి |లెనిన్ రాజేంద్రన్ |లెనిన్ రాజేంద్రన్ |- |దూరే దూరే ఓరు కూడు కూట్టం |ఎమ్మెల్యే |సిబి మలయిల్ |శ్రీనివాసన్ |- |నాలే ంజంగాలుడే వివాహం |పండిట్ కేరళరాజా గంగాదర మున్షీ |సజన్ (దర్శకుడు) |ఎండి రత్నమ్మ, కాలూరు డెన్నిస్ |- |ఇథిలే ఇనియుమ్ వారు |దాసప్పన్ |పీజీ విశ్వంభరన్ | |- |ఆవనాజి |విష్ణువు |IV శశి |T. దామోదరన్ |- |ఓరు కదా ఓరు నూనక్కదా | |మోహన్ (దర్శకుడు) |మోహన్ (దర్శకుడు), శ్రీనివాసన్ (డైలాగ్స్) |- |కత్తురుంబినుం కత్తు కుతు | | | |- |ప్రత్యేకం శ్రాధిక్కుక్క |పోతచ్చన్ |పీజీ విశ్వంభరన్ |రెంజి మాథ్యూ, కలూర్ డెన్నిస్ |- |కూడనయుం కట్టు |చార్లీ |IV శశి |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) |- |చిదంబరం |అతనే |జి. అరవిందన్ |జి. అరవిందన్, సి.వి.శ్రీరామన్ (కథ) |- |పప్పన్ ప్రియాపెట్టా పప్పన్ |కానిస్టేబుల్ కుట్టన్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |సిద్ధిక్-లాల్ |- |అమ్మే భగవతి |బ్రాహ్మణుడు |శ్రీకుమారన్ తంపి |శ్రీకుమారన్ తంపి |- |గీతం | |సజన్ (దర్శకుడు) |ఎస్ఎన్ స్వామి (స్క్రీన్ ప్లే), ఆశా మాథ్యూ (రచయిత) |- |సునీల్ వయసు 20 |ఆంథోనీ | | |- |సన్మనస్సుల్లవర్క్కు సమాధానము |కుంజి కన్నన్ నాయర్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |శ్రీనివాసన్, [[సత్యన్ అంతికాడ్]] (కథ) |- |ఐస్ క్రీం |పోలీస్ ఇన్‌స్పెక్టర్ |ఆంటోనీ ఈస్ట్‌మన్ |ఆంటోనీ ఈస్ట్‌మన్, జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) (డైలాగ్స్) |- |రేవతిక్కోరు పావక్కుట్టి |భాసి పిళ్లై |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్), రవి వల్లతోల్ (కథ) |- |ఆత్మ చితిర చోతీ |మథన్ |AT అబూ |AT అబు, PM తాజ్ |- |ఎంత ఎంతమాత్రం |వక్కచన్ |జె. శశికుమార్ |కాలూర్ డెన్నిస్ |- |ఓరిదాతు |డాక్టర్ రాజశేఖరన్ |జి. అరవిందన్ |జి. అరవిందన్ |- |ఏంటే సోనియా | | | |- |ధీమ్ తరికిదా థోమ్ |కురియన్ |ప్రియదర్శన్ |విఆర్ గోపాలకృష్ణన్, ప్రియదర్శన్ (కథ) |- |అయల్వాసి ఓరు దరిద్రవాసి |కుట్టన్ పిళ్లై |ప్రియదర్శన్ |ప్రియదర్శన్ |- |రారీరం |లోనప్పన్ |సిబి మలయిల్ |అప్పుకుట్టన్, KN మీనన్, పెరుంపదవం శ్రీధరన్ (స్క్రీన్ ప్లే, డైలాగ్స్) |- |న్యాయవిధి |చాన్నార్ |జోషి |చలీల్ జాకబ్, డెన్నిస్ జోసెఫ్ (స్క్రీన్ ప్లే, డైలాగ్స్) |- |ఈ కైకలీల్ |ఇట్టూప్ |కె. మధు | |- |పొన్నుమ్ కుడతినుమ్ పొట్టు |చందు పనిక్కర్ |టీఎస్ సురేష్ బాబు |జగదీష్ కుమార్, శ్రీనివాసన్ (స్క్రీన్ ప్లే, డైలాగ్స్) |- | rowspan="12" |1987 |నీల కురింజి పూతపోల్ |కుట్టన్ నాయర్ |భరతన్ |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) |- |స్వాతి తిరునాళ్ |కృష్ణారావు |లెనిన్ రాజేంద్రన్ |లెనిన్ రాజేంద్రన్ |- |ఇత సమయమయీ |LIC పాథ్రోస్ |పీజీ విశ్వంభరన్ |గాయత్రి అశోక్ |- |యాగాగ్ని |మాధవన్ | | |- |ఉన్నికాలే ఒరు కథ పరాయమ్ |ఊసేప్పచాన్ |కమల్ (దర్శకుడు) |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్), కమల్ (దర్శకుడు) (కథ) |- |ఇవిడె ఎల్లవర్క్కుం సుఖం |చెరియాచెన్ | | |- |సర్వకళాశాల |ఇన్నాచ్చన్ |వేణు నాగవల్లి |వేణు నాగవల్లి, చెరియన్ కల్పకవాడి (కథ) |- |ఓరు మిన్నమినుంగింటె నూరుంగు వెట్టమ్ |పరమేశ్వరన్ నాయర్ |భరతన్ |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) |- |నాడోడిక్కట్టు |బాలగోపాలన్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |శ్రీనివాస్, సిద్ధిక్-లాల్ (కథ) |- |జలకం |గోపి కురుప్ |హరికుమార్ (దర్శకుడు) |బాలచంద్రన్ చుల్లిక్కాడ్ |- |శ్రీధరంటే ఒన్నం తిరుమురివు |సదాశివన్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] | |- |తనియావర్థనం |ప్రధానోపాధ్యాయుడు |సిబి మలయిల్ |ఎకె లోహితదాస్ |- | rowspan="14" |1988 |అయితం |జోసెఫ్ |వేణు నాగవల్లి |వేణు నాగవల్లి |- |ఓరు ముత్తాస్సి కథ |థంపురాన్ |ప్రియదర్శన్ |జగదీష్ కుమార్ |- |చరవాలయం |కుమరన్ |KS గోపాలకృష్ణన్ |KS గోపాలకృష్ణన్, K. బసంత్ (కథ) |- |పురావృతం |కేలు నాయర్ |లెనిన్ రాజేంద్రన్ |లెనిన్ రాజేంద్రన్, సివి బాలకృష్ణన్ |- |ఆర్యన్ |గోవిందన్ నాయర్ |ప్రియదర్శన్ |T. దామోదరన్ |- |సాక్షి |సంకున్ని నాయర్ |విజి తంపి |స్క్రీన్ ప్లే - జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్), కలూర్ డెన్నిస్; కథ - జగతి శ్రీకుమార్, విజి తంపి |- |వెల్లనకలుడే నాడు |అశోక్ |ప్రియదర్శన్ |శ్రీనివాసన్ |- |సైమన్ పీటర్ నీకు వెండి |వాణియంబాడి చంద్రన్ | | |- |పొన్ ముత్తయిదున్న తారావు |పివి పనిక్కర్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |రఘునాథ్ పాలేరి |- |పట్టన ప్రవేశం |పుత్తన్‌పురక్కల్ బాలన్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |శ్రీనివాసన్ |- |ముకుంతెట్ట సుమిత్ర విలిక్కున్ను |రామేంద్ర |ప్రియదర్శన్ |శ్రీనివాసన్ |- |మూన్నం మూర |కిసాన్ జాకబ్ |కె. మధు |SN స్వామి |- |ధ్వని |రప్పాయి |AT అబూ |PR నాథన్ |- |Aug-01 |బాబు |సిబి మలయిల్ |SN స్వామి |- | rowspan="26" |1989 |వర్ణం |భాస్కరన్ పిళ్లై |అశోక్ (చిత్ర దర్శకుడు) |అశోక్ (చిత్ర దర్శకుడు) |- |వరవేల్పు |చతుట్టి |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |శ్రీనివాసన్ |- |అంతర్జనం |వటపల్లి వర్కీ | | |- |వడక్కునొక్కియంత్రం |తాళకులం సర్ |శ్రీనివాసన్ |శ్రీనివాసన్ |- |రాంజీరావు మాట్లాడుతూ |మన్నార్ మథాయ్ |సిద్ధిక్-లాల్ |సిద్ధిక్-లాల్ |- |ప్రాంతీయ వర్తకల్ |కుంజంబు నాయర్ |కమల్ (దర్శకుడు) |రంజిత్ (దర్శకుడు) |- |పెరువన్నపురతే విశేషాలు |అదియోడి |కమల్ (దర్శకుడు) |రంజిత్ (దర్శకుడు) |- |వార్తలు |భార్గవన్ పిళ్లై |షాజీ కైలాస్ |జగదీష్ కుమార్ |- |మజవిల్ కావడి |శంకరన్‌కుట్టి మీనన్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |రఘునాథ్ పాలేరి |- |అవనికున్నిలే కిన్నరిపూక్కళ్ |కేశవ పిల్ల | | |- |ఉత్తరం |నను | |MT వాసుదేవన్ నాయర్ |- |అన్నకుట్టి కోడంబాక్కం విలిక్కున్ను |కరియాచన్ | | |- |పూరం |శంకరన్ | | |- |ప్రయాపూర్తి ఆయావర్క్కు మాత్రం | | | |- |ప్రభాతం చువన్న తేరువిల్ | | | |- |అత్తినక్కరే | | | |- |అమ్మవాను పట్టీయ అమలి |రావుణ్ణి | | |- |రుగ్మిణి | | | |- |మిస్ పమేలా | | | |- |నాగ పంచమి | | | |- |అశోకంటె అశ్వతికిట్టిక్కు | | | |- |కాలాల్ పద |గోవిందన్ నాయర్ |విజి తంపి |రంజిత్ (దర్శకుడు) |- |జాతకం |కుంజురామన్ |[[సురేష్ ఉన్నితన్]] |ఎకె లోహితదాస్ |- |ఇన్నాలే |శంకర పిళ్లై |పద్మరాజన్ |పద్మరాజన్ |- |చక్కికోత చంకరన్ |భాగవతార్ | |వీఆర్ గోపాలకృష్ణన్ |- |స్వాగతం |లాబ్రడార్ భాయ్ | | |} ===1990=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |సినిమా |పాత్ర |దర్శకుడు |రచయిత |గమనికలు |- | rowspan="30" |1990 |తూవలస్పర్శం |శిశుబాలన్ |కమల్ |కాలూర్ డెన్నిస్ | |- |తలయనమంత్రం |డేనియల్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |శ్రీనివాసన్ | |- |సూపర్ స్టార్ |దేవసయ్య | | | |- |రోజా ఐ లవ్ యూ | | | | |- |పాదత వీణయుం పాడుం | | | | |- |విచారణ | | | | |- |[[రాధా మాధవం]] | | | | |- |పొన్నరంజనం | | | | |- |శుభయాత్ర |రామెట్టన్ |కమల్ |PR నాథన్ | |- |సస్నేహం |ఈనాసు |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |ఎకె లోహితదాస్ | |- |సంధ్రం |పాలో |తాహ |తాహ - అశోకన్ | |- |రాజావఙ్చ |ఇట్టూప్ |జె. శశికుమార్ |SL పురం సదానందన్ | |- |గజకేసరియోగం |అయ్యప్పన్ నాయర్ |పీజీ విశ్వంభరన్ |కాలూర్ డెన్నిస్ | |- |ఒట్టయాల్ పట్టాళం |డీఐజీ చంద్రశేఖర మీనన్ |TK రాజీవ్ కుమార్ |టీకే రాజీవ్ కుమార్, కలవూరు రవికుమార్ | |- |నగరంగళిల్ చెన్ను రాపర్కం |అనంతన్ |విజి తంపి |రంజిత్ (దర్శకుడు) | |- |ముఖం |ఆంథోనీ |మోహన్ (దర్శకుడు) |జోసెఫ్ మడపల్లి (డైలాగ్స్), మణి స్వామి (స్క్రీన్ ప్లే), మోహన్, అనంతు (కథ) | |- |మలయోగం |రామ కురుప్ |సిబి మలయిల్ |ఎకె లోహితదాస్ | |- |పావక్కూత్ |చక్కొచెన్ |శ్రీకుమార్ కృష్ణన్ నాయర్ |రంజిత్ (దర్శకుడు) | |- |కౌతుక వర్తకాలు |సూర్యనారాయణ అయ్యర్ |తులసీదాసు |వీఆర్ గోపాలకృష్ణన్ | |- |డాక్టర్ పశుపతి |డా. పశుపతి/భైరవన్ |షాజీ కైలాస్ |రెంజీ పనికర్ | |- |చేరా లోకవుం వలియ మనుష్యరుం | | |టీఏ రజాక్, ఏఆర్ మురుకేష్ | |- |నెం.20 మద్రాస్ మెయిల్ |నారాయణన్ నాడార్[TTE] |జోషి |డెన్నిస్ జోసెఫ్, హరికుమార్ (దర్శకుడు) (కథ) | |- |కొట్టాయం కుంజచన్ |మైఖేల్ |టీఎస్ సురేష్ బాబు |డెన్నిస్ జోసెఫ్ | |- |కలికాలం |వేలయిల్ చాందీ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |SN స్వామి | |- |అనంత వృత్తాంతం |పద్మనాభన్ |అనిల్ (దర్శకుడు) | | |- |ఛాంపియన్ థామస్ |డా. ఉన్నితాన్ | | | |- |పావం పావం రాజకుమారన్ | | | | |- |బ్రహ్మరాక్షసులు |పొట్టి | | | |- |కట్టు కుతీరా |బాలకృష్ణ మీనన్ | | | |- |పూరప్పద్ |లోనప్పన్ | | | |- | rowspan="31" |1991 |కిజక్కునరుమ్ పక్షి |గిరిజావల్లభ పణిక్కర్ |వేణు నాగవల్లి |వేణు నాగవల్లి | |- |ఉల్లడక్కం |కుంజచన్ |కమల్ |[[పి. బాలచంద్రన్]], చెరియన్ కల్పకవాడి (కథ) | |- |సందేశం |యస్వంత్ సహాయ్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |శ్రీనివాసన్ | |- |పుక్కలం వారవాయి |పోతువల్ |కమల్ |రంజిత్ (దర్శకుడు), పిఆర్ నాథన్ (కథ) | |- |ఓరు తరం రాండు తరం మూను తరం |ఆదిత్య పిల్ల | | | |- |పోస్ట్ బాక్స్ నం. 27 |MD సోమశేఖరన్ | | | |- |మిమిక్స్ పరేడ్ |Fr. తారక్కండం |తులసీదాసు |కాలూర్ డెన్నిస్, కళాభవన్ అన్సార్ | |- |అవనికున్నిలే కిన్నరిపూక్కళ్ |కేశవ పిళ్లై | | | |- |మేదినం |ఊసేఫ్ | | | |- |సుందరి కాక్క | | | | |- |డేగ |అప్పుకుట్టన్/మురుగదాస్ | | | |- |కుట్టపత్రం | | | | |- |కిలుక్కంపెట్టి |స్కారియా |షాజీ కైలాస్ |రాజన్ కిరియాత్, విను కిరియాత్, షాజీ కైలాస్ (కథ) | |- |కిలుక్కం |కిట్టుణ్ణి |[[ప్రియదర్శన్]] |వేణు నాగవల్లి | |- |కేలి |లేజర్ |భరతన్ |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) | |- |కడింజూల్ కల్యాణం |పనిక్కర్ |రాజసేనన్ |రఘునాథ్ పాలేరి | |- |గాడ్ ఫాదర్ |స్వామినాథన్ |సిద్ధిక్-లాల్ |సిద్ధిక్-లాల్ | |- |గానమేల |శ్రీధర పణిక్కర్ | |జగదీష్ కుమార్ | |- |అపూర్వం చిలార్ |ఇదానీలం పాత్రోస్ | |SN స్వామి | |- |అమీనా టైలర్స్ |లోనప్పన్ మాషు |సజన్ (దర్శకుడు) |మణి షోర్నూర్ | |- |ఆకాశ కొట్టాయిలే సుల్తాన్ |డాక్టర్ చెంత్రప్పిని |జయరాజ్ |[[రెంజీ పనికర్]] | |- |కనల్క్కట్టు | |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |ఎకె లోహితదాస్ | |- |అగ్ని నిలవు |శకుని | | | |- |అనస్వరం |ఇమ్మాన్యుయేల్ జోసెఫ్ |జోమోన్ (దర్శకుడు) |TA రజాక్ | |- |ఇర్రిక్కు MD ఆకతుడు | | | | |- |భూమిక |శివన్ పిళ్లై | | | |- |కలరి |కోషి | | | |- |ఆడయాళం |పోలీసు అధికారి | | | |- |నగరతిల్ సంసార విషయం | | | | |- |ఎన్నుమ్ నన్మకల్ | | | | |- |ఎజున్నాల్లతు | | | | |- | rowspan="22" |1992 |అపరత |SI లోనప్పన్ |IV శశి |శ్రీకుమారన్ తంపి | |- |పొన్నూరుక్కుమ్ పక్షి |భాస్కరన్ | | | |- |ఉత్సవ మేళం |కమలాసన కురుప్పు |సురేష్ ఉన్నితన్ |KS భాసురచంద్రన్ | |- |స్నేహసాగరం |రామయ్య |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |J. పల్లస్సేరి | |- |ఎంత పొన్ను తంపురాన్ |వర్కీ |AT అబూ | | |- |కాసర్గోడ్ ఖాదర్ భాయ్ |Fr. తారకండం |తులసీదాసు |కాలూర్ డెన్నిస్, కళాభవన్ అన్సార్ (కథ) | |- |నక్షత్రకూడారం |Fr. భవానీయస్ | | | |- |వసుధ | | | | |- |ప్రమాణికల్ | | | | |- |మై డియర్ ముత్తచ్చన్ |కెపి ఆదియోడి |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |శ్రీనివాసన్ | |- |మాలూట్టి |శంకరన్ |భరతన్ |జాన్ పాల్ (స్క్రీన్ రైటర్) | |- |మక్కల్ మహాత్మయం |కురుప్పు మాష్ | |సిద్ధిక్-లాల్, రాబిన్ తిరుమల సత్యనాథ్ (స్క్రీన్ ప్లే) | |- |ఎన్నోడిష్టం కూడామో |కుటుంబ వైద్యుడు |కమల్ |రఘునాథ్ పాలేరి | |- |ఆయుష్కలం |గోపాల మీనన్ |కమల్ |రాజన్ కిరియాత్, విను కిరియాత్ | |- |కిజక్కన్ పాత్రోస్ |పోతేన్ ఉపదేశి |టీఎస్ సురేష్ బాబు |డెన్నిస్ జోసెఫ్ (స్క్రీన్ ప్లే), ముత్తత్తు వర్కీ (కథ) | |- |అద్వైతం |శేషాద్రి అయ్యర్ |[[ప్రియదర్శన్]] |T. దామోదరన్ | |- |వియత్నాం కాలనీ |KK జోసెఫ్ |సిద్ధిక్-లాల్ |సిద్ధిక్-లాల్ | |- |కల్లనుం పోలిసుం | | | | |- |శ్రీ శ్రీమతి | | | | |- |కింగిణి | | | | |- |కాఙ్చక్కప్పురం | | | | |- |కల్లన్ కప్పలిల్ తన్నె | | | | |- | rowspan="12" |1993 |అద్దేహం ఎన్నా ఇద్దేహం | |విజి తంపి |J. పల్లస్సేరి | |- |వెంకళం |కందప్పన్ |భరతన్ |ఎకె లోహితదాస్ | |- |సాక్షాల్ శ్రీమన్ చతుణ్ణి |చతుణ్ణి |అనిల్-బాబు |కాలూర్ డెన్నిస్ | |- |మిధునం |కురుప్ |[[ప్రియదర్శన్]] |శ్రీనివాసన్ | |- |మణిచిత్రతాఝు |ఉన్నితాన్ |ఫాజిల్ |మధు ముత్తం | |- |కాబూలీవాలా |కన్నాస్ |సిద్ధిక్-లాల్ |సిద్ధిక్-లాల్ | |- |ఇంజక్కడన్ మథాయ్ & సన్స్ |ఇంచక్కడన్ మత్తై |అనిల్-బాబు |కాలూర్ డెన్నిస్ | |- |దేవాసురం |వారియర్ |IV శశి |రంజిత్ | |- |ఆగ్నేయం |పప్పచన్ |పీజీ విశ్వంభరన్ |జాన్ జకారియా, కలూర్ డెన్నిస్ | |- |బంధుక్కల్ సత్రుక్కల్ |ఆనంద కురుప్పు |శ్రీకుమారన్ తంపి |శ్రీకుమారన్ తంపి | |- |ఓరు కడంకత పోల్ | | | | |- |ఆలవట్టం | | | | |- | rowspan="10" |1994 |పింగమి |అయ్యంగార్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |రఘునాథ్ పాలేరి | |- |పవిత్రం |ఎరుస్సేరి |TK రాజీవ్ కుమార్ |పి.బాలచంద్రన్, టికె రాజీవ్ కుమార్ (కథ) | |- |చాణక్య సూత్రాలు |కుట్టన్ పిల్ల | | | |- |పావం IA ఇవచన్ | | | | |- |రాజధాని |ఎస్ ఐ దామోదరన్ కెడి |జోషి మాథ్యూ |మణి షోర్నూర్ | |- |పక్షే |ఇనాషు |మోహన్ (దర్శకుడు) |చెరియన్ కల్పకవాడి | |- |సంతానగోపాలం | |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |రఘునాథ్ పాలేరి | |- |భీష్మాచార్య |రాఘవన్ | | | |- |సుఖం సుఖకరం | | | | |- |జన్ కోడీశ్వరన్ |అప్పుణ్ణి | | | |- | rowspan="9" |1995 |పుత్తుకొట్టిలే పుత్తు మనవాళన్ |పిళ్ళై | | | |- |తిరుమనస్సు |కుంజన్ పిళ్లై రామన్ నాయర్ | | | |- |పాయ్ బ్రదర్స్ |గణపతి పై | | | |- |మన్నార్ మథాయ్ మాట్లాడుతూ |మన్నార్ మథాయ్ |మణి సి. కప్పన్ |సిద్ధిక్-లాల్ | |- |మంగళం వీట్టిల్ మానసేశ్వరి గుప్తా |నారాయణన్‌కుట్టి | |మణి సి.కప్పన్, రఘునాథ్ పాలేరి | |- |కుశృతికాటు |ఇందిర తండ్రి | |J. పల్లస్సేరి | |- |సాక్ష్యం |చిట్టప్పన్ | | | |- |కీర్తన |వరీద్ తెక్కెతాల | | | |- |నెం: 1 స్నేహతీరం బెంగళూరు నార్త్ |కురియకోస్ | | | |- | rowspan="13" |1996 |తూవల్ కొట్టారం |రాధాకృష్ణన్ |[[సత్యన్ అంతికాడ్]] |ఎకె లోహితదాస్ | |- |సూర్య పుత్రికల్ | | | | |- |లయణం |డాక్టర్ శ్రీకుమారన్ ఉన్నితన్ | | | |- |కుటుంబకోడతి |ND రామన్ నాయర్ |విజి తంపి |శశిధరన్ ఆరట్టువాజి | |- |కిరీడమిల్లత రాజక్కన్మార్ |భరతన్ | | | |- |ఎతు కాలేజీలా నన్ను క్షమించు | | | | |- |కల్లివీడు |చిట్టెడు మాధవన్ నాయర్ | | | |- |నందగోపాలంటే కృతికల్ | | | | |- |నౌకాశ్రయం |తండ్రి సెబాస్టియన్ | | | |- |హిట్లర్ |మాధవన్ కుట్టి తండ్రి |సిద్ధిక్ |సిద్ధిక్ | |- |సోలోమన్ రాజు | | | | |- |కిన్నం కట్ట కల్లన్ | | | | |- |అజకియ రావణన్ | | | | |- | rowspan="9" |1997 |సూపర్మ్యాన్ |కొచ్చున్ని |రఫీ-మెకార్టిన్ |రఫీ-మెకార్టిన్ | |- |అనియతి ప్రవు |చెల్లప్పన్ |ఫాజిల్ (దర్శకుడు) |ఫాజిల్ (దర్శకుడు) | |- |మన్నాడియార్ పెన్నిను చెంకోట చెక్కన్ | | | | |- |ఇష్టదానం |న్యాయవాది ధర్మపాలన్ తంబి | | | |- |రాజతంత్రం |మాధవన్ నాయర్ | | | |- |అర్జునన్ పిల్లయుమ్ అంచు మక్కలుమ్ |అర్జునన్ పిల్ల | | | |- |కళ్యాణ ఉన్నికల్ |ఆంత్రయోస్ | | | |- |చంద్రలేఖ |ఇరవి |[[ప్రియదర్శన్]] |[[ప్రియదర్శన్]] | |- |ఆరం తంబురాన్ |ఎస్‌ఐ భరతన్ |షాజీ కైలాస్ |రంజిత్ |అతిథి స్వరూపం |- | rowspan="12" |1998 |విస్మయం |నారాయణన్ |రఘునాథ్ పాలేరి |రఘునాథ్ పాలేరి | |- |హరికృష్ణలు |సుందరన్ |ఫాజిల్ |ఫాజిల్ | |- |చిన్తావిష్టాయ శ్యామలా |అచ్యుతన్ నాయర్ |శ్రీనివాసన్ |శ్రీనివాసన్ | |- |అయల్ కథ ఎఱుతుకాయను |మామచన్ |కమల్ (దర్శకుడు) |శ్రీనివాస్, సిద్ధిక్ (దర్శకుడు) (కథ) | |- |మీనాకాశీ కల్యాణం | | | | |- |ఆయుష్మాన్ భవ | | | | |- |అమ్మ అమ్మయ్యమ్మ | | | | |- |కుశృతి కురుప్పు | | | | |- |కుటుంబ వార్తాకాలు | | | | |- |శ్రీకృష్ణపురతు నక్షత్రతిలకమ్ | | | | |- |మంత్రికుమారన్ | | | | |- |సూర్యపుత్రన్ | | | | |- | rowspan="6" |1999 |ఉస్తాద్ |కుంజి పాలు |సిబి మలయిల్ |రంజిత్ (దర్శకుడు) | |- |ఉదయపురం సుల్తాన్ |గోవిందన్ నాయర్ |జోస్ థామస్ |ఉదయకృష్ణ–సీబీ కె. థామస్ | |- |ఆకాశ గంగ |రామవర్మ తంపురాన్ |వినయన్ |బెన్నీ పి. నాయరాంబలం | |- |ఏంగెనె ఓరు అవధిక్కలతు |కైమల్ |మోహన్ |శ్రీనివాసన్, నేదురుముడి వేణు (కథ) | |- |స్వాతంత్ర్యం |మైత్రేయన్ |వినయన్ | | |- |చంద్రనుడిక్కున్న దిఖిల్ |ఆంథోనీ |లాల్ జోస్ |బాబు జనార్దనన్ | |} ===2000=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |సినిమా |పాత్ర |దర్శకుడు |రచయిత |గమనికలు |- | rowspan="7" |2000 |వల్లియెట్టన్ |రామన్‌కుట్టి కైమల్ |షాజీ కైలాస్ |రంజిత్ (దర్శకుడు) | |- |మిస్టర్ బట్లర్ |కెప్టెన్ కెజి నాయర్ | | | |- |జీవితం అందమైనది |నంబియార్ |ఫాజిల్ (దర్శకుడు) |ఫాజిల్ (దర్శకుడు) | |- |సహయాత్రికక్కు స్నేహపూర్వం | | | | |- |కొచ్చు కొచ్చు సంతోషాలు |జోస్ |సత్యన్ అంతికాడ్ |సత్యన్ అంతికాడ్, సివి బాలకృష్ణన్ (కథ) | |- |స్నేహపూర్వం అన్నా | | | | |- |స్వయంవర పంథాల్ |శంకరభానుడు | | | |- | rowspan="6" |2001 |నక్షత్రాలు పరాయతిరున్నతు |గోవింద కామత్ | | | |- |కక్కకుయిల్ |పోతువల్ |ప్రియదర్శన్ |ప్రియదర్శన్ | |- |నరేంద్రన్ మకన్ జయకాంతన్ ఒక |జానీ వెల్లికాల |సత్యన్ అంతికాడ్ |శ్రీనివాసన్ | |- |ఉత్తమన్ |చాకో చెరియన్ | | | |- |రావణప్రభు |వారియర్ |రంజిత్ (దర్శకుడు) |రంజిత్ (దర్శకుడు) | |- |ఇష్టం |నారాయణన్ |సిబి మలయిల్ |కలవూరు రవికుమార్ | |- | rowspan="9" |2002 |స్నేహితన్ |దేవస్యా / దేవుణ్యం దేవానంబూద్రిపాద్ | | | |- |సావిత్రియుతే అరంజనం |రావుణ్ణి | | | |- |www.anukudumbam.com | | | | |- |ఫాంటమ్ |పూజారి | | | |- |పట్టణంలో జగతి జగతీష్ |నీలకందన్ | | | |- |యాత్రకారుడే శ్రద్ధకు |పాల్ |సత్యన్ అంతికాడ్ |శ్రీనివాసన్ | |- |నందనం |కేశవన్ నాయర్ |రంజిత్ (దర్శకుడు) |రంజిత్ (దర్శకుడు) | |- |నమ్మాల్ |షణ్ముఖన్ | | | |- |కళ్యాణరామన్ |పొంజిక్కర కేశవన్ | | | |- | rowspan="6" |2003 |క్రానిక్ బ్యాచిలర్ |కురువిల్లా | | | |- |వెళ్లితీరా |ఇట్టియవీర |భద్రన్ (దర్శకుడు) |భద్రన్ (దర్శకుడు) | |- |బాలేటన్ |అచుమామ | | | |- |పట్టాలం |శివశంకరన్ నాయర్ | | | |- |అమ్మకిలికూడు |ఎరడి | | | |- |మనసునక్కరే |చాకో మాప్పిల |సత్యన్ అంతికాడ్ |రంజన్ ప్రమోద్ | |- | rowspan="10" |2004 |తాళమేళం |కుంజుకుట్టన్ తంపురాన్ | | | |- |వామనపురం బస్ రూట్ |చంద్రన్ పిళ్లై | | | |- |కావలెను |ఉన్ని మేనమామ | | | |- |వెట్టం |కెటి మాథ్యూ |ప్రియదర్శన్ |ఉదయకృష్ణ–సిబి కె. థామస్, ప్రియదర్శన్ | |- |చిత్రకూడం |బాలన్ | | | |- |కాఙ్చ |Fr. కురియకోస్ | | | |- |శుభాకాంక్షలు |అరవిందాక్షన్ నాయర్ | | | |- |మాంపజక్కాళం |చంద్రన్న మామ | | | |- |వేషం |పప్పన్ | | | |- |అమెరికా లో తయారు చేయబడింది |ప్రొ. పొన్నచన్ PHD | | | |- | rowspan="7" |2005 |అచ్చువింటే అమ్మ |పాలోస్ |సత్యన్ అంతికాడ్ |రంజన్ ప్రమోద్, రాజేష్ జయరామన్ | |- |తస్కర వీరన్ |ఈప్పచ్చన్ | | | |- |బెన్ జాన్సన్ | | | | |- |ఉదయోన్ |రారిచాన్ |భద్రన్ (దర్శకుడు) |భద్రన్ (దర్శకుడు) | |- |నారన్ |కేలప్పన్ |జోషి |రంజన్ ప్రమోద్ | |- |తన్మాత్ర |సుకుమారన్ నాయర్ | | | |- |బస్ కండక్టర్ |మజీద్ | | | |- | rowspan="9" |2006 |మలమాల్ వీక్లీ |జోసెఫ్ ఆంథోనీ ఫెర్నాండెజ్ | | | |- |కిలుక్కం కిలుకిలుక్కం |కిట్టుణ్ణి | | | |- |సింహం |తొమ్మన్ చాకో | | | |- |రసతంత్రం |మణికందన్ ఆశారి |సత్యన్ అంతికాడ్ |సత్యన్ అంతికాడ్ | |- |తురుప్పు గులాన్ |కొచ్చు థామ | | | |- |ఆనచందం | | | | |- |మహాసముద్రం |వేలంకన్ని | | | |- |అవును యువర్ ఆనర్ |వేణుగోపాల్ | | | |- |బాబా కళ్యాణి |కారు డీలర్ |షాజీ కైలాస్ |SN స్వామి | |- | rowspan="10" |2007 |ఇన్‌స్పెక్టర్ గరుడ్ |రాఘవన్ | | | |- |బిగ్ బి |టామీ పారెక్కాడన్ | | | |- |వినోదయాత్ర |థంకచన్ | | | |- |ఆకాశం |వర్గీస్ అబ్రహం పతిరికోడన్ | | | |- |Jul-04 |నారాయణన్ పొట్టి | | | |- |భరతన్ ఎఫెక్ట్ |థంకచన్ తండ్రి | | | |- |మిషన్ 90 రోజులు |శివరామ్ తండ్రి | | | |- |అలీ భాయ్ |ఖలీద్ అహమ్మద్ సాయివు | | | |- |నస్రాణి |Fr. పుల్లికొట్టిల్ | | | |- |కథా పరాయుంబోల్ |ఈపచ్చన్ ముత్యాలాలి | | | |- | rowspan="10" |2008 |కలకత్తా వార్తలు |కేరళ సమాజం అధ్యక్షుడు | | | |- |ఇన్నాతే చింతా విషయం |ఇమ్మాన్యుయేల్ | | | |- |జూబ్లీ |థామస్ కోరా | | | |- |అపూర్వ | | | | |- |మాడంపి |కరయోగం అధ్యక్షుడు | | | |- |వేరుతే ఓరు భార్య |రాజశేఖరన్ | | | |- |బుల్లెట్ | | | | |- |కేరళ పోలీసులు |ఫిలిప్ తారకన్ | | | |- |షేక్స్పియర్ MA మలయాళం | | | | |- |ఇరవై:20 |కుట్టికృష్ణన్ | | | |- | rowspan="10" |2009 |నకిలీ |పి సురేష్ | | | |- |భాగ్యదేవత |మాథ్యూ పాలక్కల్ |సత్యన్ అంతికాడ్ |సత్యన్ అంతికాడ్, రాజేష్ జయరామన్ (కథ) | |- |ఈ పట్టనతిల్ భూతం |కృష్ణన్ | | | |- |పథం నిలయిలే తీవండి |శంకర నారాయణన్ | | | |- |కాంచీపురతే కల్యాణం |బాలకృష్ణన్ నాయర్ | | | |- |నా పెద్ద తండ్రి |థామస్‌కుట్టి | | | |- |రంగులు |పుష్కరన్ పిళ్లై | | | |- |సమస్త కేరళం PO | | | | |- |స్వ లే |కైమల్ | | | |- |ఇవిదం స్వర్గమను |దివాకర కైమల్, రెవెన్యూ కార్యదర్శి | | | |} ===2010=== {| class="wikitable" |సంవత్సరం |సినిమా |పాత్ర |దర్శకుడు |రచయిత |గమనికలు |- | rowspan="10" |2010 |ప్రాంచియెట్టన్ & ది సెయింట్ |వాసు మీనన్ |రంజిత్ | | |- |కదా తుదారున్ను |లాసర్ |సత్యన్ అంతికాడ్ | | |- |ఆగతన్ |లారెన్స్ |కమల్ | | |- |కన్యాకుమారి ఎక్స్‌ప్రెస్ |మంత్రి | | | |- |మళ్లీ కాసర్‌గోడ్ ఖాదర్ భాయ్ |తండ్రి ఫ్రాన్సిస్ తారకన్ | | | |- |చెరియ కల్లనుం వలియ పోలీసమ్ | | | | |- |పాపి అప్పచా |నిరప్పెల్ మథాయ్ | | | |- |ఓరిడతోరు పోస్ట్‌మాన్ |గంగాధరన్ | | | |- |కాక్టెయిల్ |కళ్యాణ్ కృష్ణన్ | | | |- |మరిక్కుండోరు కుంజాడు |ఇట్టిచాన్ ముతాలాలి | | | |- | rowspan="6" |2011 |స్వప్న సంచారి |అచ్యుతన్ నాయర్ |కమల్ | | |- |ఓరు మారుభూమిక్కడ |మత్తాయి |[[ప్రియదర్శన్]] | | |- |పచ్చువుం కోవలనుం |భద్రన్‌పిళ్లై | | | |- |డాక్టర్ లవ్ |సత్యశీలన్ | | | |- |లివింగ్ టుగెదర్ |కృష్ణప్రసాద్ కర్త | | | |- |స్నేహవీడు |మథాయ్ |సత్యన్ అంతికాడ్ | | |- | rowspan="10" |2012 |డాక్టర్ ఇన్నోసెంట్ ఔను |డాక్టర్ బార్గవాన్ పిళ్లై | | | |- |కొంటె ప్రొఫెసర్ |ములవారిక్కల్ ఫ్రాన్సిస్ | | | |- |చట్టకారి |మోరిస్ | | | |- |కాష్ |దేవసియా | | | |- |ముల్లస్సేరి మాధవన్ కుట్టి నెమోమ్ PO |విక్రమన్ నాయర్ | | | |- |పేరినోరు మకాన్ |హరిశ్చంద్రన్ | | | |- |భూపదతిల్ ఇల్లత ఒరిదం |పోలీసు అధికారి | | | |- |అరికే |కల్పన తండ్రి | | | |- |గోవాలో భర్తలు |నాడార్ (TTE) | | | |- |పుతియా తీరంగల్ |తండ్రి మైఖేల్ |సత్యన్ అంతికాడ్ | | |- | rowspan="4" |2013 |''[[ఒరు ఇండియన్ ప్రణయకథ]]'' |ఉతుప్ వల్లికడన్ |సత్యన్ అంతికాడ్ | | |- |పుణ్యాల అగర్బత్తిలు |జాన్ తక్కోల్కరన్ | | | |- |గీతాంజలి |థంకప్పన్ |[[ప్రియదర్శన్]] | | |- |ఫిలిప్స్, మంకీ పెన్ |దేవుడు | | | |- | rowspan="8" |2014 |మన్నార్ మథాయ్ మాట్లాడుతూ 2 |మన్నార్ మథాయ్ | | | |- |మలయలక్కర రెసిడెన్సీ | | | | |- |పాలిటెక్నిక్ |చంద్రకుమార్ | | | |- |భయ్యా భయ్యా |కొచువీట్టిల్ చాకో | | | |- |నంజలుడే వీట్టిలే అతిధికల్ |శ్రీధరన్ | | | |- |నగర వారిది నడువిల్ న్జన్ |డేవిస్ | | | |- |ఆమయుం ముయలుం |నల్లవన్ |[[ప్రియదర్శన్]] | | |- |థామ్సన్ విల్లా |Fr. థామస్ అంబలక్కడు | | | |- | rowspan="4" |2015 |ఎన్నుమ్ ఎప్పోజుమ్ |కరియాచన్ |సత్యన్ అంతికాడ్ | | |- |ఉరుంబుకల్ ఉరంగరిల్ల |మాధవెట్టన్ | | | |- |కనల్ |నటేసన్ | | | |- |చీరకొడింజ కినవుకల్ |మాప్రాణం కరయోగం అధ్యక్షుడు TPV కురుప్ | | | |- | rowspan="2" |2016 |స్వర్ణ కడువ |లోలప్పన్ | | | |- |[[ఒప్పం]] |జయరామన్ తండ్రి | | | |- | rowspan="8" |2017 |[[అందమైన జీవితం (సినిమా)|జోమోంటే సువిశేషాలు]] |పలోడాన్ |సత్యన్ అంతికాడ్ | | |- |జార్జెట్టన్ పూరం |వ్యాఖ్యాత | | | |- |పుల్లిక్కారన్ స్టారా |ఓమనాక్షన్ పిళ్లై | | | |- |గాంధీనగర్‌ ఉన్నియార్చ | | | | |- |చిప్పీ | | | | |- |కాంభోజి | | | | |- |పుణ్యాలన్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ | | | |వాయిస్ మాత్రమే |- |ఆన అలరలోడలరల |పాత్రోస్ | | | |- | rowspan="4" |2018 |కుట్టనాదన్ మార్పప్ప |ఉమ్మచ్చన్ | | | |- |జాన్ మేరీకుట్టి |పూజారి | | | |- |సువర్ణ పురుషుడు |రప్పాయి | | | |- |ఒడియన్ |గోపీ మేష్ | | | |- | rowspan="8" |2019 |ఇరుపతియొన్నాఁ నూట్టాఁడు |బిషప్ | | | |- |లోనప్పంటే మామోదీసా |స్కూల్ టీచర్ | | |అతిథి స్వరూపం |- |డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ |అతనే | | |అతిథి ప్రదర్శన (వాయిస్ మాత్రమే) |- |గానగంధర్వుడు |అప్పుకుట్ట పనికర్ | | | |- |ఆన్ ఇంటర్నేషనల్ లోకల్ స్టోరీ |పరమేశ్వరన్ పనిక్కర్ | | | |- |జూదరి | | | | |- |జాక్ & డేనియల్ |హోం మంత్రి కోయప్పరంబన్ | | | |- |ముంతిరి మొంచన్ |మీనన్ | | | |} ===2020=== {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !దర్శకుడు !రచయిత ! class="unsortable" |గమనికలు |- |2020 |''ధమాకా'' | | | | |- | rowspan="3" |2021 |''సన్నీ'' |డాక్టర్ ఈరాలి | | |వాయిస్ మాత్రమే |- |''[[మరక్కార్: అరేబియా సముద్ర సింహం|మరక్కర్: అరేబియా సముద్రపు సింహం]]'' |నమత్ కురుప్ |[[ప్రియదర్శన్]] | |<ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title=Marakkar review: Mohanlal film is visually stunning, badly written|url=https://www.thenewsminute.com/article/marakkar-review-mohanlal-film-visually-stunning-badly-written-158294|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129192636/https://www.thenewsminute.com/article/marakkar-review-mohanlal-film-visually-stunning-badly-written-158294|archive-date=29 January 2022|access-date=2023-03-23|website=The News Minute|language=en}}</ref> |- |''సునామీ'' |ఈపచాన్ | | | |- | rowspan="4" |2022 |''మకల్'' |డా. గోవిందన్ |సత్యన్ అంతికాడ్ | | |- |''తిరిమలి'' |దేవస్సీ | | | |- |''[[కడువా]]'' |Fr. వట్టశేరిల్ |షాజీ కైలాస్ | |<ref name="debut2"/> |- |''నాలే'' | | | |షార్ట్ ఫిల్మ్ |- |2023 |పాచువుమ్‌ అత్భుథవిలక్కుమ్‌ | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/fahadh-faasil-starrer-paachuvum-albhuthavilakkum-gets-a-release-date/articleshow/97937906.cms?from=mdr|title=Fahadh Faasil starrer ‘Paachuvum Albhuthavilakkum’ gets a release date!|work=The Times of India|access-date=2023-02-21|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221173013/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/fahadh-faasil-starrer-paachuvum-albhuthavilakkum-gets-a-release-date/articleshow/97937906.cms?from=mdr|archive-date=21 February 2023|issn=0971-8257}}</ref> |- |} ==మరణం== ఇన్నోసెంట్ అనారోగ్యం కారణంగా కొచ్చిలోని వీపీఎస్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ ఆరోగ్యం విషమించడంతో 2023 మార్చి 26న మరణించాడు.<ref name="మలయాళ వెటరన్ యాక్టర్ కన్నుమూత.. ప్రముఖుల సంతాపం {{!}} Malayalam Veteran actor Innocent passed away nvs">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=మలయాళ వెటరన్ యాక్టర్ కన్నుమూత.. ప్రముఖుల సంతాపం {{!}} Malayalam Veteran actor Innocent passed away nvs |url=https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/malayalam-veteran-actor-innocent-passed-away-nvs-43550.html |accessdate=27 March 2023 |work= |date=27 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230327074158/https://www.chitrajyothy.com/2023/south-cinema/malayalam-veteran-actor-innocent-passed-away-nvs-43550.html |archivedate=27 March 2023 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name |0409204}} [[వర్గం:1948 జననాలు]] [[వర్గం:2023 మరణాలు]] 0qypnn73k5wypuvmm7k9hyyq0c811gg మంజీత్ మాన్ 0 373757 4963636 4288685 2026-09-21T11:22:11Z స్వరలాసిక 13980 /* వ్యక్తిగత జీవితం */ 4963636 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మంజీత్ మాన్ |image = {{CSS image crop |Image = Ms Juhi Chawla (Actress), Ms Divya Datta (actress), and Ms Manjit Man (Producer) at the presentation of the film Waris Shah – Ishq Da Waris during the 37th International Film Festival (IFFI-2006) in Panaji, Goa.jpg |bSize = 750 |cWidth = 230 |cHeight = 230 |oTop = 65 |oLeft = 485 |Location=center }} | caption = మంజీత్ మాన్ | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} --> | birth_place = | nationality = | other_names = | known_for = | spouse = [[గురుదాస్ మాన్]] | occupation = నటి, నిర్మాత, దర్శకురాలు }} '''మంజీత్ మాన్''' [[పంజాబీ సినిమా(భారతదేశం)|పంజాబీ]] సినిమా [[నిర్మాత]], [[దర్శకుడు|దర్శకురాలు]], కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్.<ref name="si">{{Cite web|date=12 February 2010|title=Manjeet Maan turns director|url=http://www.screenindia.com/news/manjeet-maan-turns-director/577679/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723144945/http://www.screenindia.com/news/manjeet-maan-turns-director/577679|archive-date=23 July 2010|access-date=2023-04-05|publisher=ScreenIndia.com}}</ref><ref name="toi">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-16/news-interviews/30631667_1_gurdas-mann-personal-journey-gurdas-maan|title=Gurdas Mann's wife appreciated|date=16 January 2012|work=The Times of India|access-date=2023-04-05|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130103200553/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-16/news-interviews/30631667_1_gurdas-mann-personal-journey-gurdas-maan|archive-date=3 January 2013}}</ref> మంజీత్ మాన్ 2006లో వారిస్ షా: ఇష్క్ దా వారిస్ సినిమాకు ఉత్తమ [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్|కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్]] గా జాతీయ పురస్కారాన్ని అందుకుంది. == వ్యక్తిగత జీవితం == ప్రముఖ [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]-నటుడు [[గురుదాస్ మాన్]] తో మంజీత్ వివాహం జరిగింది. వీరికి గురిక్ జి. మాన్ అనే కొడుకు ఉన్నాడు.<ref name="IBNLive 2015">{{cite web|date=27 May 2015|title=My son Gurikk wanted me to take up a cause that can help new generation: Gurdas Maan on launching Anti Drug Campaign|url=http://www.ibnlive.com/news/lifestyle-2/my-son-gurikk-wanted-me-to-take-up-a-cause-that-can-help-new-generation-gurdas-mann-on-launching-anti-drug-campaign-997586.html|website=IBNLive|accessdate=2023-04-05|archive-date=2016-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160104232252/http://www.ibnlive.com/news/lifestyle-2/my-son-gurikk-wanted-me-to-take-up-a-cause-that-can-help-new-generation-gurdas-mann-on-launching-anti-drug-campaign-997586.html|url-status=dead}}</ref> == సినిమారంగం == [[ముంబై|ముంబైలో]] సాయి ప్రొడక్షన్స్ పేరుతో సినిమా నిర్మాణ సంస్థను స్థాపించింది.<ref name="ie">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/lions-of-punjab/947422/0|title=Loins of Punjab|last=Kapoor|first=Jaskiran|date=10 May 2012|work=The Indian Express|access-date=2023-04-05}}</ref><ref name="nc">{{Cite web|title=Sai|url=http://nucreations.com/MaanLive/Sai/sai.html|access-date=2023-04-05|publisher=NuCreations.com}}</ref> మాన్ సరసన ''గభ్రూ పంజాబ్ దా'' సినిమాలో కూడా నటించింది. 2010లో ''సుఖ్‌మణి: హోప్ ఫర్ లైఫ్‌'' సినిమాతో దర్శకురాలిగా అడుగుపెట్టింది.<ref name="si" /><ref name="toi" /><ref name="dna">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_gurdas-maan-s-wife-makes-debut-as-director_1340725|title=Gurdas Maan's wife makes debut as director|date=29 January 2010|work=DNA India|access-date=2023-04-05}}</ref> == సినిమాలు == {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |సంవత్సరం ! scope="col" | సినిమా ! scope="col" | పాత్ర ! scope="col" | సహనటులు ! scope="col" | ఇతర వివరాలు |- | 1986 | ''గభ్రూ పంజాబ్ దా'' | రేష్మా | | |- | 1986 | ''కీ బాను దునియా దా'' | పాలి | | |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == {{commons category}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:పంజాబీ సినిమా నటీమణులు]] m6k622fh6frus3pmpwwieparfjiaqid మార్గరెట్ థాచర్ 0 373818 4963661 4898370 2026-09-21T11:48:04Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963661 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=బారోనెస్ థాచర్|image=Margaret Thatcher stock portrait (cropped).jpg|alt=పోర్ట్రెయిట్ ఫోటోలో థాచర్|caption=స్టూడియో పోర్ట్రెయిట్ (1995–96)|office=యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రధాన మంత్రి|term_start=4 మే 1979|term_end=28 నవంబరు 1990|monarch=ఎలిజబెత్ II|deputy=జెఫ్రీ హోవే (1989–90)|predecessor=జేమ్స్ కల్లాఘన్|successor=జాన్ మేజర్|office1=ప్రతిపక్ష నాయకురాలు (యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్)|term_start1=11 ఫిబ్రవరి 1975|term_end1=4 మే 1979|monarch1=ఎలిజబెత్ II|primeminister1={{Plainlist| * హెరాల్డ్ విల్సన్ * జేమ్స్ కల్లాఘన్ }}|deputy1=విలియం వైట్‌లా, 1వ విస్కౌంట్ వైట్‌లా|predecessor1=ఎడ్వర్డ్ హీత్|successor1=జేమ్స్ కల్లాఘన్|office2=కన్సర్వేటివ్ పార్టీ (UK) నాయకురాలు|term_start2=11 ఫిబ్రవరి 1975|term_end2=28 నవంబరు 1990|deputy2=విలియం వైట్‌లా, 1వ విస్కౌంట్ వైట్‌లా|1blankname2=కన్సర్వేటివ్ పార్టీ చైర్మన్|predecessor2=ఎడ్వర్డ్ హీత్|birth_name=మార్గరెట్ హిల్డా రాబర్ట్స్|birth_date={{Birth date|df=y|1925|10|13}}|birth_place=గ్రంథం, [[ఇంగ్లాండ్]]|death_date={{Death date and age|df=y|2013|4|8|1925|10|13}}|death_place=[[లండన్]], [[ఇంగ్లాండ్]]|resting_place=రాయల్ హాస్పిటల్ చెల్సియా|resting_place_coordinates={{Coord |51.489057| -0.156195|region:GB_type:landmark |display=inline}}|party=కన్సర్వేటివ్ పార్టీ (UK)|spouse=సర్ డెనిస్ థాచర్, 1వ Bt <br/>(13 డిసెంబరు 1951 - 26 జూన్ 2003)|children={{Plainlist| * సర్ మార్క్ థాచర్, 2వ బిటి * ది హాన్ కరోల్ థాచర్ }}|alma_mater={{Plainlist| * సోమర్‌విల్లే కాలేజ్, ఆక్స్‌ఫర్డ్ }}|father=ఆల్ఫ్రెడ్ రాబర్ట్స్|occupation={{Hlist|బారిస్టర్|కెమిస్ట్|రాజకీయవేత్త}}|website={{Official website|margaretthatcher.org|name=Foundation}}}}'''మార్గరెట్ హిల్డా థాచర్''' (1925 అక్టోబరు 13 - 2013 ఏప్రిల్ 8) 1979 నుంచి 1990 వరకు [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌]]<nowiki/>కు ప్రధాన మంత్రిగా వ్యవహరించిన బ్రిటిషు రాజకీయవేత్త. ఆ పదవిని నిర్వహించిన ఏకైక మహిళగానే కాకుండా దీర్ఘకాలం నిర్వహించిన వ్యక్తిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. వ్యక్తిగతంగా రాజకీయ కఠినత్వం వల్ల ఆమె ''ఉక్కు మహిళ'' (''ఐరన్ లేడీ'')గా పేరు గడించింది. ఆమె రాజీలేని రాజకీయాలు, నాయకత్వ శైలితో ''థాచెరిజం'' అని పిలువబడే విధానాలను అమలు చేసింది. ఆమె ఆక్స్ఫర్డు‌లోని సోమరు‌విల్లే కాలేజీలో రసాయన శాస్త్రాన్ని అభ్యసించింది. న్యాయవాది కావడానికి ముందు కొంతకాలం పరిశోధన రసాయన శాస్త్రవేత్తగా పనిచేసింది. 1959లో ఆమె ఫించ్లీ పార్లమెంటు సభ్యురాలుగా ఎన్నికయింది. ఎడ్వర్డు హీతూయి తన 1970-1974 కాలంలో విద్య, విజ్ఞాన శాస్త్రానికి రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా ఆమెను నియమించాడు. ఆమె 1975లో కన్జర్వేటివు పార్టీ నాయకత్వ ఎన్నికలలో ఎడ్వర్డు హీతు‌ను ఓడించి ప్రతిపక్ష నాయకురాలయింది. యునైటెడు కింగ్‌డంలో ప్రధాన రాజకీయ పార్టీకి నాయకత్వం వహించిన మొదటి మహిళ ఆమె. 1979 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో గెలిచి ప్రధానమంత్రి అయిన తర్వాత ఆమె అధిక [[ద్రవ్యోల్బణం]], ఆర్థిక మాంద్యం నేపథ్యంలో తన శైలి ఆర్థిక విధానాలను ప్రవేశపెట్టింది. ఆమె రాజకీయం, ఆర్థిక విధానాలు ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని కంపెనీల ప్రైవేటీకరణకు దారితీసాయి. దాంతో ట్రేడు యూనియన్ల ప్రభావం తగ్గింది. మాంద్యం, పెరుగుతున్న నిరుద్యోగం కారణంగా ఆమెకు మొదట్లో ప్రజాదరణ క్షీణించినా 1982 ఫాక్లాండ్సు యుద్ధంలో విజయంతో ఆర్థిక వ్యవస్థ పునరుజ్జీవనాన్ని తెచ్చిపెట్టింది. ఫలితంగా ఆమె 1983లో తిరిగి ఎన్నికయింది. 1984 బ్రైటను హోటలు బాంబు దాడి హత్యాప్రయత్నం నుండి ఆమె బయటపడింది. 1984-85 మైనర్ల సమ్మెలో నేషనలు యూనియను ఆఫ్ మైన్ వర్కర్సు‌కు వ్యతిరేకంగా రాజకీయ విజయాన్ని సాధించింది. ఆమె 1987లో మరో ల్యాండు‌స్లైడు‌తో మూడవసారి తిరిగి ఎన్నికయింది. అయితే కమ్యూనిటీ ఛార్జి‌ (పోలు టాక్సు)తో ఆమెకు మద్దతు తగ్గింది. అంతేకాకుండా యూరోపియను కమ్యూనిటీ మీద ఆమె యూరోసెప్టికు అభిప్రాయాలు ఎవరికి నచ్చలేదు. ఫలితంగా 1990లో ఆమె ప్రధాన మంత్రి పదవికి, పార్టీ నాయకత్వానికి రాజీనామా చేసింది. ఆమె 2002లో స్ట్రోకు కారణంగా ప్రజా జీవితం నుంచి తప్పుకుంది. ఆ తర్వాత పలుమార్లు ఆమెకు స్ట్రోకు వచ్చింది. అయితే 2013లో ఆమె 87 ఏళ్ల వయసులో [[లండన్|లండన్‌]]<nowiki/>లోని రిట్జు హోటలు‌లో వచ్చిన స్ట్రోకు తోనే మరణించింది.<ref>{{Cite web| date=2023-04-07 | title=బ్రిటిష్ మాజీ ప్రధాని మార్గరెట్ థాచర్ కన్నుమూత {{!}} Margaret Thatcher, former British PM, dies in London {{!}} బ్రిటిష్ మాజీ ప్రధాని థాచర్ మృతి - Telugu Oneindia | url=https://telugu.oneindia.com/news/2013/04/08/world-margaret-thatcher-former-british-pm-dies-london-114865.html | access-date=2023-04-07 | website=web.archive.org | archive-date=2023-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230407033028/https://telugu.oneindia.com/news/2013/04/08/world-margaret-thatcher-former-british-pm-dies-london-114865.html | url-status=bot: unknown}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం - విద్య== === కుటుంబం - బాల్యం (1925–1943) === మార్గరెటు హిల్డా రాబర్ట్సు 1925 అక్టోబరు 13న లింకను‌షైరు‌లోని గ్రాంథంలో జన్మించింది. ఆమె తల్లిదండ్రులు నార్తాంప్టను‌షైరు‌కు చెందిన ఆల్ఫ్రెడు రాబర్ట్సు (1892–1970), లింకను‌షైరు‌కు చెందిన బీట్రైసు ఎథెలు స్టీఫెను‌సన్ (1888–1960).{{sfnp|బెకెట్|2006|p=1}} ఆమె నాయనమ్మ కేథరీను సుల్లివను. ఆమె [[ఐర్లాండ్]]లోని కౌంటీ కెర్రీలో జన్మించింది.<ref>{{Cite news| last=O'Sullivan | first=Majella | date=10 April 2013 | title=మార్గరెట్ థాచర్ యొక్క ఐరిష్ మూలాలు కో కెర్రీలో ఉన్నాయి | url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/republic-of-ireland/margaret-thatchers-irish-roots-lie-in-co-kerry-29185669.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20200803171312/https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/republic-of-ireland/margaret-thatchers-irish-roots-lie-in-co-kerry-29185669.html | archive-date=3 ఆగస్టు 2020 | access-date=18 జూలై 2020 | work=Belfast Telegraph}}</ref> రాబర్ట్సు తన బాల్యాన్ని గ్రాంథం‌లో గడిపింది . అక్కడ ఆమె తండ్రికి పొగాకు వ్యాపారం, కిరాణా దుకాణం ఉండేది. 1938లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు రాబర్ట్సు కుటుంబం క్లుప్తంగా ఒక టీనేజు యూదు అమ్మాయి మార్గరేటుకు ఆశ్రయం ఇచ్చింది. ఆమె యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌లో జర్మనీ ఆక్రమిత ఐరోపా లోని నాజీ జర్మనీ నుండి పారిపోయింది. తన {{wikt-lang|en|penfriend|pen-friending|i=-}} అక్క మురియలుతో, మార్గరెటు ఆ టీనేజరు ప్రయాణానికి సహాయం చేయడానికి పాకెటు మనీని ఆదా చేసింది.{{sfnp|Campbell|2011a|pp=38–39}} ఆల్ఫ్రెడు ఒక ఆల్డర్మను మెథడిస్టు స్థానిక బోధకుడు.{{sfnp|బెకెట్|2006|p=8}} ఆయన తన కుమార్తెను కఠినమైన వెస్లియను మెథడిస్టుగా పెంచాడు.<ref name="జాన్సన్">{{Cite news| last=జాన్సన్ | first=మౌరీన్ | date=28 మే 1988 | title=బైబిల్-కోటింగ్ థాచర్ ఫ్యూరియసు డిబేటు‌ను కదిలించింది | agency=అసోసియేటెడ్ ప్రెస్}}</ref> ఫింకిను స్ట్రీటు మెథడిస్టు చర్చికి హాజరయ్యేవాడు.<ref>{{Cite news| last=Filby | first=Eliza | date=31 అక్టోబరు 2015 | title=God and Mrs. Thatcher: The Battle for Britain's Soul | url=https://www.nationalreview.com/2015/10/margaret-thatcher-christian-methodism/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034043/https://www.nationalreview.com/2015/10/margaret-thatcher-christian-methodism/ | archive-date=12 డిసెంబరు 2019 | access-date=21 ఏప్రిల్ 2018 | work=[[National Review]]}}</ref> కానీ మార్గరెటు మరింత సందేహాస్పదంగా ఉంది; ఆ కాబోయే శాస్త్రవేత్త ఒక స్నేహితురాలితో, దేవదూతల రెక్కలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి వారికి రొమ్ము ఎముక 6 అడుగులు (1.8 మీ) పొడవు అవసరమని లెక్కించిన తర్వాత వాటిని నమ్మలేకపోతున్నానని చెప్పింది.{{r|Oxford1}} ఆల్ఫ్రెడు లిబరలు కుటుంబం నుండి వచ్చాడు కానీ (అప్పటి స్థానిక ప్రభుత్వంలో ఆచారం ప్రకారం) [[స్వతంత్ర|స్వతంత్రంగా]] ఉన్నాడు. ఆయన 1945 నుండి 1946 వరకు గ్రాంథం మేయరు‌గా పనిచేశారు. 1950లో లేబరు పార్టీ గ్రాంథం కౌన్సిలు‌లో తొలిసారి మెజారిటీ సాధించిన తర్వాత 1952లో తన ఆల్డర్మను పదవిని కోల్పోయారు.{{sfnp|బెకెట్|2006|p=8}} [[File:Margaret Thatcher aos 13 anos de idade.jpg|alt=Margaret Roberts, 13, in a black-and-white portrait photograph|thumb|upright|left| 1938–39 పోర్ట్రెయిటు, వయస్సు 13]] రాబర్ట్సు హంటింగ్టవరు రోడ్డు ప్రైమరీ స్కూలులో చదివి, కెస్టెవెను గ్రాంథం గర్ల్సుస్కూలు అనే గ్రామరు స్కూలు‌లో స్కాలర్షిపు‌ను గెలుచుకుంది.{{sfnp|బెకెట్|2006|p=5}} ఆమె పాఠశాల నివేదికలు కష్టపడి పనిచేయడం, నిరంతర అభివృద్ధిని చూపించాయి; ఆమె పాఠ్యేతర కార్యకలాపాలలో పియానో, ఫీల్డు హాకీ, కవిత్వ పఠనాలు, ఈత, నడక ఉన్నాయి.{{sfnmp|1a1=Beckett|1y=2006|1p=6|2a1=Blundell|2y=2008|2pp=21–22}} ఆమె 1942–43లో హెడ్ గర్లు<ref>{{Cite web| title=School aims | url=http://www.kestevengrantham.lincs.sch.uk/kg/about_school/school_aims | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130128200852/http://kestevengrantham.lincs.sch.uk/kg/about_school/school_aims | archive-date=28 జనవరి 2013 | access-date=9 ఏప్రిల్ 2013 | publisher=Kesteven and Grantham Girls' School}}</ref>. పాఠశాల వెలుపల, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు, ఆమె స్వచ్ఛందంగా స్థానిక ఎఆర్‌పి సర్వీసులో ఫైరు వాచరుగా పనిచేసింది.{{sfnp|Moore|2019|page=929}} ఇతర విద్యార్థులు రాబర్ట్సు‌ను "స్టారు సైంటిస్టు"గా భావించారు. అయితే పార్క్వెట్రీ నుండి సిరాను శుభ్రపరచడం గురించి తప్పుడు సలహా దాదాపు క్లోరిను గ్యాసు విషప్రయోగానికి కారణమైంది. ఆమె ఉన్నత ఆరవ సంవత్సరంలో రాబర్ట్సు 1944 నుండి ప్రారంభమైన మహిళా కళాశాల అయిన సోమర్విల్లే ‌కళాశాల, ఆక్స్ఫర్డులో కెమిస్ట్రీ అధ్యయనం చేయడానికి స్కాలర్షిప్పు కోసం అంగీకరించబడింది. మరొక అభ్యర్థి వైదొలిగిన తర్వాత రాబర్ట్సు 1943 అక్టోబరులో ఆక్స్ఫర్డు‌లో ప్రవేశించింది.{{sfnmp|1a1=బెకెట్|1y=2006|1p=12|2a1=బ్లుండెల్|2y=2008|2p=23}}{{r|ఆక్స్‌ఫర్డ్1}} ===ఆక్స్‌ఫర్డ్ (1943–1947)=== [[File:Somerville College.jpg| thumb|upright|alt= 2006లో ఆక్స్ఫర్డు‌లోని సోమర్వి‌ల్లే కాలేజు హాలు మైటు‌ల్యాండు భవనం|బొటనవేలు|నిటారుగా|రాబర్ట్స్ 1943 నుండి 1947 వరకు సోమర్విల్లే కాలేజు (''చిత్రంలో''{{---)}})లో కెమిస్ట్రీని అభ్యసించారు.]] ఆక్స్ఫర్డు‌కు వచ్చిన తర్వాత రాబర్ట్సు 1934 నుండి సోమర్విల్లే ‌ కాలేజు‌కు కెమిస్ట్రీలో ట్యూటరు‌గా ఉన్న ఎక్స్-రే క్రిస్టల్లాగ్రాఫరు డోరతీ హాడ్జికిను వద్ద చదువులు ప్రారంభించారు.{{sfnmp|1a1=బ్లుండెల్|1y=2008|1pp=25–27|2a1=బెకెట్|2y=2006|2p=16|3a1=అగర్|3y=2022}}<ref>{{Cite web| date=2021-06-10 | title=డోరతీ క్రౌఫుట్ హాడ్గ్కిన్ | url=https://www.some.ox.ac.uk/eminent/dorothy-crowfoot-hodgkin/ | access-date=2024-07-25 | publisher=Somerville College, Oxford | language=en-GB}}</ref> హాడ్గ్కిను రాబర్ట్సు ను "మంచి" విద్యార్థిగా భావించాడు. తరువాత ఇలా గుర్తుచేసుకున్నాడు: "ఆమె తెలివైన, బాగా చదివిన వ్యాసాన్ని రూపొందించడం మీద ఎల్లప్పుడూ ఆధారపడవచ్చు."{{sfnp|Agar|2022}} ఆమె క్లాసిఫైడు గౌరవ డిగ్రీ కోసం చదవాలని ఎంచుకుంది. దీనితో పాటు పర్యవేక్షణలో ఒక సంవత్సరం పరిశోధన కూడా ఉంటుంది.{{sfnp|Agar|2022}} ఆమె థీసిసు సూపరు‌వైజరు‌గా, హాడ్గ్కిను రాబర్ట్సు‌ను హాడ్గ్కిన్సు ల్యాబు‌లోని పరిశోధకుడు గెర్హార్డు ష్మితుతో కలిసి పనిచేయడానికి నియమించింది. ఆయన నిర్మాణాన్ని నిర్ణయించాడు. యాంటీబయాటికు పెప్టైడు గ్రామిసిడిను ఎస్.{{sfnmp|1a1=Campbell|1y=2000|1p=65|2a1=Agar|2y=2022}} పరిశోధన కొంత పురోగతి సాధించినప్పటికీ, పెప్టైడు నిర్మాణం ఊహించిన దానికంటే చాలా క్లిష్టంగా నిరూపించబడింది. ష్మితు దాని పూర్తి నిర్మాణాన్ని చాలా తరువాత మాత్రమే నిర్ణయిస్తాడు; రాబర్ట్సు (అప్పటికి థాచరు) 1960లలో వీజు‌మాను ఇన్స్టిట్యూటును సందర్శించినప్పుడు ఈ విషయాన్ని తెలుసుకుంది. అక్కడ ఆమె మాజీ పరిశోధన భాగస్వామిగా అప్పట్లో పనిచేస్తున్నారు.{{sfnp|Agar|2022}} రాబర్ట్సు 1947లో కెమిస్ట్రీలో రెండవ తరగతి ఆనర్సు డిగ్రీతో పట్టభద్రురాలైంది. 1950లో మాస్టరు ఆఫ్ ఆర్ట్సు డిగ్రీని కూడా అందుకుంది (ఆక్స్ఫర్డు బిఎగా ఆమె మెట్రిక్యులేషన తర్వాత 21 టర్ముల డిగ్రీకి అర్హత పొందింది).<ref>{{Cite news| last1=Whittaker | first1=Freddie | last2=Waite | first2=Debbie | last3=Culliford | first3=Elizabeth | name-list-style=amp | date=9 April 2013 | title=Thatcher: కళాశాల తన మాజీ విద్యార్థిని సత్కరిస్తుంది | url=https://www.oxfordmail.co.uk/news/10341124.thatcher-college-will-honour-former-student | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20211028113352/https://www.oxfordmail.co.uk/news/10341124.thatcher-college-will-honour-former-student/ | archive-date=28 అక్టోబరు 2021 | access-date=26 అక్టోబరు 2021 | work=Oxford Mail}}</ref> హాడ్జికిను తరువాత తన పూర్వ విద్యార్థి రాజకీయాలను విమర్శనాత్మకంగా చూసినప్పటికీ. వారు 1980ల వరకు సంబంధాలు కొనసాగించారు. రాబర్ట్సు తన జ్ఞాపకాలలో ఆమె గురువును "ఎప్పటికీ ఉపయోగపడే వ్యక్తి", "ఒక తెలివైన శాస్త్రవేత్త, ప్రతిభావంతులైన ఉపాధ్యాయురాలు"గా అభివర్ణించారు.{{sfnp|Agar|2022}} ప్రధాన మంత్రిగా ఆమె 10 డౌనింగు స్ట్రీటులో హాడ్జ్కిను చిత్రపటాన్ని ఉంచేది.{{sfnp|Agar|2022}} తరువాత జీవితంలో ఆమె మొదటి మహిళా ప్రధానమంత్రి కావడం కంటే సైన్సు డిగ్రీతో మొదటి ప్రధానమంత్రి కావడం పట్ల గర్వంగా ఉందని నివేదించబడింది.<ref name="runciman20130606">{{Cite news| last=Runciman | first=David | author-link=David Runciman | date=6 జూన్ 2013 | title=Rat-a-tat-a-tat-a-tat-a-tat | url=http://www.lrb.co.uk/v35/n11/david-runciman/rat-a-tat-a-tat-a-tat-a-tat | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20190309071240/https://www.lrb.co.uk/v35/n11/david-runciman/rat-a-tat-a-tat-a-tat-a-tat | archive-date=9 మార్చి 2019 | access-date=11 జూన్ 2013 | work=[[లండన్ రివ్యూ ఆఫ్ బుక్స్]]}}</ref> ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు. ఆమె సోమర్విల్లెను మహిళా కళాశాలగా కాపాడటానికి ప్రయత్నించింది.<ref name="bowcott20161230">{{Cite news| last=Bowcott | first=Owen | date=30 డిసెంబరు 2016 | title=థాచర్ మహిళలకు మాత్రమే పరిమితమైన ఆక్స్‌ఫర్డ్ కళాశాలను కాపాడటానికి పోరాడారు | url=https://www.theguardian.com/politics/2016/dec/30/thatcher-fought-to-preserve-women-only-oxford-college-somerville | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170101004346/https://www.theguardian.com/politics/2016/dec/30/thatcher-fought-to-preserve-women-only-oxford-college-somerville?CMP=oth_b-aplnews_d-2 | archive-date=1 జనవరి 2017 | access-date=31 డిసెంబరు 2016 | work=The Guardian}}</ref> చదువుకు అవసరమైన ఖర్చుల కొరకు బయట వారానికి రెండుసార్లు, ఆమె స్థానిక దళాల క్యాంటీను‌లో పనిచేసింది.{{sfnp|డౌగిల్|1987|page=4}} ఆక్స్ఫర్డు‌లో ఆమె గడిపిన సమయంలో రాబర్ట్సు ఆమె ఒంటరి గంభీరమైన వైఖరికి ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="Oxford1">{{Cite news| last=Moore | first=Charles | author-link=Charles Moore, Baron Moore of Etchingham | date=19 April 2013 | title=మనం ఎప్పుడూ చూడని మార్గరెట్ థాచర్ వైపు | url=https://www.telegraph.co.uk/news/politics/margaret-thatcher/10006410/A-side-of-Margaret-Thatcher-weve-never-seen.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180420214300/https://www.telegraph.co.uk/news/politics/margaret-thatcher/10006410/A-side-of-Margaret-Thatcher-weve-never-seen.html | archive-date=20 ఏప్రిల్ 2018 | access-date=25 జూలై 2017 | work=The Telegraph | ref=none}}</ref> ఆమె మొదటి ప్రియుడు, టోనీ బ్రే (1926–2014), ఆమె "చాలా ఆలోచనాత్మకురాలు చాలా మంచి సంభాషణకర్త" అని గుర్తుచేసుకున్నాడు. అదే నాకు ఆసక్తి కలిగించి ఉండవచ్చు. ఆమె సాధారణ విషయాలలో మంచిదని" గుర్తుచేసుకున్నాడు.{{r|Oxford1}}<ref name="Bray">{{Cite news| date=5 ఆగస్టు 2014 | title=టోనీ బ్రే – సంస్మరణ | url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11013968/Tony-Bray-obituary.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20190205025842/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11013968/Tony-Bray-obituary.html | archive-date=5 ఫిబ్రవరి 2019 | access-date=25 జూలై 2017 | work=The Telegraph}}</ref> ఆమె వెస్లీ మెమోరియలు చర్చి సభ్యురాలు, లే బోధకురాలు అయ్యారు. జాన్ వెస్లీ సొసైటీలో చేరారు.<ref>{{Cite web| title=జాన్ వెస్లీ సొసైటీ యొక్క సంక్షిప్త చరిత్ర | url=https://www.wesleysoxford.org.uk/topics/john-wesley-society/a-short-history-of-the-john-wesley-society | access-date=28 ఫిబ్రవరి 2025 | website=Wesleys Oxford}}</ref><ref name="Filby" /> ఆమె సోమర్విల్లే కాలేజు చాపెలు, మేరీ‘స్ లలో కూడా చదువుకుంది.<ref name="Filby" /> రాబర్ట్సు కోర్సులో కెమిస్ట్రీకి అతీతమైన అంశాలు ఉన్నాయి{{sfnp|Campbell|2000|p=47}} ఎందుకంటే ఆమె అప్పటికే చట్టం, రాజకీయాలలోకి ప్రవేశించాలని ఆలోచిస్తోంది.<ref name="lecher20130408">{{Cite web| last=Lecher | first=Colin | date=8 April 2013 | title=థాచర్ ది కెమిస్ట్ థాచర్‌ను ఎలా తయారు చేయడంలో సహాయపడ్డాడు రాజకీయ నాయకుడు | url=http://www.popsci.com/science/article/2013-04/margaret-thatcher-politician-and-chemist-has-died | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170217043947/http://www.popsci.com/science/article/2013-04/margaret-thatcher-politician-and-chemist-has-died | archive-date=17 ఫిబ్రవరి 2017 | access-date=22 నవంబరు 2014 | magazine=[[పాపులర్ సైన్స్]]}}</ref> ఒక అమ్మాయిగా రాజకీయాల పట్ల ఆమెకున్న ఉత్సాహం బ్రేను "అసాధారణమైనది"గా ఆమె తల్లిదండ్రులను "కొంచెం కఠినంగా", "చాలా సరైనది"గా భావించేలా చేసింది.{{r|Oxford1}}{{r|Bray}} రాబర్ట్సు అధ్యక్షురాలయ్యారు 1946లో ఆక్స్ఫర్డు యూనివర్సిటీ కన్జర్వేటివు అసోసియేషను.{{sfnmp|1a1=బెకెట్|1y=2006|1pp=20–21|2a1=బ్లండెల్|2y=2008|2p=28}} ఆమె విశ్వవిద్యాలయంలో ఫ్రెడ్రికు హాయెకు ''ది రోడ్ టు సెర్ఫ్డం'' (1944),{{sfnp|బ్లండెల్|2008|p=30}} వంటి రాజకీయ రచనల ద్వారా ప్రభావితమైంది. ఇవి ప్రభుత్వ ఆర్థిక జోక్యాన్ని నిరంకుశ రాజ్యానికి పూర్వగామిగా ఖండించాయి.{{sfnp|రీటన్|2003|p=17}} ===ఆక్స్‌ఫర్డ్ తర్వాత కెరీర్ (1947–1951)=== గ్రాడ్యుయేషను తర్వాత ఆక్స్ఫర్డు ఏర్పాటు చేసిన వరుస ఇంటర్వ్యూల తర్వాత రాబర్ట్సు బ్రిటిషు జైలోనైటు (బిఎక్సు ప్లాస్టిక్సు) కోసం పరిశోధన రసాయన శాస్త్రవేత్తగా ఉద్యోగం సంపాదించాడు; ఆ తర్వాత ఆమె ఎసెక్సు‌లోని కోల్చెస్టరు సంస్థలో పని చేయడానికి వెళ్లింది.{{sfnmp|1a1=బెకెట్|1y=2006|1p=17|2a1=అగర్|2y=2011}} ఆమె అక్కడ గడిపిన కొద్దికాలం గురించి చాలా తక్కువగా తెలుసు.{{sfnp|అగర్|2011}} ఆమె స్వంత ఖాతా ప్రకారం ఆమె మొదట్లో ఆ పదవి పట్ల ఉత్సాహంగా ఉంది, ఎందుకంటే ఆమె కంపెనీ పరిశోధన, అభివృద్ధి అధిపతికి వ్యక్తిగత సహాయకురాలిగా పనిచేయాలని ఉద్దేశించబడింది, ఆపరేషన్సు మేనేజ్మెంటు గురించి తెలుసుకోవడానికి అవకాశాలను కల్పించింది: "కానీ నేను వచ్చినప్పుడు ఆ సామర్థ్యంలో తగినంత పని లేదని నిర్ణయించారు."{{sfnp|అగర్|2022}} బదులుగా, ఆమె లోహాలకు పాలీ వినైలు క్లోరైడు (పివిసి)ని అటాచు చేసే పద్ధతులను పరిశోధించినట్లు తెలుస్తోంది.{{sfnp|అగర్|2011}} సంస్థలో ఉన్నప్పుడు ఆమె అసోసియేషను ఆఫ్ సైంటిఫికు‌లో చేరింది.{{sfnp|Agar|2011}} 1948లో ఆమె ఇంపీరియలు కెమికలు ఇండస్ట్రీసు (ఐసిఐ)లో ఉద్యోగానికి దరఖాస్తు చేసుకుంది. కానీ పర్సనలు డిపార్టు‌మెంటు ఆమెను "ముఖ్యంగా ధైర్యంగా, మొండిగా, ప్రమాదకరమైన స్వీయ-అభిప్రాయం కలిగిన వ్యక్తి"గా అంచనా వేసిన తర్వాత తిరస్కరించబడింది.<ref name="BBC2013">{{Cite news| date=8 April 2013 | title=కోట్స్‌లో: మార్గరెట్ థాచర్ | url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-10377842 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20190408090853/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-10377842 | archive-date=8 April 2019 | access-date=12 April 2013 | work=BBC వార్తలు}}</ref> ''నోట్సు అండ్ రికార్డ్సు''లో జాన్ అగరు ఆధునిక శాస్త్రీయ పరిశోధన మీద ఆమెకున్న అవగాహన తరువాత ప్రధానమంత్రిగా ఆమె అభిప్రాయాలను ప్రభావితం చేసిందని వాదించారు.{{sfnp|Agar|2011}} రాబర్ట్సు స్థానిక కన్జర్వేటివు అసోసియేషనులో చేరారు. 1948లో వేల్సు‌లోని లాండుడ్నోలో జరిగిన పార్టీ సమావేశంలో యూనివర్సిటీ గ్రాడ్యుయేటు కన్జర్వేటివు అసోసియేషను ప్రతినిధిగా పాల్గొన్నారు.{{sfnp|బెకెట్|2006|p=22}} ఇంతలో ఆమె వెర్మిను క్లబ్బు ఉన్నత స్థాయి అనుబంధ సంస్థగా మారింది.<ref>{{Cite news| last=Moore | first=Charles | date=5 February 2009 | title=Golly: ఇప్పుడు మనకు నిజంగా అభ్యంతరకరమైనది ఏమిటో తెలుసు | url=https://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/charlesmoore/4520977/Golly-now-we-know-whats-truly-offensive.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20190205043254/https://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/charlesmoore/4520977/Golly-now-we-know-whats-truly-offensive.html | archive-date=5 ఫిబ్రవరి 2019 | access-date=29 ఏప్రిల్ 2017 | work=The Telegraph}}</ref><ref name="Vermin">{{Cite magazine | last=J.C. | date=21 అక్టోబరు 2012 | title=గ్యాఫీ-లజీ: మిచెల్ ఎందుకు వెళ్లాల్సి వచ్చింది | url=https://www.economist.com/blogs/blighty/2012/10/political-crises | url-access=registration | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20191021232133/https://www.economist.com/blogs/blighty/2012/10/political-crises | archive-date=21 అక్టోబరు 2019 | access-date=29 ఏప్రిల్ 2017 | magazine=[[ది ఎకనామిస్ట్]] | quote=1948లో అనేరిన్ బెవాన్ కన్జర్వేటివ్ పార్టీని 'క్రిమి కంటే తక్కువ' అని పిలిచాడు [...] టోరీలు ఈ పదబంధాన్ని స్వీకరించారు; కొంతమంది ప్రతిస్పందనగా వెర్మిన్ క్లబ్‌ను ఏర్పాటు చేశారు (మార్గరెట్ థాచర్ సభ్యురాలు).}}</ref> అనూరిను బెవాను చేసిన అవమానకరమైన వ్యాఖ్యకు ప్రతిస్పందనగా అట్టడుగు వర్గాల కన్జర్వేటివు‌ల సమూహం ఏర్పడింది.{{r|వెర్మిన్}} ఆమె ఆక్స్ఫర్డు స్నేహితులలో ఒకరు కెంటులోని డార్టు‌ఫోర్డు కన్జర్వేటివు అసోసియేషను చైర్‌పర్సను‌కు స్నేహితురాలు కూడా ఉంది. వారు అభ్యర్థుల కోసం వెతుకుతున్నారు.{{sfnp|బెకెట్|2006|p=22}} అసోసియేషను అధికారులను ఆమె ఎంతగానో ఆకట్టుకుంది. ఆమె పార్టీ ఆమోదించిన జాబితాలో లేనప్పటికీ దరఖాస్తు చేసుకోవాలని కోరారు; ఆమె జనవరి 1950లో (24 సంవత్సరాల వయస్సు) ఎంపికై ఆమోదించబడిన జాబితాలో చేర్చబడింది [[wikt:post ante|''post ante'']].{{sfnp|Blundell|2008|p=36}} ==తొలి రాజకీయ జీవితం== 1950, 1951 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో రాబర్ట్సు డార్టు‌ఫోర్డు, లేబరు స్థానానికి కన్జర్వేటివు అభ్యర్థిగా పోటీ చేసింది. స్థానిక పార్టీ ఆమెను తన అభ్యర్థిగా ఎంపిక చేసింది. ఎందుకంటే ఆమె చురుకైన ప్రజా వక్త కాకపోయినా రాబర్ట్సు ఆమె సమాధానాలలో బాగా సిద్ధమై నిర్భయంగా ఉండేది. బిల్ డీడెసు అనే కాబోయే అభ్యర్థి ఇలా గుర్తుచేసుకున్నారు: "ఆమె నోరు తెరిచిన తర్వాత, మిగిలిన వారందరూ రెండవ తరగతి అభ్యర్థిగా కనిపించడం ప్రారంభించారు."{{r|runciman20130606}} ఆమె అతి పిన్న వయస్కురాలు, ఏకైక మహిళా అభ్యర్థిగా మీడియా దృష్టిని ఆకర్షించింది;{{sfnmp|1a1=Beckett|1y=2006|1pp=23–24|2a1=Blundell|2y=2008|2p=37}} 1950లో ఆమె దేశంలోనే అతి పిన్న వయస్కురాలైన కన్జర్వేటివు అభ్యర్థి.{{sfnp|జాక్సన్|సాండర్స్|2012|p=3}} ఆమె రెండు సందర్భాలలోనూ నార్మను డాడ్సు చేతిలో ఓడిపోయింది. కానీ లేబరు మెజారిటీని 6,000, తరువాత 1,000 తగ్గించింది.{{sfnp|Beckett|2006|pp=23–24}} ప్రచారాల సమయంలో ఆమెకు ఆమె తల్లిదండ్రులు మద్దతు ఇచ్చారు. ఆమె కాబోయే భర్త డెనిసు థాచరును ఆమెను 1951 డిసెంబరులో వివాహం చేసుకుంది.{{sfnp|బెకెట్|2006|pp=23–24}}<ref name="డెనిస్ థాచర్">{{Cite news| date=27 జూన్ 2003 | title=సర్ డెనిస్ థాచర్, Bt | url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/politics-obituaries/1434154/Sir-Denis-Thatcher-Bt.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120114083041/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/politics-obituaries/1434154/Sir-Denis-Thatcher-Bt.html | archive-date=14 జనవరి 2012 | access-date=6 జనవరి 2012 | work=The Telegraph}}</ref> ఆమె “ ఇంసు ఆఫ్ కోర్టు స్కూలు ఆఫ్ లా “ (ఇప్పుడు ది సిటీ లా స్కూలు‌లో భాగం)లో శిక్షణ పొందింది<ref>{{Cite web| date=2001-08-24 | title=Law school to merge with City | url=https://www.timeshighereducation.com/news/law-school-to-merge-with-city/164514.article | url-access=registration | access-date=17 ఫిబ్రవరి 2025 | website=[[Times Higher Education]]}}</ref>. 1953లో [[న్యాయవాది]]గా అర్హత సాధించారు (పన్ను విధింపులో ప్రత్యేకత).{{sfnp|Blundell|2008|p=35}} డెనిసు తన భార్య చదువులకు బార్ కోసం నిధులు సమకూర్చాడు.{{sfnp|Beckett|2006|p=25}} తరువాత అదే సంవత్సరం వారి కవలలు కరోలు మార్కులకు జన్మనిచ్చారు. కవలలు సిజేరియను ద్వారా అకాలంగా జన్మించారు.{{sfnmp|1a1=Ogden|1y=1990|1p=70|2a1=Beckett|2y=2006|2p=26|3a1=Aitken|3y=2013|3p=74}} ===పార్లమెంటు సభ్యురాలు (1959–1970)=== 1954లో 1955 జనవరిలో జరిగిన ఆర్పింగ్టను ఉప ఎన్నిక కోసం కన్జర్వేటివు పార్టీ అభ్యర్థిగా ఎంపిక కావడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు థాచరు ఓడిపోయింది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆమె 1955 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో అభ్యర్థిగా పోటీ చేయకూడదని నిర్ణయించుకుంది. "కవలలు [...] ఇద్దరు మాత్రమే చాలని అని నేను నిజంగా భావించాను. అది చాలా త్వరగా జరిగిందని నేను నిజంగా భావించాను. కానీ నేను అలా కొనసాగించ లేకపోయాను."{{sfnp|కాంప్‌బెల్|2000|p=100}} తరువాత థాచరు కన్జర్వేటివు సురక్షిత సీటు కోసం వెతకడం ప్రారంభించింది. 1958 ఏప్రిల్‌‌లో ఇయాను మోంటాగు ఫ్రేజరును తృటిలో ఓడించి ఫించ్లీ అభ్యర్థిగా ఎంపికయ్యింది. 1959 ఎన్నికలులో గట్టి ప్రచారం తర్వాత ఆమె ఆ స్థానానికి ఎంపిగా ఎన్నికయ్యారు.{{sfnp|బెకెట్|2006|p=27}}<ref>{{లండన్ గెజిట్ | issue=41842 | date=13 అక్టోబరు 1959 | page=6433}}</ref> బ్యాకు‌బెంచరులకు కొత్త చట్టాన్ని ప్రతిపాదించడానికి లాటరీలో ఆమె అదృష్ట ఫలితం నుండి ప్రయోజనం పొందారు.{{r|runciman20130606}} థాచరు తొలి ప్రసంగంలో అసాధారణంగా ఆమె ప్రైవేటు సభ్యుల బిల్లు, ప్రజా సంస్థల (సమావేశాలకు ప్రవేశం) చట్టం 1960 కు మద్దతుగా ఉంది. స్థానిక అధికారులు వారి కౌన్సిలు సమావేశాలను బహిరంగంగా నిర్వహించాలని కోరింది; ఈ బిల్లు విజయవంతమై చట్టంగా మారింది.<ref>{{Cite web| date=5 ఫిబ్రవరి 1960 | title=HC S 2R [ప్రజా సంస్థలు (సమావేశాలకు పత్రికా ప్రకటనల ప్రవేశం) బిల్లు] (కన్య ప్రసంగం) | url=http://www.margaretthatcher.org/document/101055 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131109151758/http://www.margaretthatcher.org/document/101055 | archive-date=9 నవంబరు 2013 | access-date=8 ఏప్రిల్ 2013 | publisher=Margaret Thatcher Foundation}}</ref>{{sfnp|Aitken|2013|p=91}} 1961లో ఆమె బిర్చింగు పునరుద్ధరణకు ఓటు వేయడం ద్వారా న్యాయపరమైన దండనగా కన్జర్వేటివు పార్టీ అధికారిక స్థానానికి వ్యతిరేకంగా వెళ్లింది. .{{sfnp|Campbell|2000|p=134}} ====ముందు బెంచీల మీద==== థాచరు ప్రతిభ, పట్టుదల ఆమెను 20ల ప్రారంభంలో భవిష్యత్తు ప్రధానమంత్రిగా ప్రస్తావించడానికి కారణమైంది{{r|runciman20130606}} అయినప్పటికీ ఆమె స్వయంగా నిరాశావాదంగా ఉండేది. 1970 నాటికి ఇలా చెప్పింది: "నా జీవితకాలంలో మహిళా ప్రధానమంత్రి ఉండరు - పురుష జనాభా చాలా పక్షపాతంతో ఉంది."<ref name="sandbrook20130409">{{Cite news| last=Sandbrook | first=Dominic | author-link=Dominic Sandbrook | date=9 April 2013 | title=Viewpoint: మార్గరెట్ థాచర్ ఎప్పుడూ ప్రధానమంత్రి కాకపోతే? | url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-22076886 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130608091711/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22076886 | archive-date=8 జూన్ 2013 | access-date=16 జూన్ 2013 | work=BBC న్యూస్ మ్యాగజైన్}}</ref> 1961 అక్టోబరులో హెరాల్డు మాక్మిలను ‌ఆమెను ఫ్రంటు‌బెంచు పార్లమెంటరీ సెక్రటరీ ఫర్ పెన్షన్సు మంత్రిత్వ శాఖగా పదోన్నతి కల్పించారు.{{sfnp|రీటన్|2003|p=4}} థాచరు చరిత్రలో అటువంటి పదవిని పొందిన అతి పిన్న వయస్కురాలు. 1959లో ఎన్నికయ్యారు పదోన్నతి పొందారు.{{sfnp|స్కాట్-స్మిత్|2003}} కన్జర్వేటివు‌లు 1964 ఎన్నికలలో ఓడిపోయిన తర్వాత ఆమె గృహనిర్మాణం, భూమి మీద ప్రతినిధి అయ్యారు. ఆ స్థానంలో ఆమె తన పార్టీ విధానాన్ని సమర్థించారు. అద్దెదారులకు వారి కౌన్సిలు హౌసులను కొనుగోలు హక్కు ఇచ్చేలా చేసింది.{{sfnp|Wapshott|2007|p=64}} ఆమె 1966లో షాడో ట్రెజరీ బృందానికి మారింది. ట్రెజరీ ప్రతినిధిగా లేబరు పార్టీ తప్పనిసరి ధర ఆదాయ నియంత్రణలను వ్యతిరేకించింది. అవి అనుకోకుండా ఆర్థిక వ్యవస్థను వక్రీకరించే ప్రభావాలను కలిగిస్తాయని వాదించింది.{{sfnp|Wapshott|2007|p=64}} జిం ప్రియరు కన్జర్వేటివ్సు 1966 ఓటమి తర్వాత థాచరు‌ను షాడో క్యాబినెటు సభ్యునిగా సూచించారు. కానీ పార్టీ నాయకుడు ఎడ్వర్డు హీతు, చీఫు విపు విలియం వైటు‌లా చివరికి మెర్విను పైకును ఎడ్వర్డు హీతు మొదటి కన్జర్వేటివు షాడోగా ఎంచుకున్నారు. కార్మిక ప్రభుత్వం అధిక-పన్ను విధానాలను "సోషలిజం వైపు మాత్రమే కాకుండా కమ్యూనిజం వైపు కూడా అడుగులు" అని థాచరు విమర్శించారు తక్కువ పన్నులు కష్టపడి పనిచేయడానికి ప్రోత్సాహకంగా పనిచేస్తాయని వాదించారు. లియో అబ్సే పురుష స్వలింగ సంపర్కాన్ని నేరంగా పరిగణించని బిల్లుకు మద్దతు ఇచ్చిన కొద్దిమంది కన్జర్వేటివు ఎంపీలలో థాచరు ఒకరు.<ref>{{హన్సార్డ్‌ను ఉదహరించండి | title=లైంగిక నేరాలు (నం. 2) | ఇల్లు=హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ | date=5 జూలై 1966 | volume=731 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1966/jul/05/sexual-offences-no-2 | page=267 | access-date=22 అక్టోబరు 2020}}</ref> ఆమె డేవిడు స్టీలు గర్భస్రావాన్ని చట్టబద్ధం చేసే బిల్లుకు అనుకూలంగా ఓటు వేసింది.{{sfnp|థాచర్|1995|p=150}}<ref>{{హన్సార్డ్‌ను ఉదహరించండి | title=మెడికల్ టెర్మినేషన్ ఆఫ్ ప్రెగ్నెన్సీ బిల్ | హౌస్=హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ | date=22 జూలై 1966 | volume=732 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1966/jul/22/medical-termination-of-pregnancy-bill | page=1165 | access-date=22 అక్టోబరు 2020}}</ref> అలాగే కుందేలు కోరింగు నిషేధం.<ref>{{Cite Hansard | title=Hare Coursing Bill | house=House of Commons | date=14 మే 1970 | volume=801 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1970/may/14/hare-coursing-bill | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | pages=1599–1603}}</ref> ఆమె మరణశిక్ష నిలుపుదలను సమర్థించింది<ref>{{Cite Hansard | title=Capital Punishment | house=House of Commons | date=24 జూన్ 1969 | volume=785 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1969/jun/24/capital-punishment | page=1235 | access-date=22 అక్టోబరు 2020}}</ref> విడాకుల చట్టాల సడలింపుకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసింది .<ref>{{హన్సార్డ్‌ను ఉదహరించండి | title=విడాకుల సంస్కరణ బిల్లు | హౌస్=హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ | date=9 ఫిబ్రవరి 1968 | volume=758 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1968/feb/09/divorce-reform-bill | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | pages=904–907}}</ref>{{sfnp|థాచర్|1995|p=151}} ====షాడో క్యాబినెటు‌లో==== 1967లో యునైటెడు స్టేట్సు రాయబార కార్యాలయం థాచరు‌ను ఇంటర్నేషనలు విజిటరు లీడర్షిపు ‌ప్రోగ్రాం (అప్పుడు ఫారిను లీడరు ప్రోగ్రాం అని పిలుస్తారు)లో పాల్గొనడానికి ఎంచుకుంది. ఇది ఆమె ఆరు వారాల పాటు వివిధ యుఎస్ నగరాలు, రాజకీయ ప్రముఖులను అలాగే ఇంటర్నేషనలు మానిటరీ ఫండు వంటి సంస్థలను సందర్శించడానికి అనుమతించే ఒక ప్రొఫెషనలు ఎక్స్ఛేంజు ప్రోగ్రాం. ఆమె ఇంకా షాడో క్యాబినెటు సభ్యురాలు కానప్పటికీ, రాయబార కార్యాలయం ఆమెను స్టేటు డిపార్టు‌మెంటుకి భవిష్యత్తు ప్రధానమంత్రిగా అభివర్ణించినట్లు తెలిసింది. పాలు సామ్యూల్సను, వాల్టు రోస్టో, పియరు-పాలు ష్వీట్జరు, నెల్సను రాక్ఫెల్లరు వంటి ఆర్థిక సమస్యల మీద దృష్టి సారించిన బిజీ ప్రయాణంలో ప్రముఖ వ్యక్తులను కలవడానికి ఈ వివరణ థాచరు‌కు సహాయపడింది. ఈ సందర్శన తర్వాత, హీతు థాచరు‌ను షాడో క్యాబినెటు‌కు{{sfnp|స్కాట్-స్మిత్|2003}} ఇంధన, విద్యుత్తు ప్రతినిధిగా నియమించారు.<ref>{{Cite news| date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=మార్గరెట్ థాచర్ కాలక్రమం: గ్రాంథమ్ నుండి హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ వరకు, ఆర్థర్ స్కార్గిల్, ఫాక్లాండ్స్ యుద్ధం ద్వారా | url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/margaret-thatchers-timeline-from-grantham-to-the-house-of-lords-via-arthur-scargill-and-the-8564555.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20161104013802/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/margaret-thatchers-timeline-from-grantham-to-the-house-of-lords-via-arthur-scargill-and-the-8564555.html | archive-date=4 నవంబరు 2016 | access-date=2 నవంబరు 2016 | work=[[The Independent]]}}</ref> 1970 సార్వత్రిక ఎన్నికలు ముందు ఆమె షాడో ట్రాన్సు‌పోర్టు ప్రతినిధిగా, తరువాత విద్యకు పదోన్నతి పొందింది.{{sfnp|Wapshott|2007|p=65}}<ref>{{Cite news| date=15 నవంబరు 1968 | title=Maudling టోరీ సార్వత్రిక ఎన్నికల ప్రచారానికి నాయకత్వం వహిస్తుంది | url={{GBurl | tX9AAAAAIBAJ | p=1&article_id=4653,2776284}} | work=[[ది గ్లాస్గో హెరాల్డ్]] | page=1 | via=[[Google Books]]}}</ref><ref>{{Cite news| last=Warden | first=John | date=22 అక్టోబరు 1969 | title=షాడో క్యాబినెట్ యొక్క మూడు మార్పులు | url={{GBurl | E5JAAAAAIBAJ | p=24&article_id=2828,4200705}} | work=ది గ్లాస్గో హెరాల్డ్ | page=24 | via=Google Books}}</ref> 1968లో ఎనోచు పావెలు తన "రక్త నదుల ప్రసంగంను ఇచ్చాడు. దీనిలో ఆయన కామన్వెల్తు యునైటెడు కింగ్డంకు వలసలను తీవ్రంగా విమర్శించాడు. అప్పుడు ప్రతిపాదించబడిన జాతి సంబంధాల బిల్లు. హీతు థాచరు‌కు ఫోను చేసి పావెలు‌ను షాడో క్యాబినెటు నుండి తొలగిస్తున్నట్లు తెలియజేసినప్పుడు. ఆమె "సంక్షోభాన్ని పెంచడం కంటే ప్రస్తుతానికి పరిస్థితులు చల్లబడటం మంచిదని తాను నిజంగా భావించానని" గుర్తుచేసుకుంది. కామన్వెల్తు వలసల గురించి ఆయన ముఖ్య అంశాలు సరైనవని. ఆయన ప్రసంగం నుండి ఎంచుకున్న ఉల్లేఖనాలను సందర్భం నుండి తీసివేసారని ఆమె నమ్మింది.{{sfnp|Aitken|2013|page=117}} 1991లో ''టుడే''కి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో థాచరు పావెలు "కొన్నిసార్లు విచారకరమైన పదాలలో అయితే చెల్లుబాటు అయ్యే వాదనను చేశాడని" తాను భావిస్తున్నానని పేర్కొంది.<ref name="Sandford">{{Cite magazine | last=Sandford | first=Christopher | author-link=Christopher Sandford (జీవిత చరిత్ర రచయిత) | date=4 డిసెంబరు 2017 | orig-date=June 2012 issue | title=చూడటం, మాట్లాడటం | url=https://www.chroniclesmagazine.org/article/to-see-and-to-speak/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20201027040342/https://www.chroniclesmagazine.org/article/to-see-and-to-speak/ | archive-date=27 అక్టోబరు 2020 | access-date=23 అక్టోబరు 2020 | magazine=[[క్రానికల్స్ (మ్యాగజైన్) | క్రానికల్స్]]}}</ref> ఈ సమయంలోనే ఆమె షాడో ట్రాన్సు‌పోర్టు మంత్రిగా తన మొదటి కామన్సు ప్రసంగం చేసింది. బ్రిటిషు రైలులో పెట్టుబడుల అవసరాన్ని హైలైటు చేసింది. ఆమె ఇలా వాదించింది: "[1]మనం పెద్ద, మెరుగైన రోడ్లను నిర్మిస్తాము. అవి త్వరలో మరిన్ని వాహనాలతో నిండిపోతాయి. మేము సమస్యను పరిష్కరించడానికి దగ్గరగా ఉండలేము."{{sfnp|Campbell|2000|p=189}} థాచరు 1969 వేసవిలో ప్రతిపక్ష రవాణా ప్రతినిధిగా [[సోవియట్ యూనియన్]]కు తన మొదటి పర్యటన చేసింది. అక్టోబరు‌లో, పార్లమెంటులో తన పదేళ్ల వేడుకలను జరుపుకునే ప్రసంగం చేసింది. 1970 ప్రారంభంలో ఆమె ''ది ఫించ్లీ ప్రెసుతో'' మాట్లాడుతూ "అనుమతి ఇచ్చే సమాజం తిరోగమనాన్ని" చూడాలనుకుంటున్నానని చెప్పింది.{{sfnp|Campbell|2000|pp=190–191}} ===విద్యా కార్యదర్శి (1970–1974)=== [[File:Girls at Baldock County Council School in Hertfordshire enjoy a drink of milk during a break in the school day in 1944. D20552.jpg|thumb|upright|alt= హెర్టు‌ఫోర్డు‌షైరు‌లోని బాల్డాకు కౌంటీ కౌన్సిలు స్కూలు‌లో బాలికలు 1944లో పాఠశాల రోజు విరామంలో పాలు తాగుతున్నారు|1971లో థాచరు 7–11 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలకు ఉచిత పాలను రద్దు చేశారు. (''చిత్రంలో''{{---)}} ఆమె పూర్వీకుడు 1968లో పెద్ద పిల్లలకు చేసినట్లుగానే.]] ఎడ్వర్డు హీతు నేతృత్వంలోని కన్జర్వేటివు పార్టీ 1970 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో గెలిచింది. థాచరు క్యాబినెటుకు విద్య, సైన్సు రాజ్య కార్యదర్శిగా నియమించబడ్డారు. థాచరు, కేవలం కొన్ని రోజులు పదవిలో ఉన్న తర్వాత సంప్రదింపుల ప్రక్రియ ద్వారా వెళ్ళకుండానే లేబరు పార్టీ సర్క్యులరు 10/65ను ఉపసంహరించుకోవడంతో వివాదం చెలరేగింది. ఈ సర్క్యులరు సమగ్రీకరణను బలవంతంగా అమలు చేయడానికి ప్రయత్నించింది. ఆమె దీనిని అమలు చేసిన వేగం పట్ల ఆమె తీవ్ర విమర్శలు ఎదుర్కొంది.{{sfnp|Campbell|2000|p=222}} తత్ఫలితంగా స్థానిక అధికారులు సమగ్రంగా వెళ్లమని బలవంతం చేయకుండా ఉండేలా ఆమె తన స్వంత కొత్త విధానాన్ని (సర్క్యులరు 10/70) రూపొందించింది. ఆమె కొత్త విధానం కొత్త సమగ్రతల అభివృద్ధిని ఆపడానికి ఉద్దేశించినది కాదు; ఆమె ఇలా చెప్పింది: "ప్రణాళికలు సమగ్ర సూత్రం మీద కాకుండా విద్యాపరమైన పరిగణనల మీద ఆధారపడి ఉండాలని మేము [...] ఆశిస్తాం."{{sfnp|మూర్|2013|p=215}} మార్కెట్టు శక్తులు పరిశోధనకు ప్రభుత్వ నిధులను ప్రభావితం చేయాలనే లార్డు రోత్సు‌చైల్డు 1971 ప్రతిపాదనకు థాచరు మద్దతు ఇచ్చాడు. చాలా మంది శాస్త్రవేత్తలు ఈ ప్రతిపాదనను వ్యతిరేకించినప్పటికీ ఆమె పరిశోధన నేపథ్యం బహుశా బయటి వ్యక్తులు నిధుల విషయంలో జోక్యం చేసుకోకూడదనే వారి వాదన మీద ఆమెను సందేహాస్పదంగా చేసింది.{{r|lecher20130408}} గ్రామరు పాఠశాలలను మూసివేయడానికి సమగ్ర మాధ్యమిక విద్యను స్వీకరించడానికి మరిన్ని స్థానిక విద్యా అధికారుల ప్రతిపాదనలను విభాగం మూల్యాంకనం చేసింది. థాచరు విద్యా కార్యదర్శిగా ఉన్న కాలంలో అంచెలంచెలుగా ఉన్న సెకండరీ ఆధునిక-వ్యాకరణ పాఠశాల విద్యా వ్యవస్థకు కట్టుబడి ఉండి, గ్రామరు పాఠశాలలను సంరక్షించడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ {{sfnp|రీటన్|2003|p=14}} పాఠశాలలు సమగ్రంగా మారడానికి 3,612 ప్రతిపాదనలలో 326 (సుమారుగా 9 శాతం){{sfnp|కాంప్‌బెల్|2000|p=224}} మాత్రమే తిరస్కరించింది; ఫలితంగా సమగ్ర పాఠశాలలకు హాజరయ్యే విద్యార్థుల నిష్పత్తి 32 శాతం నుండి 62 శాతానికి పెరిగింది.{{sfnp|Marr|2007|pp=248–249}} అయినప్పటికీ ఆమె 94 గ్రామరు పాఠశాలలను కాపాడగలిగింది.{{sfnp|Moore|2013|p=215}} ఆమె పదవిలో మొదటి నెలలలో ప్రభుత్వం ఖర్చులను తగ్గించడానికి చేసిన ప్రయత్నాల కారణంగా ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఆమె పాఠశాలల్లో విద్యా అవసరాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది,{{sfnp|Reitan|2003|p=14}} రాష్ట్ర విద్యా వ్యవస్థ మీద ప్రభుత్వ ఖర్చులను తగ్గించింది. దీని ఫలితంగా ఏడు నుండి పదకొండు సంవత్సరాల వయస్సు గల పాఠశాల పిల్లలకు ఉచిత పాలు రద్దు చేయబడింది.{{sfnp|Wapshott|2007|p=76}} పాఠశాలలకు పాలకు వసూలు చేస్తే తక్కువ మంది పిల్లలు నష్టపోతారని కానీ చిన్న పిల్లలకు పోషక ప్రయోజనాల కోసం ప్రతిరోజూ 0.3 ఇంపీరియలు పింట్సు (0.17 లక్షలు) అందించడానికి అంగీకరిస్తారని ఆమె అభిప్రాయపడింది.{{sfnp|Wapshott|2007|p=76}} లేబరు ప్రభుత్వం సెకండరీ పాఠశాలలకు ఉచిత పాలు ఇవ్వడం ఆపివేసినప్పటి నుండి ప్రారంభించిన దానితో ఆమె కొనసాగుతోందని కూడా ఆమె వాదించింది.{{sfnp|Campbell|2000|p=231}} వైద్య కారణాల వల్ల పాలు అవసరమయ్యే పిల్లలకు ఇప్పటికీ అందించబడతాయి. పాఠశాలలు ఇప్పటికీ అమ్మవచ్చు. పాలు.{{sfnp|Campbell|2000|p=231}} పాల వివాదం తర్వాత ఆమె దృఢ సంకల్పాన్ని కఠినతరం చేసింది; ఆమె ''ది స్పెక్టేటరు'' ఎడిటరు-యజమాని హెరాల్డు క్రైటను‌తో ఇలా చెప్పింది: "నన్ను తక్కువ అంచనా వేయకండి, వారు కీతు జోసెఫును ఎలా విచ్ఛిన్నం చేశారో నేను చూశాను. కానీ వారు నన్ను విచ్ఛిన్నం చేయరు."{{sfnp|Campbell|2000|p=288}} ఆమె ఈ విధానాన్ని వ్యతిరేకించిందని కానీ ట్రెజరీ ఆమెను బలవంతంగా దానిలోకి నెట్టిందని క్యాబినెటు పత్రాలు తరువాత వెల్లడించాయి.<ref>{{Cite news| last=Hickman | first=Martin | date=9 August 2010 | title='milk-snatcher' ట్యాగ్‌ను నివారించడానికి Tories వేగంగా కదులుతాయి | url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/tories-move-swiftly-to-avoid-milksnatcher-tag-2047372.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130517184554/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/tories-move-swiftly-to-avoid-milksnatcher-tag-2047372.html | archive-date=17 మే 2013 | access-date=9 ఏప్రిల్ 2013 | work=The Independent}}</ref> ఆమె నిర్ణయం లేబరు పార్టీ, పత్రికల నుండి నిరసన తుఫానును రేకెత్తించింది. {{sfnp|Reitan|2003|p=15}} దీని ఫలితంగా ఆమెకు "మార్గరెటు థాచరు, మిల్కు స్నాచరు" అనే మారుపేరు వచ్చింది.{{sfnp|Wapshott|2007|p=76}}<ref>{{Cite news| last=Smith | first=Rebecca | date=8 ఆగస్టు 2010 | title=మార్గరెట్ థాచర్ 'మిల్క్'గా ఎలా ప్రసిద్ధి చెందింది స్నాచర్' | url=https://www.telegraph.co.uk/news/politics/7932963/How-Margaret-Thatcher-became-known-as-Milk-Snatcher.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120118071518/https://www.telegraph.co.uk/news/politics/7932963/How-Margaret-Thatcher-became-known-as-Milk-Snatcher.html | archive-date=18 జనవరి 2012 | access-date=9 ఏప్రిల్ 2013 | work=The Sunday Telegraph}}</ref> ఆమె ఆ తర్వాత రాజకీయాలను విడిచిపెట్టాలని భావించినట్లు తెలిసింది. తరువాత ఆమె ఆత్మకథలో ఇలా రాసింది: "నేను ఒక విలువైన పాఠం నేర్చుకున్నాను. నేను కనీసం రాజకీయంగా కూడా రాజకీయంగా చాలా బాధపడ్డాను" ప్రయోజనం."{{sfnmp|1a1=రీటన్|1y=2003|1p=15|2a1=థాచర్|2y=1995|2p=182}} ===ప్రతిపక్ష నాయకుడు (1975–1979)=== {{External media | topic=1975లో నేషనలు ప్రెసు క్లబ్బు ప్రసంగం | headerimage= [[File:Thatcher-loc.jpg|frameless|upright=0.77 |సరిహద్దు |నలుపు-తెలుపు ఛాయాచిత్రంలో కూర్చున్న థాచర్]] | caption=1975 చివరిలో థాచర్ | audio1={{సైట్ ప్రసంగం |title=నేషనల్ ప్రెస్ క్లబ్ లంచ్ స్పీకర్లు: మార్గరెట్ థాచర్ |url=http://www.loc.gov/rr/record/pressclub/thatcher.html}}<ref>{{Cite web| title=నేషనల్ ప్రెస్ క్లబ్ లంచ్ స్పీకర్లు: మార్గరెట్ థాచర్ (రికార్డెడ్ సౌండ్ రీసెర్చ్ సెంటర్, లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్) | url=http://www.loc.gov/rr/record/pressclub/thatcher.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180927213633/http://www.loc.gov/rr/record/pressclub/thatcher.html | archive-date=27 సెప్టెంబరు 2018 | publisher=[[లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్]]}}</ref> (7:39కి ప్రారంభమై, 28:33కి ముగుస్తుంది.)<ref>{{Cite web| date=19 సెప్టెంబరు 1975 | title=నేషనల్ ప్రెస్ క్లబ్‌కు ప్రసంగం | url=http://www.margaretthatcher.org/document/102770 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20161029044318/http://www.margaretthatcher.org/document/102770 | archive-date=29 అక్టోబరు 2016 | access-date=28 అక్టోబరు 2016 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> }} హీతు ప్రభుత్వం 1973లో చమురు ఆంక్షలు, వేతన పెంపుదల కోసం యూనియను డిమాండ్లతో ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటూనే ఉంది. తదనంతరం 1974 ఫిబ్రవరి సార్వత్రిక ఎన్నికలులో ఓడిపోయింది.{{sfnp|రీటన్|2003|p=15}} లేబరు పార్టీ ఏర్పడింది. ఒక మైనారిటీ ప్రభుత్వం, 1974 అక్టోబరు సార్వత్రిక ఎన్నికలులో స్వల్ప మెజారిటీతో గెలిచింది. హీతు కన్జర్వేటివు పార్టీ నాయకత్వం మీద సందేహాలు పెరుగుతున్నాయి.<ref>{{Cite news| date=8 నవంబరు 1974 | title=నాయకత్వంపై నియమాలను మార్చడానికి హీత్ అంగీకరిస్తున్నారు | url={{GBurl | NOw-AAAAIBAJ | p=1&article_id=4563,1637862}} | work=The Glasgow Herald | page=1 | via=Google Books}}</ref> థాచరు‌ను మొదట స్పష్టమైన ప్రత్యామ్నాయంగా చూడలేదు. కానీ చివరికి ఆమె ప్రధాన పోటీదారుగా మారింది. కొత్త ప్రారంభానికి హామీ ఇచ్చింది.{{sfnp|Reitan|2003|p=16}} ఆమెకు ప్రధాన మద్దతు పార్లమెంటరీ 1922 కమిటీ{{sfnp|Reitan|2003|p=16}}, ''ది స్పెక్టేటరు'',<ref>{{Cite web| last=Cosgrave | first=Patrick | author-link=Patrick Cosgrave | date=25 జనవరి 1975 | title=టోరీలకు స్పష్టమైన ఎంపిక | url=https://www.spectator.co.uk/2013/04/clear-choice-for-the-tories/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20171025145009/https://www.spectator.co.uk/2013/04/clear-choice-for-the-tories/ | archive-date=25 అక్టోబరు 2017 | access-date=13 జూలై 2017 | publication-date=13 ఏప్రిల్ 2013 | magazine=The Spectator}}</ref> థాచరు పదవిలో ఉన్న సమయం ఆమెకు సిద్ధాంతకర్తగా కాకుండా వ్యావహారికసత్తావాది అనే ఖ్యాతిని ఇచ్చింది.{{r|runciman20130606}} ఆమె హీతు‌ను ఓడించింది మొదటి బ్యాలెటు‌లో ఆయన నాయకత్వం నుండి రాజీనామా చేశాడు.<ref>{{Cite news| last=Naughton | first=Philippe | date=18 జూలై 2005 | title=థాచర్ సర్ ఎడ్వర్డ్ హీత్ కు నివాళులు అర్పించారు | url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/thatcher-leads-tributes-to-sir-edward-heath-353gzwv3fdh | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20210913173244/https://www.thetimes.co.uk/article/thatcher-leads-tributes-to-sir-edward-heath-353gzwv3fdh | archive-date=13 సెప్టెంబరు 2021 | access-date=23 అక్టోబరు 2020 | work=[[The Times]]}}</ref> రెండవ బ్యాలెటు‌లో ఆమె హీతు ఇష్టపడే వారసుడు వైటు‌లాను ఓడించింది. థాచరు ఎన్నిక పార్టీ మీద భిన్నాభిప్రాయ ప్రభావాన్ని చూపింది; ఆమెకు కుడివైపు ఎంపీలలో దక్షిణ ఇంగ్లాండు‌కు చెందిన వారిలో ప్రభుత్వ పాఠశాలలు లేదా ఆక్స్బ్రిడ్జుకు హాజరు కాని వారిలో కూడా మద్దతు బలంగా ఉంది.{{sfnp|కౌలే|బెయిలీ|2000}} థాచరు 1975 ఫిబ్రవరి 11న కన్జర్వేటివు పార్టీ నాయకురాలిగా ప్రతిపక్ష నాయకురాలు అయ్యారు;<ref>{{Cite web| date=11 ఫిబ్రవరి 1975 | title=కన్సర్వేటివ్ నాయకత్వాన్ని గెలుచుకున్న తర్వాత ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ (గ్రాండ్ కమిటీ రూమ్) | url=http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=102452 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120218065547/http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=102452 | archive-date=18 ఫిబ్రవరి 2012 | access-date=29 సెప్టెంబరు 2007 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> ఆమె వైటు‌లాను తన డిప్యూటీగా నియమించింది. థాచరు పార్టీ నాయకత్వంతో హీతు ఎప్పుడూ రాజీపడలేదు.{{sfnp|మూర్|2013|పేజీలు=394–395, 430}} టెలివిజను విమర్శకుడు క్లైవు జేమ్సు, కన్జర్వేటివు పార్టీ నాయకురాలిగా ఎన్నికయ్యే ముందు ''ది అబ్జర్వరు''లో రాస్తూ 1973 నాటి ఆమె స్వరాన్ని "నల్లబోర్డుపైకి జారుకుంటున్న పిల్లి"తో పోల్చారు.{{refn|{{harvtxt|జేమ్స్|1977|pp=119–120}}: <q>ఆమె స్వరం ఎప్పుడూ నల్లబల్ల మీద నుండి జారిపోతున్న పిల్లితో పోల్చబడింది. టోను అంతగా ధ్వనించదు - వ్యక్తిత్వ లోపాలతో ఉన్న ఎనిమిదేళ్ల చిన్నారిలాగా ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే వివరణాత్మక ఏడుపు. ఇటీవల, ఆమె దీనిని తొలగించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు చూడటం మనోహరంగా ఉంది. మంగళవారం రాత్రి BBC2 ''న్యూస్ ఎక్స్‌ట్రా'' థాచర్ ఎగతాళిని పూర్తి స్థాయిలో ప్రదర్శించే మే ​​1973 నాటి క్లిప్‌ను విడుదల చేసింది. (ఆమె నాయకత్వాన్ని కోరుకోవాలని కలలు కనడం లేదని చెబుతోంది.) ఆమె నల్లబల్లపై నుండి జారుకుంటున్న పిల్లిలా అరిచింది.</q><ref>{{Cite news| last=James | first=Clive | date=9 February 1975 | title=Mrs T ని దృష్టిలో పెట్టుకోవడం | url=https://www.newspapers.com/clip/52299047/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111173045/https://www.newspapers.com/clip/52299047/2-c-mt-on-tv/ | archive-date=11 జనవరి 2021 | access-date=23 అక్టోబరు 2020 | work=The Observer | page=26 | via=[[Newspapers.com]]}}</ref>|group=nb}} థాచరు ఇప్పటికే మాజీ టెలివిజను నిర్మాత గోర్డాను రీసు సలహా మేరకు ఆమె తన ప్రెజెంటేషను‌ మీద పని చేయడం ప్రారంభించింది. అనుకోకుండా, రీసు నేషనలు థియేటరు వాయిసు కోచు‌తో పాఠాలు ఏర్పాటు చేసిన నటుడు లారెన్సు ఆలివరును కలిశాడు.{{sfnp|థాచర్|1995|p=267}}<ref name="మూర్ వానిటీ">{{Cite news| last=మూర్ | first=చార్లెస్ | date=డిసెంబరు 2011 | title=ది ఇన్విన్సిబుల్ మిసెస్ థాచర్ | url=https://www.vanityfair.com/politics/features/2011/12/margaret-thatcher-201112 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120218073039/http://www.vanityfair.com/politics/features/2011/12/margaret-thatcher-201112 | archive-date=18 ఫిబ్రవరి 2012 | access-date=25 ఫిబ్రవరి 2012 | work=[[Vanity Fair (magazine) | Vanity Fair]]}}</ref>{{refn|1983లో కామన్స్‌లో [[డెనిస్ హీలీ]] రెచ్చగొట్టిన తర్వాత, ముఖ్యంగా [[షాడో క్యాబినెట్ ఆఫ్ మైఖేల్ ఫుట్|లేబర్ ఫ్రంట్‌బెంచ్]] [[wikt:frit#Etymology 2|''frit'']] అని ఆరోపించిన తర్వాత, ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పుడు తప్ప, థాచర్ తన లింకన్‌షైర్ మాండలికాన్ని పూర్తిగా అణచివేయడంలో విజయం సాధించాడు.<ref>{{Cite web| title=రెండు పిల్లల తల్లి అయిన ఫించ్లీకి ఒక అద్భుత పునరుద్ధరణ | date=22 ఏప్రిల్ 1983 | page=28 | issue=61513 | department=వార్తలు | last=జాన్సన్ | first=Frank | author-link=Frank Johnson (జర్నలిస్ట్)}}</ref><ref>{{Cite news| date=20 ఏప్రిల్ 1983 | title=ముందస్తు ఎన్నికలపై లేబర్ పార్టీని ప్రధానమంత్రి ఎగతాళి చేస్తున్నారు | work=ది గార్డియన్ | page=5 | quote=సభలో రెండు వైపుల నుండి వచ్చిన కోలాహలం మధ్య, శ్రీమతి థాచర్ ఇలా అరిచారు: 'కాబట్టి మీరు ఎన్నికలకు భయపడుతున్నారా? భయపడుతున్నారా, భయపడుతున్నారా, భయపడుతున్నారా. భయపడుతున్నారా, భయపడుతున్నారా – తట్టుకోలేకపోయారు. తట్టుకోలేకపోయారు.'}}</ref>|group=nb}} థాచరు ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ ఎకనామికు అఫైర్సు (ఐఇఎ)లో భోజనాలకు క్రమం తప్పకుండా హాజరు కావడం ప్రారంభించింది. ఇది {{wikt-lang|en|Hayekian|i=-}} పౌల్ట్రీ మాగ్నెటు ఆంటోనీ ఫిషరు స్థాపించిన ఒక థింకు ట్యాంకు; ఆమె 1960ల ప్రారంభం నుండి ఐఇఎని సందర్శించి దాని ప్రచురణలను చదువుతోంది. అక్కడ ఆమె రాల్ఫు హారిసు, ఆర్థరు సెల్డను, ఆలోచనలచే ప్రభావితమై బ్రిటిషు సంక్షేమ రాజ్యాన్ని వ్యతిరేకించే సైద్ధాంతిక ఉద్యమానికి ముఖంగా మారింది. కీనేసియను ఆర్థిక శాస్త్రం, బ్రిటను‌ను బలహీనపరుస్తోందని వారు విశ్వసించారు. సంస్థ కరపత్రాలు తక్కువ, ప్రభుత్వం పన్నులు తక్కువ, వ్యాపారం, వినియోగదారులకు ఎక్కువ స్వేచ్ఛను ప్రతిపాదించాయి.{{sfnp|బెకెట్|2010|loc=chpt. 11}} {{multiple image |direction=vertical |image1= President Gerald Ford Meeting with Great Britain's Conservative Party Leader Margaret Thatcher in the Oval Office.jpg |alt1=జెరాల్డు ఫోర్డు‌తో కూర్చున్న థాచరు |caption1=అధ్యక్షుడు ఫోర్డు‌తో ఓవల్ఆఫీసులో, 1975 |image2= |alt2=మొహమ్మదు రెజా పహ్లావితో కూర్చున్న థాచరు |caption2=1978లో నియావరను కాంప్లెక్సులో షాతో }} నయా ఉదారవాద ఆర్థిక ఆలోచనలను స్వదేశంలో, విదేశాలలో ప్రోత్సహించాలని థాచరు భావించాడు. కన్జర్వేటివు ప్రభుత్వం కోసం ఆమె విదేశాంగ విధానం దిశను నిర్దేశించినప్పటికీ హౌసు ఆఫ్ కామన్సు‌లో ఆమె పదేపదే విఫలమవడం పట్ల థాచరు బాధపడ్డాడు. తత్ఫలితంగా థాచరు "తన స్వరం ఇంట్లో పెద్దగా బరువు లేకపోవడంతో", ఆమె "విస్తృత ప్రపంచంలో వినిపించాలని" నిర్ణయించుకుంది.{{sfnp|Campbell |2000|p=344}} థాచరు అట్లాంటికు అంతటా పర్యటనలు చేపట్టి, అంతర్జాతీయ ప్రొఫైలు‌ను స్థాపించి, తన ఆర్థిక, విదేశాంగ విధానాలను ప్రోత్సహించింది. ఆమె 1975లో యునైటెడు స్టేట్సు‌లో పర్యటించి అధ్యక్షుడు గెరాల్డు ఫోర్డును కలిసింది<ref>{{Cite wikisource | title=President Ford–Margaret Thatcher memcon | date=18 సెప్టెంబరు 1975 | wslink=President Ford–Margaret Thatcher memcon (18 సెప్టెంబరు 1975)}}</ref> 1977లో మళ్ళీ సందర్శించింది. ఆమె అధ్యక్షుడు [[జిమ్మీ కార్టర్]]ను కలిసింది.{{sfnp|Cooper|2010|pp=25–26}} ఇతర విదేశీ పర్యటనలలో ఆమె 1978లో [[ఇరాన్]] పర్యటన సందర్భంగా షా మొహమ్మదు రెజా పహ్లవిను కలిసింది.<ref>{{Cite ప్రెస్ విడుదల | title=ఇరాన్ పర్యటన ముగింపు ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్ | date=1 మే 1978 | publisher=Margaret Thatcher Foundation | url=https://www.margaretthatcher.org/document/103489 | access-date=13 ఏప్రిల్ 2018 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180414010627/https://www.margaretthatcher.org/document/103489 | archive-date=14 ఏప్రిల్ 2018}}</ref> థాచరు తన షాడో విదేశాంగ కార్యదర్శి, రెజినాల్డు మౌడ్లింగు తోడు లేకుండా ప్రయాణించడానికి ఎంచుకుంది. తద్వారా ఆమె వ్యక్తిగత ప్రభావాన్ని మరింతగా చూపించే ప్రయత్నం చేసింది.{{sfnp|కూపర్|2010|pp=25–26}} దేశీయ వ్యవహారాలలో థాచరు స్కాటిషు అధికార వికేంద్రీకరణ ([[స్కాట్లాండ్|స్కాట్లాండ్ పాలన]]) స్కాటిషు అసెంబ్లీ ఏర్పాటును వ్యతిరేకించారు. 1976 డిసెంబరులో స్కాట్లాండు, వేల్సు బిల్లుకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేయమని ఆమె కన్జర్వేటివు ఎంపీలను ఆదేశించింది, అది విజయవంతంగా వీగిపోయింది, ఆపై కొత్త బిల్లులు ప్రతిపాదించబడినప్పుడు. స్కాటిషు అధికార వికేంద్రీకరణ మీద జరిగిన 1979 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ లో ఆంగ్లేయులు ఓటు వేయడానికి వీలుగా చట్టాన్ని సవరించడానికి ఆమె మద్దతు ఇచ్చింది.<ref>{{Cite news| date=27 April 2008 | title=థాచర్ అధికార వికేంద్రీకరణను అడ్డుకోవడానికి ఎలా ప్రయత్నించాడు | url=http://www.scotsman.com/news/politics/top-stories/how-thatcher-tried-to-thwart-devolution-1-1165673 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20151016012202/http://www.scotsman.com/news/politics/top-stories/how-thatcher-tried-to-thwart-devolution-1-1165673 | archive-date=16 అక్టోబరు 2015 | access-date=20 ఏప్రిల్ 2013 | work=The Scotsman}}</ref> 1970లలో బ్రిటను ఆర్థిక వ్యవస్థ చాలా బలహీనంగా ఉంది, అప్పటి విదేశాంగ కార్యదర్శి జేమ్సు కల్లఘను 1974లో తన తోటి లేబరు క్యాబినెటు సభ్యులను "ప్రజాస్వామ్యం విచ్ఛిన్నం" అయ్యే అవకాశం గురించి హెచ్చరించాడు. వారితో ఇలా అన్నాడు: "నేను యువకుడిని అయితే నేను వలస వెళ్తాను."{{sfnp|బెకెట్|2010|loc=chpt. 7}} 1978 మధ్యలో ఆర్థిక వ్యవస్థ కోలుకోవడం ప్రారంభమైంది. అభిప్రాయ సేకరణలు లేబరు ఆధిక్యంలో ఉన్నాయని చూపించాయి, ఆ సంవత్సరం చివర్లో సార్వత్రిక ఎన్నికలు జరుగుతాయని, లేబరు విజయం సాధించే అవకాశం ఉందని అంచనా. ఇప్పుడు ప్రధానమంత్రి అయిన కల్లాఘను సెప్టెంబరు 7న ఆ సంవత్సరం సార్వత్రిక ఎన్నికలు ఉండవని, ఎన్నికలకు వెళ్లే ముందు 1979 వరకు వేచి ఉంటానని ప్రకటించడం ద్వారా చాలా మందిని ఆశ్చర్యపరిచాడు. దీనికి థాచరు లేబరు ప్రభుత్వాన్ని "కోళ్లు" అని ముద్ర వేయడం ద్వారా ప్రతిస్పందించాడు. లిబరలు పార్టీ నాయకుడు డేవిడు స్టీలు కూడా లేబరు పార్టీని "భయపడి పరిగెత్తుతున్నాడు" అని విమర్శించాడు.<ref>{{Cite news| title=7 సెప్టెంబరు 1978: కల్లఘన్ భయపడి పరిగెత్తుతున్నాడని ఆరోపించబడింది | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/7/newsid_2502000/2502781.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120410202005/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/7/newsid_2502000/2502781.stm | archive-date=10 ఏప్రిల్ 2012 | access-date=13 జనవరి 2012 | work=On This 1950–2005 రోజు | via=[[BBC న్యూస్ ఆన్‌లైన్]]}}</ref> 1978–79 శీతాకాలంలో దేశం దిశ గురించి లేబరు ప్రభుత్వం తాజా ప్రజా అసంతృప్తిని, "అసంతృప్తి శీతాకాలం" అని పిలువబడే సమ్మెల నష్టాన్ని ఎదుర్కొంది. "లేబరు పనిచేయడం లేదు" అనే నినాదంతో ప్రకటనలను ఉపయోగించి, కన్జర్వేటివు‌లు లేబరు ప్రభుత్వ నిరుద్యోగ రికార్డు మీద దాడి చేశారు. 1979 ప్రారంభంలో కల్లాగను మంత్రిత్వ శాఖ విశ్వాస తీర్మానాన్ని కోల్పోయిన తర్వాత సాధారణ ఎన్నికలు జరిగాయి. హౌసు ఆఫ్ కామన్సు‌లో కన్జర్వేటివు‌లు 44 సీట్ల మెజారిటీని గెలుచుకున్నారు. థాచరు మొదటి మహిళా బ్రిటిషు ప్రధానమంత్రి అయ్యారు.{{sfnp|బట్లర్|కవానాగ్|1980|పేజీ=199}} ====="ఐరను లేడీ"===== {{External media |topic=1976 ఫించ్లీ కన్జర్వేటివ్స్ కు చేసిన ప్రసంగం | video1={{Cite speech |title= ఫించ్లీ కన్జర్వేటివ్స్ కు చేసిన ప్రసంగం'' ("ఐరన్ లేడీ" అని అంగీకరించింది)'' |url=https://www.margaretthatcher.org/document/111324 |via=మార్గరేట్ థాచరు ఫౌండేషన్}}<ref name="ఐరన్ లేడీ" />}} {{blockquote|నేను ఈ రాత్రి నా ''రెడ్ స్టార్'' షిఫాను సాయంత్రం గౌనులో మీ ముందు నిలబడి ఉన్నాను. నా ముఖం మెత్తగా తయారైంది, నా తెల్లటి జుట్టు మెల్లగా ఊపింది. పాశ్చాత్య ప్రపంచంలోని ఐరన్ లేడీ.{{r|ఐరన్ లేడీ}}|థాచర్ 1976లో తన సోవియటు మారుపేరును స్వీకరించింది}} 1976లో థాచరు తన "బ్రిటను అవేకు" విదేశాంగ విధాన ప్రసంగాన్ని ఇచ్చింది. ఇది సోవియటు యూనియను‌ను విమర్శించింది. అది "ప్రపంచం మీద వంగి ఉందని" చెప్పింది. ఆధిపత్యం".<ref name="britain-awake">{{Cite web| date=19 జనవరి 1976 | title=కెన్సింగ్టన్ టౌన్ హాల్‌లో ప్రసంగం ('బ్రిటన్ అవేక్') (ది ఐరన్ లేడీ) | url=http://www.margaretthatcher.org/document/102939 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20101017152319/http://www.margaretthatcher.org/document/102939 | archive-date=17 అక్టోబరు 2010 | access-date=2 నవంబరు 2008 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్ | quote=[[హెల్సింకి ఒప్పందాలు | హెల్సింకి వద్ద]] మేము తూర్పు ఐరోపాలో యథాతథ స్థితిని ఆమోదించాము. ప్రతిగా ఇనుప తెర అంతటా ప్రజలు, ఆలోచనల స్వేచ్ఛా కదలిక కోసం మేము ఆశించాము. ఇప్పటివరకు మనకు ఎటువంటి సారాంశం లభించలేదు.}}</ref> సోవియటు ఆర్మీ జర్నలు ''రెడ్ స్టారు'' "ఐరన్ లేడీ రైజెసు ఫియర్సు" అనే శీర్షికతో ఒక వ్యాసంలో ఆమె వైఖరిని నివేదించింది,<ref name="Gavrilov">{{Cite news| last=Gavrilov | first=Yuri | date=24 January 1976 | title=The 'Iron Lady' Sounds the Alarm | work=Red Star | pages=3, 17 | volume=28 | issue=1–13 | translator={{text | ''ది కరెంట్ డైజెస్ట్ ఆఫ్ ది సోవియటు ప్రెస్''}}}}</ref> ఐరన్ కర్టెను మీద ఆమె వ్యాఖ్యలను సూచిస్తుంది.<ref name="britain-awake" /> ''ది సండే టైమ్సు'' మరుసటి రోజు ''రెడ్ స్టార్'' కథనాన్ని కవరు చేసింది.<ref>{{Cite web| date=25 January 1976 | title=Maggie, the 'ఐరన్ లేడీ' | url=http://gale.cengage.co.uk/images/upload/NewsVault/Thatcher/15-Maggie-the-Iron-Lady.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20161029044402/http://gale.cengage.co.uk/images/upload/NewsVault/Thatcher/15-Maggie-the-Iron-Lady.pdf | archive-date=29 అక్టోబరు 2016 | access-date=28 అక్టోబరు 2016 | newspaper=The Sunday Times}}</ref> థాచరు ఒక వారం తర్వాత [[wikt:epithet|epithet]]ను స్వీకరించారు; ఫించ్లీ కన్జర్వేటివ్సు‌తో చేసిన ప్రసంగంలో ఆమె దానిని డ్యూకు ఆఫ్ వెల్లింగ్టను మారుపేరు "ఐరన్ డ్యూకు"తో పోల్చింది.<ref name="ఐరన్ లేడీ">{{Cite web| date=31 జనవరి 1976 | title=ఫించ్లీ కన్జర్వేటివ్స్‌తో ప్రసంగం ('ఐరన్ లేడీ' అని అంగీకరించింది) | url=http://www.margaretthatcher.org/document/102947 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160924182918/http://www.margaretthatcher.org/document/102947 | archive-date=24 సెప్టెంబరు 2016 | access-date=17 అక్టోబరు 2016 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> "ఐరను" రూపకం అనుసరించబడింది ఆమె తన కెరీరు మొత్తంలో{{sfnmp|1a1=Atkinson|1y=1984|1p=115|2a1=Kaplan|2y=2000|2p=60}} ఇతర దృఢ సంకల్పం కలిగిన మహిళా రాజకీయ నాయకులకు సాధారణ సంస్కార నామంగా మారింది.<ref>{{Cite web| last=Macpherson | first=Fiona | author-link=Fiona Macpherson | date=10 ఏప్రిల్ 2013 | title=The Iron Lady: Margaret Thatcher's linguistic legacy | url=https://blog.oxforddictionaries.com/2013/04/10/margaretthatcher | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20180616153939/https://blog.oxforddictionaries.com/2013/04/10/margarettthatcher/ | archive-date=16 జూన్ 2018 | access-date=20 మే 2018 | website=[[OxfordDictionaries.com]] | quote=రాజకీయ నాయకుల నుండి టెన్నిస్ క్రీడాకారుల వరకు, మార్గరెట్ థాచర్‌తో ప్రతిధ్వని ఇప్పటికీ బలంగా ఉంది.}}</ref> ==యునైటెడు కింగ్డం ప్రధాన మంత్రి (1979–1990)== {{External media | topic=1979 ప్రధానమంత్రి కావడం మీద వ్యాఖ్యలు | headerimage= [[File:10 Downing Street 235.jpg|frameless|upright=1 |border]] | caption=10 డౌనింగు స్ట్రీటు | video1=ఉల్లేఖన ప్రసంగం ప్రధానమంత్రి కావడంపై వ్యాఖ్యలు'' (సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ ప్రార్థన)'' |url=https://www.margaretthatcher.org/document/115355 |via=the Margaret Thatcher Foundation}}<ref name="ప్రార్థన" /> థాచరు 1979 మే 4న ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. డౌనింగు స్ట్రీటుకి చేరుకున్న ఆమె సెయింటు ఫ్రాన్సిసు ప్రార్థనని పారాఫ్రేజు చేస్తూ ఇలా అన్నారు: 1980ల పదవిలో ఉన్నప్పుడు ప్రపంచం అంతటా థాచరు‌ను తరచుగా అత్యంత శక్తివంతమైన మహిళగా పిలిచారు .{{sfnmp|1a1=Bern|1y=1987|1p=43|2a1=Ogden|2y=1990|2pp=9, 12}}<ref>{{Cite web| last=Sheehy | first=Gail | author-link=Gail Sheehy | year=1989 | title=ప్రపంచంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన మహిళపై గెయిల్ షీహీ | magazine=Vanity Fair | page=102 | volume=52}}</ref><ref>{{Cite web| last=Eisner | first=Jane | author-link=Jane Eisner | date=7 జూన్ 1987 | title=ప్రపంచంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన మహిళ | magazine=[[ది ఫిలడెల్ఫియా ఇంక్వైరర్]] మ్యాగజైన్ | page=1 | asin=B006RKBPBK}}</ref> ===దేశీయ వ్యవహారాలు=== ====మైనారిటీలు==== బ్రిటను‌లో జాతి ఉద్రిక్తత పెరిగిన సమయంలో థాచరు ప్రతిపక్ష నాయకురాలుగానూ అలాగే ప్రధానమంత్రిగా కూడా ఉన్నారు. 1977 స్థానిక ఎన్నికలు సమయంలో ''ది ఎకనామిస్టు'' ఇలా వ్యాఖ్యానించింది: "టోరీల ఆటుపోట్లు చిన్న పార్టీలను{{snd}}ముఖ్యంగా నేషనలు ఫ్రంటు ముంచెత్తాయి. గత సంవత్సరం కంటే ఇవి స్పష్టమైన క్షీణతను చవిచూశాయి."<ref>{{Cite news| date=14 మే 1977 | title=ఓట్లు టోరీలకు వెళ్తాయి, మరెవరికీ లేవు | newspaper=ది ఎకనామిస్ట్ | pages=24–28 | volume=263 | issue=6976}}</ref><ref>{{Cite web| date=1 మార్చి 1978 | title=కన్జర్వేటివ్ క్యాంపెయిన్ గైడ్ సప్లిమెంట్ 1978 | url=https://www.margaretthatcher.org/document/110797 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20201019154057/https://www.margaretthatcher.org/document/110797 | archive-date=19 అక్టోబరు 2020 | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్ | page=[https://c59574e9047e61130f13-3f71d0fe2b653c4f00f32175760e96e7.ssl.cf1.rackcdn.com/93030FB632E147999D4BEB655587A134.pdf#page270 270]}}</ref> 1978లో ''వరల్డు ఇన్ యాక్షను'' అనే పుస్తకంలో ఆమె ఇలా చెప్పింది, "బ్రిటీషు వ్యక్తి ప్రజాస్వామ్యం కోసం, చట్టం కోసం చాలా చేసాడు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా చాలా చేసాడు. అది మునిగిపోతుందనే భయం ఉంటే ప్రజలు ప్రతిస్పందిస్తారు. లోపలికి వచ్చే వారి పట్ల శత్రుత్వం వహిస్తారు". అలాగే "అనేక విధాలుగా మైనారిటీలు ఈ దేశం గొప్పతనాన్ని, వైవిధ్యాన్ని పెంచుతారు. మైనారిటీ పెద్దదిగా మారుతుందని బెదిరించే క్షణం, ప్రజలు భయపడతారు".<ref>{{Cite web| date=27 జనవరి 1978 | title=గ్రెనడా వరల్డ్ ఇన్ యాక్షన్ కోసం టీవీ ఇంటర్వ్యూ ('రాథరు స్వాంప్డు') | url=http://www.margaretthatcher.org/document/103485 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170717144335/http://www.margaretthatcher.org/document/103485 | archive-date=17 జూలై 2017 | access-date=23 జూలై 2017 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref><ref>{{Cite web| title=వలసదారుల ప్రవాహం తగ్గించబడకపోతే ప్రజలు శత్రువులుగా మారవచ్చని శ్రీమతి థాచరు భయపడుతున్నారు | date=31 జనవరి 1978 | page=2 | issue=60224 | department=News}}</ref> 1979 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కన్జర్వేటివు‌లు ఎన్‌ఎఫ్ నుండి ఓట్లను ఆకర్షించారు. వారి మద్దతు దాదాపుగా పడిపోయింది.{{sfnmp|1a1=Reitan|1y=2003|1p=26|2a1=Ward|2y=2004|2p=128}} 1979 జూలైలో విదేశాంగ కార్యదర్శి లార్డు కారింగ్టను, హోం కార్యదర్శి విలియం వైటు‌లాతో జరిగిన సమావేశంలో యుకెలో స్థిరపడటానికి అనుమతించబడిన మొత్తం వియత్నామీసు పడవల ప్రజలు 10,000 కంటే తక్కువకు పరిమితం చేయబడిన సందర్భంలో ఆసియా వలసదారుల సంఖ్యను రెండు సంవత్సరాలకు పైగా థాచరు వ్యతిరేకించారు.<ref>{{Cite news| last=Swaine | first=Jon | date=30 డిసెంబరు 2009 | title=మార్గరెట్ థాచర్ బ్రిటన్‌కు ఆసియా వలసల గురించి ఫిర్యాదు చేసింది | url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/margaret-thatcher/6906503/Margaret-Thatcher-complained-about-Asian-immigration-to-Britain.html | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100525084645/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/margaret-thatcher/6906503/Margaret-Thatcher-complained-about-Asian-immigration-to-Britain.html | archive-date=25 మే 2010 | access-date=20 జనవరి 2011 | work=ది టెలిగ్రాఫ్}}</ref> ====ది క్వీన్==== ప్రధానమంత్రిగా థాచరు క్వీను ఎలిజబెతు IIతో ప్రభుత్వ వ్యవహారాల గురించి చర్చించడానికి వారానికొకసారి సమావేశమయ్యేవారు. వారి సంబంధం పరిశీలనలోకి వచ్చింది.{{sfnmp|1a1=Reitan|1y=2003|1p=28|2a1=Seward|2y=2001|2p=154}} కాంపుబెల్ ఇలా చెబుతోంది: {{blockquote|ఒక మహిళా ప్రధానమంత్రి దృగ్విషయం గురించి ప్రజలను ఆకర్షించే ఒక ప్రశ్న ఏమిటంటే ఆమె రాణితో ఎలా మెలిగింది. సమాధానం ఏమిటంటే వారి సంబంధాలు జాగ్రత్తగా సరైనవి, కానీ ఇరువైపులా ప్రేమ కోల్పోవడం చాలా తక్కువ. చాలా సారూప్య వయస్సు గల ఇద్దరు మహిళలు - శ్రీమతి థాచరు ఆరు నెలల పెద్దది - సామాజిక పిరమిడు పైభాగంలో సమాంతర స్థానాలను ఆక్రమించారు. ఒకరు ప్రభుత్వ అధిపతి, మరొకరు దేశాధినేత. వారు ఏదో ఒక విధంగా ప్రత్యర్థులుగా ఉంటారు. రాణి పట్ల శ్రీమతి థాచరు వైఖరి సందిగ్ధంగా ఉంది. ఒక వైపు ఆమెకు రాచరికం సంస్థ పట్ల దాదాపు ఆధ్యాత్మిక గౌరవం ఉంది [...] అయితే అదే సమయంలో ఆమె దేశాన్ని ఆధునీకరించడానికి, రాచరికం కొనసాగించిన అనేక విలువలు, అభ్యాసాలను తుడిచిపెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.}} మైఖేలు షియా, రాణి ప్రెసు సెక్రటరీ 1986లో ''ది సండే టైమ్సు''కు లోతైన చీలిక కథనాలను లీక్ చేశారు. థాచరు విధానాలు "నిర్లక్ష్యం, ఘర్షణాత్మకం, సామాజికంగా విభజన కలిగించేవి" అని ఆమె భావించిందని ఆయన అన్నారు.{{sfnp|Pimlott|1996|pp=460–463, 484, 509–514}} థాచరు తరువాత ఇలా వ్రాసింది: "ప్రభుత్వ పని పట్ల రాణి వైఖరి నాకు ఎల్లప్పుడూ పూర్తిగా సరైనదని అనిపించింది [...] 'ఇద్దరు శక్తివంతమైన మహిళల' మధ్య ఘర్షణల కథలు సరిదిద్దడానికి చాలా మంచివి."{{sfnp|Thatcher|1993|p=18}} ==== ఆర్థిక వ్యవస్థ - పన్నులు ==== థాచరు ఆర్థిక విధానాన్ని మిల్టను ఫ్రైడు‌మాను అలను వాల్టర్సు వంటి ద్రవ్యవేత్తలు, ఆలోచనాపరులు, ఆర్థికవేత్తలు ప్రభావితం చేశారు.{{sfnp|చైల్డ్స్|2006|p=185}} ఆమె మొదటి ఛాన్సలరు జియోఫ్రీ హోవేతో కలిసి ఆమె ఆదాయం మీద ప్రత్యక్ష పన్నులను తగ్గించింది. పరోక్ష పన్నులను పెంచింది.{{sfnp|రీటన్|2003|p=30}} ఆమె ద్రవ్య సరఫరా వృద్ధిని మందగించడానికి వడ్డీ రేట్లను పెంచింది. తద్వారా ద్రవ్యోల్బణాన్ని తగ్గించింది;{{sfnp|చైల్డ్స్|2006|p=185}} ప్రభుత్వ వ్యయం మీద నగదు పరిమితులను ప్రవేశపెట్టింది. విద్య, గృహనిర్మాణం వంటి సామాజిక సేవల మీద ఖర్చును తగ్గించింది.{{sfnp|రీటన్|2003|p=30}} ఉన్నత విద్యకు కోతలు విధించడం వలన థాచరు యుద్ధానంతర ఆక్సోనియను ప్రధానమంత్రిగా ఆక్స్ఫర్డు విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డాక్టరేటు పొందని మొదటి వ్యక్తిగా నిలిచారు. గవర్నింగు అసెంబ్లీ 738–319 ఓటు విద్యార్థి పిటిషను.<ref>{{కోట్ న్యూస్ | title=29 జనవరి 1985: ఆక్స్‌ఫర్డ్ డాన్స్ థాచర్‌ను తిరస్కరించారు | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/29/newsid_2506000/2506019.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130724131128/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/29/newsid_2506000/2506019.stm | archive-date=24 జూలై 2013 | access-date=9 ఏప్రిల్ 2007 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC న్యూస్ ఆన్‌లైన్}}</ref> "వెట్సు" అని పిలవబడే క్యాబినెటు‌లోని కొంతమంది హీథైటు కన్జర్వేటివు‌లు, థాచరు విధానాల మీద సందేహం వ్యక్తం చేశారు.<ref>{{Cite news| title=10 అక్టోబరు 1980: థాచర్ 'తిరుగుబాటు కోసం కాదు' | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/10/newsid_2541000/2541071.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130724131113/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/10/newsid_2541000/2541071.stm | archive-date=24 జూలై 2013 | access-date=21 డిసెంబరు 2008 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref> 1981 ఇంగ్లాండు అల్లర్లు ఫలితంగా బ్రిటిషు మీడియా విధానం యు-టర్ను ఆవశ్యకత గురించి చర్చించింది. 1980 కన్జర్వేటివు పార్టీ సమావేశంలో థాచరు నాటక రచయిత రోనాల్డు మిల్లరు,{{sfnp|జోన్స్|2007|p=224}} రాసిన ప్రసంగంతో ఈ సమస్యను నేరుగా ప్రస్తావించారు. అందులో ముఖ్యంగా ఈ క్రింది పంక్తులు ఉన్నాయి:{{blockquote|ఆ అభిమాన మీడియా క్యాచ్‌ఫ్రేజు, "యు" టర్ను కోసం ఊపిరి బిగించి వేచి ఉన్న వారికి, నేను చెప్పడానికి ఒకే ఒక విషయం ఉంది. "మీరు కావాలనుకుంటే తిరగండి. ఆ మహిళ తిరగడానికి కాదు."<ref>{{Cite web| date=10 అక్టోబరు 1980 | title=కన్జర్వేటివ్ పార్టీ కాన్ఫరెన్స్‌లో ప్రసంగం ('ఆ మహిళ తిరగడానికి కాదు') | url=https://www.margaretthatcher.org/document/104431 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180105144306/https://www.margaretthatcher.org/document/104431 | archive-date=5 జనవరి 2018 | access-date=31 మార్చి 2018 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref>}} 1980 డిసెంబరు నాటికి థాచరు ఉద్యోగ ఆమోద రేటింగు 23%కి పడిపోయింది. ఇది మునుపటి ఏ ప్రధానమంత్రి కంటే తక్కువ.{{sfnp|థార్న్టన్|2004|p=18}} 1980ల ప్రారంభంలో మాంద్యం తీవ్రతరం కావడంతో ఆమె పన్నులను పెంచింది.{{sfnp|రీటన్|2003|p=31}} 364 ప్రముఖ ఆర్థికవేత్తలు సంతకం చేసిన 1981 మార్చి ప్రకటనలో ఆందోళనలు వ్యక్తం చేసినప్పటికీ<ref>{{Cite news| date=31 మార్చి 1981 | title=ఆర్థికవేత్తల హిమపాతం | url=http://infotrac.galegroup.com/itw/infomark/263/101/138526786w16/purl=rc1_TTDA_0_CS285575295&dyn=75!xrn_1_0_CS285575295&hst_1?sw_aep=mclib | url-access=limited | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20120714012618/http://infotrac.galegroup.com/itweb/mclib?http_rc=400&class=session&sev=temp&type=session&cause=http://infotrac.galegroup.com/itw/infomark/263/101/138526786w16/purl%3Drc1_TTDA_0_CS285575295%26dyn%3D75!xrn_1_0_CS285575295%26hst_1%3Fsw_aep%3Dmclib&cont=&msg=No+Session+కుకీలు&sserv=no | archive-date=14 జూలై 2012 | access-date=12 జనవరి 2011 | work=[[ది టైమ్స్]] | page=17}}</ref> "డిమాండు తగ్గించడం ద్వారా ద్రవ్యోల్బణాన్ని శాశ్వతంగా నియంత్రణలోకి తెస్తామని ప్రభుత్వం నమ్మడానికి ఆర్థిక సిద్ధాంతంలో ఎటువంటి ఆధారం లేదని [...]" వాదించిన వారు "ప్రస్తుత విధానాలు మాంద్యాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేస్తాయి.మన ఆర్థిక వ్యవస్థ, పారిశ్రామిక పునాదిని క్షీణింపజేస్తాయి. దాని సామాజిక, రాజకీయ స్థిరత్వాన్ని బెదిరిస్తాయి" అని కూడా అన్నారు.<ref>{{Cite web| date=13 మార్చి 1981 | title=ఆర్థిక వ్యవస్థ: ద్రవ్యవాదాన్ని విమర్శించే 364 మంది ఆర్థికవేత్తల లేఖ (విద్యావేత్తలకు, సంతకందారుల జాబితాకు పంపిన లేఖ) | url=https://www.margaretthatcher.org/document/121217 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180401144432/https://www.margaretthatcher.org/document/121217 | archive-date=1 ఏప్రిల్ 2018 | access-date=31 మార్చి 2018 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> [[File:Margaret Thatcher visiting Salford.jpg|thumb|alt=photograph| 1982లో సాల్ఫోర్డు విశ్వవిద్యాలయం సందర్శించడం]] 1982 నాటికి యుకె ఆర్థిక పునరుద్ధరణ సంకేతాలను అనుభవించడం ప్రారంభించింది;{{sfnp|Floud|Johnson|2004|p=392}} ద్రవ్యోల్బణం 18% గరిష్ఠ స్థాయి నుండి 8.6%కి తగ్గింది. కానీ 1930ల తర్వాత మొదటిసారి నిరుద్యోగం 3 మిలియన్లకు పైగా ఉంది.<ref>{{Cite news| title=26 జనవరి 1982: UK నిరుద్యోగం మూడు మిలియన్లను దాటింది | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/26/newsid_2506000/2506335.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180221074348/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/26/newsid_2506000/2506335.stm | archive-date=21 ఫిబ్రవరి 2018 | access-date=16 ఏప్రిల్ 2010 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref> 1983 నాటికి మొత్తం ఆర్థిక వృద్ధి బలంగా ఉంది. ద్రవ్యోల్బణం తనఖా రేట్లు 13 సంవత్సరాలలో అత్యల్ప స్థాయికి పడిపోయాయి. అయితే మొత్తం ఉపాధిలో తయారీ ఉపాధి వాటా 30% కంటే కొంచెం ఎక్కువగా పడిపోయింది,{{sfnp|Rowthorn|Wells|1987|page=234}} మొత్తం నిరుద్యోగం అత్యధికంగా ఉండి 3.3 మిలియన్లకు చేరుకుంది. 1984.<ref>{{Cite news| last=O'Grady | first=Sean | date=16 మార్చి 2009 | title=యువ కార్మికులలో నిరుద్యోగం 15 శాతానికి చేరుకుంది | url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/unemployment-among-young-workers-hits-15-per-cent-1645728.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130724123849/http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/unemployment-among-young-workers-hits-15-per-cent-1645728.html | archive-date=24 జూలై 2013 | access-date=21 నవంబరు 2010 | work=The Independent}}</ref> 1982 కన్జర్వేటివు పార్టీ సమావేశంలో థాచరు ఇలా అన్నాడు: "సోషలిజం సరిహద్దులను వెనక్కి తీసుకురావడానికి మేము మునుపటి ఏ కన్జర్వేటివు ప్రభుత్వం కంటే ఎక్కువ చేసాము."<ref>{{Cite web| date=8 అక్టోబరు 1982 | title=కన్జర్వేటివ్ పార్టీ సమావేశానికి ప్రసంగం | url=https://www.margaretthatcher.org/document/105032 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073302/https://www.margaretthatcher.org/document/105032 | archive-date=8 ఏప్రిల్ 2018 | access-date=7 ఏప్రిల్ 2018 | publisher=Margaret Thatcher Foundation}}</ref> ఆమె మరుసటి సంవత్సరం పార్టీ సమావేశంలో బ్రిటిషు ప్రజలు రాష్ట్ర సోషలిజాన్ని పూర్తిగా తిరస్కరించారని "ప్రజలు తాము సంపాదించే డబ్బు తప్ప రాష్ట్రానికి వేరే డబ్బు వనరు లేదని అర్థం చేసుకున్నారని [...] అలాంటిది ఏదీ లేదు ప్రజా ధనము; పన్ను చెల్లింపుదారుల ధనము మాత్రమే ఉంది."<ref>{{Cite web| date=14 అక్టోబరు 1983 | title=కన్జర్వేటివ్ పార్టీ సమావేశంలో ప్రసంగం | url=https://www.margaretthatcher.org/document/105454 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010401/https://www.margaretthatcher.org/document/105454 | archive-date=8 ఏప్రిల్ 2018 | access-date=7 ఏప్రిల్ 2018 | publisher=Margaret Thatcher Foundation}}</ref> 1987 నాటికి నిరుద్యోగం తగ్గుతోంది. ఆర్థిక వ్యవస్థ స్థిరంగా, బలంగా ఉంది. ద్రవ్యోల్బణం తక్కువగా ఉంది. అభిప్రాయ సేకరణలు కన్జర్వేటివు పార్టీకి అనుకూలమైన ఆధిక్యాన్ని చూపించాయి. స్థానిక మండలి ఎన్నికలు ఫలితాలు కూడా విజయవంతమయ్యాయి. ఎన్నికల గడువు ఇంకా 12 నెలల దూరంలో ఉన్నప్పటికీ థాచరు ఆ సంవత్సరం జూన్ 11న సాధారణ ఎన్నికలను నిర్వహించాలని ప్రేరేపించింది. [[ఎన్నిక]]లో థాచరు వరుసగా మూడవసారి తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news| title=11 జూన్ 1987 | url=https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/background/pastelec/ge87.shtml | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20111203222938/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/background/pastelec/ge87.shtml | archive-date=3 డిసెంబరు 2011 | access-date=14 నవంబరు 2011 | work=Politics 97 | via=BBC News Online}}</ref> మార్పిడి రేటు యంత్రాంగం (ఇఆర్‌ఎం, యూరోపియను ఎకనామికు అండ్ మానిటరీ యూనియను), బ్రిటిషు ఆర్థిక వ్యవస్థను అడ్డుకుంటుందని నమ్ముతూ<ref name="ecc">{{Cite news| last=Riddell | first=Peter | author-link=Peter Riddell | date=23 నవంబరు 1987 | title=థాచర్ పూర్తి EMS పాత్రను గట్టిగా వ్యతిరేకిస్తున్నాడు | url=http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=106969 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080420095953/http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=106969 | archive-date=20 ఏప్రిల్ 2008 | access-date=8 అక్టోబరు 2008 | work=Financial Times}}</ref> జియోఫ్రీ హోవే;{{sfnp|థాచర్|1993|p=712}} 1990 అక్టోబరులో లాసను వారసుడు ఛాన్సలరు‌గా వచ్చిన [[జాన్ మేజర్]] ఆమెను ఇఆర్‌ఎంలో చేరమని ఒప్పించారు. ఇది చాలా ఎక్కువ రేటుగా నిరూపించబడింది.{{sfnp|Marr|2007|p=484}} థాచరు స్థానిక ప్రభుత్వ పన్నులను గృహ రేట్లు (ఇంటి నామమాత్రపు అద్దె విలువ మిద ఆధారపడిన పన్ను)ను కమ్యూనిటీ ఛార్జు (లేదా పోల్ టాక్సు)తో భర్తీ చేయడం ద్వారా సంస్కరించాడు. దీనిలో ప్రతి వయోజన నివాసికి అదే మొత్తాన్ని వసూలు చేశారు.<ref name="polltax">{{Cite news| last=Passell | first=Peter | date=23 ఏప్రిల్ 1990 | title=బ్రిటిష్ పోల్ టాక్స్ పై కోపం థాచర్ ఐడియాలజీని దెబ్బతీస్తుంది | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE7DD1030F930A15757C0A966958260 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130602032717/http://www.nytimes.com/1990/04/23/business/furor-over-british-poll-tax-imperils-thatcher-ideology.html | archive-date=2 జూన్ 2013 | access-date=30 అక్టోబరు 2008 | work=The New York Times}}</ref> 1989లో స్కాట్లాండు‌లో ఆ తర్వాతి సంవత్సరం ఇంగ్లాండు వేల్సు‌లో కొత్త పన్ను ప్రవేశపెట్టబడింది.{{sfnp|Reitan|2003|pp=87–88}} ఆమె ప్రీమియరు‌షిప్పులో అత్యంత అప్రసిద్ధ విధానాలలో ఒకటిగా నిరూపించబడింది.{{r|polltax}} ప్రజా ఆందోళన 70,000 నుండి 200,000-స్ట్రాంగు<ref name="trafalgarsq num">{{Cite news| last=Graham | first=డేవిడ్ | date=25 మార్చి 2010 | title=ట్రఫాల్గర్ స్క్వేర్ యుద్ధం: పోల్ టాక్స్ అల్లర్లు తిరిగి సందర్శించబడ్డాయి | url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/the-battle-of-trafalgar-square-the-poll-tax-riots-revisited-1926873.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180119102840/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/the-battle-of-trafalgar-square-the-poll-tax-riots-revisited-1926873.html | archive-date=19 జనవరి 2018 | access-date=8 ఏప్రిల్ 2013 | work=ది ఇండిపెండెంట్}}</ref> 1990 మార్చిలో లండను‌లో ప్రదర్శన; ట్రాఫాల్గరు స్క్వేరు చుట్టూ జరిగిన ప్రదర్శన అల్లర్లుగా మారింది. 113 మంది గాయపడ్డారు. 340 మంది అరెస్టు చేయబడ్డారు.<ref name="otd pt">{{Cite news| title=31 మార్చి 1990: పోల్ టాక్స్ ప్రదర్శనలో హింస చెలరేగింది | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/31/newsid_2530000/2530763.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130409013226/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/31/newsid_2530000/2530763.stm | archive-date=9 ఏప్రిల్ 2013 | access-date=30 అక్టోబరు 2008 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref> కమ్యూనిటీ ఛార్జు‌ను 1991లో ఆమె వారసుడు జాన్ మేజరు రద్దు చేశారు.{{r|otd pt}} అప్పటి నుండి థాచరు స్వయంగా పన్ను కోసం నమోదు చేసుకోవడంలో విఫలమయ్యారని ఆమె తన ఫారం‌ను తిరిగి ఇవ్వకపోతే ఆర్థిక జరిమానాలు విధిస్తారని బెదిరించారని తేలింది.<ref>{{Cite news| last=Narwan | first=Gurpreet | date=30 డిసెంబరు 2016 | title=చెల్లించని పోల్ పన్నుకు జరిమానా బెదిరింపు నం. 10కి పంపబడింది | url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/threat-of-fine-for-unpaid-poll-tax-sent-to-no-10-szqwdrlb6 | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20210821195006/https://www.thetimes.co.uk/article/threat-of-fine-for-unpaid-poll-tax-sent-to-no-10-szqwdrlb6 | archive-date=21 ఆగస్టు 2021 | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | work=[[ది టైమ్స్]]}}</ref> ====పారిశ్రామిక సంబంధాలు==== ట్రేడ్ యూనియన్లు సాధారణ ట్రేడ్ యూనియను వాదులకు, ప్రజలకు హానికరమని థాచరు విశ్వసించారు.{{sfnp|Campbell|2011a|pp=89–90}} సమ్మె చర్య ద్వారా పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం, ఆర్థిక పనితీరును దెబ్బతీస్తున్నాయని ఆమె ఆరోపించిన యూనియన్ల శక్తిని తగ్గించడానికి ఆమె కట్టుబడి ఉంది.{{sfnp|Thatcher|1993|pp=97–98, 339–340}} వారి అధికారాన్ని పరిమితం చేయడానికి ప్రవేశపెట్టిన చట్టానికి ప్రతిస్పందనగా అనేక యూనియన్లు సమ్మెలు ప్రారంభించాయి. కానీ చివరికి ప్రతిఘటన కూలిపోయింది.<ref name="thatcher-cw">{{Cite news| title=మార్గరెట్ థాచర్ | url=http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/thatcher | archive-url=https://web.archive.org/web/20080703072749/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/thatcher | archive-date=3 జూలై 2008 | access-date=29 అక్టోబరు 2008 | publisher=CNN}}</ref> 1983 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో కేవలం 39% మంది యూనియను సభ్యులు మాత్రమే లేబరు పార్టీకి ఓటు వేశారు.<ref>{{Cite news| last=Revzin | first=Philip | date=23 నవంబరు 1984 | title=బ్రిటిష్ కార్మిక సంఘాలు కాలం మారిందని గ్రహించి లైన్‌లో అడుగు పెట్టడం ప్రారంభించాయి | work=The Wall Street Journal}}</ref> 2004లో బిబిసి రాజకీయ ప్రతినిధి ప్రకారం, థాచరు "అధికారాన్ని నాశనం చేయగలిగాడు" దాదాపు ఒక తరం పాటు ట్రేడ్ యూనియన్ల".<ref name="bbcstrike">{{Cite news| last=Wilenius | first=Paul | date=5 మార్చి 2004 | title=లోపల శత్రువులు: థాచర్, యూనియన్లు | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3067563.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20090430144439/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3067563.stm | archive-date=30 ఏప్రిల్ 2009 | access-date=29 అక్టోబరు 2008 | work=BBC News}}</ref> 1984–85 మైనర్లసమ్మె యూనియన్లు, థాచరు మధ్య జరిగిన అతిపెద్ద, అత్యంత వినాశకరమైన ఘర్షణ. ప్రభుత్వం.<ref>{{Cite news| last=Henry | first=John | date=5 మార్చి 2009 | title=మైనర్లు ప్రభుత్వంపై తలపడినప్పుడు | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/south_yorkshire/7923138.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180521105409/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/south_yorkshire/7923138.stm | archive-date=21 మే 2018 | access-date=20 మే 2018 | work=BBC News | location=Yorkshire}}</ref> [[File:Miners strike rally London 1984.jpg|alt=photograph|thumb| లండన్‌లో సమ్మెకు మద్దతుగా ర్యాలీ, 1984]] 1984 మార్చిలో నేషనలు కోలు బోర్డు (ఎన్‌సిబి) 174 ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని గనులలో 20 ని మూసివేయాలని, 187,000 గనులలో 20,000 ఉద్యోగాలను తగ్గించాలని ప్రతిపాదించింది.<ref name="Glass">{{Cite news| last=Glass | first=Robert | date=16 డిసెంబరు 1984 | title=ది అన్‌సివిలైజ్డ్ సైడ్ ఆఫ్ బ్రిటన్ దాని వికారమైన తలని తిరిగి పొందింది | work=ది రికార్డ్ | page=37}}</ref><ref name="Black">{{Cite news| last=Black | first=David | date=21 ఫిబ్రవరి 2009 | title=ఇప్పటికీ వంగని, మాజీ మైనర్లు సమ్మె ప్రారంభమై 25 సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భంగా గుర్తుచేసుకుంటున్నారు | url=http://www.thejournal.co.uk/news/north-east-news/still-unbowed-ex-miners-mark-25-4488387 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170812022044/http://www.thejournal.co.uk/news/north-east-news/still-unbowed-ex-miners-mark-25-4488387 | archive-date=12 ఆగస్టు 2017 | access-date=5 జూలై 2017 | work=The Journal}}</ref>{{r|pits-closed}} ఆర్థరు స్కార్గిలు నేతృత్వంలోని నేషనలు యూనియను ఆఫ్ మైన్ వర్కర్సు (ఎన్‌యుఎం) నేతృత్వంలోని దేశంలోని మూడింట రెండు వంతుల మంది మైనర్లు సమ్మెలో పాల్గొన్నారు నిరసన.{{r|Glass}}<ref name="thatcher-num">{{Cite news| last=Hannan | first=Patrick | author-link=Patrick Hannan (presenter) | date=6 మార్చి 2004 | title=ఐరన్ లేడీ వర్సెస్ యూనియన్ బారన్ | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/3537463.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20090226200523/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/3537463.stm | archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2009 | access-date=20 నవంబరు 2008 | work=BBC News}}</ref><ref name="Jones">{{Cite news| last=Jones | first=Alan | date=3 మార్చి 2009 | title=మైనర్ల సమ్మె చరిత్ర | agency=ప్రెస్ అసోసియేషన్}}</ref> అయితే స్కార్గిలు సమ్మె మీద బ్యాలెటు నిర్వహించడానికి నిరాకరించారు.{{sfnp|అడెనీ|లాయిడ్|1988|పేజీలు=88–89}} గతంలో జాతీయ సమ్మెలో (1982 1983 జనవరి అక్టోబరు మార్చిలో) మూడు బ్యాలెట్లను కోల్పోయారు.{{sfnp|అడెనీ|లాయిడ్|1988|పేజీ=169}} దీని ఫలితంగా హైకోర్టు ఆఫ్ జస్టిసు సమ్మెను చట్టవిరుద్ధంగా ప్రకటించింది.{{sfnp|అడెనీ|లాయిడ్|1988|పేజీ=170}}<ref>{{Cite news| title=28 సెప్టెంబరు 1984: పిట్ వివాదం 'చట్టవిరుద్ధం' అని న్యాయమూర్తి అన్నారు | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/28/newsid_2540000/2540813.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20181002235052/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/28/newsid_2540000/2540813.stm | archive-date=2 అక్టోబరు 2018 | access-date=26 డిసెంబరు 2012 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref> థాచరు యూనియను డిమాండ్లను నెరవేర్చడానికి నిరాకరించారు. మైనర్ల వివాదాన్ని ఫాక్లాండ్సు యుద్ధంతో పోల్చారు. ఒక ప్రసంగంలో ప్రకటించారు 1984: "ఫాక్లాండ్సు‌లో మనం శత్రువుతో బయటే పోరాడాల్సి వచ్చింది. మనం ఎల్లప్పుడూ లోపల ఉన్న శత్రువు గురించి తెలుసుకోవాలి. ఇది పోరాడటానికి చాలా కష్టం, స్వేచ్ఛకు మరింత ప్రమాదకరమైనది."{{sfnp|ఖబాజ్|2006|p=226}} థాచరు ప్రత్యర్థులు ఆమె మాటలను కార్మికవర్గం పట్ల ధిక్కారాన్ని సూచిస్తున్నట్లుగా వర్ణించారు. అప్పటి నుండి ఆమెను విమర్శించడంలో ఉపయోగించుకుంటున్నారు.{{sfnp|మూర్|2015|p=164}} 1985 మార్చిలో ఒక సంవత్సరం సమ్మె తర్వాత ఎన్‌యుఎం నాయకత్వం ఒప్పందం లేకుండా అంగీకరించింది. ఆర్థిక వ్యవస్థకు జరిగిన నష్టం కనీసం £1.5 బిలియన్లుగా అంచనా వేయబడింది. యుఎస్ డాలరు‌తో పోలిస్తే పౌండు పతనానికి సమ్మె కారణమైంది.<ref name="హార్పర్">{{Cite news| last=హార్పర్ | first=తిమోతి | date=5 మార్చి 1985 | title=మైనర్లు ఈరోజు తిరిగి పనికి వచ్చారు. బొగ్గు సమ్మె బ్రిటిష్ ఆర్థిక వ్యవస్థను, సమాజాన్ని చిన్నాభిన్నం చేసింది | work=The Dallas Morning News | page=8}}</ref> "ఎవరైనా గెలిచినట్లయితే", అది "పనిలో ఉన్న మైనర్లు", "బ్రిటను‌ను కొనసాగించిన వారందరూ" అని థాచరు తన ప్రకటనలో సమ్మె ముగింపు గురించి ప్రతిబింబించారు.{{sfnp|Moore|2015|p=178}} 1985లో ప్రభుత్వం 25 లాభదాయక బొగ్గు గనులను మూసివేసింది. 1992 నాటికి మొత్తం 97 గనులు మూసివేయబడ్డాయి; {{r|pits-closed}} మిగిలి ఉన్నవి 1994లో ప్రైవేటీకరించబడ్డాయి.<ref>{{Cite news| date=4 March 2004 | title=UK బొగ్గు నష్టం £1mకి పడిపోయింది | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3531819.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20110131203228/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3531819.stm | archive-date=31 జనవరి 2011 | access-date=20 నవంబరు 2008 | work=BBC News}}</ref> ఫలితంగా మూసివేత 150 బొగ్గు గనులు, వాటిలో కొన్ని నష్టపోకుండా ఉండటం వలన వేలాది మంది ఉద్యోగాలు కోల్పోయారు. మొత్తం సమాజాలను నాశనం చేశారు.<ref name="pits-closed">{{Cite news| date=5 March 2004 | title=గుంతలు అదృశ్యం కావడం చూడటం | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3514549.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080702053420/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3514549.stm | archive-date=2 జూలై 2008 | access-date=20 నవంబరు 2008 | work=BBC News}}</ref> సమ్మెలు హీతు ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేసేందుకు సహాయపడ్డాయి. థాచరు విఫలమైన చోట విజయం సాధించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. ఇంధన నిల్వలను సిద్ధం చేయడం తీవ్రవాది ఇయాను మాకు‌గ్రెగరును ఎన్‌సిబి నాయకురాలిగా నియమించడం, పోలీసులకు తగినంత శిక్షణ ఇవ్వడం, అల్లర్ల సామగ్రిని సన్నద్ధం చేయడం వంటి ఆమె వ్యూహం సమ్మె చేస్తున్న మైనర్ల మీద ఆమె విజయానికి దోహదపడింది. {{sfnp|Marr|2007|p=411}} 1979లో యుకె అంతటా స్టాపేజీల సంఖ్య 4,583కి చేరుకుంది. ఆ సమయంలో 29 మిలియన్లకు పైగా పని దినాలు పోయాయి. 1984లో మైనర్ల సమ్మె సంవత్సరంలో, 1,221 ఉన్నాయి, దీని ఫలితంగా 27 మిలియన్లకు పైగా పని దినాలు కోల్పోయారు. థాచరు ప్రీమియరు‌షిప్పు‌లో మిగిలిన కాలంలో స్టాపేజీలు క్రమంగా తగ్గాయి; 1990లో, 630 పని దినాలు పోయాయి. 2 మిలియన్ల కంటే తక్కువ పని దినాలు పోయాయి. ఆ తరువాత అవి తగ్గుతూనే ఉన్నాయి.{{sfnp|Butler|1994|p=375}} థాచర్ పదవీకాలంలో ట్రేడ్ యూనియను సాంద్రతలో కూడా గణనీయమైన తగ్గుదల కనిపించింది. ట్రేడ్ యూనియను‌కు చెందిన కార్మికుల శాతం 1979లో 57.3% నుండి 1985లో 49.5%కి పడిపోయింది.{{sfnp|Laybourn|1992|page=208}} 1979లో థాచరు చివరి సంవత్సరం అధికారంలో ఉన్న వరకు ట్రేడ్ యూనియను సభ్యత్వం కూడా తగ్గింది. 1979లో 13.5 మిలియన్ల నుండి 10 మిలియన్ల కంటే తక్కువకు చేరింది.{{sfnp|Barrell|1994|p=127}} ====ప్రైవేటీకరణ==== ప్రైవేటీకరణ విధానాన్ని "థాచరిజం కీలకమైన అంశం" అని పిలుస్తారు.{{sfnp|Seldon|Collings|2000|p=27}} 1983 ఎన్నికల తర్వాత రాజ్య యుటిలిటీల అమ్మకం వేగవంతమైంది;{{sfnp|Feigenbaum|Henig|Hamnett|1998|p=71}} జాతీయం చేయబడిన పరిశ్రమల అమ్మకం నుండి £29 బిలియన్లకు పైగా, కౌన్సిలు హౌసు‌ల అమ్మకం నుండి మరో £18 బిలియన్లకు పైగా సేకరించబడ్డాయి.{{sfnp|Marr|2007|p=428}} ప్రైవేటీకరణ ప్రక్రియ ముఖ్యంగా జాతీయం చేయబడిన పరిశ్రమలను ప్రైవేటీకరణ కోసం సిద్ధం చేయడం పనితీరులో గణనీయమైన మెరుగుదలలతో ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా కార్మిక ఉత్పాదకత పరంగా.{{sfnp|Parker|Martin|1995}} గ్యాసు‌తో సహా కొన్ని ప్రైవేటీకరించబడిన పరిశ్రమలు; [[నీరు]], విద్యుత్తు, సహజ గుత్తాధిపత్యం, వీటి కోసం ప్రైవేటీకరణ పోటీలో స్వల్ప పెరుగుదలను కలిగి ఉంది. అభివృద్ధిని ప్రదర్శించిన ప్రైవేటీకరించబడిన పరిశ్రమలు కొన్నిసార్లు రాజ్య యాజమాన్యంలో ఉన్నప్పుడు కూడా అలా చేశాయి. బ్రిటిషు స్టీలు కార్పొరేషను ప్రభుత్వం నియమించిన మాక్‌గ్రెగరు అధ్యక్షతన జాతీయం చేయబడిన పరిశ్రమగా ఉన్నప్పుడే లాభదాయకతలో గొప్ప లాభాలను ఆర్జించింది. ఇది ప్లాంట్లను మూసివేయడానికి, శ్రామిక శక్తిని సగానికి తగ్గించడానికి ట్రేడు-యూనియను వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంది. {{sfnp|కిర్బీ|2006}} ఆఫ్టెలు (1984), ఆఫ్గాసు (1986), నేషనలు రివర్సు అథారిటీ (1989) వంటి నియంత్రణ సంస్థల పునాదితో ప్రత్యక్ష ప్రభుత్వ నియంత్రణ నష్టాన్ని భర్తీ చేయడానికి నియంత్రణను కూడా గణనీయంగా విస్తరించారు. {{sfnp|వెల్జానోవ్స్కి|1990|pp=291–304}} ప్రైవేటీకరించబడిన వాటిలో పోటీ, నియంత్రణ, పరిశ్రమల పనితీరు స్థాయికి స్పష్టమైన నమూనా లేదు.{{sfnp|Parker|Martin|1995}} చాలా సందర్భాలలో ప్రైవేటీకరణ తక్కువ ధరలు, మెరుగైన సామర్థ్యం పరంగా వినియోగదారులకు ప్రయోజనం చేకూర్చింది కానీ మొత్తం మీద ఫలితాలు మిశ్రమంగా ఉన్నాయి.{{sfnp|McAleese|2004|pp=169–70}} ప్రైవేటీకరించబడిన అన్ని కంపెనీలు దీర్ఘకాలికంగా విజయవంతమైన షేరు ధర పథాలను కలిగి లేవు.<ref>{{Cite news| last=Simon | first=Emma | date=12 April 2013 | title=Thatcher's legacy: how has privatization faired? | url=https://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/investing/shares-and-stock-tips/9989430/Thatchers-legacy-how-has-privatisation-fared.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20171015222606/http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/investing/shares-and-stock-tips/9989430/Thatchers-legacy-how-has-privatisation-fared.html | archive-date=15 అక్టోబరు 2017 | access-date=5 జూలై 2017 | work=The Telegraph}}</ref> ఫ్రీ-మార్కెట్టు థింక్ ట్యాంకు ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ ఎకనామికు అఫైర్సు 2010 సమీక్ష ఇలా పేర్కొంది: "[{{ucfirst:i]t}} ఒకప్పుడు పోటీగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది లేదా ప్రభావవంతమైన నియంత్రణ ప్రవేశపెట్టబడింది. పనితీరు గణనీయంగా మెరుగుపడింది [...] కానీ సాహిత్యం ఏకగ్రీవంగా లేదని నేను మళ్ళీ నొక్కి చెప్పాలనుకుంటున్నాను."<ref>{{Cite web| date=7 నవంబరు 2000 | title=బ్రిటన్‌లో ప్రైవేటీకరణ, నియంత్రణ అనుభవం యొక్క సమీక్ష | url=https://iea.org.uk/publications/research/a-review-of-privatisation-and-regulation-experience-in-britain | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033519/https://iea.org.uk/publications/research/a-review-of-privatisation-and-regulation-experience-in-britain | archive-date=20 ఫిబ్రవరి 2018 | access-date=19 ఫిబ్రవరి 2018 | publisher=Institute of Economic Affairs}}</ref> థాచరు ఎల్లప్పుడూ బ్రిటిషు ప్రైవేటీకరణను వ్యతిరేకించారు "రైల్వే ప్రైవేటీకరణ ఈ ప్రభుత్వానికి వాటర్లూ అవుతుంది. దయచేసి రైల్వేల గురించి మళ్ళీ నాతో ఎప్పుడూ ప్రస్తావించవద్దు" అని రవాణా కార్యదర్శి నికోలసు రిడ్లీతో చెప్పినట్లు చెబుతారు. 1990లో ఆమె రాజీనామాకు కొంతకాలం ముందు. ఆమె వారసుడు జాన్ మేజరు 1994లో అమలు చేసిన ప్రైవేటీకరణకు సంబంధించిన వాదనలను ఆమె అంగీకరించింది.{{sfnp|Marr|2007|p=495}} ఆర్థిక వృద్ధికి ఆజ్యం పోసేందుకు ప్రభుత్వ ఆస్తుల ప్రైవేటీకరణను ఆర్థిక సడలింపుతో కలిపారు. 1979లో ఛాన్సలరు జియోఫ్రీ హోవే యుక మారకపు నియంత్రణలను రద్దు చేశారు.<ref name="Robertson">{{Cite news| last=Robertson | first=Jamie | date=27 అక్టోబరు 2016 | title=బిగ్ బ్యాంగ్ లండన్ నగరాన్ని శాశ్వతంగా ఎలా మార్చింది | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-37751599 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170816022757/http://www.bbc.co.uk/news/business-37751599 | archive-date=16 ఆగస్టు 2017 | access-date=19 జూన్ 2017 | work=BBC News}}</ref> ఇది విదేశీ మార్కెట్లలో ఎక్కువ మూలధనాన్ని పెట్టుబడి పెట్టడానికి అనుమతించింది. 1986 నాటి బిగ్ బ్యాంగు అనేక లండను స్టాకు ఎక్స్ఛేంజు మీద పరిమితులను తీసివేసింది.{{r|రాబర్ట్‌సన్}} ====ఉత్తర ఐర్లాండ్==== [[File:Margaret Thatcher on a visit to Northern Ireland.jpg|thumb|alt= ఉత్తర ఐర్లాండ్ పర్యటనలో మార్గరెట్, డెనిస్ థాచర్|1982లో ఉత్తర ఐర్లాండ్‌ను సందర్శించడం]] 1980, 1981లో ఉత్తర ఐర్లాండు‌లోని మేజు జైలులోని తాత్కాలిక ఐరిషు రిపబ్లికను ఆర్మీ (PIRA), ఐరిషు నేషనలు లిబరేషను ఆర్మీ, (ఐఎన్‌ఎల్‌ఎ) ఖైదీలు 1976లో మునుపటి లేబరు ప్రభుత్వం తొలగించిన రాజకీయ ఖైదీల హోదాను తిరిగి పొందడానికి నిరాహార దీక్షలు నిర్వహించారు. బాబీ సాండ్సు 1981 సమ్మెను ప్రారంభించాడు జైలు ఖైదీలు వారి జీవన పరిస్థితుల మీద రాయితీలు పొందకపోతే తాను మరణం వరకు ఉపవాసం ఉంటానని చెప్పాడు.<ref name="strike">{{Cite news| title=3 అక్టోబరు 1981: ముగింపులో IRA మేజ్ నిరాహార దీక్షలు | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/3/newsid_2451000/2451503.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180113034637/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/3/newsid_2451000/2451503.stm | archive-date=13 జనవరి 2018 | access-date=5 జనవరి 2008 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref> "నేరం నేరమే నేరం; అది రాజకీయం కాదు" అని ప్రకటించి ఖైదీలకు రాజకీయ హోదా తిరిగి రావడాన్ని థాచరు తిరస్కరించింది.{{r|strike}} అయినప్పటికీ నిరాహార దీక్షలను ముగించే ప్రయత్నంలో బ్రిటిషు ప్రభుత్వం రిపబ్లికను నాయకులను ప్రైవేటు‌గా సంప్రదించింది.<ref>{{Cite news| last=Clarke | first=Liam | date=5 ఏప్రిల్ 2009 | title=నిరాహార దీక్ష చేస్తున్నవారిలో గెర్రీ ఆడమ్స్ భాగస్వామిగా ఉన్నారా? | url=https://www.margaretthatcher.org/document/111769 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20201111220938/https://www.margaretthatcher.org/document/111769 | archive-date=11 నవంబరు 2020 | access-date=23 అక్టోబరు 2020 | work=The Sunday Times | via=the Margaret Thatcher Foundation}}</ref> సాండ్సు, మరో తొమ్మిది మంది మరణాల తర్వాత సమ్మె ముగిసింది. పారామిలిటరీ ఖైదీలకు కొన్ని హక్కులు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. కానీ రాజకీయ హోదాకు అధికారిక గుర్తింపు ఇవ్వలేదు.{{r|CAIN-hs}} నిరాహార దీక్షల సమయంలో ఉత్తర ఐర్లాండు‌లో హింస గణనీయంగా పెరిగింది.{{sfnp|English|2005|pp=207–08}} 1984 అక్టోబరు 12న తెల్లవారుజామున బ్రైటను హోటలు‌లో జరిగిన ఐఆర్‌ఎ హత్య ప్రయత్నంలో థాచరు తృటిలో గాయం నుండి తప్పించుకున్నాడు.<ref name="bbc-bomb">{{Cite news| title=12 అక్టోబరు 1984: బ్రైటన్ బాంబు పేలుడులో టోరీ క్యాబినెట్ | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/12/newsid_2531000/2531583.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170308094001/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/12/newsid_2531000/2531583.stm | archive-date=8 మార్చి 2017 | access-date=29 అక్టోబరు 2008 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref> మంత్రి జాన్ వేక్‌హాం భార్యతో సహా ఐదుగురు వ్యక్తులు మరణించారు. కన్జర్వేటివు పార్టీ సమావేశానికి సిద్ధం కావడానికి థాచరు హోటలు‌లో బస చేశారు. మరుసటి రోజు షెడ్యూలు ప్రకారం సమావేశం ప్రారంభం కావాలని ఆమె పట్టుబట్టింది.{{r|bbc-bomb}} ఆమె తన ప్రసంగాన్ని ప్రణాళిక ప్రకారం చేసింది.{{sfnp|Thatcher|1993|pp=379–383}} ఆమె అసలు ముసాయిదా నుండి తిరిగి వ్రాయబడినప్పటికీ<ref>{{Cite news| last=Travis | first=Alan | date=3 October 2014 | title=Thatcher లేబర్ పార్టీ, మైనర్లను 'లోపల శత్రువు' అని పిలిచాడు | url=https://www.theguardian.com/politics/2014/oct/03/thatcher-labour-miners-enemy-within-brighton-bomb | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170228014646/https://www.theguardian.com/politics/2014/oct/03/thatcher-labour-miners-enemy-within-brighton-bomb | archive-date=28 ఫిబ్రవరి 2017 | access-date=25 మే 2017 | work=The Guardian}}</ref> రాజకీయ స్పెక్ట్రం అంతటా మద్దతు పొందిన, ప్రజలలో ఆమె ప్రజాదరణను పెంచిన చర్యలో ఇది ఒకటి.{{sfnp|Lanouse|Headrick|1998}} 1981 నవంబరు 6న, థాచరు, టావోసీచు (ఐరిష్ ప్రధాన మంత్రి) గారెటు ఫిట్జు‌గెరాల్డు రెండు ప్రభుత్వాల మధ్య సమావేశాల కోసం ఒక వేదిక అయిన ఆంగ్లో-ఐరిషు ఇంటరు-గవర్నమెంటలు కౌన్సిలు‌ను స్థాపించారు.<ref name="CAIN-hs">{{Cite web| title=The 1981 ఆకలి సమ్మె – ప్రధాన సంఘటనల కాలక్రమం | url=http://cain.ulst.ac.uk/events/hstrike/chronology.htm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20101206165221/http://cain.ulst.ac.uk/events/hstrike/chronology.htm | archive-date=6 డిసెంబరు 2010 | access-date=27 జనవరి 2011 | website=[[ఇంటర్నెట్‌లో సంఘర్షణ ఆర్కైవ్]] | publisher=Ulster University}}</ref> 1985 నవంబరు 15న థాచరు, ఫిట్జు‌గెరాల్డు హిల్సు‌బరో ఆంగ్లో-ఐరిషు ఒప్పందం మీద సంతకం చేశారు. ఇది బ్రిటిషు ప్రభుత్వం ఉత్తర ఐర్లాండు పాలనలో రిపబ్లికు ఆఫ్ ఐర్లాండు‌కు సలహాదారు పాత్రను ఇచ్చిన మొదటిసారిగా గుర్తించబడింది. నిరసనగా ఇయాను పైస్లీ నేతృత్వంలోని అల్స్టరు సేసు నో ఉద్యమం బెలు‌ఫాస్టు‌లో జరిగిన ర్యాలీకి 100,000 మందిని ఆకర్షించింది <ref>{{Cite web| title=ఆంగ్లో ఐరిష్ ఒప్పందం కాలక్రమం | url=http://cain.ulst.ac.uk/events/aia/chron.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20101206111841/http://cain.ulst.ac.uk/events/aia/chron.htm | archive-date=6 డిసెంబరు 2010 | access-date=27 జనవరి 2011 | website=ఇంటర్నెట్‌లో సంఘర్షణ ఆర్కైవ్ | publisher=Ulster University}}</ref> ఇయాను గౌ తరువాత పిఐఆర్‌ఎ చేత హత్య చేయబడ్డాడు. హెచ్‌ఎం ట్రెజరీలో రాష్ట్ర మంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశాడు.<ref>{{Cite news| title=15 నవంబరు 1985: ఆంగ్లో-ఐరిష్ ఒప్పందంపై సంతకం చేయబడింది | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/15/newsid_2539000/2539849.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080307120742/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/15/newsid_2539000/2539849.stm | archive-date=7 మార్చి 2008 | access-date=4 మే 2010 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref>{{sfnp|Moloney|2002|p=336}} మొత్తం 15 మంది యూనియను ఎంపీలు తమ పార్లమెంటరీ స్థానాలకు రాజీనామా చేశారు; 1986 జనవరి 23న జరిగిన ఉప ఎన్నికలలో ఒక్కటి మాత్రమే తిరిగి ఇవ్వబడలేదు.{{sfnp|కోక్రేన్|1997|p=143}} ===పర్యావరణం=== థాచరు చురుకైన వాతావరణ పరిరక్షణ విధానానికి మద్దతు ఇచ్చింది; ఆమె పర్యావరణ రక్షణ చట్టం 1990,{{sfnp|Tewdwr-Jones|2003|page=47}} హాడ్లీ సెంటరు ఫర్ క్లైమేటు రీసెర్చు అండ్ ప్రిడిక్షను స్థాపనలో కీలక పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web| date=25 మే 1990 | title=ప్రసంగం ప్రారంభోత్సవం హాడ్లీ సెంటర్ ఫర్ క్లైమేట్ ప్రిడిక్షన్ అండ్ రీసెర్చ్ | url=http://www.margaretthatcher.org/document/108102 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170613090256/http://www.margaretthatcher.org/document/108102 | archive-date=13 జూన్ 2017 | access-date=17 జూన్ 2017 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> ఇంటరు గవర్నమెంటలు ప్యానెలు ఆన్ క్లైమేటు చేంజు,<ref name="హర్రాబిన్">{{Cite news| last=హర్రాబిన్ | first=రోజర్ | author-link=రోజర్ హర్రాబిన్ | date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=మార్గరెట్ థాచర్: PM గ్రీన్ ఆందోళనలను ఎలా చట్టబద్ధం చేసారు | url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-22069768 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170810032718/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-22069768 | archive-date=10 ఆగస్టు 2017 | access-date=17 జూన్ 2017 | work=BBC News}}</ref>, ఓజోను‌ను సంరక్షించడం మీద మాంట్రియలు ప్రోటోకాలు ఓజోను.<ref>{{Cite web| last=బోర్కే | first=ఇండియా | date=14 అక్టోబరు 2016 | title=మార్గరెట్ థాచర్, రోనాల్డ్ రీగన్ వాతావరణ మార్పు నుండి ప్రపంచాన్ని రక్షించే అవకాశం లేని వారు అవుతారా? | url=https://www.newstatesman.com/politics/energy/2016/10/will-margaret-thatcher-and-ronald-reagan-be-unlikely-saviours-world-climate | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20181206102436/https://www.newstatesman.com/politics/energy/2016/10/will-margaret-thatcher-and-ronald-reagan-be-unlikely-saviours-world-climate | archive-date=6 డిసెంబరు 2018 | access-date=6 డిసెంబరు 2018 | magazine=[[న్యూ స్టేట్స్‌మ్యాన్]]}}</ref> వాతావరణ మార్పు, ఆమ్ల వర్షం సాధారణ కాలుష్యాన్ని బ్రిటిషు ప్రధాన స్రవంతిలో ఉంచడానికి థాచరు సహాయం చేసింది. 1980లు {{r|హర్రాబిన్}}{{sfnp|క్యాంప్‌బెల్|2011a|page=642}} 1989లో వాతావరణ మార్పుపై ప్రపంచ ఒప్పందం కోసం పిలుపునిచ్చింది.<ref>{{Cite news| date=20 సెప్టెంబరు 2013 | title=వాతావరణ మార్పు యొక్క సంక్షిప్త చరిత్ర | url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15874560 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170726033727/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15874560 | archive-date=26 జూలై 2017 | access-date=17 జూన్ 2017 | work=BBC News}}</ref> ఆమె ప్రసంగాలలో [[రాయల్ సొసైటీ]]కి ఒక ప్రసంగం ఉంది 1988<ref>{{Cite web| date=27 సెప్టెంబరు 1988 | title=రాయల్ సొసైటీకి ప్రసంగం | url=http://www.margaretthatcher.org/document/107346 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160406101350/http://www.margaretthatcher.org/document/107346 | archive-date=6 ఏప్రిల్ 2016 | access-date=27 ఏప్రిల్ 2016 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> తరువాత 1989లో యుఎన్ జనరలు అసెంబ్లీకి మరొకటి. ====ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం==== థాచరు మొదటి విదేశాంగ విధాన సంక్షోభం 1979 సోవియటు ఆఫ్ఘనిస్తాను దండయాత్రతో వచ్చింది. ఆమె ఆ దండయాత్రను ఖండించింది. ఇది డిటెన్టే విధానం దివాలాను చూపిస్తుందని, కొంతమంది బ్రిటిషు అథ్లెట్లు 1980 మాస్కో ఒలింపిక్సును బహిష్కరించడానికి ఒప్పించడంలో సహాయపడిందని చెప్పింది. యుఎస్‌ఎస్‌ఆర్‌ను ఆర్థిక ఆంక్షలతో శిక్షించడానికి ప్రయత్నించిన యుఎస్ అధ్యక్షుడు జిమ్మీ కార్టరు‌కు ఆమె బలహీనమైన మద్దతు ఇచ్చింది. బ్రిటను ఆర్థిక పరిస్థితి ప్రమాదకరంగా ఉంది. నాటో లోని చాలా భాగం వాణిజ్య సంబంధాలను తెంచుకోవడానికి ఇష్టపడలేదు.{{sfnp|Lahey|2013}} అయినప్పటికీ ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లో "అంతరాయం కలిగించే చర్య" చేపట్టడానికి వైటు‌హాలు (ఎస్‌ఎఎస్‌తో పాటు) ఆమోదించడానికి థాచరు అనుమతి ఇచ్చాడు.{{sfnp|Dorril|2002|p={{nowrap|{{plainlink|https://archive.org/details/mi6insidecovertw00dorr/page/752|752}} {{క్లోజ్డ్ యాక్సెస్}}}}}} ఆపరేషను సైక్లోనులో సిఐఎతో కలిసి పనిచేయడంతో పాటు వారు ''ముజాహెద్దీను''కు ఆయుధాలు, శిక్షణ, నిఘాను కూడా సరఫరా చేశారు.{{sfnp|Cormac|2018|pages=233–36}} ది ''ఫైనాన్షియలు టైమ్సు'' 2011లో ఆమె ప్రభుత్వం సద్దాం హుస్సేను నేతృత్వంలోని ఇరాకు‌కు ఇరాను-ఇరాకు యుద్ధంలో 1981 నుండి "ప్రాణాంతకం కాని" సైనిక పరికరాలను రహస్యంగా సరఫరా చేసిందని నివేదించింది.<ref name="థాచర్ హుస్సేన్ రహస్యం">{{Cite web| last=Stothard | first=Michael | date=30 డిసెంబరు 2011 | title=UK రహస్యంగా సద్దాంకు సరఫరా చేసింది | url=http://www.ft.com/cms/s/0/52add2c4-30b4-11e1-9436-00144feabdc0.html | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160701032514/http://www.ft.com/cms/s/0/52add2c4-30b4-11e1-9436-00144feabdc0.html | archive-date=1 జూలై 2016 | access-date=11 అక్టోబరు 2015 | newspaper=Financial Times}}</ref><ref>{{Cite news| last1=Leigh | first1=David | author-link1=David Leigh (జర్నలిస్ట్) | last2=Evans | first2=Rob | name-list-style=amp | date=27 ఫిబ్రవరి 2003 | title=థాచర్ సద్దాంను ఆసరా చేసుకున్నప్పుడు £1 బిలియన్ ఎలా పోయింది | url=https://www.theguardian.com/world/2003/feb/28/iraq.politics1 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170811011113/https://www.theguardian.com/world/2003/feb/28/iraq.politics1 | archive-date=11 ఆగస్టు 2017 | access-date=2 ఆగస్టు 2017 | work=ది గార్డియన్}}</ref> 1979లో పోలు పాటు పాలన నుండి అధికారిక గుర్తింపును ఉపసంహరించుకున్న తర్వాత<ref>{{Cite Hansard | title=Kampuchea | house=House of Commons | date=16 మే 1985 | volume=79 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1985/may/16/kampuchea | column-start=486 | column-end=490 | access-date=22 అక్టోబరు 2020}}</ref> కంబోడియను–వియత్నామీసు యుద్ధం ద్వారా కంబోడియాలో అధికారం నుండి తొలగించబడిన తర్వాత ఖైమరు రూజు వారి యుఎన్ స్థానాన్ని నిలుపుకోవడానికి థాచరు ప్రభుత్వం మద్దతు ఇచ్చింది. ఆ సమయంలో థాచర్ దానిని తిరస్కరించినప్పటికీ,<ref>{{Cite Hansard | title=Cambodia | house=House of Commons | date=26 అక్టోబరు 1990 | url=https://publications.parliament.uk/pa/cm198990/cmhansrd/1990-10-26/Debate-3.html | column-start=655 | column-end=667 | access-date=22 అక్టోబరు 2020}}</ref> 1991లో వెల్లడైంది. 1983 నుండి స్పెషలు ఎయిరు సర్వీసు (ఎస్‌ఎఎస్) "కంబోడియను కమ్యూనిస్టు కాని ప్రతిఘటన సాయుధ దళాలకు" రహస్యంగా శిక్షణ ఇవ్వడానికి పంపబడింది. ఇది ప్రిన్సు నోరోడోంకు విధేయంగా ఉంది. వియత్నామీసు మద్దతుగల తోలుబొమ్మ పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాటంలో సిహానౌకు, ఆయన మాజీ ప్రధాన మంత్రి సన్ సాను.<ref>{{హన్సార్డ్‌ను ఉదహరించు | title=కంబోడియా | హౌస్=హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ | date=22 జూలై 1991 | volume=195 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1991/jul/22/cambodia | column-start=863 | column-end=883 | access-date=22 అక్టోబరు 2020}}</ref><ref>{{Cite news| date=9 జనవరి 2000 | title=కంబోడియా కసాయి థాచర్ పాత్రను బయటపెట్టడానికి సిద్ధమైంది | url=https://www.theguardian.com/world/2000/jan/09/cambodia | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180612144544/https://www.theguardian.com/world/2000/jan/09/cambodia | archive-date=12 జూన్ 2018 | access-date=26 మే 2011 | work=The Observer}}</ref> సంస్కరణవాద సోవియటు నాయకుడు [[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]]కు హృదయపూర్వకంగా స్పందించిన మొదటి పాశ్చాత్య నాయకులలో థాచరు ఒకరు. రీగన్-గోర్బచేవు శిఖరాగ్ర సమావేశాలు, యుఎస్‌ఎస్‌ఆర్‌లో గోర్బచేవు అమలు చేసిన సంస్కరణల తరువాత ఆమె 1988 నవంబరులో "వీ ‘ ఆర్ ‘ ఇప్పుడు కోల్డు వార్‌లో లేరు" కానీ "ఎప్పటికంటే చాలా విస్తృతమైన కోల్డు వార్ కంటే చాలా విస్తృతమైన కొత్త సంబంధంలో" ఉన్నారని ప్రకటించింది.<ref name="reforms1988">{{Cite news| date=18 నవంబరు 1988 | title=గోర్బచేవ్ విధానం కోల్డ్ వార్‌ను ముగించిందని థాచర్ చెప్పారు | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE2DC1738F93BA25752C1A96E948260 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111173109/https://www.nytimes.com/1988/11/18/world/gorbachev-policy-has-ended-the-cold-war-thatcher-says.html | archive-date=11 జనవరి 2021 | access-date=30 అక్టోబరు 2008 | work=The New York Times | agency=Associated Press}}</ref> ఆమె 1984లో సోవియటు యూనియను‌కు రాష్ట్ర పర్యటనకు వెళ్లి గోర్బచేవు, మంత్రుల మండలి ఛైర్మను నికోలాయి రిజ్కోవును కలిశారు.{{sfnp|Zemcov|Farrar|1989|page=138}} ====అమెరికాతో సంబంధాలు==== [[File:Reagan-Thatcher cabinet talks.jpg|thumb|alt=photograph|upright=1.2| రీగను క్యాబినెటును వైటు హౌసు క్యాబినెటు రూంలో మంత్రులతో కలవడం, 1981]] వ్యతిరేక వ్యక్తిత్వాలు ఉన్నప్పటికీ థాచరు అమెరికా అధ్యక్షుడు రోనాల్డు రీగనుతో త్వరగా బంధం ఏర్పరుచుకున్నాడు.{{refn|{{harvtxt|Cannadine|2017}}: <q>చాలా విధాలుగా వారు చాలా భిన్నమైన వ్యక్తులు: అతను ఉల్లాసంగా, దయతో, ఆకర్షణీయంగా, రిలాక్స్‌గా, ఉల్లాసంగా, మేధోపరమైన ఉత్సుకత లేదా విధాన వివరాలపై పట్టు లేకపోవడం; ఆమె ఆధిపత్యం చెలాయించేది, యుద్ధోన్మాదంగా, ఘర్షణకు గురయ్యేది, అలసిపోనిది, హైపర్‌యాక్టివ్‌గా, వాస్తవాలు, గణాంకాలపై సాటిలేని పట్టు కలిగి ఉంది. కానీ వారి మధ్య కెమిస్ట్రీ పనిచేసింది. బ్రిటిష్ స్థాపన అతన్ని తీవ్రంగా పరిగణించడానికి నిరాకరించిన సమయంలో రీగన్ తన పట్ల ఆమెకున్న ఆసక్తికి కృతజ్ఞురాలిగా ఉంది; సంపదను సృష్టించడం, పన్నులు తగ్గించడం, సోవియట్ రష్యాకు వ్యతిరేకంగా బలమైన రక్షణలను నిర్మించడం యొక్క ప్రాముఖ్యత గురించి ఆమె అతనితో ఏకీభవించింది;, ఇద్దరూ స్వేచ్ఛ, స్వేచ్ఛా-మార్కెట్ స్వేచ్ఛను విశ్వసించారు. రీగను తరువాత 'దుష్ట సామ్రాజ్యం' అని పిలిచే దానిని ఎదుర్కోవాల్సిన అవసరాన్ని విశ్వసించారు.</q>|group=nb}} ఆమె రీగను పరిపాలన ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ విధానాలకు బలమైన మద్దతు ఇచ్చింది. వారి ఉమ్మడి కమ్యూనిజం మీద అపనమ్మకం ఆధారంగా.{{r|thatcher-cw}} 1983లో గ్రెనడా దండయాత్ర రీగను ఆమెను సంప్రదించనప్పుడు తీవ్రమైన విభేదాలు వచ్చాయి.{{sfnp|విలియమ్స్|2001}}<ref>{{Cite web| date=6 జూన్ 2004 | title=రోనాల్డ్ రీగన్ | url=http://www.margaretthatcher.org/document/111260 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170628180545/http://www.margaretthatcher.org/document/111260 | archive-date=28 జూన్ 2017 | access-date=5 జూలై 2017 | type=సంస్మరణ | via=the Margaret Thatcher Foundation | newspaper=[[The Times]]}}</ref> ఆమె ప్రధానమంత్రిగా మొదటి సంవత్సరంలో పశ్చిమ ఐరోపాలో యుఎస్ అణు క్రూయిజు, పెర్షింగు II క్షిపణులను మోహరించాలనే [[నాటో]] నిర్ణయానికి ఆమె మద్దతు ఇచ్చింది. {{r|thatcher-cw}} యుఎస్ ఆర్‌ఎఎఫ్ గ్రీన్‌హాం కామను వద్ద 160 కంటే ఎక్కువ క్రూయిజు క్షిపణులను మోహరించడానికి అనుమతించింది. ఇది 1983 నవంబరులో ప్రారంభమైంది. అణు ప్రచారం కోసం ప్రచారం ద్వారా సామూహిక నిరసనలకు, నిరాయుధీకరణకు దారితీసింది..{{r|thatcher-cw}} ఆమె పోలారిసు స్థానంలో యుఎస్ నుండి ట్రైడెంటు న్యూక్లియరు క్షిపణి జలాంతర్గామి వ్యవస్థను కొనుగోలు చేసింది. ఇది యుకె అణు దళాలను మూడు రెట్లు పెంచింది<ref>{{Cite magazine | date=28 July 1980 | title=Trident is go | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,922079,00.html | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20080904225816/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,922079,00.html | archive-date=4 సెప్టెంబరు 2008 | access-date=16 జనవరి 2011 | magazine=Time}}</ref> చివరికి £12 బిలియన్లకు పైగా ఖర్చుతో ( 1996–97 ధరలు).<ref>{{Cite web| date=5 నవంబరు 1999 | title=వాన్‌గార్డ్ క్లాస్ బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గామి | url=https://fas.org/nuke/guide/uk/slbm/vanguard.htm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20101123230232/http://www.fas.org/nuke/guide/uk/slbm/vanguard.htm | archive-date=23 నవంబరు 2010 | access-date=16 జనవరి 2011 | publisher=[[అమెరికన్ శాస్త్రవేత్తల సమాఖ్య]]}}</ref> 1985–86 వెస్టు‌ల్యాండు వ్యవహారంలో థాచరు యుఎస్‌తో రక్షణ సంబంధాలకు ప్రాధాన్యతను ప్రదర్శించారు. ఆమె సహోద్యోగులతో కలిసి పోరాడుతున్న హెలికాప్టరు తయారీదారు వెస్టులాండును తిరస్కరించడానికి అనుమతించింది. ఇటాలియను సంస్థ అగస్టా నుండి టేకోవరు ఆఫరు, యాజమాన్యం ఇష్టపడే ఎంపికకు అనుకూలంగా సికోర్స్కీ ఎయిరు‌క్రాఫ్టుతో లింక్. అగస్టా ఒప్పందానికి మద్దతు ఇచ్చిన రక్షణ కార్యదర్శి మైఖేలు హెసెల్టైను ఇందుకు నిరసనగా ప్రభుత్వం నుండి రాజీనామా చేశారు.{{sfnp|మార్|2007|p=419}} 1986 ఏప్రిల్‌లో బెర్లిను డిస్కోథెకు ‌మీద లిబియా బాంబు దాడికు ప్రతీకారంగా. లిబియా మీద బాంబు దాడి కోసం రాయలు ఎయిరు ఫోర్సు స్థావరాలను ఉపయోగించడానికి ఆమె యుఎస్ ఎఫ్-111ఎస్‌కు అనుమతి ఇచ్చింది.<ref name="Cannon">{{Cite news| last=Cannon | first=Lou | author-link=Lou Cannon | date=15 ఏప్రిల్ 1986 | title=Reagan Acted Upon 'Irrefutable' Evidence | url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1986/04/15/reagan-acted-upon-irrefutable-evidence/61170c59-b355-4e0a-8ab5-411bba4879e8 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170906092229/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1986/04/15/reagan-acted-upon-irrefutable-evidence/61170c59-b355-4e0a-8ab5-411bba4879e8/ | archive-date=6 సెప్టెంబరు 2017 | access-date=5 జూలై 2017 | newspaper=The Washington Post}}</ref> యుఎన్ చార్టరు ఆర్టికలు 51 కింద ఆత్మరక్షణ హక్కును ఉదహరిస్తూ.<ref>{{Cite news| last=Riddell | first=Peter | date=16 ఏప్రిల్ 1986 | title=లిబియా బాంబు దాడిలో బ్రిటిష్ స్థావరాలను US ఉపయోగించడాన్ని థాచర్ సమర్థించారు. | work=Financial Times | page=1}}</ref>{{refn|<q>మన స్వేచ్ఛను కాపాడుకోవడానికి యునైటెడ్ స్టేట్స్ యూరప్‌లో 330,000 కంటే ఎక్కువ మంది దళాలను కలిగి ఉంది. వారు ఇక్కడ ఉన్నందున, వారు ఉగ్రవాద దాడికి గురవుతున్నారు. స్వీయ రక్షణ హక్కులో, వారి స్వంత ప్రజలను రక్షించుకోవడానికి అమెరికన్ విమానాలను, అమెరికన్ పైలట్లను ఉపయోగించుకునే హక్కును వారికి నిరాకరించడం ఊహించలేము.</q><ref>{{Cite Hansard | title=Engagements | house=House of Commons | date=15 ఏప్రిల్ 1986 | volume=95 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1986/apr/15/engagements | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | pages=723–728}}</ref>|group=nb}} ముగ్గురు బ్రిటిషు పౌరులలో ఒకరి కంటే తక్కువ మంది ఆమె నిర్ణయాన్ని ఆమోదించారని పోల్సు సూచించాయి.<ref>{{Cite news| last=Lejeune | first=Anthony | date=23 May 1986 | title=A friend in need | work=National Review | page=27 | volume=38 | issue=1}}</ref> 1990 ఆగస్టులో ఇరాకీ నాయకుడు సద్దాం హుస్సేను కువైటు‌ను ఆక్రమించినప్పుడు థాచరు అమెరికా పర్యటనలో ఉంది.<ref name="gw-pbs">{{Cite web| title=Oral History: Margaret Thatcher | url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/oral/thatcher/1.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20081202075000/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/oral/thatcher/1.html | archive-date=2 డిసెంబరు 2008 | access-date=1 నవంబరు 2008 | publisher=PBS}}</ref> రీగను తర్వాత వచ్చిన అధ్యక్షుడు జార్జి హెచ్. డబ్ల్యూ. బుషుతో ఆమె చర్చల సందర్భంగా 1989లో ఆమె జోక్యం చేసుకోవాలని సిఫార్సు చేసింది.{{r|gw-pbs}} ఇరాకీ సైన్యాన్ని కువైటు నుండి తరిమికొట్టడానికి మధ్యప్రాచ్యంలో దళాలను మోహరించాలని బుష్‌ మీద ఒత్తిడి తెచ్చింది.<ref>{{Cite news| last=Lewis | first=Anthony | author-link=Anthony Lewis | date=7 ఆగస్టు 1992 | title=విదేశాలలో ఇంట్లో; బుష్ నిజమైన చర్య తీసుకుంటారా? | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CEED9113AF934A3575BC0A964958260 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111173131/https://www.nytimes.com/1992/08/07/opinion/abroad-at-home-will-bush-take-real-action.html | archive-date=11 జనవరి 2021 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=The New York Times}}</ref> బుష్ ఈ ప్రణాళిక గురించి ఆందోళన చెందాడు. థాచరు టెలిఫోను సంభాషణ సందర్భంగా ఆయనతో ఇలా వ్యాఖ్యానించాడు: "ఇది తడబడటానికి సమయం కాదు!"<ref>{{Cite web| date=26 ఆగస్టు 1990 | title=గల్ఫ్ యుద్ధం: బుష్–థాచర్ ఫోన్ సంభాషణ (ఊగిసలాడటానికి సమయం లేదు) | url=http://www.margaretthatcher.org/commentary/displaydocument.asp?docid=110711 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080420093131/http://www.margaretthatcher.org/commentary/displaydocument.asp?docid=110711 | archive-date=20 ఏప్రిల్ 2008 | access-date=1 నవంబరు 2008 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref><ref>{{Cite web| last=Tisdall | first=Simon | author-link=Simon Tisdall | date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=ప్రపంచ వేదికపై UK బరువు కంటే ఎక్కువగా పంచ్ చేసిన నాన్-నాన్సెన్స్ ఐరన్ లేడీ | url=https://www.theguardian.com/politics/2013/apr/08/margaret-thatcher-iron-lady-world-stage | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170731063611/https://www.theguardian.com/politics/2013/apr/08/margaret-thatcher-iron-lady-world-stage | archive-date=31 జూలై 2017 | access-date=18 జూన్ 2017 | newspaper=The Guardian}}</ref> గల్ఫు యుద్ధం కోసం అంతర్జాతీయ సంకీర్ణానికి థాచరు ప్రభుత్వం సైనిక దళాలను సరఫరా చేసింది. కానీ 1991 జనవరి 17న శత్రుత్వం ప్రారంభమయ్యే సమయానికి ఆమె రాజీనామా చేసింది.{{sfnp|Aitken|2013|pp=600–601}}<ref name="grice">{{Cite news| last=Grice | first=Andrew | date=13 అక్టోబరు 2005 | title=థాచర్ ఇరాక్ యుద్ధానికి ఆధారంపై తన సందేహాలను వెల్లడిస్తుంది | url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/thatcher-reveals-her-doubts-over-basis-for-iraq-war-319542.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20171025132508/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/thatcher-reveals-her-doubts-over-basis-for-iraq-war-319542.html | archive-date=25 అక్టోబరు 2017 | access-date=22 సెప్టెంబరు 2016 | work=The Independent}}</ref> ఆమె బ్యాక్‌బెంచు మీద సంకీర్ణ విజయాన్ని ప్రశంసించింది. హెచ్చరిస్తూ "యుద్ధాల కంటే శాంతి విజయాలకు ఎక్కువ సమయం పడుతుంది" అని.<ref>{{Cite Hansard | title=The Gulf | house=House of Commons | date=28 ఫిబ్రవరి 1991 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1991/feb/28/the-gulf#column_1120 | column=1120 | access-date=28 అక్టోబరు 2020}}</ref> కువైటు దండయాత్ర తర్వాత సద్దాంను రసాయన ఆయుధాలుతో బెదిరించాలని థాచరు సూచించినట్లు 2017లో వెల్లడైంది.<ref>{{Cite news| date=20 జూలై 2017 | title=మార్గరెట్ థాచర్ సద్దాంను రసాయన ఆయుధాలతో బెదిరించాలని సూచించాడు | url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-40667031 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170722005112/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-40667031 | archive-date=22 జూలై 2017 | access-date=22 జూలై 2017 | work=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news| last=Mance | first=Henry | date=20 జూలై 2017 | title=థాచర్ సద్దాంను రసాయన ఆయుధాలతో బెదిరించాలనుకున్నాడు | url=https://www.ft.com/content/e2d78a20-6bcd-11e7-b9c7-15af748b60d0 | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20170720180853/https://www.ft.com/content/e2d78a20-6bcd-11e7-b9c7-15af748b60d0 | archive-date=20 జూలై 2017 | access-date=31 జూలై 2017 | work=Financial Times}}</ref> ====దక్షిణ అట్లాంటికు‌లో సంక్షోభం==== 1982 ఏప్రిలు 2న అర్జెంటీనాలోని సైనిక జుంటా ఫాక్లాండు దీవుల క్రౌన్ కాలనీ మీద దండయాత్రకు ఆదేశించింది. దక్షిణ జార్జియా మీద ఆధారపడటం కారణంగా ఫాక్లాండ్సు యుద్ధం ప్రారంభం అయింది.{{sfnp|స్మిత్|1989|p=21}} తదుపరి సంక్షోభం "థాచర్సు నిర్వచించే క్షణం ప్రీమియర్షిపు".{{sfnp|జాక్లింగ్|2005|p=230}} హెరాల్డు మాక్మిలను, రాబర్టు ఆర్మ్‌స్ట్రాంగు సూచన మేరకు{{sfnp|జాక్లింగ్|2005|p=230}} ఆమె యుద్ధ నిర్వహణను పర్యవేక్షించడానికి ఒక చిన్న యుద్ధ మంత్రివర్గాన్ని ఏర్పాటు చేసి అధ్యక్షత వహించింది,{{sfnp|హేస్టింగ్స్|జెంకిన్స్|1983|pp=80–81}} ఇది ఏప్రిల్ 5–6 నాటికి దీవులను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి నావికా టాస్కు ఫోర్సుకు అధికారం ఇచ్చి పంపింది.{{sfnp|హేస్టింగ్స్|జెంకిన్స్|1983|p=95}} జూన్ 14న అర్జెంటీనా లొంగిపోవడంతో ప్రశంసించబడింది. ''ఆపరేషను కార్పొరేటు'' ప్రశంసించబడింది. 255 బ్రిటిషు సైనికులు, ముగ్గురు ఫాక్లాండు ద్వీపవాసుల మరణాలు ఉన్నప్పటికీ ఇది ఒక విజయం. అర్జెంటీనా మరణాల సంఖ్య మొత్తం 649 వారిలో సగం మంది హెచ్‌ఎంఎస్ కాంక్వరరు ద్వారా మే 2న టార్పెడో చేయబడి మునిగిపోయిన ఎఆర్‌ఎ జనరలు బెల్గ్రానోలో ఉన్నారు.<ref name="liberation">{{Cite news| last=Evans | first=Michael | date=15 జూన్ 2007 | title=ది ఫాక్లాండ్స్: ఐరన్ లేడీ తన యుద్ధంలో గెలిచిన 25 సంవత్సరాల నుండి | url=https://www.thetimes.com/comment/register/article/the-falklands-25-years-since-the-iron-lady-won-her-war-v3dp2zx3h5h | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20210913174010/https://www.thetimes.co.uk/article/the-falklands-25-years-since-the-iron-lady-won-her-war-v3dp2zx3h5h | archive-date=13 సెప్టెంబరు 2021 | access-date=5 జూలై 2017 | work=[[The Times]]}}</ref> యుద్ధానికి దారితీసిన ఫాక్లాండ్సు రక్షణను నిర్లక్ష్యం చేసినందుకు థాచరు‌ను విమర్శించారు. ముఖ్యంగా ''జనరలు బెల్గ్రానో''ను టార్పెడో చేయాలనే నిర్ణయం కోసం పార్లమెంటులో లేబరు ఎంపీ టాం డాల్యెలు విమర్శించారు. కానీ మొత్తంమీద ఆమెను సమర్థురాలు నిబద్ధత కలిగిన యుద్ధ నాయకురాలిగా పరిగణించారు.{{sfnp|హేస్టింగ్స్|జెంకిన్స్|1983|pp=335–336}} "ఫాక్లాండ్సు కారకం" ఆర్థిక పునరుద్ధరణ 1982 ప్రారంభంలోనే ప్రారంభమైంది . తీవ్రంగా విభజించబడిన ప్రతిపక్షం అన్నీ 1983లో థాచరు రెండవ ఎన్నికల విజయానికి దోహదపడ్డాయి.{{sfnp|Sanders|Ward|Marsh|1987}} యుద్ధం తర్వాత థాచరు తరచుగా "ఫాక్‌ల్యాండ్సు స్ఫూర్తి" గురించి ప్రస్తావించారు.<ref>{{Cite web| last=Jenkins | first=Simon | author-link=Simon Jenkins | date=1 April 2012 | title=Falklands యుద్ధం 30 సంవత్సరాల తర్వాత, అది థాచర్‌ను ప్రపంచ ప్రముఖుడిగా ఎలా మార్చింది | url=https://www.theguardian.com/uk/2012/apr/01/falklands-war-thatcher-30-years | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232855/https://www.theguardian.com/uk/2012/apr/01/falklands-war-thatcher-30-years | archive-date=5 సెప్టెంబరు 2017 | access-date=26 మే 2017 | newspaper=The Guardian}}</ref>{{sfnp|హేస్టింగ్స్|జెంకిన్స్|1983|p=329}} ====హాంకాంగ్ తో చర్చలు==== 1982 సెప్టెంబరులో ఆమె 1997 తర్వాత హాంకాంగు సార్వభౌమాధికారం గురించి డెంగు జియావోపింగుతో చర్చించడానికి చైనాను సందర్శించింది. థాచరు ప్రధానమంత్రిగా సందర్శించిన మొదటి కమ్యూనిస్టు దేశం [[చైనా]], చైనాను సందర్శించిన మొదటి బ్రిటిషు ప్రధానమంత్రి ఆమె. వారి సమావేశం అంతటా ఆ భూభాగంలో బ్రిటిషు ఉనికిని కొనసాగించడానికి ఆమె పిఆర్‌సి ఒప్పందాన్ని కోరింది. హాంకాంగు మీద పిఆర్‌సి సార్వభౌమాధికారం చర్చించలేనిదని డెంగు పట్టుబట్టారు. కానీ అధికారిక చర్చల ద్వారా బ్రిటిషు ప్రభుత్వంతో సార్వభౌమాధికార సమస్యను పరిష్కరించడానికి తన సంసిద్ధతను ప్రకటించారు. రెండు ప్రభుత్వాలు హాంకాంగు స్థిరత్వం, శ్రేయస్సును కాపాడతామని హామీ ఇచ్చాయి.{{sfnp|Yahuda|1996|page=155}} రెండేళ్ల చర్చల తర్వాత థాచరు పిఆర్‌సి ప్రభుత్వానికి అంగీకరించి 1984లో బీజింగు‌లో చైనా-బ్రిటిషు ఉమ్మడి ప్రకటన మీద సంతకం చేసి 1997లో హాంకాంగు సార్వభౌమత్వాన్ని అప్పగించడానికి అంగీకరించింది.{{sfnp|Reitan|2003|p=116}} ====దక్షిణాఫ్రికాలో వర్ణవివక్ష==== వర్ణవివక్షను ముగించడానికి "శాంతియుత చర్చలకు" అనుకూలంగా ఉన్నానని చెప్పినప్పటికీ,<ref>{{Cite web| title=ఎంగేజ్‌మెంట్స్ | house=హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ | date=25 ఫిబ్రవరి 1988 | volume=128 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1988/feb/25/engagements#S6CV0128P0_19880225_HOC_113 | column=437 | access-date=22 అక్టోబరు 2020}}</ref><ref>{{Cite web| title=దక్షిణాఫ్రికా | house=రాసిన సమాధానాలు HC Deb | date=11 జూలై 1988 | volume=137 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1988/jul/11/south-africa#S6CV0137P0_19880711_CWA_21 | column-start=3 | column-end=4W | access-date=22 అక్టోబరు 2020}}</ref> థాచరు కామన్వెల్తు యూరోపియను ఎకనామికు కమ్యూనిటీ (ఇఇసి) దక్షిణాఫ్రికా మీద విధించిన ఆంక్షలను వ్యతిరేకించింది.{{sfnp|Campbell|2011a|p=322}} దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వాన్ని వర్ణవివక్షను విరమించుకోవాలని ఒప్పిస్తూనే ఆమె దానితో వాణిజ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నించింది. ఇందులో "అధ్యక్షుడు బోథా నిజాయితీగల స్నేహితురాలిగా తనను తాను చూపించుకోవడం" 1984లో యుకె సందర్శించడానికి ఆయనను ఆహ్వానించడం కూడా ఉంది.<ref name="Hanning">{{Cite news| last=Hanning | first=James | date=8 December 2013 | title='terrorist' and the Tories: నెల్సన్ మండేలా నిజంగా మార్గరెట్ థాచర్ గురించి ఏమనుకున్నారు? | url=https://www.independent.co.uk/news/world/politics/the-terrorist-and-the-tories-what-did-nelson-mandela-really-think-of-margaret-thatcher-8990872.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131208093841/http://www.independent.co.uk/news/world/politics/the-terrorist-and-the-tories-what-did-nelson-mandela-really-think-of-margaret-thatcher-8990872.html | archive-date=8 డిసెంబరు 2013 | access-date=24 అక్టోబరు 2017 | work=The Independent}}</ref> ఆయన మీద "అనివార్య ప్రదర్శనలు" ఉన్నప్పటికీ ప్రభుత్వం.{{sfnp|Campbell|2011a|p=325}} కెనడియను బ్రాడ్కాస్టరు బిటిసిటివి న్యూసుకి చెందిన అలాను మెర్రిడ్యూ థాచరు‌ను "దక్షిణాఫ్రికాలో బ్రిటిషు సంస్థలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటామని నివేదించబడిన ఎఎన్‌సి ప్రకటనకు ఆమె స్పందన ఏమిటి?" అని అడిగారు. దానికి ఆమె తరువాత ఇలా సమాధానం ఇచ్చింది: "[...] ఎఎన్‌సి బ్రిటిషు కంపెనీలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటామని చెప్పినప్పుడు [...] ఇది ఎంత సాధారణ ఉగ్రవాద సంస్థ అని ఇది చూపిస్తుంది. నేను నా జీవితమంతా ఉగ్రవాదం మీద పోరాడాను. ఎక్కువ మంది దానితో పోరాడితే మనమందరం మరింత విజయవంతమైతే మనకు అది ఉండకూడదు. ఈ హాలులో ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ ఉగ్రవాదం మీద పోరాడటం సరైనదని అనుకుంటారని నేను ఆశిస్తున్నాను."<ref>{{Cite web| last=Plaut | first=Martin | date=29 August 2018 | title=మార్గరెట్ థాచర్ నిజంగా నెల్సన్ మండేలాను ఉగ్రవాదిగా పిలిచారా? | url=https://www.newstatesman.com/politics/uk/2018/08/did-margaret-thatcher-really-call-nelson-mandela-terrorist | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180906233752/https://www.newstatesman.com/politics/uk/2018/08/did-margaret-thatcher-really-call-nelson-mandela-terrorist | archive-date=6 సెప్టెంబరు 2018 | access-date=6 సెప్టెంబరు 2018 | magazine=New Statesman}}</ref> జైలు నుండి విడుదలైన ఐదు నెలల తర్వాత బ్రిటను పర్యటన సందర్భంగా, [[నెల్సన్ మండేలా]] థాచరు‌ను ప్రశంసించారు: "ఆమె వర్ణవివక్షకు శత్రువు [...] ఆమెకు మేము చాలా కృతజ్ఞతలు చెప్పుకోవాలి."{{r|Hanning}} ====యూరప్==== {{External media |topic=1988 యూరప్ కళాశాలకి చేసిన ప్రసంగం |video1={{సైట్ ప్రసంగం |title=యూరప్ కళాశాలకు చేసిన ప్రసంగం'' ('ది బ్రూజెస్ ప్రసంగం')'' |url=https://www.margaretthatcher.org/document/113688 |via=the Margaretthatcher Foundation}}<ref name="బ్రూజెస్" />}} 1975 జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో థాచరు ఆమె పార్టీ ఇఇసిలో బ్రిటిషు సభ్యత్వానికి మద్దతు ఇచ్చింది<ref name="upi19750604">{{Cite news| date=4 జూన్ 1975 | title=కన్జర్వేటివ్‌లు మార్కెట్లో ఉండటానికి అనుకూలంగా ఉన్నారు | url=https://news.google.com/newspapers?id=M7QsAAAAIBAJ&pg=2825%2C608551 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20201031074621/https://news.google.com/newspapers?id=M7QsAAAAIBAJ&pg=2825%2C608551 | archive-date=31 అక్టోబరు 2020 | access-date=26 డిసెంబరు 2011 | work=విల్మింగ్టన్ మార్నింగ్ స్టార్ | page=5 | agency=యునైటెడ్ ప్రెస్ ఇంటర్నేషనల్}}</ref>. 1986 సింగిలు యూరోపియను చట్టం, రచనల మీద యుకె రిబేటు పొందింది.<ref name="kuper20190620">{{Cite news| last=Kuper | first=Simon | date=20 జూన్ 2019 | title=ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం బ్రెక్సిట్‌ను ఎలా రూపొందించింది -, బ్రిటన్ తదుపరి ప్రధాన మంత్రి | url=https://www.ft.com/content/85fc694c-9222-11e9-b7ea-60e35ef678d2 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20190621101919/https://www.ft.com/content/85fc694c-9222-11e9-b7ea-60e35ef678d2 | archive-date=21 జూన్ 2019 | access-date=23 అక్టోబరు 2020 | work=Financial Times}}</ref> కానీ సంస్థ పాత్ర స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం, ప్రభావవంతమైన పోటీని నిర్ధారించడానికే పరిమితం కావాలని ఆమె విశ్వసించింది. ఇఇసి విధానం చిన్న ప్రభుత్వం మీద ఆమె అభిప్రాయాలకు విరుద్ధంగా ఉందని భయపడింది. నియంత్రణ సడలింపు.{{sfnp|Senden|2004|p=9}} ఒకే మార్కెట్టు రాజకీయ ఏకీకరణకు దారితీస్తుందని నమ్ముతూ{{r|kuper20190620}} థాచరు తన ప్రీమియర్షిప్పు సమయంలో ముఖ్యంగా 1987లో ఆమె మూడవ ప్రభుత్వం తర్వాత మరింత యూరోపియను ఏకీకరణకు వ్యతిరేకత మరింత స్పష్టంగా కనిపించింది.<ref>{{Cite news| last=Pylas | first=Pan | date=23 జనవరి 2020 | title=బ్రిటన్ యొక్క EU ప్రయాణం: థాచర్ అన్ని యూరోస్కెప్టిక్‌గా మారినప్పుడు | url=https://apnews.com/64855d1ff67454443db5132bdfb22ea6 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20201030173846/https://apnews.com/64855d1ff67454443db5132bdfb22ea6 | archive-date=30 అక్టోబరు 2020 | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | work=Associated Press News}}</ref> 1988లో తన బ్రూగెసు ప్రసంగంలో థాచరు ఇఇసి నుండి ప్రతిపాదనలకు తన వ్యతిరేకతను వివరించాడు.<ref name="Bruges">{{Cite web| date=20 సెప్టెంబరు 1988 | title=Speech to the College of Europe ('The Bruges Speech') | url=http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=107332 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120513020525/http://margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=107332 | archive-date=13 మే 2012 | access-date=31 అక్టోబరు 2008 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> [[యూరోపియన్ యూనియన్]]కు ముందున్న, సమాఖ్య నిర్మాణం, నిర్ణయం తీసుకోవడంలో పెరిగిన కేంద్రీకరణ కోసం:{{blockquote |బ్రిటను‌లో రాష్ట్ర సరిహద్దులను మేము విజయవంతంగా వెనక్కి తీసుకోలేదు. బ్రస్సెల్సు నుండి కొత్త ఆధిపత్యాన్ని అమలు చేస్తున్న యూరోపియను సూపర్-స్టేటు‌తో యూరోపియను స్థాయిలో వాటిని తిరిగి విధించడాన్ని చూశాము.{{sfnp|Senden|2004|p=9}}}} ఫ్రెంచి అధ్యక్షుడు ఫ్రాంకోయిసు మిట్ట్రాండు ఆందోళనలను పంచుకుంటూ<ref>{{Cite news| last=Blitz | first=James | date=9 September 2009 | title=మిట్ట్రాండ్ 'చెడ్డ' జర్మన్ల ఆవిర్భావానికి భయపడ్డాడు | url=https://www.ft.com/content/886192ba-9d7d-11de-9f4a-00144feabdc0 | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20190131042253/https://www.ft.com/content/886192ba-9d7d-11de-9f4a-00144feabdc0 | archive-date=31 జనవరి 2019 | access-date=14 మే 2017 | work=Financial టైమ్స్}}</ref> థాచరు మొదట్లో జర్మనీ పునరేకీకరణను వ్యతిరేకించారు.{{refn|1990కి ముందు ఆమె పునరేకీకరణ పట్ల ఖచ్చితంగా చల్లగా ఉండేది. కానీ దానిని నిరోధించడానికి ఆమె ఎటువంటి ప్రయత్నం చేయలేదు.{{sfnp|Ratti|2017|loc=chpt.&nbsp;4}}|group=nb}} గోర్బచేవు‌తో మాట్లాడుతూ ఇది "యుద్ధానంతర సరిహద్దుల్లో మార్పుకు దారి తీస్తుంది. మేము దానిని అనుమతించలేము ఎందుకంటే అలాంటి అభివృద్ధి మొత్తం అంతర్జాతీయ పరిస్థితి స్థిరత్వాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. మన భద్రతకు హాని కలిగించవచ్చు" అని చెప్పింది. ఐక్య జర్మనీ సోవియటు యూనియను‌తో మరింత సన్నిహితంగా ఉండి నాటో నుండి దూరమవుతుందని ఆమె ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.{{sfnp|Görtemaker|2006|p=198}} 1990 మార్చిలో థాచరు జర్మనీ పునరేకీకరణ అనే అంశం మీద చెకర్సు సెమినారు‌ను నిర్వహించింది. దీనికి ఆమె మంత్రివర్గ సభ్యులు; నార్మను స్టోను, జార్జి అర్బను, తిమోతి గార్టను యాషు, గోర్డాను ఎ. క్రెయిగు వంటి చరిత్రకారులు హాజరయ్యారు. సెమినారు సందర్భంగా, థాచరు "జర్మనీ పాత్ర గురించి అర్బను 'సెలూను బార్ క్లిషే' అని పిలిచిన వాటిని, '[[ఆందోళన]], దూకుడు, నిశ్చయత, బెదిరింపు, [[అహంకారం]], న్యూనతా సంక్లిష్టత, సెంటిమెంటాలిటీతో సహా వివరించాడు. థాచరు మాటలు విని అక్కడ ఉన్నవారు షాక్ అయ్యారు. యుద్ధానంతర జర్మనీ సామూహిక అపరాధం, జర్మన్లు ​​వారి గతాన్ని పరిశీలించడానికి చేసిన ప్రయత్నాల గురించి ఆమెకు "స్పష్టంగా తెలియకపోవడం" చూసి "భయపడ్డారు".{{sfnp|Campbell|2011a|p=634}} సమావేశం మాటలను ఆమె విదేశాంగ విధాన సలహాదారు చార్లెసు పావెలు లీక్ చేశారు. తదనంతరం ఆమె వ్యాఖ్యలు తీవ్ర వ్యతిరేకత, వివాదాలను ఎదుర్కొన్నాయి.<ref>{{Cite news| last=Low | first=Valentine | date=30 December 2016 | title=జర్మన్లు ​​స్వీయ-జాలి, అహంకార, బెదిరింపు జాతిగా చూడబడ్డారు. | url=https://www.thetimes.com/article/germans-seen-as-self-pitying-egotistical-and-bullying-race-chl0zfqtd | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20210821212858/https://www.thetimes.co.uk/article/germans-seen-as-self-pitying-egotistical-and-bullying-race-chl0zfqtd | archive-date=21 ఆగస్టు 2021 | access-date=17 డిసెంబరు 2020 | work=[[ది టైమ్స్]]}}</ref> అదే నెలలో జర్మనీ ఛాన్సలరు హెల్ముటు కోలు థాచరు‌కు "ఏకీకరణ గురించి తన ఉద్దేశాలన్నింటినీ ఆమెకు తెలియజేస్తానని" హామీ ఇచ్చారు.<ref name="Bowcott">{{Cite web| last=Bowcott | first=Owen | date=30 డిసెంబరు 2016 | title=కోహ్ల్ థాచర్‌కు పునరేకీకరణ ప్రణాళికలకు రహస్య ప్రాప్యతను అందించాడు | url=https://www.theguardian.com/politics/2016/dec/30/helmut-kohl-margaret-thatcher-reunification-plans-national-archives-files | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20190517040338/https://www.theguardian.com/politics/2016/dec/30/helmut-kohl-margaret-thatcher-reunification-plans-national-archives-files | archive-date=17 మే 2019 | access-date=18 జూన్ 2017 | newspaper=The Guardian}}</ref> ఆయన "తన మంత్రివర్గానికి కూడా తెలియని విషయాలను" వెల్లడించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడని తెలియజేసాడు.{{r|Bowcott}} ===నాయకత్వం - సవాళ్లు రాజీనామా=== [[File:Thatcher reviews troops.jpg|thumb|upright|alt= నీలిరంగు సూటు, టోపీ ధరించి దళాల ముందు నడుస్తున్న థాచరు|1990లో రాయలు బెర్ముడా రెజిమెంటును సమీక్షిస్తోంది]] ఆమె ప్రీమియర్షిప్పు ‌ సమయంలో యుద్ధానంతర ప్రధానమంత్రిలో థాచరు రెండవ అత్యల్ప సగటు ఆమోద రేటింగు (40%) కలిగి ఉన్నారు.1989 అక్టోబరులో నిగెలు లాసను ఛాన్సలరు పదవికి రాజీనామా చేసినప్పటి నుండి {{sfnp|క్రీవే|1991}} పోల్సు ఆమె పార్టీ కంటే తక్కువ ప్రజాదరణ పొందిందని స్థిరంగా చూపించాయి.<ref name="ridley">{{Cite news| last=Ridley | first=Matt | author-link=Matt Ridley | date=25 నవంబరు 1990 | title=Et Tu, Heseltine?; ప్రజాదరణ లేకపోవడం ఒక తీవ్రమైన తప్పు, థాచర్ దానికి సమాధానం ఇచ్చింది | url=https://www.highbeam.com/doc/1P2-1160505.html | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170831000325/https://www.highbeam.com/doc/1P2-1160505.html | archive-date=31 ఆగస్టు 2017 | access-date=5 జూలై 2017 | newspaper=The Washington Post}}</ref> స్వీయ-వర్ణనాత్మక రాజకీయ నాయకురాలు థాచరు ఎల్లప్పుడూ తన పోల్ రేటింగు‌ల గురించి పట్టించుకోనని నొక్కి చెప్పింది. బదులుగా ఆమె అజేయ ఎన్నికల రికార్డును ఎత్తి చూపింది.<ref>{{Cite news| title=The pol tax incubus | date=24 November 1990 | page=13 | issue=63872 | department=Editorials/Leaders}}</ref> 1989 డిసెంబరులో థాచరు‌ను అంతగా తెలియని బ్యాక్‌బెంచు ఎమ్‌పి సర్ ఆంథోనీ మేయరు సవాలు చేశారు.<ref name="89election">{{Cite news| title=5 డిసెంబరు 1989: థాచర్ నాయకత్వ ప్రత్యర్థిని ఓడించారు | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/5/newsid_2528000/2528339.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080307113658/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/5/newsid_2528000/2528339.stm | archive-date=7 మార్చి 2008 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref> ఓటు వేయడానికి అర్హత ఉన్న 374 మంది కన్జర్వేటివు ఎంపీలలో 314 మంది థాచరు‌కు, 33 మంది మేయరు‌కు ఓటు వేశారు. పార్టీలోని ఆమె మద్దతుదారులు ఫలితాన్ని విజయంగా భావించి పార్టీలో అసంతృప్తి ఉందనే సూచనలను తిరస్కరించారు.{{r|89election}} 1990 సెప్టెంబరులో జరిగిన అభిప్రాయ సేకరణలు లేబరు కన్జర్వేటివు‌ల మీద 14% ఆధిక్యాన్ని సాధించిందని నివేదించాయి.{{r|howe}} నవంబరు నాటికి కన్జర్వేటివు‌లు 18 నెలలుగా లేబరు కంటే వెనుకబడి ఉన్నారు.{{r|ridley}} ఈ రేటింగు‌లు థాచరు పోరాట వ్యక్తిత్వం, కళాశాల అభిప్రాయాన్ని అధిగమించే ధోరణితో కలిసి ఆమె పార్టీలో మరింత అసంతృప్తికి దోహదపడ్డాయి.{{r|resign-nyt}} 1989 జూలైలో థాచరు, లాసను బ్రిటను యూరోపియను ఎక్స్ఛేంజు రేటు మెకానిజం (ఇఆర్‌ఎం )లో చేరడానికి ఒక ప్రణాళికకు అంగీకరించమని ఆమెను బలవంతం చేసిన తర్వాత జియోఫ్రీ హోవేను విదేశాంగ కార్యదర్శి పదవి నుండి తొలగించారు. బ్రిటను 1990 అక్టోబరులో ఇఆర్‌ఎంలో చేరింది. 1990 నవంబరు 1న థాచరు 1979 క్యాబినెటు‌లో అప్పటికి మిగిలి ఉన్న చివరి సభ్యురాలు హోవే, యూరోపియను ద్రవ్య యూనియను వైపు కదలికలకు ఆమె బహిరంగ వ్యతిరేకత కారణంగా డిప్యూటీ ప్రధాన మంత్రి పదవికి రాజీనామా చేసింది.<ref name="howe">{{Cite news| title=1 నవంబరు 1990: యూరప్ విధానంపై హోవే రాజీనామా | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/1/newsid_2513000/2513953.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080307114118/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/1/newsid_2513000/2513953.stm | archive-date=7 మార్చి 2008 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref><ref>{{Cite news| last=Millership | first=Peter | date=1 నవంబరు 1990 | title=Thatcher డిప్యూటీ యూరప్ పై గొడవలో రాజీనామా | agency=Reuters}}</ref> థాచరు పతనానికి కీలక పాత్ర పోషించిన నవంబరు 13న తన రాజీనామా ప్రసంగంలో<ref>{{Cite news| title=సర్ జియోఫ్రీ హోవ్ రాజీనామా శ్రీమతి థాచర్ రాజకీయ హత్యలో ఘోరమైన దెబ్బ | date=5 డిసెంబరు 1990 | page=12 | సమస్య=63881 | విభాగం=వార్తలు | last=వాల్టర్స్ | first=అలన్ | author-link=అలన్ వాల్టర్స్}}</ref> ప్రస్తుత కరెన్సీలతో పోటీపడే కొత్త యూరోపియను కరెన్సీ కోసం ప్రభుత్వం చేసిన ప్రతిపాదనకు థాచరు బహిరంగంగా తిరస్కరించే వైఖరిని హోవే దాడి చేశారు ("కఠినమైన ఇసియు"): {{blockquote|బ్యాంకు ఆఫ్ ఇంగ్లాండు ఛాన్సలరు, గవర్నరు, ఆ రకమైన నేపథ్య శబ్దానికి వ్యతిరేకంగా చర్చలో తీవ్రమైన పాల్గొనేవారుగా తీసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న కఠినమైన ఇసియుని ఎలా ప్రశంసించారు? ఛాన్సలరు, గవర్నరు ఇద్దరూ క్రికెట్టు ఔత్సాహికులని నేను నమ్ముతున్నాను. కాబట్టి క్రికెట్టు రూపకాల మీద గుత్తాధిపత్యం ఉండదని నేను ఆశిస్తున్నాను. ఇది మీ ఓపెనింగు బ్యాట్సు‌మెను‌ను క్రీజులోకి పంపడం లాంటిది. మొదటి బంతులు వేసిన క్షణంలో జట్టు కెప్టెన్ వారి బ్యాట్లు ఆటకు ముందు విరిగిపోయాయని వారు కనుగొనడానికి మాత్రమే.<ref>{{Cite Hansard | title=వ్యక్తిగత ప్రకటన | house=హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ | date=13 నవంబరు 1990 | volume=180 | url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1990/nov/13/personal-statement | column-start=461 | column-end=465 | access-date=22 October 2020}}</ref><ref>{{Cite news| title=సర్ జియోఫ్రీ హోవ్ రాజీనామా ప్రసంగంలో యూరోపియన్ వైఖరిపై ప్రధానమంత్రిని క్రూరంగా విమర్శించారు | date=14 నవంబరు 1990 | page=3 | issue=63863 | department=Politics and Parliament}}</ref>}} నవంబరు 14న మైఖేలు హెసెల్టైను కన్జర్వేటివు పార్టీ నాయకత్వం కోసం సవాలు విసిరాడు.<ref>{{Cite news| last=Frankel | first=Glenn | author-link=Glenn Frankel | date=15 నవంబరు 1990 | title=Heseltine తన ఉద్యోగం కోసం థాచర్‌ను సవాలు చేస్తాడు | url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/11/15/heseltine-challenges-thatcher-for-her-job/13f1b56b-2db0-44c8-b75d-8b2a31a16a07 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170810172436/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/11/15/heseltine-challenges-thatcher-for-her-job/13f1b56b-2db0-44c8-b75d-8b2a31a16a07/ | archive-date=10 ఆగస్టు 2017 | access-date=2 ఆగస్టు 2017 | newspaper=The Washington Post}}</ref>{{sfnp|Marr|2007|p=473}} ఆయన లేబరు పార్టీ మీద కన్జర్వేటివ్సు‌కు జాతీయ స్థాయిలో ఆధిక్యాన్ని ఇస్తారని అభిప్రాయ సేకరణలు సూచించాయి.<ref>{{Cite news| title=పోల్ స్వింగ్ తర్వాత టోరీలు తిరోగమనం చెందారు; కన్జర్వేటివ్ పార్టీ నాయకత్వం | date=21 నవంబరు 1990 | page=2 | issue=63869 | department=News | last=Lipsey | first=David | author-link=David Lipsey, Baron Lipsey}}</ref> మొదటి బ్యాలెటు‌లో థాచరు 204 కన్జర్వేటివు ఎంపిల (54.8%) ఓట్లతో (152 ఓట్లు (40.9%) ఆధిక్యంలో ఉన్నప్పటికీ, 16 మంది గైర్హాజరుతో, ఆమె అవసరమైన 15% మెజారిటీకి నాలుగు ఓట్లు తక్కువగా ఉంది. అందువల్ల రెండవ బ్యాలెటు అవసరం.{{sfnp|Williams|1998|page=66}} థాచరు మొదట్లో రెండవ బ్యాలెటు‌లో "పోరాడటానికి, గెలవడానికి పోరాడటానికి" తన ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించింది, కానీ ఆమె మంత్రివర్గంతో సంప్రదింపులు ఆమెను ఉపసంహరించుకునేలా ఒప్పించాయి.<ref name="resign-nyt">{{Cite news| last=Whitney | first=Craig R. | date=23 నవంబరు 1990 | title=బ్రిటన్‌లో మార్పు; థాచర్ ఆమె నిష్క్రమిస్తుందని చెప్పింది; పార్టీ ఛాలెంజ్‌తో ప్రధానమంత్రిగా 11½ సంవత్సరాలు ముగిశాయి | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE6DB1438F930A15752C1A966958260&sec=&spon= | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=The New York Times}}</ref><ref name="resign-bbc">{{Cite news| title=22 నవంబరు 1990: థాచర్ ప్రధానమంత్రి పదవి నుంచి తప్పుకున్నారు | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/22/newsid_2549000/2549189.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080307114202/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/22/newsid_2549000/2549189.stm | archive-date=7 మార్చి 2008 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref> రాణితో ప్రేక్షకులను కలిసి, ఇతర ప్రపంచ నాయకులను పిలిచి, ఒక చివరి కామన్సు ప్రసంగం చేసిన తర్వాత<ref>{{Cite web| date=22 నవంబరు 1990 | title=HC S: [ఆమె మెజెస్టి ప్రభుత్వంలో విశ్వాసం] | url=http://www.margaretthatcher.org/document/108256 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170407102050/http://www.margaretthatcher.org/document/108256 | archive-date=7 ఏప్రిల్ 2017 | access-date=21 మార్చి 2017 | publisher=Margaret Thatcher Foundation}}</ref> నవంబరు 28న ఆమె కన్నీళ్లతో డౌనింగు స్ట్రీటు నుండి బయలుదేరింది. ఆమె తన బహిష్కరణను ద్రోహంగా భావించినట్లు తెలుస్తోంది.{{sfnp|Marr|2007|p=474}} ఆమె రాజీనామా బ్రిటను వెలుపల ఉన్న చాలా మందికి షాక్ ఇచ్చింది. హెన్రీ కిస్సింజరు. గోర్బచెవు వంటి విదేశీ పరిశీలకులు వ్యక్తిగత దిగ్భ్రాంతిని వ్యక్తం చేశారు.<ref>{{Cite news| last=Travis | first=Alan | date=30 December 2016 | title=మార్గరెట్ థాచర్ రాజీనామా US, USSRలోని రాజకీయ నాయకులను దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసిందని ఫైల్స్ చూపిస్తున్నాయి | url=https://www.theguardian.com/politics/2016/dec/30/margaret-thatcher-resignation-shocked-us-ussr-files | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20201108115705/https://www.theguardian.com/politics/2016/dec/30/margaret-thatcher-resignation-shocked-us-ussr-files | archive-date=8 నవంబరు 2020 | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | work=The Guardian}}</ref> ఛాన్సలరు జాన్ మేజరు థాచరు స్థానంలో ప్రభుత్వ అధిపతిగా పార్టీ నాయకుడిగా నియమితులయ్యారు. రెండవ బ్యాలెటు‌లో హెసెల్టైను కంటే ఆయన ఆధిక్యం హెసెల్టైను‌ను వదులుకోవడానికి సరిపోతుంది. 1992 సార్వత్రిక ఎన్నికలు జరిగిన 17 నెలల్లో మేజరు కన్జర్వేటివు మద్దతులో పెరుగుదలను పర్యవేక్షించారు. 1992 ఏప్రిల్‌ 9న పార్టీని వరుసగా నాల్గవ విజయానికి నడిపించారు.<ref>{{Cite news| last=కెటిల్ | first=మార్టిన్ | author-link=మార్టిన్ కెటిల్ | date=4 ఏప్రిల్ 2005 | title=పోల్స్టర్లకు పన్ను విధించబడింది | url=https://www.theguardian.com/politics/2005/apr/04/electionspast.past3 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131109160116/http://www.theguardian.com/politics/2005/apr/04/electionspast.past3 | archive-date=9 నవంబరు 2013 | access-date=23 జనవరి 2011 | work=The Guardian}}</ref> హెసెల్టైను‌కు వ్యతిరేకంగా జరిగిన నాయకత్వ పోటీలో థాచరు మేజరు కోసం లాబీయింగు చేసింది. కానీ తరువాతి సంవత్సరాలలో ఆమె మద్దతు క్షీణించింది.<ref>{{Cite news| date=3 అక్టోబరు 1999 | title='యోధుడు'పై ప్రధాన దాడులు థాచర్ | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/463873.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20031011111013/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/463873.stm | archive-date=11 అక్టోబరు 2003 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=BBC News}}</ref> ==తర్వాతి జీవితం== === బ్యాక్‌బెంచు‌లలోకి తిరిగి రావడం (1990–1992) === ప్రీమియరు పదవిని విడిచిపెట్టిన తర్వాత, థాచరు నియోజకవర్గ పార్లమెంటేరియను‌గా బ్యాక్‌బెంచు‌లలోకి తిరిగి వచ్చారు.{{sfnp|రీటన్|2003|p=118}} ఆమె ప్రభుత్వం దేశానికి మంచి చేసిందా లేదా అనే దాని మీద ప్రజాభిప్రాయం విభజించబడినప్పటికీ ఆమె రాజీనామా తర్వాత ఆమె దేశీయ ఆమోదం రేటింగు కోలుకుంది.{{sfnp|Crewe|1991}}<ref name="Ipsos">{{Cite web| date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=మార్గరెట్ థాచర్ (1925–2013) | url=https://www.ipsos.com/ipsos-mori/en-uk/margaret-thatcher-1925-2013 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170722003205/https://www.ipsos.com/ipsos-mori/en-uk/margaret-thatcher-1925-2013 | archive-date=22 జూలై 2017 | access-date=25 మే 2017 | publisher=[[Ipsos MORI]] | quote=ఆమె రాజీనామా సమయంలో [...] 52% మంది ప్రజలు ఆమె ప్రభుత్వం దేశానికి మంచి చేసిందని, 40% మంది చెడు చేసిందని భావించారని చెప్పారు.}}</ref> 66 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆమె 1992 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో హౌసు ఆఫ్ కామన్సు నుండి పదవీ విరమణ చేసింది. కామన్సు నుండి నిష్క్రమించడం వల్ల ఆమె తన అభిప్రాయాన్ని చెప్పడానికి మరింత స్వేచ్ఛ లభిస్తుందని చెప్పింది.<ref name="lords">{{Cite news| title=30 జూన్ 1992: థాచర్ లార్డ్స్‌లో తన స్థానాన్ని పొందారు | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/30/newsid_2523000/2523395.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080307130818/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/30/newsid_2523000/2523395.stm | archive-date=7 మార్చి 2008 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=On This Day 1950–2005 | via=BBC News Online}}</ref> ===పోస్టు-కామన్సు (1992–2003)=== కామన్సు నుండి నిష్క్రమించిన తర్వాత థాచరు ఈ రోజును స్థాపించిన మొదటి మాజీ బ్రిటిషు ప్రధాన మంత్రి అయ్యాడు ఒక ఫౌండేషను;<ref>{{Cite web| title=థాచర్ ఆర్కైవ్ | url=http://www.margaretthatcher.org/archive/thatcher-archive.asp | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130926225828/http://www.margaretthatcher.org/archive/thatcher-archive.asp | archive-date=26 సెప్టెంబరు 2013 | access-date=26 ఆగస్టు 2013 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా మార్గరెటు థాచరు ఫౌండేషను బ్రిటిషు విభాగం 2005లో రద్దు చేయబడింది.<ref>{{Cite news| last=బర్ఖామ్ | first=పాట్రిక్ | date=11 మే 2005 | title=థాచర్ ఫౌండేషన్ కోసం ఒక శకం ముగింపు | url=https://www.theguardian.com/uk/2005/may/11/conservatives.politics | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130928211215/http://www.theguardian.com/uk/2005/may/11/conservatives.politics | archive-date=28 సెప్టెంబరు 2013 | access-date=27 ఏప్రిల్ 2013 | work=The Guardian | quote=1991లో మాజీ ప్రధాన మంత్రి స్థాపించిన హై-ప్రొఫైల్ సంస్థ యొక్క బ్రిటిష్ విభాగం సాధారణ ఎన్నికలకు రెండు రోజుల ముందు కంపెనీస్ హౌస్‌లో అధికారికంగా రద్దు చేయబడిందని తేలిన తర్వాత మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్ భవిష్యత్తును మిస్టరీ చుట్టుముట్టింది.}}</ref> ఆమె ''ది డౌనింగు స్ట్రీటు ఇయర్సు'' (1993) '' ది పాత్ టు పవరు'' (1995). 1991లో ఆమె, ఆమె భర్త డెనిసు మధ్య లండను‌లోని బెల్గ్రేవియా జిల్లాలోని చెస్టరు స్క్వేరు నివాస తోట చతురస్రంలోని ఒక ఇంటికి మారారు.<ref>{{Cite news| last=Taylor | first=Matthew | date=9 April 2013 | title=మార్గరెట్ థాచర్ ఎస్టేట్ ఇప్పటికీ కుటుంబ రహస్యం | url=https://www.theguardian.com/politics/2013/apr/09/margaret-thatcher-estate-family-secret | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130928211300/http://www.theguardian.com/politics/2013/apr/09/margaret-thatcher-estate-family-secret | archive-date=28 సెప్టెంబరు 2013 | access-date=14 April 2013 | work=ది గార్డియన్}}</ref> థాచరు‌ను పొగాకు కంపెనీ ఫిలిపు మోరిసు 1992 జూలైలో "భౌగోళిక రాజకీయ సలహాదారు"గా నియమించుకుంది. సంవత్సరానికి $250,000, ఆమె ఫౌండేషను‌కు వార్షికంగా $250,000 విరాళం అందించింది.<ref>{{Cite news| date=19 July 1992 | title=Tobacco కంపెనీ మార్గరెట్ థాచర్‌ను కన్సల్టెంట్‌గా నియమించుకుంది | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-07-19-mn-4763-story.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170630132953/http://articles.latimes.com/1992-07-19/news/mn-4763_1_margaret-thatcher | archive-date=30 జూన్ 2017 | access-date=25 మే 2017 | work=Los Angeles Times | agency=Associated Press}}</ref> థాచరు ఆమె చేసిన ప్రతి ప్రసంగానికి $50,000 సంపాదించింది.<ref>{{Cite news| last=Harris | first=John | author-link=John Harris (విమర్శకుడు) | date=3 ఫిబ్రవరి 2007 | title=Into the void | url=https://www.theguardian.com/politics/2007/feb/03/past.conservatives?INTCMP=SRCH | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131225054519/http://www.theguardian.com/politics/2007/feb/03/past.conservatives?INTCMP=SRCH | archive-date=25 డిసెంబరు 2013 | access-date=16 జనవరి 2011 | work=The Guardian}}</ref> థాచరు [[క్రొయేషియా]], స్లోవేనియను స్వాతంత్ర్యానికి మద్దతుదారుగా మారారు.<ref>{{Cite news| date=22 డిసెంబరు 1991 | title=TV ఇంటర్వ్యూ ఫర్ HRT (క్రొయేషియా రేడియోటెలివిజన్) | url=http://www.margaretthatcher.org/document/111358 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20110701055009/http://www.margaretthatcher.org/document/111358 | archive-date=1 జూలై 2011 | access-date=21 మార్చి 2011 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> 1991లో యుగోస్లావు యుద్ధాలు వ్యాఖ్యానించడం క్రొయేషియా రేడియో టెలివిజనుకి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో సెర్బియను నేతృత్వంలోని [[సెర్బియా]], [[మాంటెనెగ్రో]] సాయుధ దళాలు దాడి చేసిన తర్వాత క్రొయేషియా, [[స్లోవేనియా]] విడిపోయిన రిపబ్లిక్కు‌లను స్వతంత్రంగా గుర్తించకపోవడం వాటికి ఆయుధాలు సరఫరా చేయకపోవడం పట్ల పాశ్చాత్య ప్రభుత్వాలను ఆమె విమర్శించారు.<ref>{{Cite news| last=Whitney | first=Craig R. | date=24 నవంబరు 1991 | title=Thatcher Close to Break With Her Replacement | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE5D7123DF937A15752C1A967958260 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111173134/https://www.nytimes.com/1991/11/24/world/thatcher-close-to-break-with-her-replacement.html | archive-date=11 జనవరి 2021 | access-date=21 మార్చి 2011 | work=The New York Times}}</ref> 1992 ఆగస్టులో బోస్నియను యుద్ధం సమయంలో జాతి ప్రక్షాళనను ముగించడానికి గోరాజ్డే, సారజెవో సెర్బియను దాడిని ఆపాలని ఆమె నాటోకు పిలుపునిచ్చింది. బోస్నియా-హెర్జెగోవినాలోని పరిస్థితిని "[[అడాల్ఫ్ హిట్లరు|హిట్లరు]], స్టాలిన్ల అనాగరికతలు"తో పోల్చింది.<ref>{{Cite news| last=Thatcher | first=Margaret | date=6 ఆగస్టు 1992 | title=సాకులు ఆపండి. బోస్నియాకు ఇప్పుడే సహాయం చేయండి | url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE7DE1731F935A3575BC0A964958260&sec=&spon= | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111173132/https://www.nytimes.com/1992/08/06/opinion/stop-the-excuses-help-bosnia-now.html | archive-date=11 జనవరి 2021 | access-date=2 డిసెంబరు 2007 | work=The New York Times}}</ref> ఆమె మాస్ట్రిక్టు ట్రీటీని విమర్శిస్తూ లార్డ్సు‌లో వరుస ప్రసంగాలు చేసింది. {{r|lords}} దీనిని "చాలా దూరం ఒప్పందం" అని అభివర్ణించింది. ఇలా పేర్కొంది: "నేను ఈ ఒప్పందం మీద ఎప్పటికీ సంతకం చేయలేను."<ref>{{Cite web| date=7 జూన్ 1993 | title=హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ యూరోపియన్ కమ్యూనిటీస్ (సవరణ) బిల్ స్పీచ్ | url=http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=108314 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120513085456/http://margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=108314 | archive-date=13 మే 2012 | access-date=9 ఏప్రిల్ 2007 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> ఆమె ఉదహరించింది. ఎ.వి. డైసీ, మూడు ప్రధాన పార్టీలు ఒప్పందానికి అనుకూలంగా ఉన్నందున ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ప్రజలు తమ అభిప్రాయాన్ని తెలియజేయాలని వాదించారు.<ref>{{Cite web| date=20 నవంబరు 1991 | title=హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ యూరోపియన్ కమ్యూనిటీ చర్చ | url=http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=108291 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927195136/http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=108291 | archive-date=27 సెప్టెంబరు 2007 | access-date=9 ఏప్రిల్ 2007 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> థాచరు 1993 నుండి వర్జీనియాలో గౌరవ విలియం & మేరీ కళాశాలకు ఛాన్సలరుగా పనిచేశారు. 2000 వరకు<ref>{{Cite web| title=ఛాన్సలర్స్ రోబ్ | url=http://www.wm.edu/about/administration/chancellor/robe/index.php | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120119054532/http://www.wm.edu/about/administration/chancellor/robe/index.php | archive-date=19 జనవరి 2012 | access-date=18 జనవరి 2010 | publisher=కాలేజ్ ఆఫ్ విలియం & మేరీ}}</ref> 1992 నుండి 1998 వరకు ప్రైవేటు యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బకింగ్హాం ఛాన్సలరు‌గా కూడా పనిచేశారు<ref>{{Cite news| last=Oulton | first=Charles | date=1 అక్టోబరు 1992 | title=థాచర్ ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయ ఛాన్సలర్‌గా నియమితులయ్యారు | url=https://www.independent.co.uk/news/uk/thatcher-installed-as-chanceler-of-private-university-charles-oulton-reports-on-a-day-of-mixed-emotions-for-the-former-prime-minister-1554652.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120128210133/http://www.independent.co.uk/news/uk/thatcher-installed-as-chanceler-of-private-university-charles-oulton-reports-on-a-day-of-mixed-emotions-for-the-former-prime-minister-1554652.html | archive-date=28 జనవరి 2012 | access-date=12 జనవరి 2010 | work=ది స్వతంత్ర}}</ref><ref name="Kealey">{{Cite web| last=Kealey | first=Terence | author-link=Terence Kealey | date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=లేడీ థాచర్ మరణం పట్ల విశ్వవిద్యాలయం సంతాపం వ్యక్తం చేసింది | url=https://www.buckingham.ac.uk/latest-news/university-mourns-death-of-lady-thatcher | archive-url=https://web.archive.org/web/20130819022057/https://www.buckingham.ac.uk/latest-news/university-mourns-death-of-lady-thatcher | archive-date=19 ఆగస్టు 2013 | access-date=25 మే 2017 | publisher=University of Buckingham}}</ref> ఆమె 1976లో మాజీ విద్యా కార్యదర్శిగా అధికారికంగా ప్రారంభించిన విశ్వవిద్యాలయం.{{r|Kealey}} 1994లో [[టోనీ బ్లెయిర్]] లేబరు పార్టీ నాయకుడిగా ఎన్నిక తర్వాత, థాచరు బ్లెయిరు‌ను "హ్యూ గైట్సు‌కెలు తర్వాత అత్యంత బలీయమైన లేబరు నాయకుడు" అని ప్రశంసించాడు. "నేను వారి ముందు బెంచు వెనుక చాలా సోషలిజం చూస్తున్నాను. కానీ మిస్టరు బ్లెయిరు‌లో కాదు. ఆయన నిజంగానే మారాడని నేను భావిస్తున్నాను."<ref>{{Cite news| last=Castle | first=Stephen | date=28 May 1995 | title=థాచర్ 'భయంకరమైన' బ్లెయిర్‌ను ప్రశంసించాడు | url=https://www.independent.co.uk/news/thatcher-praise-formidable-blair-1621354.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20171228232439/https://www.independent.co.uk/news/thatcher-praise-formidable-blair-1621354.html | archive-date=28 డిసెంబరు 2017 | access-date=5 జూలై 2017 | work=The Independent}}</ref> బ్లెయిరు తనదైన శైలిలో ఇలా స్పందించాడు: "ఆమె పూర్తిగా దృఢ నిశ్చయం కలిగిన వ్యక్తి, అది ప్రశంసనీయమైన లక్షణం."<ref>{{Cite news| last=Woodward | first=Robert | author-link=Bob Woodward | date=15 మార్చి 1997 | title=థాచర్ మేజర్ కంటే బ్లెయిర్‌కు దగ్గరగా కనిపించాడు | url=https://news.google.com/newspapers?id=gaZNAAAAIBAJ&pg=6603%2C5897694 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111173046/https://news.google.com/newspapers?id=gaZNAAAAIBAJ&pg=6603%2C5897694 | archive-date=11 జనవరి 2021 | access-date=25 మే 2017 | work=The Nation | location=London, UK | agency=Reuters}}</ref> 1998లో థాచరు మాజీ చిలీ నియంత అగస్టో పినోచెటును విడుదల చేయాలని పిలుపునిచ్చింది. స్పెయిను‌లో ఆగస్టో పినోచెటు మీద నేరారోపణ, అరెస్టు మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలకు మీద విచారణ జరపాలని కోరింది. ఫాక్లాండ్సు యుద్ధంలో బ్రిటను‌కు ఆయన చేసిన సహాయాన్ని ఆమె ఉదహరించింది.<ref>{{Cite news| date=22 అక్టోబరు 1998 | title=Pinochet&nbsp;– థాచర్ మిత్రుడు | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/198604.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20111110132525/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/198604.stm | archive-date=10 నవంబరు 2011 | access-date=15 జనవరి 2010 | work=BBC News}}</ref> 1999లో లండన్ సమీపంలో ఆయన గృహ నిర్బంధంలో ఉన్నప్పుడు ఆమె ఆయనను సందర్శించింది.<ref>{{Cite news| date=26 మార్చి 1999 | title=థాచర్ పక్కనే ఉన్నారు పినోచెట్ | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/304516.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20100217081915/http://news.bbc.co.uk/2/hi/304516.stm | archive-date=17 ఫిబ్రవరి 2010 | access-date=15 జనవరి 2010 | work=BBC News}}</ref> పినోచెటు‌ను 2000 మార్చిలో వైద్య కారణాల మీద హోం కార్యదర్శి జాక్ స్ట్రా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite news| date=2 మార్చి 2000 | title=పినోచెట్ విడుదల | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/663170.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20091016002953/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/663170.stm | archive-date=16 అక్టోబరు 2009 | access-date=15 జనవరి 2010 | work=BBC News}}</ref> [[File:Margaret Thatcher.jpg|thumb|upright|alt= ఎర్రటి కోటులో థాచర్, వాహన అసెంబ్లీ భవనంలో నిలబడి|2001లో కెన్నెడీ స్పేసు సెంటరులో పర్యటిస్తున్నారు]] 2001 సార్వత్రిక ఎన్నికలులో థాచరు 1992, 1997లో చేసినట్లుగానే కన్జర్వేటివు ప్రచారానికి మద్దతు ఇచ్చింది. ఓటమి తర్వాత జరిగిన కన్జర్వేటివు నాయకత్వ ఎన్నికలులో ఆమె కెన్నెతు క్లార్కు కంటే ఇయాను డంకను స్మితును సమర్థించింది.<ref>{{Cite web| date=21 ఆగస్టు 2001 | title=''డైలీ టెలిగ్రాఫ్''లో ప్రచురించబడిన కన్జర్వేటివ్ నాయకత్వం కోసం ఇయాన్ డంకన్ స్మిత్‌కు మద్దతు ఇచ్చే లేఖ | url=http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=108390 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120218065601/http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=108390 | archive-date=18 ఫిబ్రవరి 2012 | access-date=9 ఏప్రిల్ 2007 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> 2002లో ఆమె జార్జి డబల్యూ. బుష్‌ను సద్దాం హుస్సేను పాలనలో ఇరాక్ "అసంపూర్ణ వ్యాపారాన్ని" దూకుడుగా ఎదుర్కోవాలని ప్రోత్సహించింది.<ref name="థాచర్ NYT">{{Cite news| last=థాచర్ | first=మార్గరెట్ | date=11 ఫిబ్రవరి 2002 | title=ఒక సూపర్ పవర్‌కు సలహా | url=https://www.nytimes.com/2002/02/11/opinion/11THAT.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20151016012202/http://www.nytimes.com/2002/02/11/opinion/11THAT.html | archive-date=16 అక్టోబరు 2015 | access-date=11 అక్టోబరు 2015 | work=The New York Times}}</ref> ఇరాక్ యుద్ధంలో బుష్‌తో కలిసి "బలమైన, ధైర్యమైన నాయకత్వం" కోసం బ్లెయిరు‌ను ప్రశంసించారు.<ref name="Thatcher Blair Iraq">{{Cite news| last=Harnden | first=Toby | author-link=Toby Harnden | date=11 డిసెంబరు 2002 | title=ఇరాక్‌పై USతో దృఢంగా నిలబడినందుకు బ్లెయిర్‌ను థాచర్ ప్రశంసించారు. | url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/1415788/Thatcher-praise-Blair-for-standing-firm-with-US-on-Iraq.html | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20210913173639/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/1415788/Thatcher-praise-Blair-for-standing-firm-with-US-on-Iraq.html | archive-date=13 సెప్టెంబరు 2021 | access-date=11 అక్టోబరు 2015 | work=The Telegraph}}</ref> 2002 ఏప్రిల్‌లో ప్రచురించబడిన రోనాల్డు రీగను‌కు అంకితం చేయబడిన తన ''స్టేటు‌క్రాఫ్టు: స్ట్రాటజీసు ఫర్ ఎ చేంజింగు వరల్డు''లో థాచరు ఇదే విషయాన్ని ప్రస్తావించారు. సద్దాం కూలిపోయే వరకు మధ్యప్రాచ్యంలో శాంతి ఉండదని ఆమె రాసింది. [[ఇజ్రాయేల్]] భూమిని శాంతి కోసం మార్పిడి చేసుకోవాలని యూరోపియను యూనియను (ఇయు) "ప్రాథమికంగా సంస్కరించలేనిది", "క్లాసికు యుటోపియను ప్రాజెక్టు, మేధావుల గర్వానికి ఒక స్మారక చిహ్నం వైఫల్యమే అనివార్యమైన విధి అని ఆమె పుస్తకం పేర్కొంది.{{sfnp|గ్లోవర్|ఎకనామైడ్స్|2010|పేజీ=20}} బ్రిటను తన సభ్యత్వ నిబంధనలను తిరిగి చర్చించాలని లేదా ఇయు నుండి నిష్క్రమించి నార్తు అమెరికను ఫ్రీ ట్రేడు ఏరియాలో చేరాలని ఆమె వాదించారు.<ref>{{Cite news| last=Wintour | first=Patrick | author-link=Patrick Wintour | date=18 మార్చి 2002 | title=బ్రిటన్ EU నుండి నిష్క్రమించాలి, థాచర్ చెప్పారు | url=https://www.theguardian.com/politics/2002/mar/18/uk.eu | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20140512213313/http://www.theguardian.com/politics/2002/mar/18/uk.eu | archive-date=12 మే 2014 | access-date=8 మే 2014 | work=ది గార్డియన్}}</ref> అనేక చిన్న స్ట్రోకుల తర్వాత ఆమె వైద్యులు ఆమెను ఇక మీద బహిరంగ ప్రసంగాలలో పాల్గొనవద్దని సలహా ఇచ్చారు.<ref>{{Cite press release| title=Rt Hon Baroness Thatcher LG OM FRS కార్యాలయం నుండి ప్రకటన | date=22 మార్చి 2002 | publisher=Margaret Thatcher Foundation | url=http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=109305 | access-date=9 నవంబరు 2008 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20081007032938/http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=109305 | archive-date=7 అక్టోబరు 2008}}</ref> 2002 మార్చిలో వైద్యుల సలహా మేరకు ఆమె అన్ని ప్రణాళికాబద్ధమైన ప్రసంగ మరిన్ని ఒప్పందాలను రద్దు చేసుకుంటానని ప్రకటించింది.{{sfnp|Campbell|2003|pp=796–798}} {{quote box |title = ''ది డౌనింగు స్ట్రీటు ఇయర్సు'' నుండి సంగ్రహం |quote = <q>ప్రధానమంత్రిగా ఉండటం ఒంటరి పని. ఒక కోణంలో అది ఇలా ఉండాలి: మీరు జనసమూహం నుండి నాయకత్వం వహించలేరు. కానీ డెనిసు అక్కడ ఉండటంతో నేను ఎప్పుడూ ఒంటరిగా లేను. ఎంత మనిషి. ఎంత మంచి భర్త. ఎంత మంచి స్నేహితుడు.</q> |author = {{harvtxt|థాచరు|1993|p=23}} |align = right |salign = right |width = 25em |bgcolor= whitesmoke }} 2003 జూన్ 26న థాచరు భర్త సర్ డెనిసు 88 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు;<ref>{{Cite news| last=Thempest | first=Matthew | author-link=Matthew Thempest | date=26 జూన్ 2003 | title=సర్ డెనిస్ థాచర్ 88 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు | url=https://www.theguardian.com/uk/2003/jun/26/obituaries.politics | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808194009/https://www.theguardian.com/uk/2003/jun/26/obituaries.politics | archive-date=8 ఆగస్టు 2017 | access-date=8 ఆగస్టు 2017 | work=The Guardian}}</ref> ఆయన మృతదేహాన్ని జూలై 3న [[లండన్]]‌లోని మోర్టు‌లేకు శ్మశానవాటికలో దహనం చేశారు.<ref>{{Cite news| date=3 జూలై 2003 | title=లేడీ థాచర్ డెనిస్‌కు వీడ్కోలు పలికారు | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3041546.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170808195919/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3041546.stm | archive-date=8 ఆగస్టు 2017 | access-date=20 జనవరి 2011 | work=BBC News}}</ref> ===చివరి సంవత్సరాలు (2003–2013)=== [[File:Margaret Thatcher DF-SD-06-15534.jpg|thumb|left|upright=0.9|alt= ఆండ్రూస్ ఎయిర్ ఫోర్స్ బేస్ వద్ద ర్యాంప్ పై లిమోజిన్ నుండి నిష్క్రమిస్తున్న థాచర్|2004లో అధ్యక్షుడు రీగన్ అంత్యక్రియలకు వస్తున్నారు]] 2004 జూన్ 11న థాచరు (వైద్యుల ఆదేశాలకు విరుద్ధంగా) రోనాల్డు రీగను‌కు ప్రభుత్వ అంత్యక్రియల సేవకు హాజరయ్యారు.<ref>{{Cite news| date=11 జూన్ 2004 | title=థాచర్: 'రీగన్ జీవితం దైవానుగ్రహంతో నిండిపోయింది' | url=http://www.cnn.com/2004/ALLPOLITICS/06/11/thatcher.transcript | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20171109022946/http://www.cnn.com/2004/ALLPOLITICS/06/11/thatcher.transcript/ | archive-date=9 నవంబరు 2017 | access-date=1 నవంబరు 2008 | publisher=CNN}}</ref> ఆమె తన ప్రశంసలను వీడియో టేపు ద్వారా అందించింది; ఆమె ఆరోగ్య దృష్ట్యా, ఆ సందేశం చాలా నెలల ముందే రికార్డు చేయబడింది.<ref>{{Cite news| date=10 జూన్ 2004 | title=రీగన్‌కు థాచర్ చివరి సందర్శన | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3793565.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120330090938/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3793565.stm | archive-date=30 మార్చి 2012 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news| last1=Russell | first1=Alec | author-link1=Alec Russell | last2=Sparrow | first2=Andrew | name-list-style=amp | date=7 జూన్ 2004 | title=రీగన్ అంత్యక్రియల సందర్భంగా థాచర్ టేప్ చేసిన శ్లాఘన | url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1463874/Thatchers-taped-eulogy-at-Reagan-funeral.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160707040239/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1463874/Thatchers-taped-eulogy-at-Reagan-funeral.html | archive-date=7 జూలై 2016 | access-date=18 జూలై 2016 | work=The Telegraph}}</ref> థాచరు రీగను పరివారంతో కాలిఫోర్నియాకు వెళ్లి, అధ్యక్షుడి స్మారక సేవ, అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యారు రోనాల్డు రీగను ప్రెసిడెన్షియలు లైబ్రరీ.<ref>{{Cite news| date=12 జూన్ 2004 | title=రోనాల్డ్ రీగన్ కోసం ప్రైవేట్ ఖననం | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3800315.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20081016022432/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3800315.stm | archive-date=16 అక్టోబరు 2008 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=BBC News}}</ref> 2005లో బ్లెయిరు రెండు సంవత్సరాల క్రితం ఇరాక్‌ దాడి చేయాలని ఎలా నిర్ణయించుకున్నాడో థాచరు విమర్శించాడు. సద్దాం హుస్సేను‌ను కూల్చివేసే జోక్యానికి ఆమె ఇప్పటికీ మద్దతు ఇచ్చినప్పటికీ (ఒక శాస్త్రవేత్తగా) సాయుధ దళాలను అప్పగించే ముందు తాను ఎల్లప్పుడూ "వాస్తవాలు, ఆధారాలు, రుజువుల" కోసం చూస్తానని ఆమె చెప్పింది. {{r|grice}} ఆమె అక్టోబరు 13న హైడు పార్కు, లండనులోని మాండరిను ఓరియంటలు హోటలులో తన 80వ పుట్టినరోజును జరుపుకుంది; అతిథులలో రాణి, డ్యూక్ ఆఫ్ ఎడిన్బర్గు, ప్రిన్సెసు అలెగ్జాండ్రా, టోనీ బ్లెయిరు ఉన్నారు.<ref>{{Cite news| date=13 అక్టోబరు 2005 | title=థాచర్ ప్రసంగంతో 80వ సంవత్సరాన్ని జరుపుకుంటున్నారు | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/4329132.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20090208082439/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/4329132.stm | archive-date=8 ఫిబ్రవరి 2009 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=BBC News}}</ref> జియోఫ్రీ హోవు, బారను హోవు ఆఫ్ అబెరావోను కూడా హాజరై తన మాజీ నాయకుడి గురించి ఇలా అన్నాడు: "ఆమె నిజమైన విజయం కేవలం ఒక పార్టీని మాత్రమే కాదు. రెండు పార్టీలను కూడా మార్చివేసింది. తద్వారా లేబరు పార్టీ చివరికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, థాచరిజంలో ఎక్కువ భాగం తిరిగి మార్చలేనిదిగా అంగీకరించబడింది."<ref>{{Cite news| date=13 అక్టోబరు 2005 | title=థాచర్‌కు పుట్టినరోజు నివాళులు | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/4337404.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20061112154711/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/4337404.stm | archive-url1=https://web.archive.org/web/20061112154711/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/4337404.stm | archive-date=12 నవంబరు 2006 | access-date=1 నవంబరు 2008 | work=BBC News}}</ref> {{multiple image |align=right |direction=vertical |title=యుఎస్‌లో 2006 |image1=Thatcher 2006 September 11 event.jpg |alt1=Thatcher standing with Dick and Lynne Cheney |caption1= థాచరు (''ఎడమ'' దాడుల ఐదవ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా వాషింగ్టను స్మారక సేవలో డిక్, లిన్ చెనీతో నిలబడి ఉన్న థాచరు 9/11 దాడులు |image2=Margaret Thatcher 060912-F-0193C-006.jpg |alt2=Thatcher sharing a laugh with Donald Rumsfeld and Peter Pace |caption2= పెంటగాను‌లో డోనాల్డు రమ్స్‌ఫెల్డు జనరలు;పేసుతో }} 2006లో యుఎస్‌లో 9/11 దాడుల ఐదవ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని థాచరు అధికారిక వాషింగ్టను స్మారక సేవకు హాజరయ్యారు. ఆమె ఉపాధ్యక్షుడు డిక్ చెనీ అతిథిగా హాజరయ్యారు. ఆమె పర్యటన సందర్భంగా విదేశాంగ కార్యదర్శి కండోలీజా రైసును కలిశారు.<ref>{{Cite web| date=11 సెప్టెంబరు 2006 | title=9/11 90 కంటే ఎక్కువ దేశాల నుండి బాధితులను సత్కరిస్తున్న జ్ఞాపకాలు | url=http://montevideo.usembassy.gov/usaweb/paginas/2006/06-334EN.shtml | archive-url=https://web.archive.org/web/20060922193936/http://montevideo.usembassy.gov/usaweb/paginas/2006/06-334EN.shtml | archive-date=22 సెప్టెంబరు 2006 | access-date=1 నవంబరు 2008 | publisher=US డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్}}</ref> 2007 ఫిబ్రవరిలో థాచరు పార్లమెంటు సభలలో ఒక విగ్రహంతో సత్కరించబడిన మొదటి జీవించి ఉన్న బ్రిటిషు ప్రధాన మంత్రి. కాంస్య విగ్రహం ఆమె రాజకీయ హీరో విన్స్టన్ చర్చిల్ విగ్రహం, కాంస్య ఎదురుగా ఉంది. థాచరు హాజరైన 2007 ఫిబ్రవరి 21న ఆవిష్కరించబడింది; ఆమె కామన్సు సభ్యుల లాబీలో ఇలా వ్యాఖ్యానించింది: "నేను ఇనుమును ఇష్టపడి ఉండవచ్చు - కానీ కాంస్య [...] అది తుప్పు పట్టదు."<ref name="bronze">{{Cite news| date=21 ఫిబ్రవరి 2007 | title=ఐరన్ లేడీని కాంస్యంతో సత్కరిస్తారు | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6384029.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20090307201021/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6384029.stm | archive-date=7 మార్చి 2009 | access-date=9 ఏప్రిల్ 2007 | work=BBC News}}</ref> థాచరు యూరోపియను మనస్సాక్షి మీద ప్రేగ్ డిక్లరేషను, కమ్యూనిజం, దాని ఫలితంగా వచ్చిన ప్రేగు ప్రక్రియ, దాని మునుపటి సమావేశానికి మద్దతు తెలుపుతూ ఒక బహిరంగ లేఖను పంపింది.<ref>{{Cite web| title=యూరోపియన్ మనస్సాక్షి, కమ్యూనిజంపై ప్రేగ్ సమావేశానికి సందేశం ["మన విధి గుర్తుంచుకోవడం, గుర్తు చేయడం"] | url=https://www.margaretthatcher.org/document/111244 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్ | access-date=21 ఆగస్టు 2025 | date=2008-05-30}}</ref> హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సు విందులో కుప్పకూలిన తర్వాత, థాచరు తక్కువ రక్తపోటుతో బాధపడింది.<ref>{{Cite news| last=మూర్ | first=చార్లెస్ | date=9 మార్చి 2008 | title=థాచర్ జాతీయ నిధిగా మారే ప్రమాదం ఉంది | url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1581197/Thatcher-risks-becoming-a-national-treasure.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20171020135223/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1581197/Thatcher-risks-becoming-a-national-treasure.html | archive-date=20 అక్టోబరు 2017 | access-date=31 మే 2017 | work=The Telegraph}}</ref>లో చేరారు సెయింటు థామసు హాస్పిటలుకి 2008 మార్చి 7న పరీక్షల కోసం. 2009లో ఆమె మళ్ళీ కిందపడి ఆమె చేయి విరిగిపోవడంతో ఆసుపత్రి పాలైంది.<ref>{{Cite news| date=12 జూన్ 2009 | title=పడిపోయిన తర్వాత చికిత్స పొందిన లేడీ థాచర్ | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/8097018.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111173140/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8097018.stm | archive-date=11 జనవరి 2021 | access-date=20 ఏప్రిల్ 2013 | work=BBC News}}</ref> థాచరు 2009 నవంబరు చివరలో కళాకారుడిచే అధికారిక చిత్రపటం ఆవిష్కరణ కోసం 10 డౌనింగు స్ట్రీటు‌కు తిరిగి వచ్చారు. రిచర్డు స్టోను<ref name="థాచర్ రిటర్న్స్">{{Cite news| date=23 నవంబరు 2009 | title=మార్గరెట్ థాచర్ డౌనింగ్ స్ట్రీట్‌కు తిరిగి వచ్చింది | url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/margaret-thatcher/6636644/Margaret-Thatcher-returns-to-Downing-Street.html | url-access=subscription | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20091126182445/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/margaret-thatcher/6636644/Margaret-Thatcher-returns-to-Downing-Street.html | archive-date=26 నవంబరు 2009 | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | work=The Telegraph}}</ref> జీవించి ఉన్న మాజీ ప్రధాన మంత్రికి లభించిన అసాధారణ గౌరవం. స్టోను గతంలో క్వీను, క్వీన్ మదరు చిత్రాలను చిత్రించడానికి నియమించబడ్డాడు.{{r|ThatcherReturns}} 2011 జూలై 4న లండను‌లోని యుఎస్ రాయబార కార్యాలయం వెలుపల రోనాల్డు రీగను {{convert|10|ft|m|abbr=on}} విగ్రహ ఆవిష్కరణ కార్యక్రమానికి థాచరు హాజరు కావాల్సి ఉంది. కానీ ఆమె ఆరోగ్యం క్షీణించడం వల్ల హాజరు కాలేకపోయింది.<ref>{{Cite news| date=4 July 2011 | title=లండన్‌లోని US రాయబార కార్యాలయంలో రోనాల్డ్ రీగన్ విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించారు | url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-14009137 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20201111215743/https://www.bbc.co.uk/news/uk-14009137 | archive-date=11 నవంబరు 2020 | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | work=BBC News}}</ref> ఆమె చివరిసారిగా 2010 జూలై 19న {{sfnp|''జర్నల్స్ ఆఫ్ ది హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సు''|2012|ps=, <q>థాచర్, బి.</q>}}న హౌసు ఆఫ్ లార్డ్సు సమావేశానికి హాజరయ్యారు. 2011 జూలై 30న లార్డ్సులో ఆమె కార్యాలయం మూసివేయబడిందని ప్రకటించారు.<ref name=telegraph8671195>{{Cite news| last=Walker | first=Tim | date=30 జూలై 2011 | title=బారోనెస్ థాచర్ కార్యాలయం మూసివేయబడింది | url=https://www.telegraph.co.uk/news/8671195/Baroness-Thatchers-office-is-closed.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20110731185910/http://www.telegraph.co.uk/news/8671195/Baroness-Thatchers-office-is-closed.html | archive-date=31 జూలై 2011 | access-date=21 ఆగస్టు 2011 | work=The Telegraph}}</ref> ఆ నెల ప్రారంభంలో ఇప్సోసు మోరీ పోలు‌లో థాచరు గత 30 సంవత్సరాలలో అత్యంత సమర్థత కలిగిన ప్రధాన మంత్రిగా ఎంపికయ్యారు.<ref>{{Cite news| last=Stacey | first=Kiran | date=3 జూలై 2011 | title=థాచర్ అత్యంత సమర్థుడైన ప్రధాన మంత్రి పోల్‌కు నాయకత్వం వహిస్తున్నారు | url=http://www.ft.com/cms/s/0/d4e23a0c-a3f9-11e0-8b4f-00144feabdc0.html | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120712002740/http://www.ft.com/cms/s/0/d4e23a0c-a3f9-11e0-8b4f-00144feabdc0.html | archive-date=12 జూలై 2012 | access-date=23 అక్టోబరు 2020 | work=Financial Times}}</ref> థాచరు కుమార్తె కరోలు మార్గరెటు థాచరు చిత్తవైకల్యంతో బాధపడుతున్నారని ఆమె తల్లికి 2005లో చిత్తవైకల్యం ఉందని ఆమె మొదటిసారి వెల్లడించింది. లాంగ్లీ "అమ్మ జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం వల్ల పెద్దగా చదవదు" అని చెప్పింది. 2008లో ఆమె రాసిన జ్ఞాపకాలలో కరోలు తన తల్లి "ఒక వాక్యం ముగింపుకు చేరుకునే సమయానికి దాని ప్రారంభం గుర్తుకు రాలేదని" రాసింది.<ref name="Langley">{{Cite news| last=Langley | first=William | date=30 August 2008 | title=Carol Thatcher, daughter of the revolution | url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2652365/Profile-Carol-Thatcher-daughter-of-the-revolution.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121112112840/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2652365/Profile-Carol-Thatcher-daughter-of-the-revolution.html | archive-date=12 నవంబరు 2012 | access-date=11 ఫిబ్రవరి 2013 | work=The Telegraph}}</ref> తరువాత ఆమె తన తల్లి చిత్తవైకల్యంతో మొదటిసారి ఎలా ప్రభావితమైందో వివరించింది, సంభాషణలో, థాచరు ఫాక్లాండ్సు, యుగోస్లావు వివాదాలను గందరగోళపరిచింది; తన భర్త డెనిసు చనిపోయాడని తన తల్లికి పదే పదే చెప్పాల్సిన బాధను ఆమె గుర్తుచేసుకుంది.<ref>{{Cite news| last=Elliott | first=Francis | date=25 ఆగస్టు 2008 | title=మార్గరెట్ థాచర్ చిత్తవైకల్యంతో చేసిన పోరాటం కుమార్తె జ్ఞాపకాలలో వెల్లడైంది | url=http://www.margaretthatcher.org/document/111317 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170531035605/http://www.margaretthatcher.org/document/111317 | archive-date=31 మే 2017 | access-date=7 జూలై 2017 | work=[[The Times]] | via=the Margaret Thatcher Foundation}}</ref> ==లెగసీ== ===రాజకీయ ప్రభావం=== థాచరిజం యుద్ధానంతర ఏకాభిప్రాయం క్రమబద్ధమైన, నిర్ణయాత్మకమైన పునర్నిర్మాణాన్ని సూచిస్తుంది. దీని ద్వారా ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలు కీనేసియనిజం, సంక్షేమ రాజ్యం, జాతీయం చేయబడిన పరిశ్రమ, ఆర్థిక వ్యవస్థ దగ్గరి నియంత్రణ, అధిక పన్నుల కేంద్ర ఇతివృత్తాల మీద ఎక్కువగా అంగీకరించాయి. థాచరు సాధారణంగా సంక్షేమ రాజ్యాన్ని దుర్వినియోగాల నుండి విముక్తి చేయాలని ప్రతిపాదిస్తూ దానికి మద్దతు ఇచ్చింది.{{refn|{{harvtxt|మూర్|2013|p=87}}: <q>ఆమె కెరీరు ప్రారంభంలో లేదా ఆమె ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు, ఆరోగ్యం, సామాజిక విధానం లేదా విద్యలో అయినా, మార్గరెట్ థాచర్ ఎప్పుడూ సంక్షేమ రాజ్యం యుద్ధకాల పునాదులను తిరస్కరించలేదు. ఇందులో ఆమె విమర్శకులు లేదా ఆమె అభిమానులు భావించిన దానికంటే తక్కువ రాడికల్‌గా ఉంది. ఆమె ఆందోళన ఏమిటంటే, వ్యవస్థ దుర్వినియోగం, బ్యూరోక్రసీ, యూనియను మిలిటెన్సీ మీద తరువాత ఆధార సంస్కృతిగా పిలువబడే దాని పెరుగుదల మీద వ్యవస్థ మీద కాకుండా ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టడం.</q>|group=nb}} 1982లో ఆమె అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన జాతీయ ఆరోగ్య సేవ "మన చేతుల్లో సురక్షితంగా" ఉందని హామీ ఇచ్చింది.{{sfnp|క్లీన్|1985}} మొదట జాతీయం చేయబడిన పరిశ్రమలను ప్రైవేటీకరించే ప్రశ్నను ఆమె విస్మరించింది; కుడి-వింగ్ థింకు ట్యాంకు‌లచే ముఖ్యంగా సర్ కీతు జోసెఫు చే, {{sfnp|Marr|2007|p=358}} ద్వారా బాగా ప్రభావితమైన థాచరు తన దాడిని విస్తృతం చేసింది. థాచరిజం ఆమె విధానాలను అలాగే ఆమె నైతిక దృక్పథం, వ్యక్తిగత శైలి అంశాలను సూచిస్తుంది, వీటిలో నైతిక నిరంకుశత్వం, జాతీయవాదం, ఉదారవాద వ్యక్తివాదం, రాజకీయ లక్ష్యాలను సాధించడంలో రాజీలేని విధానం ఉన్నాయి.<ref name="eb">{{Cite web| title=మార్గరెట్ థాచర్ ప్రొఫైల్ | ఎన్‌సైక్లోపీడియా=[[ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]] | url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/590098/మార్గరెట్-థాచర్ | access-date=30 అక్టోబరు 2008 | last=యంగ్ | first=Hugo | date=n.d. | author-link=Hugo Young | archive-url=https://web.archive.org/web/20111031211708/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/590098/Margaret-Thatcher | archive-date=31 అక్టోబరు 2011 | url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news| last=Bootle | first=Roger | author-link=Roger Bootle | date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=Margaret Thatcher: థాచరిజం యొక్క ఆర్థిక విజయాలు, వారసత్వం | url=https://www.telegraph.co.uk/news/politics/margaret-thatcher/9979362/Margaret-Thatcher-the-economic-achievements-and-legacy-of-Thatcherism.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170704110154/http://www.telegraph.co.uk/news/politics/margaret-thatcher/9979362/Margaret-Thatcher-the-economic-achievements-and-legacy-of-Thatcherism.html | archive-date=4 జూలై 2017 | access-date=24 జూలై 2017 | work=The Telegraph}}</ref>{{refn|{{harvtxt|Lawson|1992|p=64}} థాచరైట్ ఆదర్శాలను "స్వేచ్ఛా మార్కెట్లు, ఆర్థిక క్రమశిక్షణ, ప్రజా వ్యయంపై దృఢమైన నియంత్రణ, పన్ను కోతలు, జాతీయవాదం, 'విక్టోరియన్ విలువలు' (సామ్యూలు స్మైల్సు స్వయం సహాయక రకం), ప్రైవేటీకరణ, జనాదరణ, ఒక మిశ్రమం"గా జాబితా చేసింది.|group=nb}} థాచరు తన రాజకీయ తత్వాన్ని ఒక పెద్ద, వివాదాస్పద విరామంలో నిర్వచించింది. 1987లో ''ఉమెన్సు ఓన్'' మ్యాగజైను‌లో ప్రచురితమైన ఇంటర్వ్యూలో ఆమె పూర్వీకుడు ఎడ్వర్డు హీతు ఒక-జాతి సంప్రదాయవాదం{{sfnp|కాంప్‌బెల్|2011a|పేజీలు=530–532}} తో: {{blockquote|మనం చాలా మంది పిల్లలు, ప్రజలకు "నాకు ఒక సమస్య ఉంది. దానిని ఎదుర్కోవడం ప్రభుత్వ పని!" లేదా "నాకు ఒక సమస్య ఉంది. నేను వెళ్లి దానిని ఎదుర్కోవడానికి గ్రాంటు తీసుకుంటాను!" "నేను నిరాశ్రయుడిని, ప్రభుత్వం నాకు వసతి కల్పించాలి!" అని అర్థం చేసుకునే కాలం దాటి పోయిందని నేను అనుకుంటున్నాను. వారు తమ సమస్యలను సమాజం మీద వేస్తున్నారు. సమాజం ఎవరు? అలాంటిదేమీ లేదు! వ్యక్తిగత పురుషులు, మహిళలు, కుటుంబాలు ఉన్నాయి. ఏ ప్రభుత్వం కూడా ఏమీ చేయలేము. ప్రజలు మొదట తమను తాము చూసుకోవడం ద్వారా తప్ప. మనల్ని మనం జాగ్రత్తగా చూసుకోవడం మన కర్తవ్యం, ఆ మీద మన పొరుగువారిని జాగ్రత్తగా చూసుకోవడంలో కూడా సహాయం చేయడం, జీవితం అనేది పరస్పర వ్యాపారం, ప్రజలు బాధ్యతలను దృష్టిలో ఉంచుకుని హక్కులను ఎక్కువగా గుర్తుంచుకుంటారు.<ref>{{Cite web| date=23 సెప్టెంబరు 1987 | title=ఇంటర్వ్యూ | url=http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=106689 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20060427052051/http://www.margaretthatcher.org/speeches/displaydocument.asp?docid=106689 | archive-date=27 ఏప్రిల్ 2006 | access-date=10 ఏప్రిల్ 2007 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref>}} ====అవలోకనం==== ఆమె పదవీకాలంలో వాటాలను కలిగి ఉన్న పెద్దల సంఖ్య 7 శాతం నుండి 25 శాతానికి పెరిగింది. ఒక మిలియను కంటే ఎక్కువ కుటుంబాలు తమ కౌన్సిలు ఇళ్లను కొనుగోలు చేశాయి. 1979 నుండి 1990 వరకు యజమాని-ఆక్రమణదారులలో 55 శాతం నుండి 67 శాతానికి పెరిగింది. ఇళ్ళు 33–55 శాతం తగ్గింపుతో అమ్ముడయ్యాయి. ఇది కొంతమంది కొత్త యజమానులకు పెద్ద లాభాలను తెచ్చిపెట్టింది. 1980లలో ప్రధానంగా ఇళ్ల ధరలు పెరగడం, ఆదాయాలు పెరగడం వలన వ్యక్తిగత సంపద వాస్తవ పరంగా 80 శాతం పెరిగింది. జాతీయ ఆదాయాన్ని పెంచుకోవడానికి బదులుగా త్వరిత, విస్తృత అమ్మకాలను నిర్ధారించడానికి ప్రైవేటీకరించబడిన యుటిలిటీలలోని వాటాలను వాటి మార్కెట్టు విలువ కంటే తక్కువగా విక్రయించారు.{{sfnp|Marr|2007|p=430}}<ref>{{Cite news| date=10 ఏప్రిల్ 2013 | title=థాచరిజం అంటే ఏమిటి? | url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-22079683 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170811054456/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-22079683 | archive-date=11 ఆగస్టు 2017 | access-date=2 ఆగస్టు 2017 | work=BBC News}}</ref> "థాచరు పాలనా సంవత్సరాలు" అధిక నిరుద్యోగం, సామాజిక అశాంతితో నిండిన కాలాలుగా కూడా గుర్తించబడ్డాయి.<ref name="legacy-bbc">{{Cite news| date=4 May 2004 | title=థాచర్ వారసత్వాన్ని మూల్యాంకనం చేయడం | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3681973.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20090209115746/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3681973.stm | archive-date=9 ఫిబ్రవరి 2009 | access-date=11 ఏప్రిల్ 2013 | work=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news| date=9 ఏప్రిల్ 2013 | title=గణాంకాలలో థాచర్ సంవత్సరాలు | url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-22070491 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20181224070722/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-22070491 | archive-date=24 డిసెంబరు 2018 | access-date=6 జనవరి 2019 | work=BBC News}}</ref>, రాజకీయ రంగంలో ఎడమ వైపున ఉన్న చాలా మంది విమర్శకులు నిరుద్యోగ స్థాయికి ఆమె ఆర్థిక విధానాలను తప్పుబడుతున్నారు; ఆమె ఆర్థిక ఆర్థిక విధానాలతో పాటు సామూహిక నిరుద్యోగం వల్ల ప్రభావితమైన అనేక ప్రాంతాలు దశాబ్దాలుగా మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం, కుటుంబ విచ్ఛిన్నం వంటి సామాజిక సమస్యలతో బాధపడుతున్నాయి.{{sfnp|Richards|2004|p=63}} ఆమె పదవీకాలంలో నిరుద్యోగం 1979 మే స్థాయి కంటే తగ్గలేదు.<ref>{{Cite news| date=8 April 2013 | title=Margaret Thatcher: ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎలా మారిపోయింది | url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22073527 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20161014025026/http://www.bbc.co.uk/news/business-22073527 | archive-date=14 అక్టోబరు 2016 | access-date=5 నవంబరు 2016 | work=BBC వార్తలు}}</ref> 1990లో దాని 1979 ఏప్రిల్ స్థాయి కంటే తక్కువగా పడిపోయింది.<ref>{{Cite web| last1=డెన్మాన్ | first1=జేమ్స్ | last2=మెక్‌డొనాల్డ్ | first2=పాల్ | name-list-style=amp | date=జనవరి 1996 | title=1881 నుండి నేటి వరకు నిరుద్యోగ గణాంకాలు | url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/lms/labour-market-trends--discontinued-/january-1996/unemployment-since-1881.pdf | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20150925103339/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/lms/labour-market-trends--discontinued-/january-1996/unemployment-since-1881.pdf | archive-date=25 సెప్టెంబరు 2015 | access-date=16 మే 2017 | publisher=[[ప్రభుత్వ గణాంక సేవ]] | page=7}}</ref> తయారీ మీద ఆమె విధానాల దీర్ఘకాలిక ప్రభావాలు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news| date=12 ఏప్రిల్ 2013 | title=పారిశ్రామికవేత్తలు థాచర్ వారసత్వంపై విడిపోయారు | url=https://www.ft.com/content/959ebdda-a2cf-11e2-bd45-00144feabdc0 | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20210912185844/https://www.ft.com/content/959ebdda-a2cf-11e2-bd45-00144feabdc0 | archive-date=12 సెప్టెంబరు 2021 | access-date=13 నవంబరు 2016 | work=Financial Times}}</ref>{{sfnp|Campbell|2011a|page=79}} 2009లో స్కాట్లాండు‌లో మాట్లాడుతూ, థాచరు తనకు ఎటువంటి విచారం లేదని, "కాలం చెల్లిన పరిశ్రమలు, వాటి మార్కెట్లు టెర్మినలు క్షీణతలో ఉన్నాయి", "ఆధారపడే సంస్కృతిని సృష్టించిన సబ్సిడీలు" నుండి పోలు పన్నును ప్రవేశపెట్టడం, సబ్సిడీలను ఉపసంహరించుకోవడం సరైనదని నొక్కి చెప్పింది. ఇది బ్రిటను‌కు అంత నష్టం కలిగించింది.<ref>{{Cite news| last=Allardyce | first=Jason | date=26 ఏప్రిల్ 2009 | title=మార్గరెట్ థాచర్: స్కాట్స్ ద్వారా నేను సరిగ్గా చేసాను | url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/margaret-thatcher-i-did-right-by-scots-bwjjcdbwbx9 | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20210912185513/https://www.thetimes.co.uk/article/margaret-thatcher-i-did-right-by-scots-bwjjcdbwbx9 | archive-date=12 సెప్టెంబరు 2021 | access-date=5 జూలై 2017 | work=The Sunday Times}}</ref> రాజకీయ ఆర్థికవేత్త సుసాను స్ట్రేంజు నవ ఉదారవాద ఆర్థిక వృద్ధి నమూనాను "క్యాసినో క్యాపిటలిజం" అని పిలిచారు. ఇది ఊహాగానాలు, ఆర్థిక వ్యాపారం ఆర్థిక వ్యవస్థకు మరింత ముఖ్యమైనవిగా మారుతున్నాయని ఆమె అభిప్రాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది పరిశ్రమ.{{sfnp|గాంబుల్|2009|p=16}} ఎడమ వైపున విమర్శకులు ఆమెను విభజనకారిగా అభివర్ణిస్తున్నారు.<ref name="greatestpm">{{Cite news| date=16 సెప్టెంబరు 2008 | title=యుద్ధానంతర UK యొక్క గొప్ప ప్రధానమంత్రి ఎవరు? | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/7593554.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170906000712/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/7593554.stm | archive-date=6 సెప్టెంబరు 2017 | access-date=16 ఏప్రిల్ 2011 | work=BBC News}}</ref> ఆమె దురాశ, స్వార్థాన్ని క్షమించిందని చెప్పింది.{{r|legacy-bbc}} ప్రముఖ వెల్షు రాజకీయ నాయకుడు రోడ్రి మోర్గాను,<ref>{{Cite news| date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=మార్గరెట్ థాచర్: 'మార్మైట్' ప్రధాన మంత్రి అని రోడ్రి మోర్గాన్ అన్నారు | url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-wales-22072074 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130609081401/http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-22072074 | archive-date=9 జూన్ 2013 | access-date=11 ఏప్రిల్ 2017 | work=BBC News}}</ref> ఇతరులలో, {{sfnmp|1a1=West|1y=2012|1p=176|2a1=Blundell|2y=2013|2p=88}} థాచరు‌ను "మార్మైటు" వ్యక్తిగా వర్ణించారు. 2008 ఆర్థిక సంక్షోభం తరువాతి కాలంలో రాసిన జర్నలిస్టు మైఖేలు వైటు, తన సంస్కరణలు ఇప్పటికీ నికర ప్రయోజనం అనే అభిప్రాయాన్ని సవాలు చేశారు.<ref>{{Cite web| last=White | first=మైఖేల్ | date=26 ఫిబ్రవరి 2009 | title=ది మేకింగ్ ఆఫ్ మాగీ | url=http://www.newstatesman.com/books/2009/02/margaret-thatcher-british | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170412061634/http://www.newstatesman.com/books/2009/02/margaret-thatcher-british | archive-date=12 ఏప్రిల్ 2017 | access-date=11 ఏప్రిల్ 2017 | magazine=న్యూ స్టేట్స్‌మ్యాన్ | quote=Her 'పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క స్వేచ్ఛాయుతమైన, మరింత విచ్చలవిడి వెర్షన్' (హ్యూగో యంగ్ పదబంధంలో) ముదురు పంటను పండిస్తోంది.}}</ref> ఇతరులు ఆమె విధానాన్ని "మిశ్రమ బ్యాగు"గా భావిస్తారు{{sfnp|రోత్‌బార్డ్|1995|loc=chpt. 63}}<ref>{{Cite web| last=వాన్ రీనెన్ | first=జాన్ | author-link=జాన్ వాన్ రీనెన్ (ఆర్థికవేత్త) | date=10 ఏప్రిల్ 2013 | title=శ్రీమతి థాచర్ యొక్క ఆర్థిక వారసత్వం మిశ్రమ బ్యాగ్ | url=http://blogs.lse.ac.uk/politicsandpolicy/the-economic-legacy-of-mrs-thatcher-2 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170412061433/http://blogs.lse.ac.uk/politicsandpolicy/the-economic-legacy-of-mrs-thatcher-2/ | archive-date=12 ఏప్రిల్ 2017 | access-date=11 ఏప్రిల్ 2017 | publisher=[[లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్]]}}</ref> "క్యూరేటు గుడ్డు".{{sfnp|జాన్సన్|1991|loc=chpt. 8}} థాచరు తన పార్టీ లేదా ప్రభుత్వంలో "మహిళల రాజకీయ లక్ష్యాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడంలో పెద్దగా కృషి చేయలేదు".{{sfnp|ఎవాన్స్|2004|p=25}} కొంతమంది బ్రిటిషు స్త్రీవాదులు ఆమెను "శత్రువు"గా భావించారు.{{sfnp|బర్న్స్|2009|p=234}} ''మహిళల చరిత్ర సమీక్ష''లో జూన్ పర్విసు మాట్లాడుతూ థాచరు తన కాలంలోని లైంగిక వివక్షతలకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నత స్థాయికి ఎదగడానికి తీవ్రంగా పోరాడినప్పటికీ ఇతర మహిళలకు మార్గాన్ని సులభతరం చేయడానికి ఆమె ఎటువంటి ప్రయత్నం చేయలేదు.{{sfnp|పర్విస్|2013}} థాచరు మహిళల హక్కులను ప్రత్యేక శ్రద్ధ అవసరంగా పరిగణించలేదు ఎందుకంటే ఆమె తన ప్రధానమంత్రి పదవిలో ఉన్నప్పుడు మహిళలు తమ హక్కులను కోల్పోతున్నారని భావించలేదు. ఆమె ఒకసారి అన్ని ప్రభుత్వ నియామకాలకు డిఫాల్టు‌గా మహిళలను షార్టు‌లిస్టు చేయాలని సూచించింది. చిన్న పిల్లలు ఉన్నవారు ఉద్యోగాన్ని విడిచిపెట్టాలని ప్రతిపాదించింది.{{sfnp|Gelb|1989|pages=58–59}} 1970ల చివరలో [[వలస]] మీద థాచరు వైఖరి పెరుగుతున్న జాత్యహంకార ప్రజా చర్చలో భాగంగా భావించబడింది, {{sfnp|విట్టే|2014|పేజీ=54}} దీనిని మార్టిను బార్కరు "కొత్త జాత్యహంకారం" అని పిలిచారు.{{sfnmp|బార్కర్|1981|చిన్|2009|2p=92}} దీనికి విరుద్ధంగా, వలసదారుల వరదలకు వ్యతిరేకంగా హెచ్చరికలతో నేషనలు ఫ్రంటు (ఎన్‌ఎఫ్) పెద్ద సంఖ్యలో కన్జర్వేటివు ఓటర్లను ఆకర్షిస్తోందని థాచరు నమ్మాడు. వారి ఓటర్లలో చాలా మంది తీవ్రమైన సమస్యలను పరిష్కరించాల్సిన అవసరం ఉందని గుర్తించడం ద్వారా ఎన్‌ఎఫ్ కథనాన్ని అణగదొక్కడం ఆమె వ్యూహం. 1978లో ఆమె ఎన్‌ఎఫ్ నుండి కన్జర్వేటివ్‌ల వైపు ఓటర్లను ఆకర్షించడానికి లేబర్ వలస విధానాన్ని విమర్శించింది.{{sfnp|Witte|2014|pages=53–54}} ఆమె వాక్చాతుర్యాన్ని అనుసరించి ఎన్‌ఎఫ్ ఖర్చుతో కన్జర్వేటివ్ మద్దతు పెరిగింది. వామపక్ష విమర్శకులు ఆమెను జాత్యహంకారానికి పాండరింగు చేస్తున్నారని ఆరోపించారు.{{sfnp|Friedman|2006|page=13}}{{refn|group=nb|{{harvtxt|Mitchell|Russell|1989}} ఆమెను తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నారని. [[జాతి]] ఎప్పుడూ థాచరిజం కేంద్రబిందువు కాదని పేర్కొంది. 1980ల నాటికి కన్జర్వేటివు‌లు, లేబరు పార్టీలు రెండూ వలస విధానం మీద్స్ ఒకే విధమైన వైఖరిని తీసుకున్నాయి; {{sfnmp|1a1=వార్డ్|1y=2004|1p=128|2a1=వినెన్|2y=2009|2pp=227, 279}} బ్రిటిషు జాతీయత చట్టం 1981 పార్టీల మద్దతుతో ఆమోదించబడింది.{{sfnp|హాన్సెన్|2000|పేజీలు=207–208}} చట్టబద్ధమైన వలసలను పరిమితం చేయడానికి మంత్రులు ఆమోదించిన లేదా ప్రతిపాదించిన విధానాలు లేవు, అలాగే థాచర్ తన తదుపరి వ్యాఖ్యలలో జాతి అంశాన్ని హైలైటు చేయలేదు.{{sfnp|అన్వర్|2001}}}} అనేక థాచరైటు విధానాలు లేబర్ పార్టీని ప్రభావితం చేశాయి.<ref>{{Cite news| last=Kampfner | first=John | author-link=John Kampfner | date=17 April 2008 | title=Margaret థాచర్, న్యూ లేబర్ పార్టీకి ప్రేరణ | url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/themargaretthatcheryears/1895878/Margaret-Thatcher-inspiration-to-New-Labour.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20181019082215/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/themargarettthatcheryears/1895878/Margaret-Thatcher-inspiration-to-New-Labour.html | archive-date=19 అక్టోబరు 2018 | access-date=12 మే 2017 | work=The Telegraph}}</ref>{{sfnp|Seldon|2007|page=14}} 1997లో టోనీ బ్లెయిరు ఆధ్వర్యంలో తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది. 1994లో బ్లెయిరు పార్టీని "న్యూ లేబరు" అని పేరు మార్చాడు. దాని సాంప్రదాయ మద్దతుదారులను మించి దాని ఆకర్షణను పెంచే లక్ష్యంతో,<ref>{{Cite news| last=Assinder | first=Nick | date=10 May 2007 | title=బ్లెయిర్ లేబర్‌ను ఎలా తిరిగి సృష్టించాడు | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/6129844.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170312022307/http://news.bbc.co.uk/2/hi/6129844.stm | archive-date=12 March 2017 | access-date=18 May 2017 | work=BBC News}}</ref> థాచరుకు మద్దతు ఇచ్చిన వారిని ఆకర్షించడానికి ఉదాహరణకు "ఎస్సెక్సు మాన్".<ref>{{Cite news| last=స్మిత్ | first=జోడీ | date=30 మార్చి 2015 | title='ఎసెక్స్ మ్యాన్' 2015: థాచర్ కాలం నాటి స్టీరియోటైప్ ఇప్పటికీ రాజకీయ ప్రభావాన్ని చూపుతుందా? | url=https://www.bbc.co.uk/news/election-2015-england-31868550 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170314025416/http://www.bbc.co.uk/news/election-2015-england-31868550 | archive-date=14 మార్చి 2017 | access-date=17 మే 2017 | work=BBC News}}</ref> థాచరు "న్యూ లేబరు" రీబ్రాండింగు‌ను తన గొప్ప విజయంగా భావించినట్లు చెబుతారు.<ref>{{Cite news| last1=McSmith | first1=Andy | author-link1=Andy McSmith | last2=Chu | first2=Ben | last3=Garner | first3=Richard | name-list-style=amp | date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=మార్గరెట్ థాచర్ వారసత్వం: స్పిల్ట్ మిల్క్, న్యూ లేబర్, బిగ్ బ్యాంగ్ – ఆమె ప్రతిదీ మార్చింది | url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/margaret-thatchers-legacy-spilt-milk-new-labour-and-the-big-bang-she-changed-everything-8564541.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20161230231827/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/margaret-thatchers-legacy-spilt-milk-new-labour-and-the-big-bang-she-changed-everything-8564541.html | archive-date=30 డిసెంబరు 2016 | access-date=30 డిసెంబరు 2016 | work=The స్వతంత్ర}}</ref> బ్లెయిరుకు భిన్నంగా, విలియం హేగు నేతృత్వంలోని కన్జర్వేటివు పార్టీ ప్రజా ఆమోదం పొందే ప్రయత్నంలో థాచరు ఆర్థిక విధానాల నుండి తనను, పార్టీని దూరం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించింది.{{sfnp|Campbell|2011a|p=790}} 2013లో థాచరు మరణించిన కొద్దికాలానికే, స్కాటిషు మొదటి మంత్రి అలెక్సు సాల్మండు ఆమె విధానాలు స్కాటిషు అధికార వికేంద్రీకరణను ప్రోత్సహించడం వల్ల "ఊహించని పరిణామం" కలిగి ఉన్నాయని వాదించారు.<ref>{{Cite news| last=Dinwoodie | first=Robbie | date=9 April 2013 | title=First Minister: ఆమె విధానాలు స్కాట్స్‌ను అధికార వికేంద్రీకరణ అవసరమని నమ్మించేలా చేశాయి | url=http://www.heraldscotland.com/politics/political-news/first-minister-her-policies-made-scots-believe-that-devolution-was-essential.20640632 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20131109215642/http://www.heraldscotland.com/politics/political-news/first-minister-her-policies-made-scots-believe-that-devolution-was-essential.20640632 | archive-date=9 నవంబరు 2013 | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | work=The Herald}}</ref> లార్డు ఫౌల్క్సు ఆఫ్ కమ్నాకు ''స్కాట్లాండు టునైటు'' మీద ఆమె అధికార వికేంద్రీకరణకు "ఉత్తేజాన్ని" అందించిందని అంగీకరించారు.<ref>{{Cite web| date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=స్ట్లాండ్ టునైట్ | url=http://player.stv.tv/programmes/scotland-tonight/2013-04-08-2230 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130411051526/http://player.stv.tv/programmes/scotland-tonight/2013-04-08-2230/ | archive-date=11 ఏప్రిల్ 2013 | access-date=9 ఏప్రిల్ 2013 | publisher=STV Player}}</ref> 1997లో ''ది స్కాట్సు‌మ్యాను'' కోసం వ్రాస్తూ, థాచరు అధికార వికేంద్రీకరణకు వ్యతిరేకంగా వాదించారు. అది చివరికి స్కాటిషు స్వాతంత్ర్యానికి దారితీస్తుందని ఆధారపడ్డారు.<ref>{{Cite web| date=9 సెప్టెంబరు 1997 | title=''స్కాట్స్‌మ్యాన్'' (రాజ్య వికేంద్రీకరణ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ) కోసం వ్యాసం | url=http://www.margaretthatcher.org/document/108373 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170531035317/http://www.margaretthatcher.org/document/108373 | archive-date=31 మే 2017 | access-date=11 జూన్ 2017 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> ====ఖ్యాతి==== {{quote box |quote = మార్గరెటు థాచరు ఆధునిక కాలంలో మొదటి మహిళ ఎక్కువ కాలం పనిచేసిన ప్రధానమంత్రి మాత్రమే కాదు. ఇరవయ్యవ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో అత్యంత ఆరాధించబడిన, అత్యంత ద్వేషించబడిన,అత్యంత దూషించబడిన ప్రజానాయకురాలైన వ్యక్తి. కొంతమందికి ఆమె తన దేశ రక్షకురాలు, [...] ఇరవై సంవత్సరాల తరువాత కూడా ఖండంలోని మరింత నియంత్రిత ఆర్థిక వ్యవస్థలను అధిగమిస్తూ శక్తివంతమైన వ్యాపార ఆర్థిక వ్యవస్థను సృష్టించింది. మరికొందరికి ఆమె ఒక ఇరుకైన సిద్ధాంతకర్త. ఆమె కఠినమైన విధానాలు దురాశను చట్టబద్ధం చేశాయి. ఉద్దేశపూర్వకంగా అసమానతను పెంచాయి [...] దేశం సంఘీభావ భావన, పౌర గర్వాన్ని నాశనం చేశాయి. ఈ అభిప్రాయాలను సమన్వయం చేయడం లేదు: అయినప్పటికీ రెండూ నిజం.{{refn|group=nb|name=Campbell}} |source = జీవిత చరిత్ర రచయిత {{harvs |last=కాంప్బెల్ |first=జాన్ |రచయిత-link=జాన్ కాంప్బెల్ (జీవిత చరిత్రకారుడు) |year=2011b |loc1={{p. |499}} |txt}} |align = right |salign = right |width = 25em |bgcolor= whitesmoke }} బ్రిటిషు ప్రధానమంత్రిగా థాచరు పదవీకాలం 11 సంవత్సరాలు 209 రోజులు 19వ శతాబ్దం చివరిలో లార్డు సాలిసు‌బరీ తర్వాత (మూడు కాలాల్లో 13 సంవత్సరాలు, 252 రోజులు) అత్యంత పొడవైనది. 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో లార్డు లివర్పూలు ‌తర్వాత (14 సంవత్సరాలు, 305 రోజులు) అత్యంత పొడవైన నిరంతర కాలం.{{sfnp|గార్డినర్|థాంప్సన్|2013|పేజీ=12}}<ref>{{Cite news| last=మాకే | first=రాబర్ట్ | date=28 డిసెంబరు 1987 | title=థాచర్ బ్రిటిష్ ప్రధానమంత్రిగా ఎక్కువ కాలం పనిచేశారు | url=http://www.upi.com/Archives/1987/12/28/Thatcher-longest-serving-British-prime-minister/8486567666000 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160303004520/http://www.upi.com/Archives/1987/12/28/Thatcher-longest-serving-British-prime-minister/8486567666000 | archive-date=3 మార్చి 2016 | access-date=26 జూన్ 2017 | work=United Press International}}</ref> వరుసగా మూడు సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కన్జర్వేటివు పార్టీని విజయపథంలో నడిపించిన ఆమె, రెండుసార్లు అఖండ మెజారిటీతో, గెలిచిన పార్టీకి వేసిన ఓట్ల విషయంలో బ్రిటిషు చరిత్రలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన పార్టీ నాయకులలో ఒకరు; ఆమె నాయకత్వంలో పార్టీకి మొత్తం 4 కోట్లకు పైగా బ్యాలెట్లు పోలయ్యాయి.<ref>{{Cite web| last=Kimber | first=Richard | date=n.d. | title=UK జనరల్ ఎలక్షన్ మే 1979: ఫలితాలు, గణాంకాలు | url=http://www.politicsresources.net/area/uk/ge79/results.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170428175636/http://www.politicsresources.net/area/uk/ge79/results.htm | archive-date=28 ఏప్రిల్ 2017 | access-date=19 మార్చి 2017 | website=Political Science Resources}}</ref><ref>{{Cite web| date=9 జూన్ 1983 | title=జనరల్ ఎలక్షన్ ఫలితాలు | url=https://www.parliament.uk/documents/commons-information-office/m09.pdf | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20161029150237/http://www.parliament.uk/documents/commons-information-office/m09.pdf | archive-date=29 అక్టోబరు 2016 | access-date=31 డిసెంబరు 2016 | publisher=UK పార్లమెంట్}}</ref><ref>{{Cite web| date=11 జూన్ 1987 | title=సాధారణ ఎన్నికల ఫలితాలు | url=http://www.parliament.uk/documents/commons-information-office/m11.pdf | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170107031834/http://www.parliament.uk/documents/commons-information-office/m11.pdf | archive-date=7 జనవరి 2017 | access-date=31 డిసెంబరు 2016 | publisher=UK Parliament}}</ref> ఆమె ఎన్నికల విజయాలను 1987లో బ్రిటిషు ప్రెసు "చారిత్రక [[wikt:hat trick|hat trick]]"గా అభివర్ణించింది.<ref>{{YouTube | id=P0p5r_ibGT4 | title=UK జనరల్ ఎలక్షను రిజల్ట్స్}}{{Retrieved | prepend=.{{sp}} | access-date=21 మార్చి 2017 | note=Broadcast 12 జూన్ 1987}}</ref> 2002 బిబిసి పోలు ''100 గ్రేటెస్టు బ్రిటన్సు''లో థాచరు జీవించి ఉన్న వ్యక్తులలో అత్యున్నత స్థానంలో నిలిచాడు.<ref>{{Cite web| title=గ్రేట్ బ్రిటన్స్ – టాప్ 100 | url=https://www.bbc.co.uk/history/programmes/greatbritons/list.shtml | archive-url=https://web.archive.org/web/20021204214727/http://www.bbc.co.uk/history/programmes/greatbritons/list.shtml | archive-date=4 డిసెంబరు 2002 | access-date=11 ఏప్రిల్ 2013 | magazine=[[BBC History]]}}</ref> 1999లో ''టైం'' థాచరు‌ను 100 మంది అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యక్తులలో ఒకరిగా పరిగణించింది. 20వ శతాబ్దం.<ref>{{Cite web| last=క్విట్నర్ | first=జాషువా | author-link=జోష్ క్విట్నర్ | date=14 ఏప్రిల్ 1999 | title=మార్గరెట్ థాచర్ – టైమ్ 100 పీపుల్ ఆఫ్ ది సెంచరీ | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130308133259/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html | archive-date=8 మార్చి 2013 | access-date=22 డిసెంబరు 2012 | magazine=Time}}</ref> 2015లో ఆమె ఒక ప్రధాన ఆర్థికవేత్త స్కాటిషు విడోసు నిర్వహించిన పోలు‌లో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. గత 200 సంవత్సరాలలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన మహిళగా సేవల సంస్థ;<ref>{{Cite news| last=Boult | first=Adam | date=1 డిసెంబరు 2015 | title=మార్గరెట్ థాచర్ గత 200 సంవత్సరాలలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన మహిళగా ఓటు వేశారు | url=https://www.telegraph.co.uk/news/politics/margaret-thatcher/12027994/Margaret-Thatcher-voted-most-influential-woman-of-past-200-years.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20161231075046/http://www.telegraph.co.uk/news/politics/margaret-thatcher/12027994/Margaret-Thatcher-voted-most-influential-woman-of-past-200-years.html | archive-date=31 డిసెంబరు 2016 | access-date=30 డిసెంబరు 2016 | work=The Telegraph}}</ref> 2016లో బిబిసి రేడియో 4, ''ఉమెన్సు అవరు పవరు లిస్టు''లో గత 70 సంవత్సరాలలో మహిళల జీవితాల మీద అతిపెద్ద ప్రభావాన్ని చూపిన మహిళల జాబితాలో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{Cite web| title=''ఉమెన్స్ అవర్'' – మహిళల జీవితాలను మార్చిన 7 మంది మహిళలు – BBC రేడియో 4 | url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/PnqpZRvgbvMFBCtrwHhhTZ/the-7-women-whove-changed-womens-lives | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111173034/https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/PnqpZRvgbvMFBCtrwHhhTZ/the-seven-women-whove-changed-womens-lives | archive-date=11 జనవరి 2021 | access-date=15 డిసెంబరు 2016 | publisher=BBC | quote=2016 పవర్ లిస్ట్‌లో అగ్రస్థానంలో ఉంది - మా ఏకైక ర్యాంక్ స్థానంలో - UK యొక్క మొదటి మహిళా ప్రధాన మంత్రి మార్గరెట్ థాచర్.}}</ref><ref>{{Cite news| date=14 డిసెంబరు 2016 | title=మార్గరెట్ థాచర్ ''ఉమెన్స్ అవర్ పవర్ లిస్ట్''లో అగ్రస్థానంలో ఉంది | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-38303886 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180404063443/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-38303886 | archive-date=4 ఏప్రిల్ 2018 | access-date=22 అక్టోబరు 2020 | work=BBC News}}</ref> 2020లో ''టైం'' మ్యాగజైను తన 100 మంది మహిళల జాబితాలో థాచరు పేరును చేర్చింది. 1982లో ఆమె నాయకత్వంలో ఫాక్లాండ్సు యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు, బ్రిటిషు విజయం సాధించినప్పుడు ఆమెను ఉమెను ఆఫ్ ది ఇయరు‌గా ఎంపిక చేశారు.<ref>{{Cite web| date=5 మార్చి 2020 | title=1982: మార్గరెట్ థాచర్ | url=https://time.com/5793666/margaret-thatcher-100-women-of-the-year/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20200307064451/https://time.com/5793666/margaret-thatcher-100-women-of-the-year/ | archive-date=7 మార్చి 2020 | access-date=7 మార్చి 2020 | magazine=Time}}</ref> ప్రధానమంత్రిగా ఆమె సగటు ఆమోద రేటింగు సాపేక్షంగా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ{{r|Ipsos}} థాచరు పునరాలోచన అభిప్రాయ సేకరణలో అధిక స్థానంలో ఉన్నారు. [[YouGov]] ప్రకారం, బ్రిటిషు ప్రజలచే "మొత్తం సానుకూల పరంగా [n] చూస్తారు".<ref>{{Cite web| last=Smith | first=Matthew | date=10 ఆగస్టు 2016 | title=డేవిడ్ కామెరాన్ థాచర్ తర్వాత ఉత్తమ ప్రధానమంత్రి | url=https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2016/08/10/cameron-best-prime-minister-since-thatcher | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111173134/https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2016/08/10/cameron-best-prime-minister-since-thatcher | archive-date=11 జనవరి 2021 | access-date=7 డిసెంబరు 2018 | publisher=YouGov}}</ref> 2013లో ఆమె మరణించిన వెంటనే ''ది గార్డియను'' నిర్వహించిన పోలు ప్రకారం దాదాపు సగం మంది ప్రజలు ఆమెను సానుకూలంగా చూడగా మూడోవంతు మంది ఆమెను ప్రతికూలంగా చూశారు.<ref>{{Cite web| last=Clark | first=Tom | date=9 ఏప్రిల్ 2013 | title=మార్గరెట్ థాచర్ మరణం తర్వాత ఆమెపై అభిప్రాయం విభజించబడింది, పోల్ కనుగొంది | url=https://www.theguardian.com/politics/2013/apr/09/opinion-sharply-divide-margaret-thatcher | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20161202174723/https://www.theguardian.com/politics/2013/apr/09/opinion-sharply-divide-margaret-thatcher | archive-date=2 డిసెంబరు 2016 | access-date=5 డిసెంబరు 2021 | website=The Guardian}}</ref> 2019లో YouGov నిర్వహించిన అభిప్రాయ సేకరణలో చాలా మంది బ్రిటను వాసులు ఆమెను యుద్ధానంతర గొప్ప నాయకురాలిగా రేటు చేశారు (చర్చిలు రెండవ స్థానంలో నిలిచారు).<ref name="YouGov">{{Cite web| last=Smith | first=Matthew | date=3 May 2019 | title=మార్గరెట్ థాచర్: 40 సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన ప్రజాభిప్రాయం | url=https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2019/05/03/margaret-thatcher-public-view-40-years | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20211205080201/https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2019/05/03/margaret-thatcher-public-view-40-years | archive-date=5 డిసెంబరు 2021 | access-date=5 డిసెంబరు 2021 | publisher=YouGov}}</ref> పోలు ప్రకారం పది మంది బ్రిటన్లలో నలుగురి కంటే ఎక్కువ మంది (44%) థాచరు "మంచి" లేదా "గొప్ప" ప్రధానమంత్రి అని భావిస్తున్నారు. 29% మంది ఆమె "పేద" లేదా "భయంకరమైన" ప్రధానమంత్రి అని భావిస్తున్నారు. one.<ref name="YouGov" /> మోరీ నిర్వహించిన 139 మంది విద్యావేత్తల 2011 పోలు‌లో ఆమె 20వ శతాబ్దపు నాల్గవ గొప్ప బ్రిటిషు ప్రధాన మంత్రిగా ఓటు వేయబడింది.<ref>{{Cite web| title=బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రుల రేటింగ్ | url=http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/poll.aspx?oItemId=661 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110912105223/http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/poll.aspx?oItemId=661 | archive-date=12 సెప్టెంబరు 2011 | access-date=24 ఆగస్టు 2012 | publisher=Ipsos MORI}}</ref> 1945 తర్వాత బ్రిటిషు చరిత్ర మరి రాజకీయాలలో ప్రత్యేకత కలిగిన 82 మంది విద్యావేత్తల మీద 2016 లీడ్సు విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించిన సర్వేలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఆమె రెండవ గొప్ప బ్రిటిషు ప్రధాన మంత్రిగా ఓటు వేయబడింది.<ref>{{Cite web| last=కౌబర్న్ | first=యాష్లే | date=13 అక్టోబరు 2016 | title=డేవిడ్ కామెరాన్ గత 71 సంవత్సరాలలో మూడవ చెత్త ప్రధాన మంత్రిగా రేట్ చేసారు | url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/david-cameron-worst-prime-minister-ranking-third-since-ww2-a7358171.html | access-date=16 మే 2022 | website=The Independent | language=en}}</ref> ===సాంస్కృతిక చిత్రణలు=== థియేటరు విమర్శకుడు మైఖేలు బిల్లింగ్టను ప్రకారం.<ref>{{Cite web| title=ఈవెంట్స్: మైఖేల్ బిల్లింగ్టన్: 'స్టేట్ ఆఫ్ ది నేషన్' | url=http://www.warwickartscentre.co.uk/events/id/3627 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20080207113843/http://www.warwickartscentre.co.uk/events/id/3627 | archive-date=7 ఫిబ్రవరి 2008 | access-date=8 జూన్ 2008}}</ref> థాచరు ప్రధాన మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కళల మీద "స్పష్టమైన ముద్ర" వేశాడు.<ref>{{Cite news| last=బిల్లింగ్టన్ | first=మైఖేల్ | date=8 ఏప్రిల్ 2013 | title=మార్గరెట్ థాచర్ థియేటర్, కళలపై ఒక పొడవైన నీడను చూపుతుంది | url=https://www.theguardian.com/stage/2013/apr/08/margaret-thatcher-long-shadow-theatre | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170113085827/https://www.theguardian.com/stage/2013/apr/08/margaret-thatcher-long-shadow-theatre | archive-date=13 జనవరి 2017 | access-date=8 మే 2017 | work=The Guardian}}</ref> ప్రధాన మంత్రిగా థాచరు తొలి వ్యంగ్య రచనలలో ఒకటి వ్యంగ్య రచయిత జాన్ వెల్సు (రచయిత, ప్రదర్శకురాలిగా), నటి జానెటు బ్రౌను (గాత్రదానం) థాచరు), భవిష్యత్తు ''స్పిట్టింగు ఇమేజు'' నిర్మాత జాన్ లాయిడు (సహ-నిర్మాతగా), 1979లో నిర్మాత మార్టిను లూయిసుతో కలిసి వ్యంగ్య ఆడియో ఆల్బం ''ది ఐరన్ లేడీ'' కోసం జతకట్టారు. ఇందులో థాచరు అధికారంలోకి రావడాన్ని వ్యంగ్యంగా చూపించే స్కిటు‌లు, పాటలు ఉన్నాయి. ఈ ఆల్బం 1979 సెప్టెంబరులో విడుదలైంది.<ref>{{Cite news| date=16 ఏప్రిల్ 2013 | title='ఐ యామ్ దేర్' పాట పునఃప్రచురణ మార్గరెట్ థాచర్‌ను అంత్యక్రియల రోజున అపహాస్యం చేస్తుంది | url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2013/04/16/im-there-song-reissue-mocks-margaret-thatcher-on-day-of-funeral/2088929 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130422071500/http://www.usatoday.com/story/life/music/2013/04/16/im-there-song-reissue-mocks-margaret-thatcher-on-day-of-funeral/2088929/ | archive-date=22 ఏప్రిల్ 2013 | access-date=25 ఏప్రిల్ 2013 | work=USA Today}}</ref><ref>{{Cite news| last=Lewis | first=Randy | date=16 ఏప్రిల్ 2013 | title=ఆల్బమ్ స్కేవరింగ్ మార్గరెట్ థాచర్ ఏప్రిల్ 17న తిరిగి విడుదల కానుంది | url=https://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-margaret-thatcher-funeral-album-iron-lady-comedy-20130416,0,4237647.story | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20130420095346/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-margaret-thatcher-funeral-album-iron-lady-comedy-20130416,0,4237647.story | archive-date=20 ఏప్రిల్ 2013 | access-date=25 ఏప్రిల్ 2013 | work=Los Angeles Times}}</ref> థాచరు‌ను ''స్పిట్టింగు ఇమేజులో'' తీవ్రంగా వ్యంగ్యంగా చిత్రీకరించారు. ''ది ఇండిపెండెంటు'' ఆమెను "ప్రతి స్టాండు-అప్ కల" అని లేబులు చేశారు.<ref>{{Cite news| last=Sherwin | first=Adam | author-link=Adam Sherwin | date=1 September 2012 | title=మార్గరెట్ థాచర్: ఐరన్ లేడీ కోసం దీనిని విందాం, కామెడీలో గొప్ప ముక్కుసూటి మనిషి | url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/margaret-thatcher-lets-hear-it-for-the-iron-lady-comedys-greatest-straight-man-8100027.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20190929124047/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/margaret-thatcher-lets-hear-it-for-the-iron-lady-comedys-greatest-straight-man-8100027.html | archive-date=29 సెప్టెంబరు 2019 | access-date=29 సెప్టెంబరు 2019 | work=The Independent}}</ref> 1980ల నిరసన గీతాలకు థాచరు ఒక అంశం లేదా ప్రేరణ. థాచరు‌కు వ్యతిరేకంగా లేబరు‌కు మద్దతు ఇవ్వడానికి బిల్లీ బ్రాగు, పాలు వెల్లరు అనే సంగీతకారులు రెడ్ వెడ్జు సమష్టిని ఏర్పాటు చేయడంలో సహాయపడ్డారు.<ref name="songs">{{Cite news| last=Heard | first=Chris | date=4 May 2004 | title=Rocking against Thatcher | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/3682281.stm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20090311130019/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/3682281.stm | archive-date=11 మార్చి 2009 | access-date=2 ఆగస్టు 2011 | work=BBC News}}</ref> మద్దతుదారులు, ప్రత్యర్థులు ఇద్దరూ "మాగీ" అని పిలుస్తారు. ఆమె ప్రీమియర్షిప్పు చివరి భాగంలో "మాగీ అవుటు" అనే పాట ఎడమ వర్గాలలో ఒక సంతకం ర్యాలీ కేకగా మారింది. {{sfnmp|1a1=Vinen|1y=2009|1pp=1947–1948|2a1=Barr|2y=2013|2pp=178, 235}} వెల్సు అనేక మీడియాలో థాచరు‌ను పేరడీ చేశారు. అతను "రిచర్డు ఇంగ్రామ్సు" అనే స్పూఫు "డియరు బిలు" లేఖల మీద సహకరించాడు. ఇది ''ప్రైవేటు ఐ'' మ్యాగజైను‌లో కాలం‌గా వచ్చింది; అవి పుస్తక రూపంలో కూడా ప్రచురించబడ్డాయి. ''ఎనీవను ఫర్ డెనిసు?'' అనే వెస్టు ఎండ్ స్టేజు రివ్యూగా మారాయి. వెల్సు థాచరు భర్త పాత్రలో నటించారు. దీని తర్వాత 1982 టీవీ స్పెషలు డిక్ క్లెమెంటు దర్శకత్వం వహించారు. దీనిలో థాచరు పాత్రను ఏంజెలా థోర్ను పోషించారు.<ref>{{Cite web| title=డెనిస్ కోసం ఎవరైనా? | url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/4789 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130724114429/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/4789 | archive-date=24 జూలై 2013 | access-date=19 జనవరి 2011 | publisher=[[బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్]]}}</ref> ఆమె ప్రీమియరు పదవి నుండి, థాచరు అనేక టెలివిజను కార్యక్రమాలు, డాక్యుమెంటరీలు, సినిమాలు, నాటకాలలో చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{Cite news| last=Chilton | first=Martin | date=8 ఫిబ్రవరి 2011 | title=మార్గరెట్ థాచర్ పాత్ర పోషించిన వ్యక్తులు | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/8311635/People-who-have-played-Margaret-Thatcher.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170424160245/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/8311635/People-who-have-played-Margaret-Thatcher.html | archive-date=24 ఏప్రిల్ 2017 | access-date=15 ఏప్రిల్ 2017 | work=The Telegraph | location=London, UK}}</ref> ఆమె పాత్ర పోషించబడింది. ఇయాను కర్టీసు దీర్ఘకాలంగా నిర్మించబడని ''ది ఫాక్లాండ్సు ప్లే'' (2002)లో పాట్రిసియా హాడ్జు, ''ది లాంగు వాక్ టు ఫించ్లీ'' (2008) అనే టీవీ చిత్రంలో ఆండ్రియా రైస్‌బరో. ఆమె రెండు చిత్రాలలో కథానాయిక, ''మార్గరెటు'' (2009)లో లిండ్సే డంకను, ''ది ఐరన్ లేడీ'' (2011)లో మెరిలు స్ట్రీపు పోషించారు.<ref>{{Cite news| date=8 ఫిబ్రవరి 2011 | title=మార్గరెట్ థాచర్ పాత్రలో మెరిల్ స్ట్రీప్ చిత్రం ఆవిష్కరించబడింది | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12393674 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20110209050448/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12393674 | archive-date=9 ఫిబ్రవరి 2011 | access-date=9 ఫిబ్రవరి 2011 | work=BBC News}}</ref> దీనిలో ఆమె చిత్తవైకల్యం లేదా అల్జీమర్సు వ్యాధితో బాధపడుతున్నట్లు చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{Cite web| last=స్టెయిన్‌బర్గ్ | first=జూలీ | date=22 డిసెంబరు 2011 | title='ది ఐరన్ లేడీ' మార్గరెట్ థాచర్‌ను అల్జీమర్స్‌తో చిత్రీకరించినందుకు విమర్శలను ఎదుర్కొంటోంది | url=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2011/12/22/the-iron-lady-draws-fire-for-depicting-thatcher-with-alzheimers | url-access=subscription | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120108010000/https://blogs.wsj.com/speakeasy/2011/12/22/the-iron-lady-draws-fire-for-depicting-thatcher-with-alzheimers | archive-date=8 జనవరి 2012 | access-date=28 ఫిబ్రవరి 2012 | newspaper=The Wall Street Journal}}</ref> ఆమె గిలియను ఆండర్సను పోషించిన ''ది క్రౌన్'' నాల్గవ సీజనులో ఒక ప్రధాన పాత్ర.<ref>{{Cite web| last=థోర్ప్ | first=వెనెస్సా | date=7 సెప్టెంబరు 2019 | title=''ది క్రౌన్'' నాల్గవ సిరీస్‌లో థాచర్ పాత్రను [[గిలియన్ ఆండర్సన్]] పోషించనున్నారు. | url=https://www.theguardian.com/culture/2019/sep/07/gillian-anderson-to-play-thatcher-fourth-series-the-crown-netflix | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20191216101144/https://www.theguardian.com/culture/2019/sep/07/gillian-anderson-to-play-thatcher-fourth-series-the-crown-netflix | archive-date=16 డిసెంబరు 2019 | access-date=16 డిసెంబరు 2019 | website=The Guardian}}</ref> థాచరు 2024 జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''రీగనులో'' సహాయక పాత్రను పోషించింది. దీనిని లెస్లీ-అన్నే డౌను పోషించారు.<ref>{{Cite web| last=కే | first=జెరెమీ | date=11 నవంబరు 2020 | title=వోల్టేజ్ పిక్చర్స్ 'రీగన్' తన మార్గరెట్ థాచర్‌ను (ఎక్స్‌క్లూజివ్) కనుగొంది | url=https://www.screendaily.com/news/voltage-pictures-reagan-finds-its-margaret-thatcher-exclusive/5154845.article | access-date=3 సెప్టెంబరు 2024 | website=Screen}}</ref> ==బిరుదులు, అవార్డులు - గౌరవాలు== [[File:Margaret Thatcher awarded Presidential Medal of Freedom.jpg|thumb|alt= జార్జ్ H. W. బుష్‌తో కలిసి థాచర్|1991లో ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ ఆఫ్ ఫ్రీడాన్ని అందుకోవడం]] 1970లో విదేశాంగ కార్యదర్శిగా మారిన తర్వాత థాచరు ప్రైవీ కౌన్సెలరు (పిసి) అయ్యారు.<ref>{{Cite web| last1=గే | first1=ఊనాగ్ | last2=రీస్ | first2=అన్వెన్ | name-list-style=amp | date=5 జూలై 2005 | title=ది ప్రివీ కౌన్సిల్ | url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/briefings/snpc-3708.pdf | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20111227183508/http://www.parliament.uk/documents/commons/lib/research/briefings/snpc-3708.pdf | archive-date=27 డిసెంబరు 2011 | access-date=27 ఫిబ్రవరి 2009 | publisher=పార్లమెంట్, రాజ్యాంగ కేంద్రం | via=the [[హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ లైబ్రరీ]]}}</ref> 1975లో కన్జర్వేటివు పార్టీ నాయకురాలిగా మారిన తర్వాత కార్ల్టను క్లబ్బులో గౌరవ సభ్యురాలిగా పూర్తి సభ్యత్వ హక్కులకు అర్హత కలిగిన మొదటి మహిళ ఆమె.<ref>{{Cite news| last=Ungoed-Thomas | first=Jon | date=8 ఫిబ్రవరి 1998 | title=కార్ల్టన్ క్లబ్ మహిళలపై ఓటు వేసింది | work=The Sunday Times}}</ref> ప్రధానమంత్రిగా, థాచర్ రెండు గౌరవ బహుమతులను అందుకున్నారు: * 1979 అక్టోబరు 24 : రాయలు ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ (HonFRIC) గౌరవ ఫెలోషిపు <ref>{{Cite web| date=24 అక్టోబరు 1979 | title=కెమికల్ సొసైటీ, రాయల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీకి ప్రసంగం (గౌరవ ఫెలోషిప్) | url=http://www.margaretthatcher.org/document/104152 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160530200036/http://www.margaretthatcher.org/document/104152 | archive-date=30 మే 2016 | access-date=25 ఏప్రిల్ 2016 | publisher=మార్గరెట్ థాచర్ ఫౌండేషన్}}</ref> ఇది మరుసటి సంవత్సరం రాయలు సొసైటీ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీలో విలీనం చేయబడింది;<ref>{{Cite web| date=18 మార్చి 2016 | title=మా ​​మూలాలు | url=http://www.rsc.org/about-us/our-history/our-origins/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180702064508/http://www.rsc.org/about-us/our-history/our-origins/ | archive-date=2 జూలై 2018 | access-date=11 సెప్టెంబరు 2018 | publisher=రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ}}</ref> * 1983 జూలై 1: రాయల్ సొసైటీ (ఎఫ్‌ఆర్‌ఎస్) ఫెలోషిపు, అప్పటి సభ్యులలో కొంతమంది మధ్య వివాదాస్పద అంశం. {{sfnmp|''న్యూ సైంటిస్ట్''|1983|అగర్|2022}} {{multiple image | title = శైవలం ఆర్డర్లు | align = right | perrow = 2 | total_width = 185 | image1 = Order of the Garter UK ribbon.svg | alt1 = రిబ్బన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది గార్టరు | caption1 = అవార్డులు గార్టరు (యుకె), 1995 | image2 = Ord.GoodHope-ribbon.gif | alt2 = రిబ్బన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ | caption2 = ఆర్డర్ ఆఫ్ గుడ్ హోపు(గుడ్ హోపు) రిపబ్లిక్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా, 1991 | image3 = Galó de l'Orde del Mèrit (UK).svg | alt3 = రిబ్బన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్ | caption3 = మెరిటు(యుకె, 1990 | image4 = Order of St John (UK) ribbon -vector.svg | alt4 = రిబ్బన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ జాన్ | caption4 = సెయింటు;జాన్ (యుకె), 1991 | ఫుటర్ = థాచర్‌కు ఇచ్చిన ప్రతి ఆర్డర్‌కు రిబ్బన్‌లను చూపారు. }} ఆమె రాజీనామా చేసిన రెండు వారాల తర్వాత, థాచరు‌ను రాణి మెంబరు ఆఫ్ ది ఆర్డరు ఆఫ్ మెరిటు (ఒఎం)గా నియమించింది. థాచరు భర్త డెనిసు, అదే సమయంలో ఒక వంశపారంపర్య బారోనెటు‌ను తయారు చేశాడు;<ref name="OMBarontecy">{{లండన్ గెజిట్ | issue=52360 | date=11 డిసెంబరు 1990 | page=19066 | nolink=yes}}</ref> ఆయన భార్యగా, థాచరు "లేడీ" గౌరవ శైలిని ఉపయోగించుకునే హక్కును కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web| title=ఒక బారోనెట్ కుటుంబం | url=http://www.debretts.com/forms-address/titles/baronet/family-baronet | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20150315235601/http://www.debretts.com/forms-address/titles/baronet/family-baronet | archive-date=15 మార్చి 2015 | access-date=2 ఫిబ్రవరి 2015 | website=[[డెబ్రెట్'స్]]}}</ref> ఆమె ఉపయోగించడానికి నిరాకరించిన స్వయంచాలకంగా ఇవ్వబడిన బిరుదు.<ref>{{Cite news| last=Tuohy | first=William | author-link=William Tuohy | date=8 డిసెంబరు 1990 | title=ఇప్పుడు 'లేడీ థాచర్', కానీ ఆమె 'శ్రీమతి'తోనే ఉంటుంది. | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-12-08-mn-5367-story.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170306135614/http://articles.latimes.com/1990-12-08/news/mn-5367_1_lady-thatcher | archive-date=6 మార్చి 2017 | access-date=5 మార్చి 2017 | work=Los Angeles Times | location=London, UK}}</ref><ref>{{Cite news| date=9 డిసెంబరు 1990 | title=Headliners; ఆమెను శ్రీమతి అని పిలవండి | url=https://www.nytimes.com/1990/12/09/weekinreview/headliners-call-her-mrs.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20190304201415/https://www.nytimes.com/1990/12/09/weekinreview/headliners-call-her-mrs.html | archive-date=4 మార్చి 2019 | access-date=23 ఏప్రిల్ 2017 | work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite magazine | last=Orth | first=Maureeen | author-link=Maureeen Orth | date=June 1991 | title=Maggie's Big Problem | url=https://www.vanityfair.com/news/1991/06/thatcher199106 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20181104074036/https://www.vanityfair.com/news/1991/06/thatcher199106 | archive-date=4 నవంబరు 2018 | access-date=11 ఏప్రిల్ 2017 | magazine=Vanity Fair | quote=అతను ఇప్పుడు బారోనెట్ అయినందున, ఆమె లేడీ థాచర్ అని పిలవబడటం ఇష్టమా?}}</ref> ఆమె తదుపరి ఉన్నత స్థితికి చేరుటలో ఆమె స్వయంగా లేడీ థాచరు‌గా చేయబడుతుంది.<ref name="Tuohy">{{Cite news| last=Tuohy | first=William | date=6 జూన్ 1992 | title='ఐరన్ లేడీ' బారోనెస్ థాచర్‌గా చేయబడింది | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-06-06-mn-552-story.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20170412061757/http://articles.latimes.com/1992-06-06/news/mn-552_1_baroness-thatcher | archive-date=12 ఏప్రిల్ 2017 | access-date=11 ఏప్రిల్ 2017 | work=Los Angeles Times | location=London, UK}}</ref> ఫాక్లాండ్సు‌లో మార్గరెటు థాచరు డే 1992 నుండి ప్రతి జనవరి 10న జరుపుకుంటున్నారు.<ref name="Reuters-January">{{Cite news| date=6 జనవరి 1992 | title=Falklands to make 1982 జూన్‌లో [[ఫాక్లాండ్స్ యుద్ధం యొక్క అనంతర పరిణామం | ఫాక్లాండ్స్ యుద్ధం ముగింపు]] ఆరు నెలల తర్వాత, జనవరి 1983లో ఆమె దీవులకు మొదటి సందర్శనను స్మరించుకుంటూ జనవరి 10 థాచర్ దినోత్సవం | agency=Reuters}}</ref>.<ref>{{Cite web| date=8 ఆగస్టు 2014 | title=అర్జెంటీనా లొంగిపోయిన తర్వాత ఫాక్లాండ్ దీవులలో మార్గరెట్ థాచర్, 1983 | url=http://rarehistoricalphotos.com/margaret-thatcher-falkland-islands-argentina-surrender-1983 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20161016054413/http://rarehistoricalphotos.com/margaret-thatcher-falkland-islands-argentina-surrender-1983/ | archive-date=16 అక్టోబరు 2016 | access-date=9 అక్టోబరు 2016 | website=అరుదైన చారిత్రక ఫోటోలు}}</ref> థాచరు 1992లో కౌంటీ ఆఫ్ లింకను‌షైరులో కెస్టెవెను బారోనెసు థాచరు‌గా జీవితకాల సభ్యురాలు అయ్యారు.{{r|lords}}<ref>{{లండన్ గెజిట్ | issue=52978 | date=26 జూన్ 1992 | page=11045 | nolink=yes}}</ref> తదనంతరం కాలేజూ ఆఫ్ ఆర్మ్సు ఆమెకు యునైటెడు వ్యక్తిగత కోటు ఆఫ్ ఆర్మ్సును ఉపయోగించుకునే అనుమతి ఇచ్చింది; 1995లో లేడీ కంపానియను ఆఫ్ ది ఆర్డరు ఆఫ్ ది గార్టరు (ఎల్‌జి )గా ఆమె నియామకం జరిగినప్పుడు, ఇది యుకె అత్యున్నత చైవల్రీ ఆర్డరు.<ref>{{లండన్ గెజిట్ | issue=54017 | date=25 ఏప్రిల్ 1995 | page=6023 | nolink=yes}}</ref> {| class="mw-collapsible mw-collapsed" style="font-size:small; margin:auto; text-align:center;" |+ class=nowrap style="background:whitesmoke; border:1px solid lightgrey; font-weight:bold; padding:0 1em;" | బారోనెస్ థాచర్ యొక్క కోట్స్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్ |- | ప్రీ-గార్టర్ అపాయింట్‌మెంట్|| style="width:.2em;"| | colspan=2|పోస్ట్-గార్టర్ అపాయింట్‌మెంట్ |- | style="border:1px solid lightgrey; padding:.7em;"| [[File:Coat of Arms of Margaret Thatcher, The Baroness Thatcher (1992–1995).svg|frameless|upright=.68|దృష్టాంతం]]|| | colspan=2 style="border:1px solid lightgrey; padding:.7em;"| [[File:Coat of Arms of Margaret Thatcher, The Baroness Thatcher (1995–2013).svg|frameless|upright=.68|దృష్టాంతం]] {{pad|.7em}} [[File:Coat of Arms of Margaret Thatcher, The Baroness Thatcher (1995–2013) (Variant).svg|frameless|upright=.68|వేరియంటు దృష్టాంతం]] |- | 1992–1995|| | లోజెంజు: 1995–2013 | ఎస్కట్చియోను: 1995–2013 |} యుఎస్‌లో థాచరు 1998లో రీగను ప్రెసిడెన్షియలు ఫౌండేషను నుండి రోనాల్డు రీగను ఫ్రీడం అవార్డును అందుకున్నారు;<ref>{{Cite web| title=ది రోనాల్డ్ రీగన్ ఫ్రీడమ్ అవార్డు | url=https://www.reaganfoundation.org/programs-events/the-ronald-reagan-freedom-award/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180104052308/https://www.reaganfoundation.org/programs-events/the-ronald-reagan-freedom-award/ | archive-date=4 జనవరి 2018 | access-date=19 జూలై 2017 | publisher=[[రోనాల్డ్ రీగన్ ప్రెసిడెన్షియల్ ఫౌండేషన్]]}}</ref> ఆమె 2006లో హెరిటేజు ఫౌండేషను పోషకురాలిగా నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite report| url=http://www.heritage.org/research/reports/2013/04/demint-on-lady-thatcher-freedoms-champion | title=లేడీ థాచర్‌పై జిమ్ డెమింట్ | publisher=ది హెరిటేజ్ ఫౌండేషన్ | access-date=27 ఏప్రిల్ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160630181752/http://www.heritage.org/research/reports/2013/04/demint-on-lady-thatcher-freedoms-champion | archive-date=30 జూన్ 2016 | url-status=unfit}}</ref><ref>{{Cite web| title=బారోనెస్ థాచర్ | url=http://www.heritage.org/about-heritage/staff/leadership/nonstaff/t/baroness-thatcher | url-status=unfit| archive-url=https://web.archive.org/web/20130625154102/http://www.heritage.org/about/staff/nonstaff/t/baroness-thatcher | archive-date=25 జూన్ 2013 | access-date=20 జూలై 2017 | publisher=The Heritage Foundation}}</ref> ఇక్కడ ఆమె మార్గరెటు థాచరు సెంటరు ఫర్ ఫ్రీడం‌ను స్థాపించింది.<ref>{{Cite news| last=Ros-Lehtinen | first=Ileana | author-link=Ileana Ros-Lehtinen | date=13 సెప్టెంబరు 2006 | title=Honoring the Iron Lady | url=https://www.washingtontimes.com/news/2006/sep/13/20060913-085945-8112r/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180423033402/https://www.washingtontimes.com/news/2006/sep/13/20060913-085945-8112r/ | archive-date=23 ఏప్రిల్ 2018 | access-date=22 ఏప్రిల్ 2018 | work=ది వాషింగ్టన్ టైమ్స్}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}}<references /> == బాహ్య లింకులు == [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:2013 మరణాలు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ మహిళా శాస్త్రవేత్తలు]] [[వర్గం:ఆంగ్ల న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:ఆంగ్ల నాన్-ఫిక్షన్ రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంగ్ల మహిళా రచయితలు]] [[వర్గం:మెథడిస్టులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రధాన మంత్రులు]] [[వర్గం:మహిళా ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[వర్గం:యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మహిళా ప్రధాన మంత్రులు]] [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] ruh5gvz6hhksgpz2dmfbiab2nu2v4in బరోక్ సంగీతం 0 378150 4963617 4075038 2026-09-21T11:09:56Z స్వరలాసిక 13980 4963617 wikitext text/x-wiki [[File:Baschenis - Musical Instruments.jpg|thumb|సిట్టర్న్, వయోలా డ గాంబా, వయోలిన్, లూట్ అనే రెండు వీణలతో సహా బరోక్ వాయిద్యాల యొక్క ఎవారిస్టో బస్చెనిస్ పెయింటింగ్.]] '''బరోక్ సంగీతం''' అనేది బరోక్ కాలంలో ఉద్భవించిన [[పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతం]] యొక్క శైలి, ఇది సుమారుగా 1600 నుండి 1750 వరకు కొనసాగింది. ఇది దాని విస్తృతమైన అలంకారానికి, నాటకీయ వైరుధ్యాలకు, సంక్లిష్టమైన బహురూపానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. బరోక్ సంగీతం గొప్ప ఆకృతిని కలిగి ఉంటుంది, బహుళ [[సప్తస్వరాలు|స్వరాలు]] లేదా [[సంగీత వాయిద్యం|వాయిద్యాలు]] శ్రావ్యమైన పంక్తులను కలుపుతాయి. బరోక్ సంగీతం యొక్క ముఖ్య లక్షణాలు: అలంకారం: బరోక్ సంగీతం తరచుగా ట్రిల్స్, మోర్డెంట్స్, టర్న్‌ల వంటి క్లిష్టమైన అలంకారాలను కలిగి ఉంటుంది. ఈ అలంకారాలు సంగీతానికి అలంకార అంశాలను జోడిస్తాయి, ప్రదర్శకులు వారి నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి అనుమతిస్తాయి. బస్సో కంటిన్యూ: బరోక్ సంగీతంలో సాధారణంగా బాస్సో కంటిన్యూ ఉంటుంది, ఇందులో బాస్ వాయిద్యం (ఉదా., [[సెల్లో]] లేదా [[బాసూన్]]), కీబోర్డ్ పరికరం (ఉదా., హార్ప్‌సికార్డ్ లేదా ఆర్గాన్) వాయించే ఒక బాస్ లైన్‌ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది శ్రావ్యతను అందిస్తుంది, శ్రుతులు నింపుతుంది. పాలీఫోనీ: బరోక్ కాలం బహుశబ్ద సంగీతం యొక్క గణనీయమైన అభివృద్ధిని చూసింది, ఇక్కడ బహుళ స్వతంత్ర శ్రావ్యమైన పంక్తులు సహజీవనం, ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉన్నాయి. జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్ వంటి స్వరకర్తలు విభిన్న స్వరాల పరస్పర చర్య ద్వారా సంక్లిష్టమైన శ్రావ్యతను సృష్టించడం ద్వారా వారి విరుద్ధ నైపుణ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందారు. టెర్రేస్డ్ డైనమిక్స్: బరోక్ సంగీతం తరచుగా "టెర్రేస్డ్ డైనమిక్స్" అని పిలువబడే సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తుంది, ఇక్కడ క్రమంగా క్రెసెండోస్ లేదా డిమినుఎండోస్ కాకుండా వాల్యూమ్‌లో ఆకస్మిక మార్పులు సంభవిస్తాయి. ఇది సంగీతం యొక్క నాటకీయ ప్రభావాన్ని జోడిస్తుంది. ఆప్యాయతలు, వ్యక్తీకరణ: బరోక్ సంగీతం దాని కూర్పుల ద్వారా విభిన్న భావోద్వేగాలు లేదా ఆప్యాయతలను చిత్రీకరించడానికి ఉద్దేశించబడింది. స్వరకర్తలు వారి శ్రోతలలో నిర్దిష్ట మానసిక స్థితి, భావాలను ప్రేరేపించడానికి ప్రయత్నించారు, ఈ భావోద్వేగ స్థితులను తెలియజేయడానికి శ్రావ్యమైన ఆకృతి, శ్రావ్యమైన పురోగతి, రిథమిక్ నమూనాలు వంటి సంగీత పరికరాలను ఉపయోగించారు. ప్రముఖ బరోక్ స్వరకర్తలు: జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్: బాచ్ యొక్క కంపోజిషన్‌లు ఆర్గాన్ వర్క్‌లు, ఆర్కెస్ట్రా సూట్‌లు, కచేరీలు, బృంద సంగీతంతో సహా వివిధ రూపాలు, శైలులను విస్తరించాయి. అతని రచనలు వారి సాంకేతిక నైపుణ్యం, లోతైన సంగీత వ్యక్తీకరణకు గౌరవించబడ్డాయి. జార్జ్ ఫ్రెడరిక్ హాండెల్: ప్రసిద్ధ "మెస్సీయ"తో హాండెల్ బాగా పేరు పొందాడు. అతని కంపోజిషన్లు గొప్పతనాన్ని, నాటకీయ నైపుణ్యాన్ని , చిరస్మరణీయమైన శ్రావ్యతను ప్రదర్శిస్తాయి. ఆంటోనియో వివాల్డి: వివాల్డి, ఒక ఇటాలియన్ స్వరకర్త, అతని వయోలిన్ కచేరీలకు, ముఖ్యంగా "ది ఫోర్ సీజన్స్"కి ప్రసిద్ధి చెందారు. అతని సంగీతం దాని సజీవ లయలు, కళాఖండాలు , ఉద్వేగభరితమైన చిత్రాల ద్వారా వర్గీకరించబడింది. క్లాడియో మోంటెవర్డి: మోంటెవర్డి ఒపెరా యొక్క మార్గదర్శకుడిగా , పునరుజ్జీవనోద్యమ , బరోక్ కాలాలను వంతెన చేసిన మొదటి స్వరకర్తలలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు. "ఎల్'ఓర్ఫియో", "ది కొరెనేషన్ ఆఫ్ పొప్పియా" వంటి అతని ఒపేరాలు సంగీతం, నాటకం యొక్క నైపుణ్యంతో కూడిన అతని కలయికను ప్రదర్శిస్తాయి. ఈ స్వరకర్తలు, ఇతరులతో పాటు, బరోక్ సంగీతాన్ని రూపొందించడంలో ముఖ్యమైన పాత్రలు పోషించారు, మొత్తం పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతం అభివృద్ధిపై శాశ్వత ప్రభావాన్ని చూపారు. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[సంగీతం]] * [[పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} * [https://archive.org/details/performersguidet00doni A performer's guide to Baroque music] * [https://web.archive.org/web/20070208215140/http://plato.acadiau.ca/courses/musi/callon/2233/ch-comp.htm Renaissance & Baroque Music Chronology: Composers] * [https://books.google.co.in/books?id=dzV9CgAAQBAJ&pg=PT26&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Music in the Baroque Era - From Monteverdi to Bach] [[వర్గం:బరోక్ సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీతం]] 4g9eds7el6918rv3ybxatn9wmk8k8qv యూరోపియన్ల క్రికెట్ జట్టు 0 382768 4963325 4962274 2026-09-20T14:56:27Z స్వరలాసిక 13980 /* ఆటగాళ్ళు */ 4963325 wikitext text/x-wiki '''యూరోపియన్ల క్రికెట్ జట్టు,''' వార్షిక [[బాంబే క్వాడ్రాంగులర్|బొంబాయి టోర్నమెంటు]], [[Lahore tournament|లాహోర్ టోర్నమెంట్లలో]] పాల్గొన్న భారతీయ [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] జట్టు. [[బాంబే జింఖానా|బాంబే జింఖానాలో]] క్రికెట్ ఆడిన [[ముంబై|బొంబాయిలోని]] యూరోపియన్ కమ్యూనిటీ సభ్యులు ఈ జట్టును స్థాపించారు. 1877లో రెండు-రోజుల మ్యాచ్‌ ఆడేందుకు పార్సీల క్రికెట్ జట్టు విసిరిన సవాలును యూరోపియన్లు స్వీకరించడంతో బాంబే టోర్నమెంటు మొదలైంది. ఈ సమయంలో, పోటీని ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్ అని పిలిచేవారు. ఈ జట్టు 1892 నుండి 1948 వరకు ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లు ఆడారు. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీకి]] చెందిన యూరోపియన్ క్రికెటర్లతో కూడిన యూరోపియన్ జట్టు కూడా ఉండేది. ఆ జట్టు మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్‌లలో ఆడేది. == ఆటగాళ్ళు == {{div col|colwidth=16em}} * [[పాట్ లే మార్చాంద్]] * [[గై లే మార్చాంద్]] * [[క్లాడ్ రూబీ]] * [[స్టాన్లీ బెహ్రెండ్]] * [[చార్లెస్ ఇందర్]] * [[పాల్ వాన్ డెర్ గుచ్ట్]] * [[రెజినాల్డ్ హడ్సన్]] * [[నోయెల్ కార్బట్]] * [[జాఫ్రీ బెతం]] * [[రోజర్ గార్నన్స్ విలియమ్స్]] * [[ఎర్నెస్ట్ మల్లిన్సన్]] * [[జాన్ కాక్స్]] * [[రిచర్డ్ బాంప్‌ఫీల్డ్]] * [[రిచర్డ్ బ్లకేనీ]] * [[చార్లెస్ కిండర్స్లీ]] * [[రోనాల్డ్ ఎల్దమ్]] * [[ఎడ్వర్డ్ కాక్స్]] * [[రాబర్ట్ మోస్]] * [[రెజినాల్డ్ సింక్లెయిర్]] * [[ఫ్రాన్సిస్ ట్రావర్స్]] * [[ఫ్రెడరిక్ స్ప్రాట్]] * [[థామస్ ఉస్బోర్న్]] * [[పీటర్ డౌసన్]] * [[రిచర్డ్ రాంస్బోథమ్]] * [[హ్యూ బిగ్నెల్]] * [[ఫ్రెడరిక్ మెక్లారెన్]] * [[థామస్ హోలింగ్‌వర్త్]] * [[జాన్ హీత్ (క్రికెటర్, జననం 1891)|జాన్ స్టాన్లీ హీత్]] * [[వాలెంటైన్ సెవెల్|వాలెంటైన్ ఎవెలిన్ సెవెల్]] * [[లెస్లీ క్రోక్వెల్]] * [[నీల్ వాకర్]] * [[పాట్రిక్ విలియమ్స్ (క్రికెటర్)|పాట్రిక్ సిరిల్ విలియమ్స్]] * [[విలియం జాన్ కల్లెన్]] * [[లియోనార్డ్ బ్లంట్]] * [[ఫిలిప్ పాంక్]] * [[జాన్ టెవ్]] * [[రిచర్డ్ వోడ్హౌస్]] * [[జెర్రీ ఐన్స్వర్త్]] * [[హ్యారీ సిమ్స్ (క్రికెట్)|హ్యారీ సిమ్స్]] * [[జోసెఫ్ సుల్లివన్]] * [[ఫ్రాంక్ స్మాల్వుడ్]] (1893-1894) * [[ఎడ్మండ్ సాలెజ్]] (1894-1895) * [[హెరాల్డ్ పోగ్సన్]] (1894-1895) * [[హెరాల్డ్ రేనాల్డ్స్ (క్రికెటర్)|హెరాల్డ్ రేనాల్డ్స్]] (1895-1896) * [[పెర్సీ మీడ్]] (1895-1903) * [[రాబర్ట్ హెయిర్]] (1895-1896) * [[హ్యారీ బ్రౌన్ (క్రికెటర్)|హ్యారీ బ్రౌన్]] (1895-1901) * [[ఆల్‌ఫ్రెడ్ సాంగ్‌స్టర్]] (1897-1898) * [[డంకన్ వైన్స్]] (1897-1909) * [[టెడ్ సేల్]] (1898-1904) * [[బెర్ట్రాండ్ బోస్వర్త్-స్మిత్]] (1900-1901) * [[జాన్ వెదర్‌బై]] (1901-1904) * [[ఎడ్వర్డ్ స్మిత్ (క్రికెటర్, జననం 1868)|ఎడ్వర్డ్ స్మిత్]] (1903-1904) * [[జాన్ టర్నర్ (క్రికెటర్, జననం 1879)|జాన్ టర్నర్]] (1905-1909) * [[శామ్యూల్ పావెల్ (క్రికెటర్)|శామ్యూల్ పావెల్]] (1905-1908) * [[హెన్రీ బ్యూమాంట్ (క్రికెటర్)|హెన్రీ బ్యూమాంట్]] (1905-1906) * [[హుబర్ట్ డి బర్గ్]] (1905-1906) * [[హ్యూ స్టాంగర్-లీథెస్]] (1905-1906) * [[హ్యారీ ఫ్రీమాన్ (క్రికెటర్, జననం 1887)|హ్యారీ ఫ్రీమాన్]] (1910-1911) * [[పాల్ గ్రీన్-ఆర్మిటేజ్]] (1911-1914) * [[రోవాన్ రైట్ కెర్]] (1913-1921) * [[రిచర్డ్ టోటెన్హామ్]] (1915-1916) * [[ఆర్థర్ ఆర్థర్]] (1918-1920) * [[జాన్ పార్సన్స్]] (1919-1922) * [[అడెర్లీ విల్కిన్సన్]] (1920-1921) * [[కెనెల్మ్ లిస్టర్-కే]] (1920-1923) * [[ఓస్వాల్డ్ లుంస్డెన్]] (1922-1923) * [[చార్లెస్ ప్రోవిస్]] (1922-1923) * [[హెరాల్డ్ కాక్స్ (క్రికెటర్)|హెరాల్డ్ కాక్స్]] (1922-1923) * [[రెజినాల్డ్ వైట్ (బ్రిటిష్ ఆర్మీ ఆఫీసర్)|రెజినాల్డ్ వైట్]] (1924) * [[నార్టన్ హ్యూస్-హాలెట్]] (1925-1927) * [[జేమ్స్ పిగోట్ (క్రికెటర్)|జేమ్స్ పిగోట్]] (1925-1930) * [[ఆంథోనీ బుర్కే (క్రికెటర్)|ఆంథోనీ బుర్కే]] (1926-1927) * [[రాబర్ట్ సమ్మర్‌హేస్]] (1926-1938) * [[రోనాల్డ్ కోల్రిడ్జ్]] (1926-1937) * [[లవెల్ వూల్డ్రిడ్జ్]] (1926-1930) * [[విలియం ప్రిచర్డ్ (క్రికెట్ క్రీడాకారుడు)|విలియం ప్రిచర్డ్]] (1926-1927) * [[చార్లెస్ ఫ్రేజర్ (క్రికెటర్)|చార్లెస్ ఫ్రేజర్]] (1927-1928) * [[జోసెలిన్ బోన్హామ్-కార్టర్]] (1927-1928) * [[హ్యూగో ఆర్మిటేజ్]] (1927-1928) * [[సిరిల్ రీడ్]] (1928-1948) * [[జాన్ బౌలీ (క్రికెటర్)|జాన్ బౌలీ]] (1932-1933) * [[మాల్కం బీవర్స్]] (1934-1935) * [[రాబర్ట్ ముషెట్ (క్రికెటర్)|రాబర్ట్ ముషెట్]] (1934-1940) * [[జార్జ్ రే]] (1935-1938) * [[జాన్ స్కైఫ్]] (1936-1937) * [[రెజినాల్డ్ బ్రయాన్]] (1936-1937) * [[విలియం ఆడమ్స్]] (1936-1938) * [[కెన్ ఫైఫ్]] (1937-1938) * [[రాల్ఫ్ స్పిట్టెలర్]] (1938-1941) * [[అలెగ్జాండర్ బ్రూవర్]] (1939-1940) * [[థామస్ స్టర్గెస్]] (1940-1943) * [[జాన్ లా]] (1940-1945) * [[స్టాన్లీ ఫిలిప్స్]] (1941-1942) * [[జెఫ్రీ ఎడ్జ్]] (1942-1943) * [[హ్యూ లిండ్లీ-జోన్స్]] (1942-1943) * [[సెసిల్ టిమ్మిన్స్]] (1945-1946) * [[టామ్ ట్రోమాన్]] (1945-1948) * [[జాన్ గైస్ (క్రికెటర్)|జాన్ గైస్]] {{div col end}} == మూలాలు == * వసంత్ రైజీ, ''ఇండియాస్ హ్యాంబుల్డన్ మెన్'', [[Tyeby Press|టైబీ ప్రెస్]], 1986 * మిహిర్ బోస్, ''ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియన్ క్రికెట్'', ఆండ్రీ డ్యూచ్, 1990 * [[రామచంద్ర గుహ]], ''ఎ కార్నర్ ఆఫ్ ఎ ఫారిన్ ఫీల్డ్ - యాన్ ఇండియన్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఎ బ్రిటీష్ స్పోర్ట్'', పికాడార్, 2001 [[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]] 3hyjbg0v5cu1e9xc6okj8o61ronulfl 4963332 4963325 2026-09-20T15:06:11Z స్వరలాసిక 13980 /* ఆటగాళ్ళు */ 4963332 wikitext text/x-wiki '''యూరోపియన్ల క్రికెట్ జట్టు,''' వార్షిక [[బాంబే క్వాడ్రాంగులర్|బొంబాయి టోర్నమెంటు]], [[Lahore tournament|లాహోర్ టోర్నమెంట్లలో]] పాల్గొన్న భారతీయ [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] జట్టు. [[బాంబే జింఖానా|బాంబే జింఖానాలో]] క్రికెట్ ఆడిన [[ముంబై|బొంబాయిలోని]] యూరోపియన్ కమ్యూనిటీ సభ్యులు ఈ జట్టును స్థాపించారు. 1877లో రెండు-రోజుల మ్యాచ్‌ ఆడేందుకు పార్సీల క్రికెట్ జట్టు విసిరిన సవాలును యూరోపియన్లు స్వీకరించడంతో బాంబే టోర్నమెంటు మొదలైంది. ఈ సమయంలో, పోటీని ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్ అని పిలిచేవారు. ఈ జట్టు 1892 నుండి 1948 వరకు ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లు ఆడారు. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీకి]] చెందిన యూరోపియన్ క్రికెటర్లతో కూడిన యూరోపియన్ జట్టు కూడా ఉండేది. ఆ జట్టు మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్‌లలో ఆడేది. == ఆటగాళ్ళు == {{div col|colwidth=16em}} * [[పాట్ లే మార్చాంద్]] * [[గై లే మార్చాంద్]] * [[క్లాడ్ రూబీ]] * [[స్టాన్లీ బెహ్రెండ్]] * [[చార్లెస్ ఇందర్]] * [[పాల్ వాన్ డెర్ గుచ్ట్]] * [[రెజినాల్డ్ హడ్సన్]] * [[నోయెల్ కార్బట్]] * [[జాఫ్రీ బెతం]] * [[రోజర్ గార్నన్స్ విలియమ్స్]] * [[ఎర్నెస్ట్ మల్లిన్సన్]] * [[జాన్ కాక్స్]] * [[రిచర్డ్ బాంప్‌ఫీల్డ్]] * [[రిచర్డ్ బ్లకేనీ]] * [[చార్లెస్ కిండర్స్లీ]] * [[రోనాల్డ్ ఎల్దమ్]] * [[ఎడ్వర్డ్ కాక్స్]] * [[రాబర్ట్ మోస్]] * [[రెజినాల్డ్ సింక్లెయిర్]] * [[ఫ్రాన్సిస్ ట్రావర్స్]] * [[ఫ్రెడరిక్ స్ప్రాట్]] * [[థామస్ ఉస్బోర్న్]] * [[పీటర్ డౌసన్]] * [[రిచర్డ్ రాంస్బోథమ్]] * [[హ్యూ బిగ్నెల్]] * [[ఫ్రెడరిక్ మెక్లారెన్]] * [[థామస్ హోలింగ్‌వర్త్]] * [[జాన్ హీత్ (క్రికెటర్, జననం 1891)|జాన్ స్టాన్లీ హీత్]] * [[వాలెంటైన్ సెవెల్|వాలెంటైన్ ఎవెలిన్ సెవెల్]] * [[లెస్లీ క్రోక్వెల్]] * [[నీల్ వాకర్]] * [[పాట్రిక్ విలియమ్స్ (క్రికెటర్)|పాట్రిక్ సిరిల్ విలియమ్స్]] * [[విలియం జాన్ కల్లెన్]] * [[లియోనార్డ్ బ్లంట్]] * [[ఫిలిప్ పాంక్]] * [[జాన్ టెవ్]] * [[రిచర్డ్ వోడ్హౌస్]] * [[జెర్రీ ఐన్స్వర్త్]] * [[హ్యారీ సిమ్స్ (క్రికెట్)|హ్యారీ సిమ్స్]] * [[జోసెఫ్ సుల్లివన్]] * [[ఫ్రాంక్ స్మాల్వుడ్]] (1893-1894) * [[ఎడ్మండ్ సాలెజ్]] (1894-1895) * [[హెరాల్డ్ పోగ్సన్]] (1894-1895) * [[హెరాల్డ్ రేనాల్డ్స్ (క్రికెటర్)|హెరాల్డ్ రేనాల్డ్స్]] (1895-1896) * [[పెర్సీ మీడ్]] (1895-1903) * [[రాబర్ట్ హెయిర్]] (1895-1896) * [[హ్యారీ బ్రౌన్ (క్రికెటర్)|హ్యారీ బ్రౌన్]] (1895-1901) * [[ఆల్‌ఫ్రెడ్ సాంగ్‌స్టర్]] (1897-1898) * [[డంకన్ వైన్స్]] (1897-1909) * [[టెడ్ సేల్]] (1898-1904) * [[బెర్ట్రాండ్ బోస్వర్త్-స్మిత్]] (1900-1901) * [[జాన్ వెదర్‌బై]] (1901-1904) * [[ఎడ్వర్డ్ స్మిత్ (క్రికెటర్, జననం 1868)|ఎడ్వర్డ్ స్మిత్]] (1903-1904) * [[జాన్ టర్నర్ (క్రికెటర్, జననం 1879)|జాన్ టర్నర్]] (1905-1909) * [[శామ్యూల్ పావెల్ (క్రికెటర్)|శామ్యూల్ పావెల్]] (1905-1908) * [[హెన్రీ బ్యూమాంట్ (క్రికెటర్)|హెన్రీ బ్యూమాంట్]] (1905-1906) * [[హుబర్ట్ డి బర్గ్]] (1905-1906) * [[హ్యూ స్టాంగర్-లీథెస్]] (1905-1906) * [[హ్యారీ ఫ్రీమాన్ (క్రికెటర్, జననం 1887)|హ్యారీ ఫ్రీమాన్]] (1910-1911) * [[పాల్ గ్రీన్-ఆర్మిటేజ్]] (1911-1914) * [[రోవాన్ రైట్ కెర్]] (1913-1921) * [[రిచర్డ్ టోటెన్హామ్]] (1915-1916) * [[ఆర్థర్ ఆర్థర్]] (1918-1920) * [[జాన్ పార్సన్స్]] (1919-1922) * [[అడెర్లీ విల్కిన్సన్]] (1920-1921) * [[కెనెల్మ్ లిస్టర్-కే]] (1920-1923) * [[ఓస్వాల్డ్ లుంస్డెన్]] (1922-1923) * [[చార్లెస్ ప్రోవిస్]] (1922-1923) * [[హెరాల్డ్ కాక్స్ (క్రికెటర్)|హెరాల్డ్ కాక్స్]] (1922-1923) * [[రెజినాల్డ్ వైట్ (బ్రిటిష్ ఆర్మీ ఆఫీసర్)|రెజినాల్డ్ వైట్]] (1924) * [[నార్టన్ హ్యూస్-హాలెట్]] (1925-1927) * [[జేమ్స్ పిగోట్ (క్రికెటర్)|జేమ్స్ పిగోట్]] (1925-1930) * [[ఆంథోనీ బుర్కే (క్రికెటర్)|ఆంథోనీ బుర్కే]] (1926-1927) * [[రాబర్ట్ సమ్మర్‌హేస్]] (1926-1938) * [[రోనాల్డ్ కోల్రిడ్జ్]] (1926-1937) * [[లవెల్ వూల్డ్రిడ్జ్]] (1926-1930) * [[విలియం ప్రిచర్డ్ (క్రికెట్ క్రీడాకారుడు)|విలియం ప్రిచర్డ్]] (1926-1927) * [[చార్లెస్ ఫ్రేజర్ (క్రికెటర్)|చార్లెస్ ఫ్రేజర్]] (1927-1928) * [[జోసెలిన్ బోన్హామ్-కార్టర్]] (1927-1928) * [[హ్యూగో ఆర్మిటేజ్]] (1927-1928) * [[సిరిల్ రీడ్]] (1928-1948) * [[జాన్ బౌలీ (క్రికెటర్)|జాన్ బౌలీ]] (1932-1933) * [[మాల్కం బీవర్స్]] (1934-1935) * [[రాబర్ట్ ముషెట్ (క్రికెటర్)|రాబర్ట్ ముషెట్]] (1934-1940) * [[జార్జ్ రే]] (1935-1938) * [[జాన్ స్కైఫ్]] (1936-1937) * [[రెజినాల్డ్ బ్రయాన్]] (1936-1937) * [[విలియం ఆడమ్స్]] (1936-1938) * [[హెన్రీ ముర్రే (క్రికెటర్)|హెన్రీ ముర్రే]] (1936-1939) * [[కెన్ ఫైఫ్]] (1937-1938) * [[రాల్ఫ్ స్పిట్టెలర్]] (1938-1941) * [[అలెగ్జాండర్ బ్రూవర్]] (1939-1940) * [[థామస్ స్టర్గెస్]] (1940-1943) * [[జాన్ లా]] (1940-1945) * [[స్టాన్లీ ఫిలిప్స్]] (1941-1942) * [[జెఫ్రీ ఎడ్జ్]] (1942-1943) * [[హ్యూ లిండ్లీ-జోన్స్]] (1942-1943) * [[సెసిల్ టిమ్మిన్స్]] (1945-1946) * [[టామ్ ట్రోమాన్]] (1945-1948) * [[జాన్ గైస్ (క్రికెటర్)|జాన్ గైస్]] {{div col end}} == మూలాలు == * వసంత్ రైజీ, ''ఇండియాస్ హ్యాంబుల్డన్ మెన్'', [[Tyeby Press|టైబీ ప్రెస్]], 1986 * మిహిర్ బోస్, ''ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియన్ క్రికెట్'', ఆండ్రీ డ్యూచ్, 1990 * [[రామచంద్ర గుహ]], ''ఎ కార్నర్ ఆఫ్ ఎ ఫారిన్ ఫీల్డ్ - యాన్ ఇండియన్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఎ బ్రిటీష్ స్పోర్ట్'', పికాడార్, 2001 [[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]] o5ajdm8lf0eq0fuhcxsama6bxjtf38h 4963333 4963332 2026-09-20T15:08:16Z స్వరలాసిక 13980 /* ఆటగాళ్ళు */ 4963333 wikitext text/x-wiki '''యూరోపియన్ల క్రికెట్ జట్టు,''' వార్షిక [[బాంబే క్వాడ్రాంగులర్|బొంబాయి టోర్నమెంటు]], [[Lahore tournament|లాహోర్ టోర్నమెంట్లలో]] పాల్గొన్న భారతీయ [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] జట్టు. [[బాంబే జింఖానా|బాంబే జింఖానాలో]] క్రికెట్ ఆడిన [[ముంబై|బొంబాయిలోని]] యూరోపియన్ కమ్యూనిటీ సభ్యులు ఈ జట్టును స్థాపించారు. 1877లో రెండు-రోజుల మ్యాచ్‌ ఆడేందుకు పార్సీల క్రికెట్ జట్టు విసిరిన సవాలును యూరోపియన్లు స్వీకరించడంతో బాంబే టోర్నమెంటు మొదలైంది. ఈ సమయంలో, పోటీని ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్ అని పిలిచేవారు. ఈ జట్టు 1892 నుండి 1948 వరకు ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లు ఆడారు. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీకి]] చెందిన యూరోపియన్ క్రికెటర్లతో కూడిన యూరోపియన్ జట్టు కూడా ఉండేది. ఆ జట్టు మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్‌లలో ఆడేది. == ఆటగాళ్ళు == {{div col|colwidth=16em}} * [[పాట్ లే మార్చాంద్]] * [[గై లే మార్చాంద్]] * [[క్లాడ్ రూబీ]] * [[స్టాన్లీ బెహ్రెండ్]] * [[చార్లెస్ ఇందర్]] * [[పాల్ వాన్ డెర్ గుచ్ట్]] * [[రెజినాల్డ్ హడ్సన్]] * [[నోయెల్ కార్బట్]] * [[జాఫ్రీ బెతం]] * [[రోజర్ గార్నన్స్ విలియమ్స్]] * [[ఎర్నెస్ట్ మల్లిన్సన్]] * [[జాన్ కాక్స్]] * [[రిచర్డ్ బాంప్‌ఫీల్డ్]] * [[రిచర్డ్ బ్లకేనీ]] * [[చార్లెస్ కిండర్స్లీ]] * [[రోనాల్డ్ ఎల్దమ్]] * [[ఎడ్వర్డ్ కాక్స్]] * [[రాబర్ట్ మోస్]] * [[రెజినాల్డ్ సింక్లెయిర్]] * [[ఫ్రాన్సిస్ ట్రావర్స్]] * [[ఫ్రెడరిక్ స్ప్రాట్]] * [[థామస్ ఉస్బోర్న్]] * [[పీటర్ డౌసన్]] * [[రిచర్డ్ రాంస్బోథమ్]] * [[హ్యూ బిగ్నెల్]] * [[ఫ్రెడరిక్ మెక్లారెన్]] * [[థామస్ హోలింగ్‌వర్త్]] * [[జాన్ హీత్ (క్రికెటర్, జననం 1891)|జాన్ స్టాన్లీ హీత్]] * [[వాలెంటైన్ సెవెల్|వాలెంటైన్ ఎవెలిన్ సెవెల్]] * [[లెస్లీ క్రోక్వెల్]] * [[నీల్ వాకర్]] * [[పాట్రిక్ విలియమ్స్ (క్రికెటర్)|పాట్రిక్ సిరిల్ విలియమ్స్]] * [[విలియం జాన్ కల్లెన్]] * [[లియోనార్డ్ బ్లంట్]] * [[ఫిలిప్ పాంక్]] * [[జాన్ టెవ్]] * [[రిచర్డ్ వోడ్హౌస్]] * [[జెర్రీ ఐన్స్వర్త్]] * [[హ్యారీ సిమ్స్ (క్రికెట్)|హ్యారీ సిమ్స్]] * [[జోసెఫ్ సుల్లివన్]] * [[హెన్రీ ఆండర్సన్ (యూరోపియన్ క్రికెటర్)|హెన్రీ ఆండర్సన్]] (1892-1895) * [[ఫ్రాంక్ స్మాల్వుడ్]] (1893-1894) * [[ఎడ్మండ్ సాలెజ్]] (1894-1895) * [[హెరాల్డ్ పోగ్సన్]] (1894-1895) * [[హెరాల్డ్ రేనాల్డ్స్ (క్రికెటర్)|హెరాల్డ్ రేనాల్డ్స్]] (1895-1896) * [[పెర్సీ మీడ్]] (1895-1903) * [[రాబర్ట్ హెయిర్]] (1895-1896) * [[హ్యారీ బ్రౌన్ (క్రికెటర్)|హ్యారీ బ్రౌన్]] (1895-1901) * [[ఆల్‌ఫ్రెడ్ సాంగ్‌స్టర్]] (1897-1898) * [[డంకన్ వైన్స్]] (1897-1909) * [[టెడ్ సేల్]] (1898-1904) * [[బెర్ట్రాండ్ బోస్వర్త్-స్మిత్]] (1900-1901) * [[జాన్ వెదర్‌బై]] (1901-1904) * [[ఎడ్వర్డ్ స్మిత్ (క్రికెటర్, జననం 1868)|ఎడ్వర్డ్ స్మిత్]] (1903-1904) * [[జాన్ టర్నర్ (క్రికెటర్, జననం 1879)|జాన్ టర్నర్]] (1905-1909) * [[శామ్యూల్ పావెల్ (క్రికెటర్)|శామ్యూల్ పావెల్]] (1905-1908) * [[హెన్రీ బ్యూమాంట్ (క్రికెటర్)|హెన్రీ బ్యూమాంట్]] (1905-1906) * [[హుబర్ట్ డి బర్గ్]] (1905-1906) * [[హ్యూ స్టాంగర్-లీథెస్]] (1905-1906) * [[హ్యారీ ఫ్రీమాన్ (క్రికెటర్, జననం 1887)|హ్యారీ ఫ్రీమాన్]] (1910-1911) * [[పాల్ గ్రీన్-ఆర్మిటేజ్]] (1911-1914) * [[రోవాన్ రైట్ కెర్]] (1913-1921) * [[రిచర్డ్ టోటెన్హామ్]] (1915-1916) * [[ఆర్థర్ ఆర్థర్]] (1918-1920) * [[జాన్ పార్సన్స్]] (1919-1922) * [[అడెర్లీ విల్కిన్సన్]] (1920-1921) * [[కెనెల్మ్ లిస్టర్-కే]] (1920-1923) * [[ఓస్వాల్డ్ లుంస్డెన్]] (1922-1923) * [[చార్లెస్ ప్రోవిస్]] (1922-1923) * [[హెరాల్డ్ కాక్స్ (క్రికెటర్)|హెరాల్డ్ కాక్స్]] (1922-1923) * [[రెజినాల్డ్ వైట్ (బ్రిటిష్ ఆర్మీ ఆఫీసర్)|రెజినాల్డ్ వైట్]] (1924) * [[నార్టన్ హ్యూస్-హాలెట్]] (1925-1927) * [[జేమ్స్ పిగోట్ (క్రికెటర్)|జేమ్స్ పిగోట్]] (1925-1930) * [[ఆంథోనీ బుర్కే (క్రికెటర్)|ఆంథోనీ బుర్కే]] (1926-1927) * [[రాబర్ట్ సమ్మర్‌హేస్]] (1926-1938) * [[రోనాల్డ్ కోల్రిడ్జ్]] (1926-1937) * [[లవెల్ వూల్డ్రిడ్జ్]] (1926-1930) * [[విలియం ప్రిచర్డ్ (క్రికెట్ క్రీడాకారుడు)|విలియం ప్రిచర్డ్]] (1926-1927) * [[చార్లెస్ ఫ్రేజర్ (క్రికెటర్)|చార్లెస్ ఫ్రేజర్]] (1927-1928) * [[జోసెలిన్ బోన్హామ్-కార్టర్]] (1927-1928) * [[హ్యూగో ఆర్మిటేజ్]] (1927-1928) * [[సిరిల్ రీడ్]] (1928-1948) * [[జాన్ బౌలీ (క్రికెటర్)|జాన్ బౌలీ]] (1932-1933) * [[మాల్కం బీవర్స్]] (1934-1935) * [[రాబర్ట్ ముషెట్ (క్రికెటర్)|రాబర్ట్ ముషెట్]] (1934-1940) * [[జార్జ్ రే]] (1935-1938) * [[జాన్ స్కైఫ్]] (1936-1937) * [[రెజినాల్డ్ బ్రయాన్]] (1936-1937) * [[విలియం ఆడమ్స్]] (1936-1938) * [[హెన్రీ ముర్రే (క్రికెటర్)|హెన్రీ ముర్రే]] (1936-1939) * [[కెన్ ఫైఫ్]] (1937-1938) * [[రాల్ఫ్ స్పిట్టెలర్]] (1938-1941) * [[అలెగ్జాండర్ బ్రూవర్]] (1939-1940) * [[థామస్ స్టర్గెస్]] (1940-1943) * [[జాన్ లా]] (1940-1945) * [[స్టాన్లీ ఫిలిప్స్]] (1941-1942) * [[జెఫ్రీ ఎడ్జ్]] (1942-1943) * [[హ్యూ లిండ్లీ-జోన్స్]] (1942-1943) * [[సెసిల్ టిమ్మిన్స్]] (1945-1946) * [[టామ్ ట్రోమాన్]] (1945-1948) * [[జాన్ గైస్ (క్రికెటర్)|జాన్ గైస్]] {{div col end}} == మూలాలు == * వసంత్ రైజీ, ''ఇండియాస్ హ్యాంబుల్డన్ మెన్'', [[Tyeby Press|టైబీ ప్రెస్]], 1986 * మిహిర్ బోస్, ''ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియన్ క్రికెట్'', ఆండ్రీ డ్యూచ్, 1990 * [[రామచంద్ర గుహ]], ''ఎ కార్నర్ ఆఫ్ ఎ ఫారిన్ ఫీల్డ్ - యాన్ ఇండియన్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఎ బ్రిటీష్ స్పోర్ట్'', పికాడార్, 2001 [[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]] pzzspnkldj03m9qohq50wg21q41xtuc 4963369 4963333 2026-09-20T17:25:47Z స్వరలాసిక 13980 /* ఆటగాళ్ళు */ 4963369 wikitext text/x-wiki '''యూరోపియన్ల క్రికెట్ జట్టు,''' వార్షిక [[బాంబే క్వాడ్రాంగులర్|బొంబాయి టోర్నమెంటు]], [[Lahore tournament|లాహోర్ టోర్నమెంట్లలో]] పాల్గొన్న భారతీయ [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] జట్టు. [[బాంబే జింఖానా|బాంబే జింఖానాలో]] క్రికెట్ ఆడిన [[ముంబై|బొంబాయిలోని]] యూరోపియన్ కమ్యూనిటీ సభ్యులు ఈ జట్టును స్థాపించారు. 1877లో రెండు-రోజుల మ్యాచ్‌ ఆడేందుకు పార్సీల క్రికెట్ జట్టు విసిరిన సవాలును యూరోపియన్లు స్వీకరించడంతో బాంబే టోర్నమెంటు మొదలైంది. ఈ సమయంలో, పోటీని ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్ అని పిలిచేవారు. ఈ జట్టు 1892 నుండి 1948 వరకు ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లు ఆడారు. [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీకి]] చెందిన యూరోపియన్ క్రికెటర్లతో కూడిన యూరోపియన్ జట్టు కూడా ఉండేది. ఆ జట్టు మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ మ్యాచ్‌లలో ఆడేది. == ఆటగాళ్ళు == {{div col|colwidth=16em}} * [[పాట్ లే మార్చాంద్]] * [[గై లే మార్చాంద్]] * [[క్లాడ్ రూబీ]] * [[స్టాన్లీ బెహ్రెండ్]] * [[చార్లెస్ ఇందర్]] * [[పాల్ వాన్ డెర్ గుచ్ట్]] * [[రెజినాల్డ్ హడ్సన్]] * [[నోయెల్ కార్బట్]] * [[జాఫ్రీ బెతం]] * [[రోజర్ గార్నన్స్ విలియమ్స్]] * [[ఎర్నెస్ట్ మల్లిన్సన్]] * [[జాన్ కాక్స్]] * [[రిచర్డ్ బాంప్‌ఫీల్డ్]] * [[రిచర్డ్ బ్లకేనీ]] * [[చార్లెస్ కిండర్స్లీ]] * [[రోనాల్డ్ ఎల్దమ్]] * [[ఎడ్వర్డ్ కాక్స్]] * [[రాబర్ట్ మోస్]] * [[రెజినాల్డ్ సింక్లెయిర్]] * [[ఫ్రాన్సిస్ ట్రావర్స్]] * [[ఫ్రెడరిక్ స్ప్రాట్]] * [[థామస్ ఉస్బోర్న్]] * [[పీటర్ డౌసన్]] * [[రిచర్డ్ రాంస్బోథమ్]] * [[హ్యూ బిగ్నెల్]] * [[ఫ్రెడరిక్ మెక్లారెన్]] * [[థామస్ హోలింగ్‌వర్త్]] * [[జాన్ హీత్ (క్రికెటర్, జననం 1891)|జాన్ స్టాన్లీ హీత్]] * [[వాలెంటైన్ సెవెల్|వాలెంటైన్ ఎవెలిన్ సెవెల్]] * [[లెస్లీ క్రోక్వెల్]] * [[నీల్ వాకర్]] * [[పాట్రిక్ విలియమ్స్ (క్రికెటర్)|పాట్రిక్ సిరిల్ విలియమ్స్]] * [[విలియం జాన్ కల్లెన్]] * [[లియోనార్డ్ బ్లంట్]] * [[ఫిలిప్ పాంక్]] * [[జాన్ టెవ్]] * [[రిచర్డ్ వోడ్హౌస్]] * [[జెర్రీ ఐన్స్వర్త్]] * [[హ్యారీ సిమ్స్ (క్రికెట్)|హ్యారీ సిమ్స్]] * [[జోసెఫ్ సుల్లివన్]] * [[హెన్రీ ఆండర్సన్ (యూరోపియన్ క్రికెటర్)|హెన్రీ ఆండర్సన్]] (1892-1895) * [[ఫ్రాంక్ స్మాల్వుడ్]] (1893-1894) * [[ఎడ్మండ్ సాలెజ్]] (1894-1895) * [[హెరాల్డ్ పోగ్సన్]] (1894-1895) * [[హెరాల్డ్ రేనాల్డ్స్ (క్రికెటర్)|హెరాల్డ్ రేనాల్డ్స్]] (1895-1896) * [[పెర్సీ మీడ్]] (1895-1903) * [[రాబర్ట్ హెయిర్]] (1895-1896) * [[హ్యారీ బ్రౌన్ (క్రికెటర్)|హ్యారీ బ్రౌన్]] (1895-1901) * [[ఆల్‌ఫ్రెడ్ సాంగ్‌స్టర్]] (1897-1898) * [[డంకన్ వైన్స్]] (1897-1909) * [[టెడ్ సేల్]] (1898-1904) * [[బెర్ట్రాండ్ బోస్వర్త్-స్మిత్]] (1900-1901) * [[జాన్ వెదర్‌బై]] (1901-1904) * [[ఎడ్వర్డ్ స్మిత్ (క్రికెటర్, జననం 1868)|ఎడ్వర్డ్ స్మిత్]] (1903-1904) * [[జాన్ టర్నర్ (క్రికెటర్, జననం 1879)|జాన్ టర్నర్]] (1905-1909) * [[శామ్యూల్ పావెల్ (క్రికెటర్)|శామ్యూల్ పావెల్]] (1905-1908) * [[హెన్రీ బ్యూమాంట్ (క్రికెటర్)|హెన్రీ బ్యూమాంట్]] (1905-1906) * [[హుబర్ట్ డి బర్గ్]] (1905-1906) * [[హ్యూ స్టాంగర్-లీథెస్]] (1905-1906) * [[హ్యారీ ఫ్రీమాన్ (క్రికెటర్, జననం 1887)|హ్యారీ ఫ్రీమాన్]] (1910-1911) * [[పాల్ గ్రీన్-ఆర్మిటేజ్]] (1911-1914) * [[రోవాన్ రైట్ కెర్]] (1913-1921) * [[రిచర్డ్ టోటెన్హామ్]] (1915-1916) * [[ఆర్థర్ ఆర్థర్]] (1918-1920) * [[జాన్ పార్సన్స్]] (1919-1922) * [[అడెర్లీ విల్కిన్సన్]] (1920-1921) * [[కెనెల్మ్ లిస్టర్-కే]] (1920-1923) * [[ఓస్వాల్డ్ లుంస్డెన్]] (1922-1923) * [[చార్లెస్ ప్రోవిస్]] (1922-1923) * [[హెరాల్డ్ కాక్స్ (క్రికెటర్)|హెరాల్డ్ కాక్స్]] (1922-1923) * [[రెజినాల్డ్ వైట్ (బ్రిటిష్ ఆర్మీ ఆఫీసర్)|రెజినాల్డ్ వైట్]] (1924) * [[నార్టన్ హ్యూస్-హాలెట్]] (1925-1927) * [[విక్టర్ బోనావియా]] (1925-1929) * [[జేమ్స్ పిగోట్ (క్రికెటర్)|జేమ్స్ పిగోట్]] (1925-1930) * [[ఆంథోనీ బుర్కే (క్రికెటర్)|ఆంథోనీ బుర్కే]] (1926-1927) * [[రాబర్ట్ సమ్మర్‌హేస్]] (1926-1938) * [[రోనాల్డ్ కోల్రిడ్జ్]] (1926-1937) * [[లవెల్ వూల్డ్రిడ్జ్]] (1926-1930) * [[విలియం ప్రిచర్డ్ (క్రికెట్ క్రీడాకారుడు)|విలియం ప్రిచర్డ్]] (1926-1927) * [[చార్లెస్ ఫ్రేజర్ (క్రికెటర్)|చార్లెస్ ఫ్రేజర్]] (1927-1928) * [[జోసెలిన్ బోన్హామ్-కార్టర్]] (1927-1928) * [[హ్యూగో ఆర్మిటేజ్]] (1927-1928) * [[సిరిల్ రీడ్]] (1928-1948) * [[జాన్ బౌలీ (క్రికెటర్)|జాన్ బౌలీ]] (1932-1933) * [[మాల్కం బీవర్స్]] (1934-1935) * [[రాబర్ట్ ముషెట్ (క్రికెటర్)|రాబర్ట్ ముషెట్]] (1934-1940) * [[జార్జ్ రే]] (1935-1938) * [[జాన్ స్కైఫ్]] (1936-1937) * [[రెజినాల్డ్ బ్రయాన్]] (1936-1937) * [[విలియం ఆడమ్స్]] (1936-1938) * [[హెన్రీ ముర్రే (క్రికెటర్)|హెన్రీ ముర్రే]] (1936-1939) * [[కెన్ ఫైఫ్]] (1937-1938) * [[రాల్ఫ్ స్పిట్టెలర్]] (1938-1941) * [[అలెగ్జాండర్ బ్రూవర్]] (1939-1940) * [[థామస్ స్టర్గెస్]] (1940-1943) * [[జాన్ లా]] (1940-1945) * [[స్టాన్లీ ఫిలిప్స్]] (1941-1942) * [[జెఫ్రీ ఎడ్జ్]] (1942-1943) * [[హ్యూ లిండ్లీ-జోన్స్]] (1942-1943) * [[సెసిల్ టిమ్మిన్స్]] (1945-1946) * [[టామ్ ట్రోమాన్]] (1945-1948) * [[జాన్ గైస్ (క్రికెటర్)|జాన్ గైస్]] {{div col end}} == మూలాలు == * వసంత్ రైజీ, ''ఇండియాస్ హ్యాంబుల్డన్ మెన్'', [[Tyeby Press|టైబీ ప్రెస్]], 1986 * మిహిర్ బోస్, ''ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియన్ క్రికెట్'', ఆండ్రీ డ్యూచ్, 1990 * [[రామచంద్ర గుహ]], ''ఎ కార్నర్ ఆఫ్ ఎ ఫారిన్ ఫీల్డ్ - యాన్ ఇండియన్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఎ బ్రిటీష్ స్పోర్ట్'', పికాడార్, 2001 [[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]] cbvrc4zs39tnt4sk9nhuru718ozn6hq ముస్లింల క్రికెట్ జట్టు 0 382771 4963350 4855482 2026-09-20T15:39:02Z స్వరలాసిక 13980 /* క్రికెటర్లు */ 4963350 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ముస్లింల క్రికెట్ జట్టు,''' వార్షిక [[బాంబే క్వాడ్రాంగులర్|బొంబాయి టోర్నమెంట్‌లో]] పాల్గొన్న భారతీయ [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] జట్టు. ఈ బృందాన్ని [[ముంబై|బొంబాయిలోని]] [[ముస్లిం]] కమ్యూనిటీ సభ్యులు స్థాపించారు. ఆ సమయంలో '''మహమ్మదీయులుగా''' పిలువబడే ముస్లింలు - 1912 లో బొంబాయి టోర్నమెంట్‌లో చేరారు. వారు పోటీని విస్తరించడంలో భాగంగా యూరోపియన్లు, హిందువులు, పార్సీల ఆహ్వానాన్ని అంగీకరించారు. ఈ జట్టు కూడా చేరడంతో దీనిని [[బాంబే క్వాడ్రాంగులర్]] అని పేరు మార్చారు. 1913-14లో హిందువులతో జరిగిన మ్యాచ్ డ్రా అవడంతో హిందూ, ముస్లింలు టైటిల్‌ను పంచుకున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Hindus v Mohamedans 1913-14|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1910S/1913-14/IND_LOCAL/BOM-QUAD/SCORECARDS/HINDUS_MAHOMEDANS_15-17SEP1913.html|access-date=9 June 2023|website=Cricinfo}}</ref> 1924-25లో హిందువులను ఓడించి మొదటిసారి టైటిలును గెలిచుకున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Hindus v Mohamedans 1924-25|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1920S/1924-25/IND_LOCAL/BOM-QUAD/HINDUS_MOHAMEDANS_BOM-QUAD_08-11DEC1924.html|access-date=9 June 2023|website=Cricinfo}}</ref> టోర్నమెంటు చివరి దశాబ్దంలో ఈ జట్టు బలంగా ఉండేది. 1934-35, 1944-45 మధ్య ఈ జట్టు ఆరుసార్లు టైటిల్‌ను గెలుచుకుంది. 1944-45 ఫైనల్‌లో వారు హిందువులను ఒక వికెట్ తేడాతో ఓడించారు. KC ఇబ్రహీం 52, 137 నాటౌట్ స్కోరు చేశాడు. అమీర్ ఎలాహి 89–22–223–9 మ్యాచ్ గణాంకాలు సాధించాడు.<ref>{{Cite web|title=Hindus v Muslims 1944-45|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/17/17441.html|access-date=9 June 2023|website=CricketArchive}}</ref> == క్రికెటర్లు == * [[ఉసుఫ్ చిప్పా]] * [[అహ్సాన్-ఉల్-హక్]] * [[అబ్బాస్ ఖాన్]] * [[గులాం మహమ్మద్ (క్రికెటర్, జననం 1898)|గులాం మహమ్మద్]] * [[హసన్ షా]] == మూలాలు == <references responsive="1"></references> [[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]] [[వర్గం:క్రికెట్ జట్లు]] n6ahmqilel1ltrkhsewonxg91hxpi90 ఐసిసి ప్రపంచ టెస్ట్ ఛాంపియన్‌షిప్ 0 386056 4963230 4815726 2026-09-20T12:09:10Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4963230 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament main|name=ఐసిసి ప్రపంచ టెస్ట్ ఛాంపియన్‌షిప్|image=ICC World Test Championship Logo.svg|administrator=[[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్]]|cricket format=[[టెస్ట్ క్రికెట్]]|tournament format=లీగ్, ఫైనల్|first=[[2019–2021 ICC World Test Championship|2019–2021]]|last=[[2021–2023 ICC World Test Championship|2021–2023]]|current=[[2023–2025 ICC World Test Championship|2023–2025]]|participants=9|champions={{cr|AUS}}<br>(తొలి టైటిల్)|most successful={{cr|NZ}}<br>{{cr|AUS}}<br/>(చెరొక టైటిల్)|most runs={{cricon|ENG}} [[జో రూట్]] (4050)|most wickets={{cricon|IND}} [[రవిచంద్రన్ అశ్విన్|ఆర్ అశ్విన్]] (144)}}'''ఐసిసి వరల్డ్ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్''', [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్|ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ కౌన్సిల్]] (ఐసిసి), [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టు క్రికెట్]] కోసం నిర్వహించే లీగ్ పోటీ. <ref>{{Cite web|title=Schedule for inaugural World Test Championship announced|url=https://www.icc-cricket.com/news/742337|publisher=International Cricket Council}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Ramsey, Andrew|date=20 June 2018|title=Aussies to host Afghans as part of new schedule|url=https://www.cricket.com.au/news/icc-future-tour-program-schedule-fixture-international-cricket-ftp-australia-afghanistan-india/2018-06-20|website=[[cricket.com.au]]}}</ref> 2019 ఆగస్టు 1 న ప్రారంభమైన ఈ టోర్నమెంటును '''టెస్టు వరల్డ్ కప్''' అని కూడా అంటారు. టెస్టు క్రికెట్‌కు ఇది ముఖ్యమైన ఛాంపియన్‌షిప్. అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లోని మూడు ఫార్మాట్‌లలోనూ ఒక్కో అత్యున్నత టోర్నమెంటు ఉండాలనే లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ఐసిసి, దీన్ని రూపొందించింది. <ref>{{Cite web|date=29 June 2013|title=Test Championship to replace Champions Trophy|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/646147.html|website=Cricinfo}}</ref> 2013 ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ స్థానంలో ఈ పోటీని నిర్వహించాలనే తొలి ప్రణాళిక రద్దైంది. దాన్ని 2017 జూన్‌కి రీషెడ్యూల్ చేసారు. రెండవ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్, 2021 ఫిబ్రవరి-మార్చిలో భారతదేశంలో జరపాలని తలపెట్టారు.<ref>[http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/current/story/561439.html ICC presidency term to be cut to a year] Cricinfo. Retrieved 17 April 2029</ref> <ref name="auto1">[http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/current/story/561563.html No Champions Trophy after 2013], Cricinfo. Retrieved 17 April 2012</ref> ఐసిసి నిర్ణయించిన కటాఫ్ తేదీ 2016 డిసెంబరు 31 నాటికి మొదటి నాలుగు ర్యాంకులు పొందిన టెస్టు జట్లు, మూడు మ్యాచ్‌ల టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్‌ ఆడతాయి. రెండు సెమీ-ఫైనల్‌ల లోని విజేతలు ఫైనల్ ఆడతారు. <ref>{{Cite web|date=1 July 2013|title=Not a tournament but four teams will play first World Test Championship|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/icc-world-test-championship-england-2017-champions-trophy-168534-2013-06-29|website=[[India Today]]|location=London}}</ref> అయితే, 2014 జనవరిలో ఐసిసి ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్‌ను రద్దు చేసి, 2017 ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీని పునరుద్ధరించారు. <ref name="auto2">{{Cite web|title=Cricket|url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/sport/cricket|website=[[1 NEWS NOW]]}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2017 అక్టోబరులో ఐసిసి, టెస్టు లీగ్‌కు సభ్యుల అంగీకారం పొందిందని ప్రకటించింది. ఇందులో రెండు సంవత్సరాల పాటు సిరీస్‌లు ఆడే టాప్ 9 జట్ల లోంచి మొదటి రెండు జట్లు ప్రపంచ టెస్టు లీగ్ ఛాంపియన్‌షిప్ ఫైనల్‌కు అర్హత సాధిస్తాయి. ఈ ఫైనల్‌ను ఐసిసి టోర్నమెంటుగా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Brettig, Daniel|date=13 October 2017|title=Test, ODI leagues approved by ICC Board|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/21006055/test-odi-leagues-approved-icc-board|access-date=30 July 2019|publisher=Cricinfo}}</ref> WTC లోని లీగ్ గేమ్‌లను ఐసిసి ఈవెంట్‌గా పరిగణించరు. వాటి ప్రసార హక్కులు ఆతిథ్య దేశపు క్రికెట్ బోర్డుకే ఉంటాయి, ఐసిసికి కాదు. కానీ లీగ్ దశ మ్యాచ్‌ల మాదిరిగా కాకుండా, WTC ఫైనల్స్‌ మాత్రం ఐసిసి ఈవెంట్‌గా పరిగణించారు. మొదటి ఐసిసి ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ 2019 యాషెస్ సిరీస్‌తో ప్రారంభమైంది. 2021 జూన్‌లో జరిగిన ఫైనల్‌లో భారత్‌ను ఓడించి [[న్యూజీలాండ్ క్రికెట్ జట్టు|న్యూజిలాండ్]] ట్రోఫీని అందుకోవడంతో అది ముగిసింది. రెండవ ఐసిసి ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ 2021 ఆగస్టు 4న పటౌడీ ట్రోఫీ సిరీస్‌తో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|title=England vs India to kick off the second World Test Championship|url=https://www.espncricinfo.com/story/england-vs-india-to-kick-off-the-second-world-test-championship-1268214|access-date=29 June 2021|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2023 జూన్లో [[2023 ఐసీసీ వరల్డ్ టెస్ట్ చాంపియన్‌షిప్ ఫైనల్|జరిగిన ఫైనల్‌లో]] [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియా]], భారత్‌ను ఓడించి ట్రోఫీని అందుకుంది. == చరిత్ర == === 2013 టోర్నమెంటును రద్దు చేసారు === ఈ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను మొదటిసారిగా, 1996లో మాజీ క్రికెటరు, [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్ జట్టు]] మేనేజరూ అయిన [[క్లైవ్ లాయిడ్]] ప్రతిపాదించాడు. <ref>{{Cite news|url=http://www.expressindia.com/ie/daily/19961120/32550662.html|title=Official World Test championship gains momentum|date=20 November 1996|access-date=22 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/19970424040508/http://www.expressindia.com/ie/daily/19961120/32550662.html|archive-date=24 April 1997|publisher=[[The Indian Express]]|agency=[[Reuters]]}}</ref> తరువాత, 2009లో, ఐసిసి ప్రతిపాదిత టెస్టు మ్యాచ్ ఛాంపియన్‌షిప్ గురించి MCC తో చర్చించింది. న్యూజిలాండ్ మాజీ కెప్టెన్ మార్టిన్ క్రో ఈ ప్రతిపాదన వెనుక ఉన్నాడు.<ref> [https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/international/5973170/ICC-calls-meeting-with-MCC-to-discuss-proposed-World-Test-Championship.html ICC calls meeting with MCC to discuss proposed World Test Championship], ''[[Daily Telegraph|The Telegraph]]''. Retrieved 4 January 2012</ref> 2010 జూలైలో ఐసిసి చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ హారూన్ లోర్గాట్, క్రీడ సుదీర్ఘమైన రూపంపై ఆసక్తిని పెంచే ప్రయత్నంలో భాగంగా, నాలుగు ఉత్తమ ర్యాంకు దేశాలు సెమీ-ఫైనల్స్‌లోను, ఆపై ఫైనల్‌లోనూ పోటీపడేలా నాలుగేళ్ళ టోర్నమెంటు పద్ధతిని సూచించాడు. ఇంగ్లాండ్, వేల్స్‌లలో జరిగిన 2013 ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ స్థానంలో ఈ మొదటి టోర్నమెంటు జరపాలని ఉద్దేశించాడు. <ref>{{Cite web|title=ICC news: Lorgat hints at Test championship in 2013 &#124; Cricket News &#124; Cricinfo ICC Site|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/467606.html|access-date=2011-08-15|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> <ref>{{Cite web|title=ICC news: ICC could use 'timeless' Test for World Championship final &#124; Cricket News &#124; Cricinfo ICC Site|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/current/story/523745.html|access-date=2011-08-15|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> 2010 సెప్టెంబరు మధ్యలో [[దుబాయ్|దుబాయ్‌లోని]] తమ ప్రధాన కార్యాలయంలో జరిగిన సమావేశంలో ఐసిసి చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్స్ కమిటీ, టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ ఆలోచనను పరిశీలించింది. ఐసిసి అధికార ప్రతినిధి కోలిన్ గిబ్సన్ మాట్లాడుతూ, సమావేశం తర్వాత మరిన్ని విషయాలు వెల్లడిస్తానని, ఒకవేళ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను ఇంగ్లాండ్‌లో నిర్వహిస్తే, ఆఖరి వేదికగా [[లార్డ్స్|లార్డ్స్‌]] ఉంటుందని అన్నాడు. <ref> [https://web.archive.org/web/20130707102503/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-23/top-stories/28283508_1_test-championship-test-cricket-icc ICC to hold World Test Cup in 2013?], ''[[The Times of India]]''. Retrieved 4 January 2012</ref> అనుకున్నట్లుగానే ఐసీసీ ఈ ప్లాన్‌కు ఆమోదం తెలిపి, 2013లో [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లండ్‌]], వేల్స్‌లో తొలి టోర్నీని నిర్వహించనున్నట్లు తెలిపింది. టోర్నీ ఫార్మాట్‌ను కూడా ప్రకటించారు. ఇది ప్రారంభ లీగ్ దశను కలిగి ఉంటుంది, నాలుగు సంవత్సరాల వ్యవధిలో ఆడతారు. మొత్తం పది [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టు క్రికెట్]] దేశాలు ([[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియా]], [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా]], [[ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఇంగ్లాండ్]], [[దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ జట్టు|దక్షిణాఫ్రికా]], [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్థాన్]], [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక]], [[న్యూజీలాండ్ క్రికెట్ జట్టు|న్యూజిలాండ్]], [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్]], [[జింబాబ్వే క్రికెట్ జట్టు|జింబాబ్వే]], బంగ్లాదేశ్) పాల్గొంటాయి. లీగ్ దశ తర్వాత మొదటి నాలుగు జట్లు ప్లే-ఆఫ్స్‌లో పాల్గొంటాయి. ఫైనల్‌లో టెస్టు క్రికెట్ ఛాంపియన్‌ను నిర్ణయిస్తారు. <ref name="auto">[http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/481373.html ICC approves Test championship], ESPNCricinfo. Retrieved 4 January 2012</ref> మొదటి 8 జట్ల మధ్య ప్లే-ఆఫ్ జరుగుతుందా లేదా మొదటి నాలుగు జట్ల మధ్య జరుగుతుందా అనే చర్చ జరిగాక, రెండో పద్ధతినే బోర్డు ఏకగ్రీవంగా ఎంచుకుంది. ఈ టోర్నమెంటు ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ స్థానంలో ఉంటుందని కూడా ప్రకటించారు. <ref name="auto"/> నాకౌట్‌లో డ్రా అయిన మ్యాచ్‌ల ఫలితాలను ఎలా నిర్ణయించాలనే దానిపై ఎలాంటి నిర్ణయం తీసుకోలేదు. అయితే, 2011లో, 2017 వరకు టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ జరగదనీ, బోర్డులోని ఆర్థిక సమస్యలు, దాని స్పాన్సర్‌లు, ప్రసారకర్తలకు కట్టుబడి ఉన్నందున 2013 టోర్నమెంటును రద్దు చేస్తున్నామనీ ఐసిసి ప్రకటించింది. రద్దు చేసిన టోర్నమెంటును నిర్వహించాల్సిన ఇంగ్లండ్, వేల్స్‌కు 2013 ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీని నిర్వహిస్తాయి.<ref>[http://www.crickblog.com/entry/world-test-championship-postponed-financial-considerations-blame/ World Test Championship to be Postponed; Financial Considerations to Blame] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206043128/http://www.crickblog.com/entry/world-test-championship-postponed-financial-considerations-blame/|date=6 December 2011}}, Crickblog. Retrieved 4 January 2012</ref> దీనిపై విస్తృతంగా విమర్శలు వచ్చాయి; [[గ్రెగ్ చాపెల్]], గ్రేమ్ స్మిత్ ఇద్దరూ ఐసిసిని విమర్శించారు. టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్‌ను వాయిదా వేయడం తప్పు, అన్యాయం అని అన్నారు. <ref> [http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/541863.html Test Championship postponement a 'shame' – Greg Chappell] ESPNCricinfo. Retrieved 4 January 2012</ref> <ref> Ken Borland, [http://www.stuff.co.nz/sport/cricket/5983470/ICC-too-slow-on-test-championship-says-Smith ICC too slow on test championship says Smith], [[Stuff.co.nz]], 17 November 2011. Retrieved 4 January 2012</ref> ఫైనల్‌కు ఆతిథ్యం ఇస్తుందని భావించిన లార్డ్స్‌కు ఈ వాయిదా దెబ్బ అని ''గార్డియన్'' రాసింది. <ref>[https://www.theguardian.com/sport/2011/oct/11/test-championship-england-icc-drs Lord's suffers Test Championship blow as ICC scraps mandatory DRS rule], ''[[The Guardian]]'', 11 October 2011. Retrieved 3 January 2012</ref> === 2017 టోర్నమెంటూ రద్దైంది === 2012 ఏప్రిల్లో జరిగిన ఐసిసి చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ల సమావేశంలో, ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీని చివరిగా, 2013లో నిర్వహించాలని నిర్ధారించారు. ప్రారంభ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ ప్లే-ఆఫ్‌లు 2017 జూన్‌లో జరపాలని అనుకున్నారు.<ref name="auto1"/> ఆట ప్రతి ఫార్మాట్‌కు ఒక ట్రోఫీ మాత్రమే ఉంటుందని ఐసిసి తెలిపింది. 50 ఓవర్ల క్రికెట్‌లో [[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] ప్రీమియర్ ఈవెంట్ కాబట్టి, ఇకపై ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ జరగదు అని దాని అర్థం. ఫైనల్ బహుశా చారిత్రక [[టైమ్‌లెస్ టెస్టు]] ఫార్మాట్‌ను అనుసరించి ఉండవచ్చు. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2011/jul/18/icc-timeless-test-world-championship|title=ICC could revive 'timeless' Test match for world championship|date=18 July 2011|work=The Guardian|access-date=1 July 2020|agency=Press Association}}</ref> ఛాంపియన్‌షిప్ నిర్మాణంలో మరిన్ని మెరుగుదలల గురించి కూడా చర్చించారు. అయితే 2014 జనవరిలో, 2017 ఐసిసి వరల్డ్ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్‌ను రద్దు చేసి, 2017 ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీని పునరుద్ధరించారు. <ref name="auto2"/> === 2019–21 టోర్నమెంటు === మొదటి టోర్నమెంటు 2019 యాషెస్ సిరీస్‌తో ప్రారంభమైంది. 2020 మార్చిలో, [[2019–21 కరోనావైరస్ మహమ్మారి|కోవిడ్-19 మహమ్మారి]] కారణంగా మ్యాచ్‌లను నిలిపివేసారు. 2020 జూలై కంటే ముందు తిరిగి ప్రారంభించలేదు. అనేక రౌండ్ల మ్యాచ్‌లను వాయిదా వేయడమో, లేదా చివరికి రద్దు చేయడమో జరిగింది. దక్షిణాఫ్రికా, ఆస్ట్రేలియాల మధ్య సిరీస్ కొనసాగదని నిర్ధారించబడినప్పుడు, న్యూజిలాండ్ ఫైనల్‌కు అర్హత సాధించిన మొదటి జట్టుగా అవతరించింది, <ref>{{Cite web|date=2 February 2021|title=Scenarios: Who will face New Zealand in the WTC final?|url=https://www.icc-cricket.com/news/2008433|access-date=5 February 2021|website=ICC|quote=After the postponement of the South Africa-Australia Test series, New Zealand were confirmed as one of the finalists of the inaugural ICC World Test Championship, leaving one spot up for grabs for all of India, England and Australia.}}</ref> తర్వాత భారతదేశం ఉంది. తొలి ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ ఫైనల్ 2021 జూన్ 18 నుండి 23 వరకు ఇంగ్లాండ్‌, సౌతాంప్టన్‌లోని రోజ్ బౌల్‌లో భారత, న్యూజిలాండ్‌ల మధ్య జరిగింది. <ref>{{Cite web|title=ICC announces World Cup schedule; 14 teams in 2027 And 2031|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|access-date=2 June 2021|website=Six Sports|language=en|archive-date=1 ఏప్రిల్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead}}</ref> ఫైనల్ తొలిరోజున, నాల్గవ రోజున వర్షం కారణంగా ఆడనప్పటికీ, <ref>{{Cite web|title=WTC final: India, New Zealand, and weather exercise thrift|url=https://sixsports.in/wtc-final-india-new-zealand-and-weather-exercise-thrift/|access-date=19 June 2021|website=Six Sports|language=en|archive-date=22 మే 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522051830/https://sixsports.in/wtc-final-india-new-zealand-and-weather-exercise-thrift/|url-status=dead}}</ref> రిజర్వ్ డే చివరి సెషన్‌లో న్యూజిలాండ్ విజయం సాధించి మొదటి ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ ట్రోఫీని కైవసం చేసుకుంది. <ref>{{Cite web|date=24 June 2021|title=Not luck, not fluke - New Zealand deserve to be the World Test Champions|url=https://www.espncricinfo.com/story/wtc-final-jarrod-kimber-new-zealand-deserve-to-be-the-world-test-champions-1267745|access-date=2021-06-27|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> === 2021–23 టోర్నమెంటు === WTC 2021–23 చక్రం 2021 ఆగస్టులో పటౌడీ ట్రోఫీ (భారత, ఇంగ్లండ్‌ల మధ్య 5 మ్యాచ్‌ల సిరీస్)తో ప్రారంభమైంది. <ref name=":0">{{Cite web|title=ICC World Test Championship 2021-2023|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2021-2023-1268315/match-schedule-fixtures-and-results|access-date=2 Dec 2022|website=ESPNCricinfo}}</ref> [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్]] కొత్త పాయింట్ల విధానంతో పూర్తి కార్యక్రమాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించింది. <ref>{{Cite web|title=ICC to introduce new points system for World Test Championship|url=https://www.sportstiger.com/icc-to-introduce-new-points-system-for-world-test-championship/|access-date=14 July 2021|website=SportsTiger}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2022–23 బోర్డర్-గవాస్కర్ ట్రోఫీలో 3వ టెస్టు మ్యాచ్‌లో విజయం సాధించి, ఆస్ట్రేలియా ఫైనల్‌కు అర్హత సాధించింది. <ref>{{Cite web|date=3 March 2023|title=Travis Head leads charge to seal emphatic chase for Australia|url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2022-23-1348637/india-vs-australia-3rd-test-1348654/match-report-3|access-date=3 March 2023|website=ESPNcricinfo}}</ref> న్యూజిలాండ్‌లో జరిగిన తొలి మ్యాచ్‌లో శ్రీలంక విజయం సాధించకపోవడంతో భారత్ అర్హత సాధించింది. <ref>{{Cite web|date=13 March 2023|title=India qualify for WTC final after New Zealand beat Sri Lanka in Christchurch|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-in-wtc-final-after-new-zealand-vs-sri-lanka-test-in-christchurch-ends-in-a-draw-1363322|access-date=15 March 2023|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> 2023 జూన్ 7 నుండి జూన్ 11 వరకు లండన్ లోని ది ఓవల్‌లో జరిగిన ఫైనల్ మ్యాచ్‌లో భారత్‌ను 209 పరుగుల తేడాతో ఓడించి, ఆస్ట్రేలియా ఛాంపియన్‌గా అవతరించింది. <ref>{{Cite web|title=ICC World Test Championship Final 2021-23|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2021-2023-1268315/australia-vs-india-final-1358412/live-cricket-score/|access-date=14 March 2023|website=ESPNcricinfo}}</ref> === 2023–25 టోర్నమెంటు === WTC 2023–25 చక్రం 2023 జూన్ 16న 1వ యాషెస్ టెస్ట్‌తో ప్రారంభమైంది.<ref name=":0"/> WTC ఫైనల్ 2025 వేసవిలో [[లార్డ్స్|లార్డ్స్‌లో]] జరుగుతుందని [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్]] అధికారికంగా ప్రకటించింది <ref>{{Cite web|last=|first=|date=21 Sep 2022|title=The Oval and Lord's to host 2023 and 2025 WTC finals|url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-wtc-news-the-oval-and-lords-to-host-2023-and-2025-world-test-championship-finals-1335838|access-date=2 Dec 2022|website=ESPNCricinfo}}</ref> == ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" width="100%" ! rowspan="2" scope="col" style="width:9em; padding:1px;" |సంవత్సరం ! rowspan="2" scope="col" style="width:12em; padding:1px;" | చివరి హోస్ట్(లు) ! colspan="5" | చివరి ! rowspan="2" scope="col" | ప్రస్తావనలు) |- ! scope="col" style="width:8.2em; padding:1px;" | వేదిక ! style="width:14em;" | విజేతలు ! style="width:19em;" | ఫలితం ! style="width:14em;" | రన్నర్స్-అప్ ! style="width:19em;" | ప్లేయర్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్ |- style="background:" | align="center" | 2019–2021 | align="left" |{{పతాకం|England}} | రోజ్ బౌల్, సౌతాంప్టన్ |{{Cr|New Zealand}} ---- 249 & 140/2 | '''న్యూజిలాండ్ 8 వికెట్ల తేడాతో విజయం'''<br />[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1249875.html పాయింట్ల పట్టిక] |{{Cr|India}} ---- 217 & 170 |{{Nowrap|'''{{cricon|New Zealand}} [[కైల్ జామీసన్]]'''}} | align="center" | <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/57581441|title=World Test Championship final: New Zealand beat India on sixth day to become world champions|work=BBC Sport|access-date=23 June 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|title=New Zealand crowned World Test Champions after thrilling final day|url=https://www.icc-cricket.com/news/2177618|access-date=26 June 2021|website=International Cricket Council}}</ref> <ref>{{Cite web|date=22 June 2021|title=India v New Zealand: World Test Championship final, day five – as it happened|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2021/jun/22/india-v-new-zealand-world-test-championship-final-day-five-live|access-date=26 June 2021|website=The Guardian}}</ref> |- | align="center" | 2021–2023 | align="left" |{{Flagdeco|England}} ఇంగ్లండ్ | ది ఓవల్, లండన్ |{{Cr|Australia}} ---- 469 & 270/8 [[ఇన్నింగ్సు డిక్లరేషన్, వదులుకోవడం|డి]] | '''[[2023 ఐసీసీ వరల్డ్ టెస్ట్ చాంపియన్‌షిప్ ఫైనల్|ఆస్ట్రేలియా 209 పరుగుల తేడాతో విజయం]]'''<br />[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358412.html పాయింట్ల పట్టిక] |{{Cr|India}} ---- 296 & 234 | {{Nowrap|'''{{cricon|Australia}} [[ట్రావిస్ హెడ్]]'''}} | align="center" | <ref>{{Cite web|title=Australia vs India {{!}} ICC World Test Championship {{!}} ICC|url=https://www.icc-cricket.com/match/101970#teams|access-date=2023-03-14|website=www.icc-cricket.com|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Australia crowned ICC World Test Champions with win over India|url=https://www.icc-cricket.com/news/3534406|access-date=11 June 2023|website=International Cricket Council}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2023/jun/11/australia-vs-india-cricket-test-match-world-championship-final-aus-v-ind-day-five-live-updates-over-by-over-obo-scorecard-teams-start-time-the-oval-london-live-score-updates|title=World Test Championship final: Australia beat India by 209 runs – as it happened|last=Gallan|first=Daniel|date=11 June 2023|work=The Guardian|access-date=11 June 2023}}</ref> |- style="background:#ddeeff" | align="center" | 2023–2025 | align="left" |{{Flagdeco|England}} ఇంగ్లండ్ | లార్డ్స్, లండన్ | colspan="4" | ''ధ్రువీకరించాలి'' | align="center" | |} == జట్టు ప్రదర్శనలు == టెస్టు ఆడే దేశాలన్నిటి ప్రదర్శనల అవలోకనం: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !{{diagonal split header|<br>జట్టు|టోర్నమెంటు}} ! 2019 –2021 ! 2021 –2023 ! 2023 –2025 ! ఆడిన టోర్నీలు |- | align="left" |{{Cr|AUS}} | style="background: #cc9966;" | '''3వ''' | style="background: gold;" | '''వి''' | ప్ర ! 2 |- | align="left" |{{Cr|BAN}} | 9వ | 9వ | ప్ర ! 2 |- | align="left" |{{Cr|ENG}} | 4వ | 4వ | ప్ర ! 2 |- | align="left" |{{Cr|IND}} | style="background: silver;" | '''ర''' | style="background: silver;" | '''ర''' | ప్ర ! 2 |- | align="left" |{{Cr|NZL}} | style="background: gold;" | '''వి''' | 6వ | ప్ర ! 2 |- | align="left" |{{Cr|PAK}} | 6వ | 7వ | ప్ర ! 2 |- | align="left" |{{Cr|RSA}} | 5వ | style="background: #cc9966;" | '''3వ''' | ప్ర ! 2 |- | align="left" |{{Cr|SRI}} | 7వ | 5వ | ప్ర ! 2 |- | align="left" |{{Cr|WIN}} | 8వ | 8వ | ప్ర ! 2 |} '''కీ:''' {| class="wikitable" | bgcolor="gold" |'''W''' | విజేత |- | bgcolor="silver" | '''RU''' | రన్నర్స్-అప్ |- | bgcolor="#cc9966" | '''3వ''' | 3వ స్థానం |- | style="text-align: center;" | ప్ర | అర్హత ఉంది, ఇంకా వివాదంలో ఉంది |- | style="text-align: center;" | — | ఆడలేదు |} == టోర్నమెంటు రికార్డులు == {| class="wikitable" ! colspan="3" |ప్రపంచ టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ రికార్డులు |- ! colspan="3" | బ్యాటింగ్ |- | అత్యధిక పరుగులు | rowspan="4" | [[జో రూట్]] | 3749 <ref>{{Cite web|title=Most Runs World Test Championship|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=804;type=trophy|access-date=1 June 2022|website=ESPN Cricinfo}}</ref> |- | చాలా వందలు | 12 <ref>{{Cite web|title=Most centuries World Test Championship|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_hundreds_career.html?id=804;type=trophy|access-date=1 June 2022|website=ESPN Cricinfo}}</ref> |- | ఒకే టోర్నీలో అత్యధిక పరుగులు | 1915 ( 2021-2023 ) |- | ఒకే టోర్నమెంటులో అత్యధిక సెంచరీలు | 8 ( 2021–23 ) |- | అత్యధిక సగటు | [[సౌద్ షకీల్]] | 72.50 <ref>{{Cite web|title=Highest Average World Test Championship|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=804;type=trophy|access-date=1 June 2022|website=ESPN Cricinfo}}</ref> |- | అత్యధిక స్కోరు | [[డేవిడ్ వార్నర్]] v [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్]] | 335 * ( 2019–21 ) <ref>{{Cite web|title=High Scores World Test Championship|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=804;type=trophy|access-date=8 August 2021|website=ESPN Cricinfo}}</ref> |- ! colspan="3" | బౌలింగ్ |- | అత్యధిక [[ఔట్ (క్రికెట్)|వికెట్లు]] | [[నాథన్ లియోన్]] | 153 <ref>{{Cite web|title=Most Wickets World Test Championship|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=804;type=trophy|access-date=8 August 2021|website=ESPN Cricinfo}}</ref> |- | ఒకే టోర్నీలో అత్యధిక వికెట్లు | [[నాథన్ లియోన్]] | 83 ( 2021–23 ) |- | ఉత్తమ [[బౌలింగు సగటు|సగటు]] |[[స్కాట్ బోలాండ్|SM బోలాండ్]] | 13.42 <ref>{{Cite web|title=Best Bowling Average World Test Championship|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=804;type=trophy|access-date=8 August 2021|website=ESPN Cricinfo}}</ref> |- | ఒక ఇన్నింగ్స్‌లో అత్యుత్తమ బౌలింగ్ |[[అజాజ్ పటేల్]] v [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశం]] | 10/119 ( 2021–23 ) |- | ఒక మ్యాచ్‌లో అత్యుత్తమ బౌలింగ్ |[[అజాజ్ పటేల్]] v [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశం]] | 14/225 ( 2021–23 ) <ref>{{Cite web|title=Best Bowling Figures in a Match World Test Championship|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_match.html?id=804;type=trophy|access-date=4 August 2021|website=ESPN Cricinfo}}</ref> |- ! colspan="3" | జట్టు |- | అత్యధిక స్కోరు |[[న్యూజీలాండ్ క్రికెట్ జట్టు|న్యూజిలాండ్]] v [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్]] | 659/6d ( 2019–21 ) <ref>{{Cite web|title=Highest Team Totals|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=804;type=trophy|access-date=8 August 2021|website=ESPN Cricinfo}}</ref> |- | అత్యల్ప స్కోరు |[[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశం]] v [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియా]] | 36 ( 2019–21 ) <ref>{{Cite web|title=Lowest Team Totals|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?id=804;type=trophy|access-date=8 August 2021|website=ESPN Cricinfo}}</ref> |} == ఇవి కూడా చూడండి == * ఆసియా టెస్టు ఛాంపియన్‌షిప్ * 2005 ఐసిసి సూపర్ సిరీస్ * [[2025 ఐసీసీ ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ]] == మూలాలు == {{Reflist}} qz3anwm2ofi6qjtamx1irm6eqqrhnn3 సోమనాథ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం 0 387295 4963388 4072775 2026-09-21T04:00:28Z Muralikrishna m 106628 4963388 wikitext text/x-wiki '''సోమనాథ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[గుజరాత్]] రాష్ట్ర [[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|శాసనసభ]] నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[గిర్ సోమనాథ్ జిల్లా]], [[జునాగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఏడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref name="gjceo">{{cite web|title=Parliament / Assembly constituency wise PS & Electors Detail - Draft Roll - 2014|url=http://ceo.gujarat.gov.in/download/PCAC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125011107/http://ceo.gujarat.gov.in/download/PCAC.pdf|archive-date=25 January 2014|access-date=1 June 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 December 2006|title=Gujarat: Order No. 33: Table-A: Assembly Constituency and Their Extent|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-date=5 March 2016|access-date=12 February 2017|website=Election Commission of India|publisher=Delimitation Commission of India|pages=2–31|format=PDF}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" |సంవత్సరం |సభ్యుడు |పార్టీ |- |2022<ref name="Gujarat election result 2022: Full list of winners constituency-wise">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/elections/gujarat-assembly-election/gujarat-assembly-election-results-2022-winners-list-live-bjp-congress-aap-leading-trailing-candidate-ghatlodia-morbi-rajkot-west-gandhinagar-north-porbandar-kutiyana-mehsana-anand-chhota-udaipur-st-bharuch-bhavnagar-rural-vadgam-sc-unjha-101670465659710.html|title=Gujarat election result 2022: Full list of winners constituency-wise|last1=Hindustan Times|date=8 December 2022|accessdate=18 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918064121/https://www.hindustantimes.com/elections/gujarat-assembly-election/gujarat-assembly-election-results-2022-winners-list-live-bjp-congress-aap-leading-trailing-candidate-ghatlodia-morbi-rajkot-west-gandhinagar-north-porbandar-kutiyana-mehsana-anand-chhota-udaipur-st-bharuch-bhavnagar-rural-vadgam-sc-unjha-101670465659710.html|archivedate=18 September 2023|language=en}}</ref><ref name="Gujarat Election Results 2022: Full list of winners & constituencies">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-election-results-2022-full-list-of-winners-constituencies/articleshow/96105904.cms|title=Gujarat Election Results 2022: Full list of winners & constituencies|last1=The Times of India|date=9 December 2022|accessdate=18 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918064055/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-election-results-2022-full-list-of-winners-constituencies/articleshow/96105904.cms|archivedate=18 September 2023}}</ref> |విమల్ చూడసమా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2017<ref name="Gujarat Election 2017: Full list of winners">{{cite news|url=https://indianexpress.com/elections/gujarat-assembly-elections-2017/gujarat-assembly-election-2017-results-full-list-of-winners-4987977/|title=Gujarat Election 2017: Full list of winners|last1=The Indian Express|date=18 December 2017|accessdate=18 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918064620/https://indianexpress.com/elections/gujarat-assembly-elections-2017/gujarat-assembly-election-2017-results-full-list-of-winners-4987977/|archivedate=18 September 2023|language=en}}</ref><ref name="Gujarat Election Results: Full list of winners in 2017 and how it changed in 2022">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/gujarat-election-results-2017-full-list-of-winners-constituency-wise-in-assembly-polls-of-gujarat-and-how-it-can-change-in-2022/2904712/|title=Gujarat Election Results: Full list of winners in 2017 and how it changed in 2022|last1=Financialexpress|date=8 December 2022|accessdate=18 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918064844/https://www.financialexpress.com/india-news/gujarat-election-results-2017-full-list-of-winners-constituency-wise-in-assembly-polls-of-gujarat-and-how-it-can-change-in-2022/2904712/|archivedate=18 September 2023|language=en}}</ref> |విమల్ చూడసమా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2012<ref name="sl">{{cite news|url=http://english.samaylive.com/nation-news/politics-news/676520483/gujarat-assembly-elections-2012-results-winners-list.html|title=Gujarat Assembly elections 2012 results: Winners list|last=Samay|first=Live|date=20 December 2012|newspaper=samaylive.com|access-date=22 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101030417/http://english.samaylive.com/nation-news/politics-news/676520483/gujarat-assembly-elections-2012-results-winners-list.html|archive-date=1 January 2013}}</ref> |జసభాయ్ బరద్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |2007 |విరా జోతవా |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |2002 |[[జషుభాయ్ ధనాభాయ్ బరాద్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1998 |చునిలాల్ కంజీ గోహెల్ |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |1995 |జషుభాయ్ ధనాభాయ్ బరద్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1990 |జషుభాయ్ ధనాభాయ్ బరద్ |జనతాదళ్ |- |1985 |బలోచ్ MF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1980 |రుదాభాయ్ దేవ్షి వాధేర్ |[[జనతా పార్టీ]] |- |1975 |షేక్ అవషాబేగంసాహెబ్ మహమ్మద్ అలీ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1972 |కేసర్ భగవాన్ దోడియా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1967 |KB దోడియా |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |1962 |రామన్‌లాల్ ప్రభుదాస్ షా |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |} ==గుజరాత్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు, 2022: సోమనాథ్== {| class="wikitable" |పార్టీ |అభ్యర్థి |ఓట్లు |- |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |చూడాసమ విమలభాయీ కనాభాయీ |73,819 |- |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |మన్‌సిన్హభాయ్ మెరంభాయ్ పర్మార్ |72,891 |- |[[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ|ఆప్]] |జగ్మల్‌భాయ్ జాదవ్‌భాయ్ వాలా |33,235 |- |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |ఈశ్వర్‌లాల్ కంజిభాయ్ సోనేరి |7,381 |- |[[నోటా]] |పైవేవీ కాదు |1,530 |- | colspan="2" |మెజారిటీ |922 |} ==గుజరాత్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు, 2017:సోమనాథ్== {| class="wikitable" |పార్టీ |అభ్యర్థి |ఓట్లు |- |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |విమలభాయ్ చూడాసమా |94,914 |- |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |జసభాయ్ బరద్ |74,464 |- | |మెజారిటీ |20,450 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] fjko4nflk0t33sdm6cmh0xzteop3168 తలాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం 0 387296 4963389 4308278 2026-09-21T04:01:43Z Muralikrishna m 106628 4963389 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''తలాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[గుజరాత్]] రాష్ట్ర [[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|శాసనసభ]] నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[గిర్ సోమనాథ్ జిల్లా]], [[జునాగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఏడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం పరిధిలో మండోరనా, తలాల, సూత్రపద మండలాలు, మెందార్డ మండలంలోని లకద్వేరి నేస్ గ్రామం ఉన్నాయి.<ref name="gjceo">{{cite web|title=Parliament / Assembly constituency wise PS & Electors Detail - Draft Roll - 2014|url=http://ceo.gujarat.gov.in/download/PCAC.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125011107/http://ceo.gujarat.gov.in/download/PCAC.pdf|archive-date=25 January 2014|access-date=1 June 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 December 2006|title=Gujarat: Order No. 33: Table-A: Assembly Constituency and Their Extent|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015941/http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Gujarat/gujarat.pdf|archive-date=5 March 2016|access-date=12 February 2017|website=Election Commission of India|publisher=Delimitation Commission of India|pages=2–31|format=PDF}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == * 1990 - జేతాభాయ్ రాణాభాయ్ జోరా, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]]<ref name=":0">{{Cite web|title=Talala assembly election results in Gujarat|url=https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Talala-in-Gujarat|access-date=2023-01-26|website=elections.traceall.in|archive-date=2023-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126030435/https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Talala-in-Gujarat|url-status=dead}}</ref> * 2007 - భగవాన్‌భాయ్ బరాద్, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] * 2012 - జసుభాయ్ బరాద్, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]<ref name="sl">{{cite news|url=http://english.samaylive.com/nation-news/politics-news/676520483/gujarat-assembly-elections-2012-results-winners-list.html|title=Gujarat Assembly elections 2012 results: Winners list|last=Samay|first=Live|date=20 December 2012|newspaper=samaylive.com|access-date=22 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101030417/http://english.samaylive.com/nation-news/politics-news/676520483/gujarat-assembly-elections-2012-results-winners-list.html|archive-date=1 January 2013}}</ref> * 2016 - గోవింద్‌భాయ్ పర్మార్, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (ఉప ఎన్నిక) * 2017 - మాన్ సింగ్  దోడియా, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]<ref name="Gujarat Election 2017: Full list of winners">{{cite news|url=https://indianexpress.com/elections/gujarat-assembly-elections-2017/gujarat-assembly-election-2017-results-full-list-of-winners-4987977/|title=Gujarat Election 2017: Full list of winners|last1=The Indian Express|date=18 December 2017|accessdate=18 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918064620/https://indianexpress.com/elections/gujarat-assembly-elections-2017/gujarat-assembly-election-2017-results-full-list-of-winners-4987977/|archivedate=18 September 2023|language=en}}</ref><ref name="Gujarat Election Results: Full list of winners in 2017 and how it changed in 2022">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/gujarat-election-results-2017-full-list-of-winners-constituency-wise-in-assembly-polls-of-gujarat-and-how-it-can-change-in-2022/2904712/|title=Gujarat Election Results: Full list of winners in 2017 and how it changed in 2022|last1=Financialexpress|date=8 December 2022|accessdate=18 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918064844/https://www.financialexpress.com/india-news/gujarat-election-results-2017-full-list-of-winners-constituency-wise-in-assembly-polls-of-gujarat-and-how-it-can-change-in-2022/2904712/|archivedate=18 September 2023|language=en}}</ref> * 2022 - [[జషుభాయ్ ధనాభాయ్ బరాద్]], [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]<ref name="Gujarat election result 2022: Full list of winners constituency-wise">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/elections/gujarat-assembly-election/gujarat-assembly-election-results-2022-winners-list-live-bjp-congress-aap-leading-trailing-candidate-ghatlodia-morbi-rajkot-west-gandhinagar-north-porbandar-kutiyana-mehsana-anand-chhota-udaipur-st-bharuch-bhavnagar-rural-vadgam-sc-unjha-101670465659710.html|title=Gujarat election result 2022: Full list of winners constituency-wise|last1=Hindustan Times|date=8 December 2022|accessdate=18 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918064121/https://www.hindustantimes.com/elections/gujarat-assembly-election/gujarat-assembly-election-results-2022-winners-list-live-bjp-congress-aap-leading-trailing-candidate-ghatlodia-morbi-rajkot-west-gandhinagar-north-porbandar-kutiyana-mehsana-anand-chhota-udaipur-st-bharuch-bhavnagar-rural-vadgam-sc-unjha-101670465659710.html|archivedate=18 September 2023|language=en}}</ref><ref name="Gujarat Election Results 2022: Full list of winners & constituencies">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-election-results-2022-full-list-of-winners-constituencies/articleshow/96105904.cms|title=Gujarat Election Results 2022: Full list of winners & constituencies|last1=The Times of India|date=9 December 2022|accessdate=18 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918064055/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/gujarat-election-results-2022-full-list-of-winners-constituencies/articleshow/96105904.cms|archivedate=18 September 2023}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] e0eaai4sponcsplymp01ez6tc7yxa78 బిలాల్ ఆసిఫ్ 0 388232 4963637 4794529 2026-09-21T11:22:46Z స్వరలాసిక 13980 4963637 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=బిలాల్ ఆసిఫ్|image=|country=పాకిస్తాన్|full_name=మహ్మద్ బిలాల్ ఆసిఫ్|birth_date={{Birth date and age|1985|9|24|df=yes}}|birth_place=[[సియాల్‌కోట్]], [[పంజాబ్, పాకిస్తాన్|పంజాబ్]], పాకిస్తాన్|height=6 ft 3 in<ref>{{Cite web|title=Cricketer Bilal Asif gets serious about singing, to release debut track|url=https://www.geosuper.tv/latest/3404-offspinner-bilal-asif-to-release-debut-song|date=19 January 2020|website=[[Geo Super]]|quote=The 6'3 cricketer [...]}}</ref>|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి [[ఆఫ్ బ్రేక్]]|role=[[ఆల్ రౌండర్]]|family=[[జాహిద్ సయీద్]] (మామ)|international=true|internationalspan=2015-2018|testdebutdate=అక్టోబరు 7|testdebutyear=2018|testdebutagainst=ఆస్ట్రేలియా|testcap=233|lasttestdate=డిసెంబరు 3|lasttestyear=2018|lasttestagainst=న్యూజీలాండ్|odidebutdate=అక్టోబరు 3|odidebutyear=2015|odidebutagainst=జింబాబ్వే|odicap=206|lastodidate=నవంబరు 11|lastodiyear=2015|lastodiagainst=ఇంగ్లాండ్|odishirt=|club1=[[Sialkot క్రికెట్ జట్టు|Sialkot]]|year1=2011–present|clubnumber1=|club2=[[Sialkot Stallions]]|year2=2015|clubnumber2=|club3=[[క్వెట్టా గ్లాడియేటర్స్|క్వెట్టా గ్లేడియేటర్స్]]|year3=2016|clubnumber3=|club4=[[లాహోర్ ఖలందర్స్|లాహోర్ కలందర్స్]]|year4=2018–|clubnumber4=|club5=[[సెంట్రల్ పంజాబ్ క్రికెట్ జట్టు (పాకిస్థాన్)|సెంట్రల్ పంజాబ్]]|year5=2019/20–present|columns=2|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=5|runs1=73|bat avg1=9.12|100s/50s1=0/0|top score1=15|deliveries1=1174|wickets1=16|bowl avg1=26.50|fivefor1=2|tenfor1=0|best bowling1=6/36|catches/stumpings1=0/–|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|matches2=3|runs2=40|bat avg2=13.33|100s/50s2=0/0|top score2=38|deliveries2=132|wickets2=5|bowl avg2=19.20|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=5/25|catches/stumpings2=2/–|date=22 January 2021|source=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/player/498875.html Cricinfo}} '''మహ్మద్ బిలాల్ ఆసిఫ్''' (జననం 1985, సెప్టెంబరు 24) పాకిస్తానీ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]], [[గాయకుడు-గేయరచయిత]].<ref name="Bio">{{Cite web|title=Bilal Asif|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/player/498875.html|access-date=3 July 2015|website=ESPN Cricinfo}}</ref> [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్ జాతీయ జట్టుకు]] ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు. 2018 ఆగస్టులో, [[పాకిస్థాన్ క్రికెట్ బోర్డు]] ద్వారా 2018–19 సీజన్‌కు సెంట్రల్ కాంట్రాక్ట్ పొందిన ముప్పై-మూడు మంది ఆటగాళ్ళలో ఇతను ఒకడు.<ref>{{Cite web|title=PCB Central Contracts 2018–19|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pcb-central-contracts-2018-19.html|access-date=6 August 2018|website=Pakistan Cricket Board}}</ref><ref>{{Cite web|title=New central contracts guarantee earnings boost for Pakistan players|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24301169/new-central-contracts-guarantee-earnings-boost-pakistan-players|access-date=6 August 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == మహ్మద్ బిలాల్ ఆసిఫ్ [[కువైట్|కువైట్‌లో]] ఉన్న ఎలక్ట్రీషియన్ తండ్రి కుమారుడు, దేశీయ లెఫ్ట్ ఆర్మ్ సీమర్ జాహిద్ సయీద్ మేనల్లుడు బిలాల్ ఆసిఫ్ మూలాలు దస్కా శివార్లలో, సియాల్‌కోట్‌కు సమీపంలో ఉన్న అల్లో మహర్ షరీఫ్ గ్రామానికి చెందినవి. మహ్మద్ బిలాల్ ఆసిఫ్ ఆర్ట్స్‌లో పట్టా పొందాడు. పాటలు పాడేవాడు.<ref>Umar Farooq (5 October 2018), [http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24916154/who-bilal-asif "Who is Bilal Asif?"], ''[[ESPNCricinfo]]''. </ref> == క్రికెట్ రంగం == === దేశీయ క్రికెట్ === ట్వంటీ20 మ్యాచ్‌లో 114తో అరంగేట్రంలోనే అత్యధిక పరుగులు చేసిన ఆటగాడిగా ఆసిఫ్ రికార్డు సృష్టించాడు.<ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283769.html|title=Records {{!}} Twenty20 matches {{!}} Batting records {{!}} Most runs in debut match {{!}} ESPN Cricinfo|work=Cricinfo|access-date=28 March 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/872579.html|title=Group A: Abbottabad Falcons v Sialkot Stallions at Faisalabad, May 15, 2015 {{!}} Cricket Scorecard {{!}} ESPN Cricinfo|work=Cricinfo|access-date=28 March 2017}}</ref> 2018 ఏప్రిల్ లో, 2018 పాకిస్తాన్ కప్ కోసం సింధు జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.<ref name="squads1">{{Cite web|title=Pakistan Cup one-day tournament to begin in Faisalabad next week|url=https://www.geo.tv/latest/191967-pakistan-cup-one-day-tournament-to-begin-in-faisalabad|access-date=21 April 2018|website=Geo TV}}</ref><ref name="squads2">{{Cite web|title=Pakistan Cup Cricket from 25th|url=https://www.thenews.com.pk/print/306831-pakistan-cup-cricket-from-25th|access-date=21 April 2018|website=The News International}}</ref> టోర్నమెంట్ సమయంలో సింధుకు జాయింట్ లీడింగ్ వికెట్ టేకర్, నాలుగు మ్యాచ్‌లలో ఆరు అవుట్‌లు చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Pakistan Cup 2018, Sindh: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12333;team=3152;type=tournament|access-date=4 May 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2019 మార్చిలో, 2019 పాకిస్తాన్ కప్ కోసం ఫెడరల్ ఏరియాస్ జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Federal Areas aim to complete hat-trick of Pakistan Cup titles|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/federal-areas-aim-to-complete-hat-trick-of-pakistan-cup-titles.html|access-date=25 March 2019|website=Pakistan Cricket Board}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pakistan Cup one-day cricket from April 2|url=https://www.thenews.com.pk/print/447913-pakistan-cup-one-day-cricket-from-april-2|access-date=25 March 2019|website=The International News}}</ref> 2019 సెప్టెంబరులో, 2019–20 క్వాయిడ్-ఇ-అజం ట్రోఫీ టోర్నమెంట్ కోసం సెంట్రల్ పంజాబ్ జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=PCB announces squads for 2019–20 domestic season|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pcb-announces-squads-for-2019-20-domestic-season.html|access-date=4 September 2019|website=Pakistan Cricket Board|archive-date=3 సెప్టెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903183721/https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pcb-announces-squads-for-2019-20-domestic-season.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sarfaraz Ahmed and Babar Azam to take charge of Pakistan domestic sides|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27527401/sarfaraz-ahmed-babar-azam-take-charge-pakistan-domestic-sides|access-date=4 September 2019|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2021 జనవరిలో, 2020–21 పాకిస్తాన్ కప్ కోసం సెంట్రల్ పంజాబ్ జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Pakistan Cup One-Day Tournament promises action-packed cricket|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-cup-one-day-tournament-promises-action-packed-cricket.html|access-date=7 January 2021|website=Pakistan Cricket Board}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pakistan Cup One-Day Tournament: Fixtures Schedule, Teams, Player Squads – All you need to Know|url=https://www.cricketworld.com/pakistan-cup-one-day-tournament-fixtures-schedule-teams-player-squads-all-you-need-to-know/68040.htm|access-date=7 January 2021|website=Cricket World}}</ref> === అంతర్జాతీయ క్రికెట్ === 2015 జూలైలో శ్రీలంక పర్యటన కోసం పాకిస్తాన్ [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]] జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|date=3 July 2015|title=Mohammad Irfan returns to ODI squad|url=http://www.espncricinfo.com/sri-lanka-v-pakistan-2015/content/story/893715.html|access-date=3 July 2015|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Sports Media}}</ref> 2015, అక్టోబరు 3న జింబాబ్వేపై పాకిస్తాన్ తరపున తన వన్డే అరంగేట్రం చేసాడు.<ref name="ODI">{{Cite web|title=Pakistan tour of Zimbabwe, 2nd ODI: Zimbabwe v Pakistan at Harare, Oct 3, 2015|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919609.html|access-date=3 October 2015|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2015 అక్టోబరు 5న జింబాబ్వేతో జరిగిన తన రెండవ వన్డేలో బిలాల్ తన మొదటి అంతర్జాతీయ ఐదు వికెట్ల పంటను సాధించాడు. బ్యాటింగ్ లో 39 బంతుల్లో 38 పరుగులు చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=5 October 2015|title=Pakistan vs Zimbabwe third ODI|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919611.html|access-date=5 October 2015|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 October 2015|title=Bilal Asif five-for rolls Zimbabwe for 161|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-pakistan-2015-16/content/story/926131.html|access-date=5 October 2015|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> అయితే, మ్యాచ్ తర్వాత అనుమానాస్పద బౌలింగ్ చర్యగా నివేదించబడ్డాడు.<ref name="action">{{Cite web|title=Bilal Asif reported for suspect action|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/story/926465.html|access-date=6 October 2015|website=ESPN Cricinfo}}</ref> ఇతని బౌలింగ్ యాక్షన్‌పై మూల్యాంకనం చేసిన తర్వాత, ఇంగ్లాండ్‌తో పర్యటన కోసం అక్టోబరు 19న పాకిస్తాన్ టెస్ట్ జట్టుకు తిరిగి పిలిపించబడ్డాడు.<ref name="Recall">{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-v-england-2015-16/content/story/930439.html|title=Bilal to join Pakistan squad, Azhar to return home|date=19 October 2015|work=ESPNcricinfo|access-date=19 October 2015|publisher=ESPN Sports Media}}</ref> [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్|ఐసీసీ]] 30 అక్టోబరు 2015న క్లియర్ చేసింది.<ref name="clear">{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-v-england-2015-16/content/story/935093.html|title=Bilal Asif cleared by ICC after testing|date=30 October 2015|work=ESPNcricinfo|access-date=30 October 2015|publisher=ESPN Sports Media}}</ref> 2017 సెప్టెంబరులో, శ్రీలంకతో సిరీస్ కోసం పాకిస్తాన్ [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టు]] జట్టులో ఎంపికయ్యాడు, కానీ అతను ఆడలేదు.<ref name="PakSL">{{Cite web|title=Uncapped Hamza, Sohail picked for SL Tests|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/story/1121602.html|access-date=23 September 2017|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2018 సెప్టెంబరులో, ఆస్ట్రేలియాతో సిరీస్ కోసం పాకిస్తాన్ టెస్ట్ జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.<ref name="PakTest">{{Cite web|title=Mohammad Amir dropped for two-Test series against Australia|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1160990.html|access-date=27 September 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> 2018, అక్టోబరు 7న [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియాతో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో పాకిస్థాన్ తరపున తన అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=1st Test, Australia tour of United Arab Emirates at Dubai, Oct 7–11 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157370.html|access-date=7 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}</ref> టెస్టుల్లో అరంగేట్రంలోనే ఐదు వికెట్లు తీసిన పాకిస్థాన్ తరఫున 11వ బౌలర్ అయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Pakistan vs Australia, 1st Test: Bilal Asif's Six-Wicket Haul Puts Pakistan In Command On Day Three|url=https://sports.ndtv.com/cricket/pakistan-vs-australia-1st-test-bilal-asifs-six-wicket-haul-puts-pakistan-in-command-on-day-three-1929442|access-date=9 October 2018|website=NDTV|archive-date=9 అక్టోబర్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009211359/https://sports.ndtv.com/cricket/pakistan-vs-australia-1st-test-bilal-asifs-six-wicket-haul-puts-pakistan-in-command-on-day-three-1929442|url-status=dead}}</ref> 2020 జూన్ లో, [[2019–21 కరోనావైరస్ మహమ్మారి|కరోనా-19 మహమ్మారి]] సమయంలో ఇంగ్లండ్‌కు పాకిస్తాన్ పర్యటన కోసం నలుగురు రిజర్వ్ ఆటగాళ్ళలో ఒకరిగా ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Haider Ali the new face as Pakistan name 29-man squad for England Tests and T20Is|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29300707/haider-ali-new-face-pakistan-name-29-man-touring-party-england|access-date=12 June 2020|website=ESPN Cricinfo}}</ref> == సంగీత రంగం == 2020లో [[పంజాబీ భాష|పంజాబీ]] ట్రాక్ ''అఖియాన్'' విడుదలతో గాయకుడు-గేయరచయితగా తన వృత్తిని ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite web|last=Fatima|first=Komal|date=21 January 2020|title=Presenting Bilal Asif, a cricketer, songwriter and a singer|url=https://www.bolnews.com/sports/2020/01/presenting-bilal-asif-a-cricketer-songwriter-and-a-singer/|access-date=26 December 2022|website=[[Bol News]]}}</ref> 2021లో పాకిస్తాన్ సూపర్ లీగ్ కోసం అనధికారిక గీతమైన ''యే హై పిఎస్ఎల్ ను'' వ్రాసి పాడాడు.<ref>{{Cite web|last=Khan|first=Aizbah|date=15 February 2021|title=Cricketer Bilal Asif Releases New Anthem For PSL Fans|url=https://www.bolnews.com/latest/2021/02/cricketer-bilal-asif-releases-new-anthem-for-psl-fans/|access-date=17 January 2023|website=[[Bol News]]}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=498875}} [[వర్గం:పాకిస్తాన్ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:పాకిస్తాన్ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1985 జననాలు]] abgm0fthsw1q4olg58m91p43k435v08 ససెక్స్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్ 0 395604 4963321 4803317 2026-09-20T14:51:32Z స్వరలాసిక 13980 /* క్రికెటర్లు */ 4963321 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''సస్సెక్స్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్''' అనేది [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్]] - వేల్స్ దేశీయ [[క్రికెట్]] నిర్మాణంలో ఉన్న పద్దెనిమిది [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] కౌంటీ క్లబ్‌లలో పురాతనమైనది. ఇది ససెక్స్ చారిత్రాత్మక కౌంటీని సూచిస్తుంది. దాని పరిమిత ఓవర్ల జట్టును '''ససెక్స్ షార్క్స్''' అని పిలుస్తారు. 1720ల నుండి మొత్తం సస్సెక్స్ కౌంటీకి ప్రతినిధిగా ఉన్న పాత బ్రైటన్ క్రికెట్ క్లబ్‌తో సహా వివిధ సస్సెక్స్ కౌంటీ క్రికెట్ జట్లకు వారసుడిగా క్లబ్ 1839లో స్థాపించబడింది. క్లబ్ ఎల్లప్పుడూ ఫస్ట్-క్లాస్ హోదాను కలిగి ఉంది. 1890లో అధికారికంగా పోటీ ప్రారంభమైనప్పటి నుండి సస్సెక్స్ కౌంటీ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో పోటీపడింది. ఇంగ్లాండ్‌లోని ప్రతి అత్యున్నత స్థాయి దేశీయ క్రికెట్ పోటీలలో ఆడింది.<ref>{{Cite book|title=A Guide to First-Class Cricket Matches Played in the British Isles|last=ACS|publisher=ACS|year=1982|location=Nottingham|author-link=Association of Cricket Statisticians and Historians}}</ref> క్లబ్ రంగులు సాంప్రదాయకంగా నీలం, తెలుపు, చొక్కా స్పాన్సర్‌లు LV కౌంటీ ఛాంపియన్‌షిప్ - రాయల్ లండన్ వన్-డే కప్ మ్యాచ్‌లు, వైటాలిటీ బ్లాస్ట్ [[ట్వంటీ20|టీ20]] మ్యాచ్‌లకు డఫాబెట్. కౌంటీ క్రికెట్ గ్రౌండ్, హోవ్ అనేది దీని హోమ్ గ్రౌండ్. ససెక్స్ కూడా కౌంటీ చుట్టూ అరండేల్, ఈస్ట్‌బోర్న్, హోర్షామ్‌లలో మ్యాచ్‌లు ఆడుతుంది. 2015, నవంబరు 1న సస్సెక్స్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్ ససెక్స్ క్రికెట్ బోర్డుతో కలిసి ససెక్స్‌లో క్రికెట్‌కు ససెక్స్ క్రికెట్ లిమిటెడ్ అని పిలువబడే ఒకే గవర్నింగ్ బాడీని ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{Cite web|date=30 October 2015|title=New integrated body to run Sussex Cricket|url=http://www.eastbourneherald.co.uk/sport/cricket/new-integrated-body-to-run-sussex-cricket-1-7039644|access-date=16 February 2016|publisher=Eastbourne Herald}}</ref> == గౌరవాలు == === మొదటి XI గౌరవాలు === * '''కౌంటీ ఛాంపియన్‌షిప్ (3) –''' 2003, 2006, 2007<ref name="CC">{{Cite web|title=County Champions 1890-2013 / County Championship|url=http://www.espncricinfo.com/england/content/page/477366.html|access-date=24 February 2015|publisher=ESPN Cricinfo}}</ref><ref name="History">{{Cite web|title=CLUB HISTORY: THE OLDEST CLUB IN THE UK|url=http://www.sussexcricket.co.uk/club-history|access-date=24 February 2015|publisher=Sussex CCC}}</ref> : ''డివిజన్ రెండు'' (2) – 2001, 2010<ref name="CC" /> * '''ఫ్రెండ్స్ ప్రావిడెంట్ ట్రోఫీ''' ''' (5) –''' 1963, 1964, 1978, 1986, 2006<ref name="History"/><ref>{{Cite web|title=Knockout cups Winners|url=http://static.espncricinfo.com/db/NATIONAL/ENG/TROPHY/GLTE_NWT_WINNERS.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cheltenham & Gloucester Trophy, Final: Sussex v Lancashire at Lord's, Aug 26, 2006|url=http://www.espncricinfo.com/countycricket/engine/match/224999.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricinfo}}</ref> * '''Pro40 నేషనల్ లీగ్''' ''' (3) –''' 1982, 2008, 2009<ref name="History" /> : ''డివిజన్ రెండు'' (2) – 1999, 2005 * '''ట్వంటీ20 కప్ (1) –''' 2009<ref name="History"/><ref>{{Cite web|title=Six appeal / Twenty20 Cup|url=http://www.espncricinfo.com/england/content/page/312342.html#winners|access-date=24 February 2015|publisher=Cricinfo}}</ref> === రెండవ XI గౌరవాలు === * '''రెండవ XI ఛాంపియన్‌షిప్ (3) –''' 1978, 1990, 2007 * '''రెండవ XI ట్రోఫీ (1) -''' 2005 == రికార్డులు == {{Col-start}} {{Col-break}} '''ససెక్స్ కోసం అత్యధిక ఫస్ట్-క్లాస్ పరుగులు''' <br /> అర్హత – 20,000 పరుగులు {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! ఆటగాడు !!పరుగులు |- |జాన్ లాంగ్రిడ్జ్|| 34,150 |- |కెన్ సటిల్|| 29,375 |- |జిమ్ పార్క్స్ జూనియర్ || 29,138 |- |జేమ్స్ లాంగ్రిడ్జ్ || 28,894 |- |టెడ్ బౌలీ || 25,439 |- |జోసెఫ్ వైన్|| 24,120 |- |జార్జ్ కాక్స్ జూనియర్|| 22,687 |- |హ్యారీ పార్క్స్ || 21,692 |- |సి. బి. ఫ్రై|| 20,626 |- |థామస్ కుక్ || 20,176 |- |అలన్ ఓక్మాన్ || 20,117 |- !colspan=2 | Source:<ref name="RunsCareer">{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Batting_Records/Most_Career_Runs.html| title= Most Runs for Sussex|publisher= Cricket Archive|access-date=24 February 2015}}</ref> |} {{Col-break}} '''ససెక్స్ తరఫున అత్యధిక ఫస్ట్ క్లాస్ వికెట్లు''' <br /> అర్హత – 1,000 వికెట్లు {| class="wikitable" |- bgcolor=#bdb76b ! ఆటగాడు!!వికెట్లు |- |మారిస్ టేట్ || 2,211 |- |జార్జ్ కాక్స్ సీనియర్ || 1,810 |- |ఆల్బర్ట్ రెల్ఫ్ || 1,594 |- |ఇయాన్ థామ్సన్ || 1,527 |- |జేమ్స్ లాంగ్రిడ్జ్ || 1,416 |- |ఫ్రెడ్ టేట్ || 1,306 |- |ఆల్బర్ట్ వెన్స్లీ || 1,067 |- |జిమ్ కార్న్‌ఫోర్డ్ || 1,019 |- !colspan=2 | Source:<ref name="WicketsCareer">{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Bowling_Records/Most_Career_Wickets.html| title= Most Wickets for Sussex|publisher= Cricket Archive|access-date=24 February 2015}}</ref> |} {{Col end}} === జట్టు === * అత్యధిక మొత్తం – 742/5d v. సోమర్‌సెట్, టౌంటన్, 2009<ref name="2009Records">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/counties/8212717.stm|title=Goodwin breaks records at Taunton|date=2 August 2009|work=BBC Sport|access-date=24 February 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=HIGHEST TEAM TOTALS FOR SUSSEX|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Team_Records/Highest_Team_Total_For.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Archive}}</ref> * వ్యతిరేకంగా అత్యధిక మొత్తం – గ్లామోర్గాన్ ద్వారా 737, హోవ్ 2023<ref>{{Cite web|title=HIGHEST TEAM TOTALS AGAINST SUSSEX|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Team_Records/Highest_Team_Total_Against.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Archive}}</ref> * అత్యల్ప మొత్తం – 19 v. సర్రే, గోడల్మింగ్, 1830, v. నాటింగ్‌హామ్‌షైర్, హోవ్, 1873<ref>{{Cite web|title=LOWEST TEAM TOTALS FOR SUSSEX|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Team_Records/Lowest_Team_Total_For.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Archive}}</ref> * కెంట్ ద్వారా 18, గ్రేవ్‌సెండ్, 1867<ref>{{Cite web|title=LOWEST TEAM TOTALS AGAINST SUSSEX|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Team_Records/Lowest_Team_Total_Against.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Archive}}</ref>కి వ్యతిరేకంగా అత్యల్ప మొత్తం === బ్యాటింగ్ === * అత్యధిక స్కోరు – 344* ముర్రే గుడ్విన్ v. సోమర్‌సెట్, టౌంటన్, 2009<ref name="2009Records" /><ref>{{Cite web|title=MOST RUNS IN AN INNINGS FOR SUSSEX|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Batting_Records/Highest_Innings_For.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Archive}}</ref> * సీజన్‌లో అత్యధిక పరుగులు – 2,850 JG లాంగ్రిడ్జ్, 1949<ref>{{Cite web|title=MOST RUNS IN A SEASON FOR SUSSEX|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Batting_Records/Most_Season_Runs.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Archive}}</ref> === ఒక్కో వికెట్‌కు అత్యధిక భాగస్వామ్యం === * 1వ – 490 టెడ్ బౌలీ, జాన్ లాంగ్రిడ్జ్ v. మిడిల్‌సెక్స్, హోవ్, 1933 * 2వ – 385 టెడ్ బౌలీ, మారిస్ టేట్ v. నార్తాంప్టన్‌షైర్, హోవ్, 1921 * 3వ – 385* మైఖేల్ యార్డి, ముర్రే గుడ్విన్ v. వార్విక్షైర్, హోవ్, 2006 * 4వ – 363 ముర్రే గుడ్విన్, కార్ల్ హాప్కిన్సన్ v. సోమర్సెట్, టౌంటన్, 2009<ref name="2009Records" /> * 5వ – 297 [[జిమ్ పార్క్స్ (క్రికెటర్, జననం 1903)|జిమ్ పార్క్స్]], హ్యారీ పార్క్స్ v. హాంప్‌షైర్, పోర్ట్స్‌మౌత్, 1937 * 6వ – 335 [[ల్యూక్ రైట్]], బెన్ బ్రౌన్ v. డర్హామ్, హోవ్, 2014 * 7వ – 344 రంజిత్‌సిన్హ్జీ, బిల్లీ న్యూహామ్ v. ఎసెక్స్, లేటన్, 1902 * 8వ – 291 రాబిన్ మార్టిన్-జెంకిన్స్, మార్క్ డేవిస్ v. సోమర్‌సెట్, టౌంటన్, 2002 * 9వ - 178 హ్యారీ పార్క్స్, ఆల్బర్ట్ వెన్స్లీ v. డెర్బీషైర్, హోర్షమ్, 1930 * 10వ – 164 [[ఓలీ రాబిన్సన్|ఒల్లీ రాబిన్సన్]], మాట్ హోబ్డెన్ v. డర్హామ్, చెస్టర్-లీ-స్ట్రీట్, 2015<ref>{{Cite web|title=Durham v Sussex at Chester-le-Street, Apr 26-29, 2015 - Cricket Scorecard - ESPN Cricinfo|url=http://www.espncricinfo.com/county-championship-div1-2015/engine/match/804173.html|website=Cricinfo}}</ref> === బౌలింగ్ === * ఉత్తమ బౌలింగ్ – 10–48 CH G బ్లాండ్ v. కెంట్, టోన్‌బ్రిడ్జ్, 1899<ref>{{Cite web|title=MOST WICKETS IN AN INNINGS FOR SUSSEX|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Bowling_Records/Best_Innings_Bowling_For.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Archive}}</ref> * ఉత్తమ మ్యాచ్ బౌలింగ్ – 17–106 GR కాక్స్ v. వార్విక్షైర్, హోర్షమ్, 1926<ref>{{Cite web|title=MOST WICKETS IN A MATCH FOR SUSSEX|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Bowling_Records/Best_Match_Bowling_For.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Archive}}</ref> * సీజన్‌లో వికెట్లు – 198 MW టేట్, 1925<ref>{{Cite web|title=MOST WICKETS IN A SEASON FOR SUSSEX|url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/England/Firstclass/Sussex/Bowling_Records/Most_Season_Wickets.html|access-date=24 February 2015|publisher=Cricket Archive}}</ref> == క్రికెటర్లు == * [[విలియం డడ్నీ]] * [[ఆస్టిన్ పార్సన్స్]] * [[ఆల్బర్ట్ వెన్స్లీ]] * [[మార్టిన్ స్పీట్]] * [[పాల్ కారీ]] * [[రాబిన్ వాటర్స్]] * [[ఉదయ్ జోషి]] * [[హెర్బర్ట్ ట్రెవర్]] * [[హ్యారీ సిమ్స్ (క్రికెట్)|హ్యారీ సిమ్స్]] * [[హెర్బర్ట్ చాప్లిన్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.sussexcricket.co.uk/ అధికారిక సైట్] [[వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ జట్లు]] ttmmerr4nhsy3k056owucwvkdiz3f2u 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు 0 398809 4963395 4942824 2026-09-21T04:45:09Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4963395 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose|ref=none|ref=none|ref=none}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] dpti9sdt4nuy73f3wajdq6hasjpth3y 4963396 4963395 2026-09-21T04:45:25Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4963396 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] 9ujq6eyy10lkyax6zmv5f7a5nz02kbk 4963397 4963396 2026-09-21T04:45:32Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4963397 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] paywe00rbwsazlpuuqhzczup9q1slsh 4963398 4963397 2026-09-21T04:45:38Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4963398 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] dsejf2esvuuhrsgtbjv6hzo2vbni3tb 4963399 4963398 2026-09-21T04:45:46Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4963399 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] lb2hn7q27hu80udf5h8ggdgmo1zg88i 4963400 4963399 2026-09-21T04:45:52Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4963400 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] rolgj6bqo0nzz6jmxv5nh625is0n5dy 4963401 4963400 2026-09-21T04:46:05Z యర్రా రామారావు 28161 సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js) 4963401 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none|ref=none}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:1957 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనసభ ఎన్నికలు]] 7enn4izp2zujo46qfd13zo2xy73fz4r 4963402 4963401 2026-09-21T04:47:11Z యర్రా రామారావు 28161 [[Special:Contributions/యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[User talk:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు. 4381806 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1957 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | country = ఇండియా | type = పార్లమెంటరీ | previous_election = 1951 జమ్మూ కాశ్మీర్ రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికలు | previous_year = 1951 | previous_mps = | election_date = 24 ఫిబ్రవరి – 25 మార్చి 1957 | next_election = 1962 జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1962 | seats_for_election = మొత్తం 75 స్థానాలు [[Jammu and Kashmir Legislative Assembly|శాసనసభ]] | majority_seats = 38 | opinion_polls = | turnout = 60-70%{{sfn|దాస్ గుప్తా, జమ్ముకశ్మీర్|2012|p=230}} <!-- Congress --> | image1 = Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg | image1_size = 100x90px | party1 = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | leader1 = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = 75 | seats1 = 68 | seat_change1 = {{decrease}} 7 <!-- JKNC --> | image2 = | party2 = [[Jammu Praja Parishad|ప్రజాపరిషత్]] | leader2 = | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 5 | seat_change2 = {{increase}} 5 <!-- BJS --> | image4 = | leader4 = | party4 = హరిజన మండల్ | leader_since4 = | leaders_seat4 = | last_election4 = 0 | seats4 = 1 | seat_change4 = {{increase}} 1 <!-- bottom --> | before_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | before_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ | title = ప్రధాన మంత్రి | after_election = [[బక్షి గులాం మహమ్మద్]] | after_party = జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ }} 1957 మార్చి-జూన్ లో భారత రాష్ట్రమైన జమ్ముకశ్మీర్ శాసనసభకు దాని స్వంత రాజ్యాంగం కింద మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి. జమ్ముకశ్మీర్ ప్రధానిగా బక్షి గులాం మహమ్మద్ నియమితులయ్యారు. {{Sfn|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012|p=229}} == నేపథ్యం == 1951 లో ఎన్నికైన [[జమ్మూ కాశ్మీర్]] రాజ్యాంగ సభ, దాని 6 సంవత్సరాల పదవీకాలంలో రాష్ట్ర శాసనసభగా కూడా పనిచేసింది, రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తరువాత 1957 జనవరిలో తనను తాను రద్దు చేసుకుంది. అంతకు ముందు, 1953 లో, మంత్రివర్గంలో మెజారిటీని కోల్పోయిన కారణంగా సదర్-ఇ-రియాసత్ [[కరణ్ సింగ్]] షేక్ అబ్దుల్లాను ప్రధానమంత్రి పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయన స్థానంలో మాజీ ఉపప్రధాని బక్షి గులాం మహమ్మద్ ను నియమించారు. షేక్ అబ్దుల్లాతో పాటు మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్, మరో ముప్పైమూడు మంది విధేయులను రాబోయే ప్రభుత్వం ఖైదు చేసింది. 1954 నవంబరులో మీర్జా అఫ్జల్ బేగ్ విడుదలయ్యాక, ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యవేక్షణలో నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా కశ్మీరీలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం కల్పించాలని డిమాండ్ చేస్తూ జి.ఎం.హమ్దానీతో కలిసి ఆల్ జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ ను ఏర్పాటు చేశారు. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్ తన సభ్యులలో ఏడుగురు సిట్టింగ్ శాసనసభ్యులను లెక్కించింది. కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్, కాశ్మీర్ డెమొక్రటిక్ యూనియన్, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వంటి ఇతర పార్టీలు వారికి మద్దతుగా నిలిచాయి. 1955లో జి.ఎం.సాదిక్ నాయకత్వంలోని అధికార జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ వామపక్ష వర్గం నాయకత్వంతో విభేదించి పార్టీ వర్కింగ్ కమిటీకి రాజీనామా చేసింది. పార్టీ ముఠాల దౌర్జన్యాలు, అవినీతి, నిరంకుశ, క్రమశిక్షణ లేని నాయకత్వం వరకు సాదిక్ పార్టీ నాయకత్వంపై అనేక ఫిర్యాదులు చేశారు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికల నామినేషన్ ప్రక్రియలపై కూడా ఆయన ఫిర్యాదు చేశారు. == ఎన్నిక == రాష్ట్ర ఓటుహక్కు కమిషన్ ఈ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. మార్చి 25న జమ్మూ డివిజన్లో, మార్చి 30న కశ్మీర్ లోయలో పోలింగ్ జరగాల్సి ఉంది. మంచు కారణంగా మే నెలలో మరో 7 స్థానాలకు పోలింగ్ జరిగింది. తుది ఫలితాలను జూన్ 3న ప్రకటించారు. మొత్తం 75 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గాను కశ్మీర్ లోయకు 43, జమ్మూకు 30, లద్దాఖ్కు 2 సీట్లు కేటాయించారు. 1951లో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్ ఎన్నికల్లో తొలిసారిగా జరిగిన ఎన్నికల అవకతవకలు కొనసాగాయి. నామినేషన్ పత్రాల చెల్లుబాటును నిర్ణయించే ఫ్రాంచైజీ అధికారి ప్రధానమంత్రి బక్షి గులాం మహమ్మద్ అనుచరుడు అని పండితుడు సుమంత్ర బోస్ పేర్కొన్నారు. లోయలో 30 స్థానాలు ఏకగ్రీవం కావడంతో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయం సాధించింది. ప్రత్యర్థి అభ్యర్థుల నామినేషన్ పత్రాలు తిరస్కరణకు గురికావడంతో మరో 10 స్థానాలు ఎన్నికైనట్లు ప్రకటించారు. వీరిలో ముగ్గురు అర్హత వయసు లోపు వారు, ఆరుగురు నామినేషన్ పత్రాలు సరిగా లేవనే కారణంతో, ఒకరిని ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టర్ అనే కారణంతో తిరస్కరించారు. మొత్తం మీద ఓటింగ్ ప్రారంభం కాకముందే నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీ సాధించింది. మార్చిలో పోలింగ్ జరిగిన మిగిలిన 28 స్థానాల్లో జమ్మూలో 20, కశ్మీర్ లోయలో 8 ఉన్నాయి. జమ్మూ ప్రజాపరిషత్ 17 మంది, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 8 మంది, హరిజన మండలి 6 మంది అభ్యర్థులను బరిలోకి దింపింది. ప్లెబిసైట్ ఫ్రంట్, కాశ్మీర్ పొలిటికల్ కాన్ఫరెన్స్ ఎన్నికలను బహిష్కరించాయి. == ఫలితాలు == జమ్మూ డివిజన్ లో 20 స్థానాలకు గాను నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 13, ప్రజాపరిషత్ 6, హరిజన మండలి 1 స్థానంలో విజయం సాధించాయి. 70 శాతానికి పైగా ఓటర్లు తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. ప్రజాపరిషత్ ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు తరువాత నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లో చేరడంతో అసెంబ్లీలో దాని బలం 5కు తగ్గింది. కాశ్మీర్ లోయలో పోటీ చేసిన 8 సీట్లలో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ 7 స్థానాలను గెలుచుకోగా, ఒక స్థానాన్ని ఇండిపెండెంట్ గా పోటీ చేసిన నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ అసమ్మతిదారు గెలుచుకున్నారు. జమ్ము డివిజన్ లో నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ విజయానికి బక్షి గులాం మహమ్మద్ రాజీ చర్యలే కారణమని పండితుడు జ్యోతి భూషణ్ దాస్ గుప్తా పేర్కొన్నారు. బక్షీ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ భారతదేశంలో రాష్ట్రం విలీనానికి గట్టిగా నిలబడిందని జేమ్స్ రోచ్ అభిప్రాయపడ్డారు. పార్టీ అమలు చేసిన ఆర్థిక, సామాజిక పురోగతిని కూడా ఇది పెట్టుబడిగా తీసుకుంది. == ప్రభుత్వ ఏర్పాటు == 1957 జూలైలో బక్షి గులాం మహమ్మద్ తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. షామ్లాల్ సరాఫ్తో పాటు ఐదుగురు కొత్త నియామకాలు జరిగాయి: దిన్ నాథ్ మహాజన్, మీర్ గులాం మొహమ్మద్ రాజ్పురి, కొత్వాల్ చునీ లాల్, ఖ్వాజా షంసుద్దీన్ కొత్తగా నియమితులయ్యారు. నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ లోని వామపక్ష వర్గం సభ్యులు జి.ఎం.సాదిక్, గిర్ధారి లాల్ డోగ్రా, మీర్ ఖాసిం, డి.పి.ధార్ లను మంత్రివర్గం నుంచి మినహాయించారు. అయితే సాదిక్, డోగ్రాలకు క్యాబినెట్ పదవులు ఆఫర్ చేసినప్పటికీ వారు నిరాకరించినట్లు సమాచారం. == మూలాలు == {{Reflist}} == గ్రంథ పట్టిక == * {{Citation|last=Bose|first=Sumantra|title=Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|url=https://books.google.com/books?id=3ACMe9WBdNAC|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-01173-2|ref={{sfnref|Bose, Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace|2003}}|author-link=Sumantra Bose}} * {{Citation|last=Das Gupta|first=Jyoti Bhusan|title=Jammu and Kashmir|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=dpTpCAAAQBAJ|publisher=Springer|isbn=978-94-011-9231-6|ref={{sfnref|Das Gupta, Jammu and Kashmir|2012}}}} {{జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎన్నికలు}} k9uun3e3j4r7p8quaqlrh4ljiv6yr5q గ్లెన్ తోమశెట్టి 0 405260 4963643 4651256 2026-09-21T11:28:51Z స్వరలాసిక 13980 /* సంగీత వృత్తి */ 4963643 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox person | name = గ్లెన్ తోమశెట్టి | image = | image_size = 180px | caption = | birth_date = 1929 | birth_place = మెల్బోర్న్ | death_date = 2003 | death_place = [[మెల్బోర్న్]], [[విక్టోరియా (ఆస్ట్రేలియా)|విక్టోరియా]], ఆస్ట్రేలియా | occupation = [[జానపద సంగీతకారుడు]] }} గ్లెన్ తోమసెట్టి అని పిలువబడే గ్లెనిస్ ఆన్ టోమాసెట్టి (1929-2003), ఒక ఆస్ట్రేలియన్ గాయకురాలు-గేయరచయిత్రి, రచయిత్రి, రాజకీయ కార్యకర్త. 1960వ దశకంలో, ఆమె వ్యంగ్య రాజకీయ పాటలను ప్రదర్శిస్తూ వాణిజ్య టెలివిజన్‌లో వారానికోసారి కనిపించింది. 1967లో వియత్నాంలో జరిగిన యుద్ధంలో ఆస్ట్రేలియా ప్రమేయాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ తన పన్నుల్లో కొంత భాగాన్ని చెల్లించడానికి నిరాకరించిన తర్వాత ఆమె ఇంటి పేరుగా మారింది. ఆమె జానపద సంగీతం, రాజకీయ క్రియాశీలతకు ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, ఆమె గౌరవనీయమైన నవలా రచయిత్రి, కవయిత్రి కూడా. ==జీవితం తొలి దశలో== గ్లెన్ తోమశెట్టి 1929 మే 21న మెల్‌బోర్న్‌లో జన్మించారు. ==సంగీత వృత్తి== తోమశెట్టి 1950ల చివరలో [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] గిటారిస్ట్‌గా ప్రదర్శన ఇవ్వడం ప్రారంభించింది. 1960ల ప్రారంభంలో, ఆమె సౌత్ మెల్‌బోర్న్‌లోని ఎమరాల్డ్ హిల్ థియేటర్‌లో జానపద సంగీత కచేరీలను నిర్వహించింది, ఇది 1960ల మెల్‌బోర్న్ జానపద దృశ్యాలకు కేంద్రంగా ఉంది. తర్వాత 1960లలో ఆమె ఛానల్ సెవెన్ టీవీలో వారానికోసారి కనిపించింది, సాధారణ వార్తల ప్రసారం తర్వాత సమయోచిత రాజకీయ పాటను ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|url=http://folkstream.com/reviews/glen/|title=Australian Folk Songs: Glen Tomassetti|website=folkstream.com|access-date=24 February 2018}}</ref> యుద్ధ వ్యతిరేక క్రియాశీలత, 1967 కోర్టు కేసు USAకి మద్దతుగా 1962లో ఆస్ట్రేలియా వియత్నాంలో యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది, 1965లో నిర్బంధ సైనికులను వియత్నాంకు పంపడం ప్రారంభించింది. తోమశెట్టి సేవ్ అవర్ సన్స్ ఆర్గనైజేషన్‌లో పాలుపంచుకున్నారు, సైనిక నిర్బంధాన్ని వ్యతిరేకించే మహిళల సమూహం, డిసెంబర్ 1965లో మెల్‌బోర్న్‌లోని సిడ్నీ మైయర్ మ్యూజిక్ బౌల్‌లో "సాంగ్స్ ఆఫ్ పీస్ అండ్ లవ్" నిరసన కచేరీని నిర్వహించడంలో సహాయం చేసింది, దీనిని "ది. వియత్నాంలో ఆస్ట్రేలియా సైనిక ప్రమేయానికి జానపద దృశ్యం మొదటి ప్రధాన ప్రతిస్పందన".<ref name="theage">{{Cite web|url=https://www.theage.com.au/articles/2003/06/30/1056825338016.html|title=Singer-writer Tomasetti dies, aged 74|website=The Age|access-date=24 February 2018}}</ref> 1967లో, ఫెడరల్ బడ్జెట్‌లో ఆరవ వంతు వియత్నాంలో ఆస్ట్రేలియా సైనిక ఉనికికి నిధులు సమకూరుస్తోందన్న కారణంతో ఆమె పన్నులలో ఆరవ వంతు చెల్లించడానికి నిరాకరించిన తర్వాత తోమశెట్టిపై విచారణ జరిగింది. వియత్నాం యుద్ధంలో ఆస్ట్రేలియా పాల్గొనడం ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యునిగా దాని అంతర్జాతీయ చట్టపరమైన బాధ్యతలను ఉల్లంఘించిందని కోర్టులో ఆమె వాదించింది. జోన్ బేజ్ వంటి ప్రజాప్రతినిధులు USAలో ఇలాంటి నిరసనలు చేశారు, అయితే తోమశెట్టి ప్రాసిక్యూషన్ "ఆస్ట్రేలియాలో ఇటువంటి మొదటి కేసుగా విశ్వసించబడింది" అని సమకాలీన వార్తా నివేదిక పేర్కొంది. చివరికి చెల్లించని పన్నులను చెల్లించవలసిందిగా తోమశెట్టిని ఆదేశించాడు. ==స్త్రీవాద క్రియాశీలత== తోమశెట్టి అనేక పాటలు స్త్రీవాదం, ఆస్ట్రేలియన్ స్త్రీల పరిస్థితికి సంబంధించినవి. బహుశా బాగా తెలిసినది "అమ్మాయిలు మరీ మర్యాదగా ఉండకండి", సమాన వేతనం కోసం పిలుపు, ఆయుధాలకు స్త్రీవాద పిలుపు. క్లాసిక్ 19వ శతాబ్దపు ఆస్ట్రేలియన్ షియరింగ్ బల్లాడ్ ("ఆల్ అమాంగ్ ది వూల్, బాయ్స్") ట్యూన్‌లో పాడారు, ఇది ఆస్ట్రేలియాలో సమాన వేతనంపై మొదటి తీర్పు నుండి ప్రేరణ పొందింది, 1969 కామన్వెల్త్ కన్సిలియేషన్ అండ్ ఆర్బిట్రేషన్ రూలింగ్ 18 మందికి మాత్రమే సమాన వేతనం మంజూరు చేసింది. ఆస్ట్రేలియన్ స్త్రీలలో. 2003లో తోమశెట్టి మరణించిన సమయంలో ఈ పాటను మెల్‌బోర్న్ ట్రేడ్ యూనియన్ కోయిర్ ఆలపిస్తూనే ఉంది.<ref>{{Cite book|title=Making women count : a history of the Women's Electoral Lobby|url=https://archive.org/details/makingwomencount0000sawe|first=Marian|last=Sawer|date=2008|publisher=UNSW Press|others=Radford, Gail.|isbn=9780868409436|location=Sydney|pages=[https://archive.org/details/makingwomencount0000sawe/page/195 195]|oclc=647833031}}</ref> ==రాయడం== 1967లో, మెల్‌బోర్న్‌లోని కార్ల్‌టన్‌లోని లా మామా థియేటర్‌లో టోమాస్ట్టి మొదటి కవితా పఠనాలను నిర్వహించింది, ఈ కార్యక్రమం నేటికీ కొనసాగుతుంది.<ref>{{Cite web|url=http://lamama.com.au/2017-autumn-program/la-mama-poetica|title=LA MAMA POETICA Autumn 2017 {{!}} La Mama Theatre|website=lamama.com.au|access-date=24 February 2018|archive-date=24 ఫిబ్రవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224174957/http://lamama.com.au/2017-autumn-program/la-mama-poetica|url-status=dead}}</ref> ఆమె తన మొదటి నవల, పూర్తిగా డీసెంట్ పీపుల్, 1976లో ప్రచురించింది. ఇది ప్రముఖ స్వతంత్ర ఆస్ట్రేలియన్ ప్రచురణ సంస్థ మెక్‌ఫీ గ్రిబుల్ ప్రచురించిన మొదటి పుస్తకం. కవి, సాహిత్య పండితుడు క్రిస్ వాలెస్-క్రాబ్బే దీనిని "సాధారణ సబర్బన్ జీవితాన్ని అతీతమైన అవహేళన లేకుండా చిత్రీకరించడంలో బ్రేక్-త్రూ నవలలలో ఒకటి" అని వర్ణించారు. ఆమె తర్వాత పద్యాలు, మ్యాన్ ఆఫ్ లెటర్స్ అనే మరో నవల ప్రచురించింది. ==వ్యక్తిగత జీవితం== గ్లెన్ తోమశెట్టికి ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు. ===ప్రచురించిన రచనలు== * పూర్తిగా డీసెంట్ పీపుల్: యాన్ ఆస్ట్రేలియన్ ఫోక్ టేల్ (1976) ISBN 9780869140017 * మ్యాన్ ఆఫ్ లెటర్స్: ఎ రొమాన్స్ (1981) ISBN 0869140167 ===డిస్కోగ్రఫీ=== * గ్లెన్ తోమసెట్టి సింగ్స్ (1961) - తూర్పు - LP * గిటార్‌తో జానపద పాటలు (1963) - W & G - LP * క్రిస్మస్ కోసం పాటలు (1964) - W & G - EP * యే గో లస్సీ గో? (1965) - W & G - LP - (బ్రియాన్ మూనీ, మార్టిన్ విండ్‌హామ్‌తో) * గోల్డ్ రష్ సాంగ్స్ (1975) - సైన్స్ మ్యూజియం ఆఫ్ విక్టోరియా - LP * లేడీస్ కోసం లేబుల్‌లు (తేదీ తెలియదు) - WEL - LP ==మూలాలు== iac6ile1qi027jbr3jxqqnoodd01z79 వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11 4 410376 4963541 4935200 2026-09-21T09:10:15Z Pranayraj1985 29393 4963541 wikitext text/x-wiki తొలగింపు చర్చ ముగిసిపోయి, ఒక నిర్ణయం తీసుకున్న వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఇక ఈ చర్చలకు కొనసాగింపు లేదు. ఈ చర్చల్లో ఇక ఏమీ రాయకండి. కొత్తగా ముగిసిన తొలగింపు చర్చల పేజీలను ఇక్కడ ట్రాన్‌క్లూడు చెయ్యండి. దీనికంటే ముందు చేసిన తొలగింపు ప్రతిపాదనలపై ముగిసిన చర్చలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]] [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]] [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] పేజీల్లో చూడవచ్చు. __TOC__ {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మొక్కల నుండి లభించు ఆల్కలాయిడ్స్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/2006 జనవరి 2వ వారం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/2006 జనవరి 3వ వారం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆన్ హిందూయిజం డోని వెండిగర్ పుస్తకం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/హిందూమత పదకోశం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డాక్టర్ జెట్టి కమలమ్మ}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కొత్త పెళ్ళికూతురా రారా}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆత్కూరు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ప్రేమలతా అగర్వాల్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/దొంగను వదిలితే దొరకడు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కొండచరియలు ప్రకృతి విపత్తు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వంశిక పర్మార్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధులు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఇర్విన్ మండలం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/లిపి సంస్కరణ}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సున్నంలో సూక్ష్మం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బెంగుళూరు తెలుగు తేజం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సెక్యూర్ డిజిటల్ కార్డ్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కర్ర శశికళ}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వేలూరి వేంకటేశ్వరరావు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శిఖండి మరియు ..ఎవరూ మీకు చెప్పని మరికొన్ని క్వీర్ కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్, 2023}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శర్మణ్య సామ్రాజ్యం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మాయిశ్చరెక్స్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఎడ్గార్. థర్స్టన్ (Edgar Thrustan)}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆచ్ఛిక పరిచ్ఛేదము}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అల్‌ఖైద}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శ్రీ మహిళా పతయే -1}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మహిళా పతయే-2}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శ్రీ మహిళా పతయే-3}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మహిళపతయే-4}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/గోచారము}} {{కీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/గ్రహస్థితి}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/జన్మ సిద్దాంతం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ ఉపాధ్యాయ కథలు}} {{కీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ కరువు కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ వ్యంగ్య కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ హాస్య కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా}} {{కీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కార్తీక రాజు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శంఖు రోగం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కర్మంది వివరణం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బర్డ్ ఫౌండేషన్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఐబిసిఎఫ్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యూకలిప్టస్ గ్లోబ్యులస్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాశులు-అధిపతులు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తెలంగాణ భాష}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తెలుగు సాంకేతిక నిపుణుల విభాగం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సామ్ (సంగీతకారుడు)}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తరంగ దైర్ఘ్యం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/భారతదేశం లో మొబైల్ - పరిపాలన}} lp05oz5j7cqeub7grpnzf9hky7yephg 4963548 4963541 2026-09-21T09:17:24Z Pranayraj1985 29393 4963548 wikitext text/x-wiki తొలగింపు చర్చ ముగిసిపోయి, ఒక నిర్ణయం తీసుకున్న వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఇక ఈ చర్చలకు కొనసాగింపు లేదు. ఈ చర్చల్లో ఇక ఏమీ రాయకండి. కొత్తగా ముగిసిన తొలగింపు చర్చల పేజీలను ఇక్కడ ట్రాన్‌క్లూడు చెయ్యండి. దీనికంటే ముందు చేసిన తొలగింపు ప్రతిపాదనలపై ముగిసిన చర్చలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]] [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]] [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] పేజీల్లో చూడవచ్చు. __TOC__ {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మొక్కల నుండి లభించు ఆల్కలాయిడ్స్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/2006 జనవరి 2వ వారం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/2006 జనవరి 3వ వారం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆన్ హిందూయిజం డోని వెండిగర్ పుస్తకం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/హిందూమత పదకోశం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డాక్టర్ జెట్టి కమలమ్మ}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కొత్త పెళ్ళికూతురా రారా}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆత్కూరు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ప్రేమలతా అగర్వాల్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/దొంగను వదిలితే దొరకడు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కొండచరియలు ప్రకృతి విపత్తు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వంశిక పర్మార్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధులు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఇర్విన్ మండలం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/లిపి సంస్కరణ}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సున్నంలో సూక్ష్మం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బెంగుళూరు తెలుగు తేజం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సెక్యూర్ డిజిటల్ కార్డ్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కర్ర శశికళ}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వేలూరి వేంకటేశ్వరరావు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శిఖండి మరియు ..ఎవరూ మీకు చెప్పని మరికొన్ని క్వీర్ కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్, 2023}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శర్మణ్య సామ్రాజ్యం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మాయిశ్చరెక్స్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఎడ్గార్. థర్స్టన్ (Edgar Thrustan)}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆచ్ఛిక పరిచ్ఛేదము}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అల్‌ఖైద}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శ్రీ మహిళా పతయే -1}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మహిళా పతయే-2}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శ్రీ మహిళా పతయే-3}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మహిళపతయే-4}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/గోచారము}} {{కీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/గ్రహస్థితి}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/జన్మ సిద్దాంతం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ ఉపాధ్యాయ కథలు}} {{కీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ కరువు కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ వ్యంగ్య కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ హాస్య కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా}} {{కీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కార్తీక రాజు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శంఖు రోగం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కర్మంది వివరణం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బర్డ్ ఫౌండేషన్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఐబిసిఎఫ్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యూకలిప్టస్ గ్లోబ్యులస్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాశులు-అధిపతులు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తెలంగాణ భాష}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తెలుగు సాంకేతిక నిపుణుల విభాగం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సామ్ (సంగీతకారుడు)}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తరంగ దైర్ఘ్యం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/భారతదేశం లో మొబైల్ - పరిపాలన}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధుల వ్యాసాల జాబితా}} 99eukig0e5wg6havyad4bur0hahthun నబుమెటోన్ 0 423610 4963263 4367359 2026-09-20T13:24:15Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963263 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | Verifiedfields = changed | verifiedrevid = 462258056 | image = Nabumetone.svg | width = | alt = | caption = <!-- Clinical data --> | pronounce = | tradename = రిలాఫెన్ | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|nabumetone}} | MedlinePlus = a692022 | DailyMedID = నాబుమెటోన్ | pregnancy_AU = <!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> | pregnancy_AU_comment= | pregnancy_category= | routes_of_administration= నోటిద్వారా | class = | ATC_prefix = M01 | ATC_suffix = AX01 | ATC_supplemental= <!-- Legal status --> | legal_AU = S4 | legal_AU_comment= | legal_BR = <!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F --> | legal_BR_comment= | legal_CA = <!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_CA_comment= | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III or Unscheduled --> | legal_DE_comment= | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_NZ_comment= | legal_UK = POM | legal_UK_comment= | legal_US = <!-- OTC / Rx-only / Schedule I, II, III, IV, V --> | legal_US_comment= | legal_EU = | legal_EU_comment= | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV --> | legal_UN_comment= | legal_status = <!-- For countries not listed above --> <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = > 99% (యాక్టివ్ మెటాబోలైట్) | metabolism = [[కాలేయం]], క్రియాశీల మెటాబోలైట్ 6-మెథాక్సీ-2-నాఫ్థైలాసిటిక్ యాసిడ్; 6-MNA | metabolites = | onset = | elimination_half-life= 23 గంటలు (యాక్టివ్ మెటాబోలైట్) | duration_of_action= | excretion = [[కిడ్నీ]] <!-- Identifiers --> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | CAS_number = 42924-53-8 | CAS_supplemental= | PubChem = 4409 | IUPHAR_ligand = 7245 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB00461 | ChemSpiderID_Ref= {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 4256 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = LW0TIW155Z | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D00425 | ChEBI_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEBI = 7443 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 1070 | NIAID_ChemDB = | PDB_ligand = | synonyms = <!-- Chemical and physical data --> | IUPAC_name = 4-(6-methoxy-2-naphthyl)-2-butanone | C=15 | H=16 | O=2 | SMILES = O=C(C)CCc1ccc2c(c1)ccc(OC)c2 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C15H16O2/c1-11(16)3-4-12-5-6-14-10-15(17-2)8-7-13(14)9-12/h5-10H,3-4H2,1-2H3 | StdInChI_comment= | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = BLXXJMDCKKHMKV-UHFFFAOYSA-N | density = | density_notes = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | sol_units = | specific_rotation= }} '''నాబుమెటోన్''' అనేది నాన్‌స్టెరాయిడ్ యాంటీ ఇన్‌ఫ్లమేటరీ డ్రగ్, [[ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్]], [[కీళ్ళ వాతము|రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్]] వంటి పరిస్థితులలో మంటను నయం చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2021">{{Cite web|title=Nabumetone Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/nabumetone.html|website=Drugs.com|access-date=11 November 2021|language=en|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307052341/https://www.drugs.com/monograph/nabumetone.html|url-status=live}}</ref> వీలైనంత తక్కువ వ్యవధిలో ఉపయోగించడం సిఫార్సు చేయబడింది.<ref name="PI2021">{{Cite web|title=DailyMed - NABUMETONE tablet, film coated|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=85954380-a520-46d7-89ac-e4b19d6e00a1|website=dailymed.nlm.nih.gov|access-date=11 November 2021|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113181244/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=85954380-a520-46d7-89ac-e4b19d6e00a1|url-status=live}}</ref> పొత్తికడుపు నొప్పి, [[మలబద్ధకం]], మైకము, వాపు, [[తలనొప్పి]], [[దద్దుర్లు]], చెవులు రింగింగ్ వంటి సాధారణ దుష్ప్రభావాలు ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2021" /> ఇతర దుష్ప్రభావాలలో మూత్రపిండాల సమస్యలు, [[గుండెపోటు|గుండెపోటులు]], జీర్ణశయాంతర రక్తస్రావం, అధిక రక్తపోటు, అనాఫిలాక్సిస్, [[హృదయ వైఫల్యం|గుండె వైఫల్యం]] వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2021" /> గర్భం చివరి భాగంలో ఉపయోగించడం బిడ్డకు హాని కలిగించవచ్చు.<ref name="BNF81">{{Cite book|title=BNF 81: March-September 2021|url=https://archive.org/details/bnf81marchseptem0000unse|date=2021|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|isbn=978-0857114105|page=[https://archive.org/details/bnf81marchseptem0000unse/page/n1217 1194]}}</ref> ఇది కాక్స్-1, కాక్స్-2లను నిరోధించడం ద్వారా పని చేస్తుంది.<ref name="AHFS2021" /> నబుమెటోన్ 1991లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]లో వైద్యపరమైన ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2021" /> [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌]]లో 4 వారాల చికిత్సకు NHSకి దాదాపు £7 ఖర్చవుతుంది.<ref name="BNF81" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఈ మొత్తం దాదాపు 26 అమెరికన్ డాలర్లు ఖర్చవుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Nabumetone Prices, Coupons & Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/nabumetone|website=Drugs.com|access-date=11 November 2021|language=en|archive-date=21 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221224255/https://www.drugs.com/price-guide/nabumetone|url-status=live}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[Category:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] 9lzm1p4l0281wi6wiznykjj0zy87yxp తస్సా 0 425268 4963621 4493885 2026-09-21T11:13:38Z స్వరలాసిక 13980 /* చరిత్ర */ 4963621 wikitext text/x-wiki {{Dead end|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} [[దస్త్రం:Dubbula Koluvu performance in Janapada Jathara (2019) 08.jpg|thumb|తస్సాను వాయిస్తున్న దుబ్బుల కొలువు కళాకారులు]] "తస్సా" అనేది ఒక ప్రత్యేకమైన డ్రమ్మింగ్(డోలు) సమూహం, ఇది ప్రధానంగా ఉత్తర భారతదేశంలోని జానపద డోలు శైలుల కలయికతో రూపుదిద్దుకుంది. దీనిపై ముఖ్యంగా ధోల్-తాషా అనే శైలి ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంది. ధోల్-తాషాలో, ధోల్ అనే పెద్ద డోలు కఠినాలతో కొడతారు, దీని తోడు చిన్న తాషా డోలు లయ ఉత్సాహాన్ని ఇస్తుంది. బ్రిటిష్ కాలంలో భారతీయ కార్మికులు ట్రినిడాడ్, టొబాగో, గయానా, సురినామ్ వంటి ప్రాంతాలకు వెళ్ళినప్పుడు, ఈ సంగీత శైలిని అక్కడి స్థానిక సంస్కృతితో కలిపి తస్సాను సృష్టించారు. ఈ రోజుల్లో తస్సా జానపద సంబరాలు, పండుగలు వంటి సందర్భాల్లో ఉత్సాహభరితమైన బీట్‌లతో వినిపిస్తుంటుంది. == చరిత్ర == తస్సా అనేది పురాతన పర్షియన్ మూలాలతో కూడిన ప్రత్యేకమైన డోలు సమూహం, దీనిని తాష్ లేదా తాషా డ్రమ్మ్స్ అని కూడా అంటారు. ఈ డోలు మొఘల్ వలసల కాలంలో భారత ఉపఖండానికి వచ్చాయి. తరువాత, భారతదేశం నుండి వలసలు వెళ్ళిన భారతీయుల ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యాపించాయి. [[దస్త్రం:Dubbula Koluvu performance in Janapada Jathara (2019) 12.jpg|thumb|239x239px|తస్సాను వాయిస్తున్న కళాకారులు (ఎడమ, కుడి )]] తస్సా డోలు ప్రత్యేకమైన ఆకారంలో ఉంటాయి: కొన్ని శంకువు ఆకారంలో ఉండగా, మరికొన్ని గిన్నె ఆకారంలో ఉంటాయి. ప్రధానంగా ఈ డ్రమ్మింగ్ బృందంలో మూడు ప్రధాన పరికరాలు ఉంటాయి — పెద్ద, బాస్ శబ్దం కలిగిన ధోల్ లేదా [[బాస్ డ్రమ్]], శంకువు ఆకారంలోని తస్సా డోలు, ఇత్తడి తాళాలు లేదా లోహపు షేకర్లు. భారతీయ వివాహాలు, రాజకీయ ర్యాలీలు, పండుగలు, ముఖ్యంగా హిందూ, ముస్లిం సంబరాలలో వీటిని వినియోగిస్తారు. మహారాష్ట్రలో గణేశ పండుగల సమయంలో, తస్సా బృందాలు డజన్ల సంఖ్యలో ఉత్సాహభరితంగా పోటీపడుతుంటాయి. 19వ శతాబ్దంలో కరేబియన్, ఫిజీ, మారిషస్, ఆఫ్రికా ప్రాంతాలకు ఒప్పంద కార్మికుల ద్వారా తీసుకురాబడిన ఈ శైలి గయానా, ట్రినిడాడ్ వంటి ప్రాంతాలలో ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ తస్సా బృందాలు హిందూ పండుగలలో, ముస్లిం హొసే (మోహర్రం) పండుగలలో, ఇంకా ఫ్లోరిడా, న్యూయార్క్, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాల్లో కూడా ఉత్సవాలలో కనిపిస్తాయి. == పనితీరు == తస్సా డోలును ప్రత్యేకమైన కర్రలతో వాయిస్తారు, వీటిని "చోబ్" అని పిలుస్తారు. ఈ కర్రలు అడవి చెట్ల కఠిన కలపతో లేదా ఫైబర్ గ్లాస్‌తో తయారుచేస్తారు. పైభాగంలో వీటికి గట్టిగా చుట్టిన మాస్కింగ్ టేప్ లేదా బాలటా చెట్టు నుండి తీసుకున్న రసంతో బంతి ఆకారంలో కవర్ ఉంటుంది, ఇది కర్ర తలకుగా పనిచేస్తుంది. తస్సా డోలు వాయించినప్పుడు, ఈ వంపు కర్రలు డోలు తలపై కొట్టినప్పుడు ప్రత్యేకమైన శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. దీనికి కారణం కర్ర యొక్క లవ్యత (వశ్యత). కర్ర తలపై కొట్టినప్పుడు, కర్ర మళ్లీ బౌన్స్ అవుతూ డోలు తలపై తిరిగి పడుతుంది. ఈ బౌన్సింగ్ చర్య వల్ల తస్సా డోలు నుంచి ప్రత్యేకమైన "రోల్" శబ్దం ఉత్పన్నమవుతుంది, ఇది తస్సా శైలికి ఓ ప్రత్యేకతను ఇస్తుంది. {{Reflist}} * [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] n1irdkgo552ohsce1x873nhc1iwoiv8 2016లో భారత దేశం 0 428846 4963387 4741561 2026-09-21T03:59:17Z Muralikrishna m 106628 4963387 wikitext text/x-wiki 2016లో భారతదేశంలో జరిగిన సంఘటనలను ఈ క్రింది జాబితా వివరిస్తుంది. == అధికారంలో ఉన్నవారు == భారతదేశ అత్యున్నత పదవులలో ఉన్నవారు {| class="wikitable" !ఫోటో !పోస్ట్ !పేరు. |- |[[దస్త్రం:Pranab_Mukherjee_(cropped).JPG|62x62px]] |'''[[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]]''' |[[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]] |- |[[దస్త్రం:Hamid_ansari.jpg|50x50px]] |'''[[భారత ఉపరాష్ట్రపతి|ఉపాధ్యక్షుడు]]''' |[[ముహమ్మద్ హమీద్ అన్సారి|మహ్మద్ హమీద్ అన్సారీ]] |- |[[దస్త్రం:PM_Modi_2015.jpg|67x67px]] |'''[[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|ప్రధాని]]''' |[[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] |- |[[దస్త్రం:Justice_T._S._Thakur.jpg|75x75px]] |'''[[భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి|ప్రధాన న్యాయమూర్తి]]''' |టి. ఎస్. ఠాకూర్ |} == గవర్నర్లు == {| class="wikitable" !పోస్ట్ !పేరు. |- |'''[[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]]''' |[[ఇ.ఎస్.ఎల్.నరసింహన్|ఇ. ఎస్. ఎల్. నరసింహన్]] |- |'''[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]''' |జ్యోతి ప్రసాద్ రాజ్ఖోవా (జూలై 9 వరకు) తథాగతా రాయ్ (జూలై 10-ఆగస్టు 12) V. <br />వి.షణ్ముగనాథన్ (సెప్టెంబర్ 14న ప్రారంభం) |- |'''[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా|అసోం]]''' |పద్మనాభ ఆచార్య (ఆగస్టు 17 వరకు) [[బన్వారిలాల్ పురోహిత్|బన్వరిలాల్ పురోహిత్]] (ఆగస్టు 22 నుండి) |- |'''[[బీహార్ గవర్నర్ల జాబితా|బీహార్]]''' |[[రామ్‌నాథ్ కోవింద్|రామ్ నాథ్ కోవింద్]] |- |'''[[ఛత్తీస్‌గఢ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఛత్తీస్గఢ్]]''' |బలరామ్ దాస్ టాండన్ |- |'''[[గోవా గవర్నర్ల జాబితా|గోవా]]''' |[[మృదుల సిన్హా|మృదులా సిన్హా]] |- |'''[[గుజరాత్ గవర్నర్ల జాబితా|గుజరాత్]]''' |[[ఓం ప్రకాష్ కోహ్లీ]] |- |'''[[హర్యానా గవర్నర్ల జాబితా|హర్యానా]]''' |కప్తాన్ సింగ్ సోలంకి |- |'''[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]]''' |[[ఆచార్య దేవవ్రత్]] |- |'''[[జమ్మూ కాశ్మీర్ గవర్నర్ల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీర్]]''' |[[ద్రౌపది ముర్ము]] |- |'''[[జార్ఖండ్ గవర్నర్ల జాబితా|జార్ఖండ్]]''' |[[ద్రౌపది ముర్ము]] |- |'''[[కర్ణాటక గవర్నర్ల జాబితా|కర్ణాటక]]''' |[[వాజుభాయ్ వాలా|వజుభాయ్ రుడభాయ్ వాలా]] |- |'''[[కేరళ గవర్నర్ల జాబితా|కేరళ]]''' |[[పి. సదాశివం]] |- |'''[[మధ్య ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]]''' |[[రామ్ నరేష్ యాదవ్]] |- |'''[[మహారాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా|మహారాష్ట్ర]]''' |వి. షణ్ముగనాథన్ |- |'''[[మణిపూర్ గవర్నర్ల జాబితా|మణిపూర్]]''' |[[నజ్మా హెప్తుల్లా|నజ్మా ఎ. హెప్తుల్లా]] |- |'''[[మేఘాలయ గవర్నర్ల జాబితా|మేఘాలయ]]''' |[[కుమ్మ‌నం రాజ‌శేఖ‌ర‌న్|కుమ్మనం రాజశేఖరన్]] |- |'''[[మిజోరం గవర్నర్ల జాబితా|మిజోరం]]''' |[[పి.ఎస్. శ్రీధరన్ పిళ్ళై|పి. ఎస్. శ్రీధరన్ పిళ్ళై]] |- |'''[[నాగాలాండ్ గవర్నర్ల జాబితా|నాగాలాండ్]]''' |పద్మనాభ ఆచార్య |- |'''[[ఒడిశా గవర్నర్ల జాబితా|ఒడిశా]]''' |[[ఎస్.సి. జమీర్|ఎస్. సి. జమీర్]] |- |'''[[పంజాబ్ గవర్నర్ల జాబితా|పంజాబ్]]''' |కప్తాన్ సింగ్ సోలంకి (ఆగస్టు 22 వరకు) విజయేంద్ర పాల్ సింగ్ బద్నోర్ (ఆగస్టు 22 నుండి) <br /> |- |'''[[రాజస్థాన్ గవర్నర్ల జాబితా|రాజస్థాన్]]''' |[[కల్యాణ్ సింగ్]] |- |'''[[సిక్కిం గవర్నర్ల జాబితా|సిక్కిం]]''' |[[శ్రీనివాస్ పాటిల్|శ్రీనివాస్ దాదాసాహెబ్ పాటిల్]] |- |'''[[తమిళనాడు గవర్నర్ల జాబితా|తమిళనాడు]]''' |కొణిజేతి రోశయ్య (సెప్టెంబరు 1 వరకు [[సి.హెచ్.విద్యాసాగర్ రావు|సి.]] [[సి.హెచ్.విద్యాసాగర్ రావు|విద్యాసాగర్ రావు]] (సెప్టెంబరు 1 నుండి ప్రారంభం) |- |'''[[త్రిపుర గవర్నర్ల జాబితా|త్రిపుర]]''' |తథాగతా రాయ్ |- |'''[[ఉత్తర ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]]''' |[[రామ్ నాయక్]] |- |'''[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]]''' |[[బేబీ రాణి మౌర్య]] |- |} == మరణాలు. == === జనవరి === * జనవరి 2 ** [[ఎ.బి.బర్థన్|అర్ధేన్దు భూషణ్ బర్ధన్]], భారతీయ రాజకీయవేత్త (జననం 1924) <ref>[http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/veteran-cpi-leader-a-b-bardhan-passes-away/ Veteran CPI leader A B Bardhan passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160104130531/http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/veteran-cpi-leader-a-b-bardhan-passes-away/|date=4 January 2016}}, indianexpress.com</ref> ** ఫతే సింగ్, షూటర్ ఆర్మీ ఆఫీసర్ (బి. 1964) <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Pathankot-attack-Commonwealth-gold-medalist-Fateh-Singh-martyred/articleshow/50423057.cms Pathankot attack: Commonwealth gold medalist Fateh Singh martyred] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160103123424/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Pathankot-attack-Commonwealth-gold-medalist-Fateh-Singh-martyred/articleshow/50423057.cms|date=3 January 2016}}, indiatimes.com</ref> * జనవరి 3 ** శంకర్ ప్రసాద్ జైస్వాల్, భారతీయ రాజకీయవేత్త (1932) <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Ex-MP-and-BJP-leader-Shankar-Prasad-Jaiswal-passes-away/articleshow/50440038.cms Ex-MP and BJP leader Shankar Prasad Jaiswal passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171127114647/https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Ex-MP-and-BJP-leader-Shankar-Prasad-Jaiswal-passes-away/articleshow/50440038.cms|date=27 November 2017}}, indiatimes.com</ref> ** రఘు నందన్ మండల్, భారతీయ రాజకీయవేత్త (జననం 1952) <ref>[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/bjp-mla-dies-in-jharkhand/article8064890.ece BJP MLA dies in Jharkhand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221114201432/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-MLA-dies-in-Jharkhand/article13980937.ece|date=14 November 2022}}, thehindu.com</ref> * జనవరి 4-[[సరోష్ హోమీ కపాడియా|ఎస్. హెచ్. కపాడియా]], భారత న్యాయమూర్తి (జననం 1947) <ref>[http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-chief-justice-of-india-sh-kapadia-passes-away/articleshow/50450344.cms Former chief justice of India SH Kapadia passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190225104604/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/former-chief-justice-of-india-sh-kapadia-passes-away/articleshow/50450344.cms|date=25 February 2019}}, indiatimes.com</ref> * జనవరి 6: లాభశంకర్ థాకర్, గుజరాతీ రచయిత (జననం 1935) <ref>[http://deshgujarat.com/2016/01/06/noted-gujarati-litterateur-labshankar-thakar-passes-away/ Noted Gujarati Litterateur Labshankar Thakar passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160124205718/http://deshgujarat.com/2016/01/06/noted-gujarati-litterateur-labshankar-thakar-passes-away/|date=24 January 2016}}, deshgujarat.com/</ref> * జనవరి 7: ముఫ్తీ మహమ్మద్ సయీద్, భారత రాజకీయవేత్త (జననం 1936) <ref>[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/jk-chief-minister-mufti-mohammad-sayeed-passes-away/article8075774.ece J&K Chief Minister Mufti Mohammad Sayeed dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221114201432/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/JampK-Chief-Minister-Mufti-Mohammad-Sayeed-passes-away/article60536624.ece|date=14 November 2022}}, thehindu.com</ref> * జనవరి 8 ** ఎం. ఓ. జోసెఫ్, మలయాళ చిత్ర నిర్మాత (జ. 1929) <ref>{{Cite web|title=Film producer Manjilas Joseph passes away|url=http://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/film-producer-manjilas-joseph-passes-away-english-news-1.784769|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301140141/http://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/film-producer-manjilas-joseph-passes-away-english-news-1.784769|archive-date=1 March 2016|access-date=20 October 2017|website=Mathrubhumi.com}}</ref> ** గుణారామ్ ఖానికర్, మూలికా శాస్త్రవేత్త (జననం 1949) <ref>[http://www.northeasttoday.in/bheshaj-ratna-dr-gunaram-khanikar-passes-away/ 'Bheshaj Ratna' Dr Gunaram Khanikar Passes Away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113031538/http://www.northeasttoday.in/bheshaj-ratna-dr-gunaram-khanikar-passes-away/|date=13 January 2016}}, northeasttoday.in</ref> * జనవరి 13 ** [[జె.ఎఫ్.ఆర్.జాకబ్|జె. ఎఫ్. ఆర్. జాకబ్]], ఆర్మీ జనరల్ (జ. 1923) <ref>[http://www.thedailystar.net/country/1971-war-hero-lt-gen-jacob-no-more-201208 1971 War hero Lt Gen Jacob no more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117235438/http://www.thedailystar.net/country/1971-war-hero-lt-gen-jacob-no-more-201208|date=17 January 2016}}. thedailystar.net</ref> ** జి. ఎ. వడివేలు, స్వాతంత్ర్య ఉద్యమకారుడు రా జకీయవేత్త (జ. 1923) <ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/former-jds-state-president-vadivelu-dead/article8104366.ece Former JD(S) State president Vadivelu dead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160114034902/http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/former-jds-state-president-vadivelu-dead/article8104366.ece|date=14 January 2016}}. thehindu.com</ref> * [[దస్త్రం:RajeshVivek.jpg|thumb|195x195px|[[రాజేష్ వివేక్]]]]జనవరి 14-[[రాజేష్ వివేక్]], నటుడు (జననం 1949) <ref>[http://www.ignarchives.com/rajesh-vivek-dead-lagaan-actor-dies-of-heart-attack-at-66/ Rajesh Vivek Dead – Lagaan actor Dies Of Heart Attack At 66] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160217103057/http://www.ignarchives.com/rajesh-vivek-dead-lagaan-actor-dies-of-heart-attack-at-66/|date=17 February 2016}}, ignarchives.com</ref> * జనవరి 15-[[అనిల్ గంగూలీ]], చిత్ర దర్శకుడు (జననం 1933) <ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/filmmaker-anil-ganguly-no-more/ Filmmaker Anil Ganguly no more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117194011/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/filmmaker-anil-ganguly-no-more/|date=17 January 2016}}, indianexpress.com</ref> * జనవరి 16-ఆనంద చంద్ర దత్త, వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు (జననం 1923) <ref>[http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=254339&dtP=2016-01-18&ppr=1 Demise of acclaimed botanist Ananda Chandra Dutta mourned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127144400/http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=254339&dtP=2016-01-18&ppr=1|date=27 January 2016}}, sentinelassam.com</ref> * జనవరి 17 ** గీతప్రియ, చిత్ర దర్శకుడు (1932) <ref>[http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/Movie-Director-Geethapriya-Dies/2016/01/18/article3232222.ece Movie Director Geethapriya Dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126031920/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/Movie-Director-Geethapriya-Dies/2016/01/18/article3232222.ece|date=26 January 2016}}, newindianexpress.com</ref> ** [[వెంట్రప్రగడ రామారావు|వి. రామారావు]], రాజకీయవేత్త (జననం 1935) <ref>[http://www.telangananewspaper.com/sikkim-former-governor-rama-rao-died/ Sikkim former Governor Rama Rao died] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118134228/http://www.telangananewspaper.com/sikkim-former-governor-rama-rao-died/|date=18 January 2016}}, telangananewspaper.com</ref> ** సుధీంద్ర తీర్థ, హిందూ మత నాయకుడు (జననం 1926) ** [[రోహిత్ వేముల]], పీహెచ్డీ స్కాలర్. (బి. 1989) * జనవరి 18-[[ఆశా పాటిల్]], నటి (జననం 1936) <ref>[http://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/kolhapur/asha-patil-passed-away/articleshow/50631905.cms Actress Asha Patil passed away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126173656/http://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/kolhapur/asha-patil-passed-away/articleshow/50631905.cms|date=26 January 2016}}, maharashtratimes.indiatimes.com</ref> * జనవరి 20: [[సుబ్రతా బోస్]], రాజకీయవేత్త (1932) * జనవరి 21: [[మృణాళినీ సారాభాయ్|మృణాలిని సారాభాయ్]], శాస్త్రీయ నృత్య కళాకారిణి, నృత్య దర్శకురాలు బోధకుడు (జననం 1918) <ref>[http://www.thehindu.com/news/noted-danseuse-mrinalini-sarabhai-passed-away/article8133753.ece/ Mrinalini Sarabhai passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128204303/http://www.thehindu.com/news/noted-danseuse-mrinalini-sarabhai-passed-away/article8133753.ece|date=28 January 2016}}, thehindu.com</ref> * జనవరి 22: శంకర్ ఘోష్, [[తబలా]] వాయిద్యకారుడు (జననం 1935) * జనవరి 23-[[ఏ.సి.జోస్|ఎ. సి. జోస్]], రాజకీయవేత్త (1937) <ref>[http://www.thestatesman.com/news/latest-headlines/senior-congress-leader-ac-jose-dies/118438.html Senior Congress leader AC Jose dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309185444/http://www.thestatesman.com/news/latest-headlines/senior-congress-leader-ac-jose-dies/118438.html|date=9 March 2016}}, thestatesman.com</ref> * జనవరి 25 ** కల్పన, మలయాళ నటి (జననం 1965) <ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-actress-kalpana-passes-away-at-51/ Malayalam actress Kalpana passes away at 51] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204122234/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-actress-kalpana-passes-away-at-51/|date=4 February 2016}}, indianexpress.com</ref> ** [[జషుభాయ్ ధనాభాయ్ బరాద్]], రాజకీయవేత్త (జననం 1955) <ref>[http://indianexpress.com/article/india/politics/congress-mla-jashubhai-barad-dies-at-60/ Congress MLA Jashubhai Barad dies at 60] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126094421/http://indianexpress.com/article/india/politics/congress-mla-jashubhai-barad-dies-at-60/|date=26 January 2016}} indianexpress.com</ref> ** పద్మరణి, గుజరాతీ నటి (1936) <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/Veteran-Gujarati-actress-Padmarani-passes-away/articleshow/50719053.cms Veteran Gujarati actress Padmarani passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221114201429/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/Veteran-Gujarati-actress-Padmarani-passes-away/articleshow/50719053.cms|date=14 November 2022}}, indiatimes.com</ref> * జనవరి 28: మహేశ్వర్ బాగ్, రాజకీయ నాయకుడు, స్వాతంత్ర్య ఉద్యమకారుడు (జననం 1930) <ref>[http://www.thestatesman.com/news/odisha/former-minister-maheswar-baug-passes-away/119667.html Former minister Maheswar Baug passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128163404/http://www.thestatesman.com/news/odisha/former-minister-maheswar-baug-passes-away/119667.html|date=28 January 2016}}, thestatesman.com</ref> * జనవరి 29: [[నాయని కృష్ణకుమారి|నయని కృష్ణకుమారి]], రచయిత్రి, జానపద రచయిత్రి (జననం 1930) <ref>[http://www.ndtv.com/south/noted-writer-educationist-nayani-krishnakumari-passes-away-at-86-1271855 Noted Writer, Educationist Nayani Krishnakumari Dies At 86] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201062350/http://www.ndtv.com/south/noted-writer-educationist-nayani-krishnakumari-passes-away-at-86-1271855|date=1 February 2016}}, ndtv.com</ref> * జనవరి 30 ** టి. ఎన్. గోపకుమార్, పాత్రికేయుడు (జననం 1957) <ref>[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/senior-journalist-tn-gopakumar-passes-away/article8171653.ece Senior journalist T.N. Gopakumar passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130101620/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/senior-journalist-tn-gopakumar-passes-away/article8171653.ece|date=30 January 2016}}, thehindu.com</ref> ** [[కె. వి. కృష్ణారావు|కె. వి. కృష్ణరావు]], సైనిక అధికారి (జననం 1923) <ref>[http://bdnews24.com/neighbours/2016/01/30/former-indian-army-chief-gen-kv-krishna-rao-dies Former Indian Army chief Gen KV Krishna Rao dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130191807/http://bdnews24.com/neighbours/2016/01/30/former-indian-army-chief-gen-kv-krishna-rao-dies|date=30 January 2016}}, bdnews24.com</ref> ** కొల్లం జి. కె. పిళ్ళై, నటుడు (జననం 1933) <ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-actor-kollam-g-k-pillai-passes-away/ Malayalam actor Kollam G K Pillai passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201095626/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-actor-kollam-g-k-pillai-passes-away/|date=1 February 2016}}, indianexpress.com</ref> * జనవరి 31-రణధీర్ సింగ్, రాజకీయ శాస్త్రవేత్త (జననం 1921) <ref>[http://www.tribuneindia.com/news/nation/prof-randhir-singh-passes-away/190816.html Prof Randhir Singh passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204190803/http://www.tribuneindia.com/news/nation/prof-randhir-singh-passes-away/190816.html|date=4 February 2016}}, tribuneindia.com</ref> === ఫిబ్రవరి === * ఫిబ్రవరి 1-కునిగల్ రమానాథ్, 83, కన్నడ నటుడు. * ఫిబ్రవరి 3 - ** [[బలరామ్ జాఖర్]], 92, రాజకీయ నాయకుడు, [[లోక్‌సభ స్పీకర్|లోక్సభ స్పీకర్]] (1980-1989).<ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/former-lok-sabha-speaker-balram-jakhar-passes-away/1/586264.html Former Lok Sabha speaker Balram Jakhar passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206132004/http://indiatoday.intoday.in/story/former-lok-sabha-speaker-balram-jakhar-passes-away/1/586264.html|date=6 February 2016}}, intoday.in</ref> ** కె. ఎస్. పరిపూర్ణన్, 83, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Justice-KS-Paripoornan-passes-away/articleshow/50840982.cms Justice KS Paripoornan passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160205091840/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Justice-KS-Paripoornan-passes-away/articleshow/50840982.cms|date=5 February 2016}}, timesofindia.indiatimes.com</ref> * ఫిబ్రవరి 5: మార్కండ్ భట్, 87, నాటక దర్శకుడు నటుడు.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Veteran-Gujarati-theatre-artist-Markand-Bhatt-dies/articleshow/50874883.cms Veteran Gujarati theatre artist Markand Bhatt dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160210022823/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Veteran-Gujarati-theatre-artist-Markand-Bhatt-dies/articleshow/50874883.cms|date=10 February 2016}}, indiatimes.com</ref> * ఫిబ్రవరి 6-[[సుధీర్ తైలంగ్|సుధీర్ తైలాంగ్]], 55, కార్టూనిస్ట్.<ref>[http://www.india.com/news/india/renowned-cartoonist-sudhir-tailang-dies-of-brain-cancer-in-gurgaon-924313/ Renowned cartoonist Sudhir Tailang dies of brain cancer in Gurgaon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306102324/http://www.india.com/news/india/renowned-cartoonist-sudhir-tailang-dies-of-brain-cancer-in-gurgaon-924313/|date=6 March 2016}}, india.com</ref> * ఫిబ్రవరి 8-నిదా ఫజ్లీ, 77, కవి.<ref>[http://www.ndtv.com/india-news/acclaimed-poet-lyricist-nida-fazli-dies-in-mumbai-1275075 Acclaimed Poet-Lyricist Nida Fazli Dies In Mumbai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160215132706/http://www.ndtv.com/india-news/acclaimed-poet-lyricist-nida-fazli-dies-in-mumbai-1275075|date=15 February 2016}}, ndtv.com</ref> * ఫిబ్రవరి 13-[[ఒ.ఎన్.వి.కురుప్|ఓ. ఎన్. వి. కురుప్]], 84, కవి, [[జ్ఞానపీఠ పురస్కారం|జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు]] గ్రహీత (2007).<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpithwinning-poet-onv-kurup-no-more/article8233631.ece Jnanpith-winning poet O.N.V Kurup no more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216085348/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpithwinning-poet-onv-kurup-no-more/article8233631.ece|date=16 February 2016}}, thehindu.com</ref> * ఫిబ్రవరి 17-[[అక్బర్ కక్కత్తిల్|అక్బర్ కక్కట్టిల్]], 62, రచయిత.<ref>[http://www.ibtimes.co.in/malayalam-writer-akbar-kakkattil-dies-62-667245 Malayalam writer Akbar Kakkattil dies at 62] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224141551/http://www.ibtimes.co.in/malayalam-writer-akbar-kakkattil-dies-62-667245|date=24 February 2016}}, ibtimes.co.in</ref> * ఫిబ్రవరి 18 - ** [[అబ్దుల్ రషీద్ ఖాన్]], 107, హిందుస్తానీ సంగీతకారుడు.<ref>[http://ibtn9.com/2016/02/ustad-abdul-rashid-khans-tragic-demise/ Ustad Abdul Rashid Khan's Tragic Demise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160301063907/http://ibtn9.com/2016/02/ustad-abdul-rashid-khans-tragic-demise/|date=1 March 2016}}, ibtn9.com</ref> ** చెరూస్సేరి జైనుద్దీన్ ముసలియార్, 78, భారతీయ మత పండితుడు.<ref>[http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Cherussery-Zainudheen-Musliyar-Passes-Away/2016/02/19/article3284902.ece Cherussery Zainudheen Musliyar Passes Away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225143312/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Cherussery-Zainudheen-Musliyar-Passes-Away/2016/02/19/article3284902.ece|date=25 February 2016}}, newindianexpress.com</ref> * ఫిబ్రవరి 20: [[వాసిరెడ్డి ప్రదీప్ శక్తి|ప్రదీప్ శక్తి]], 60, నటుడు రెస్టారెంట్ యజమాని.<ref>[http://www.telugucinema.com/news/Actor-Pradeep-Shakti-passes-away Actor Pradeep Shakti passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303040320/http://www.telugucinema.com/news/Actor-Pradeep-Shakti-passes-away|date=3 March 2016}}, telugucinema.com</ref> * ఫిబ్రవరి 21 - ** అక్బర్ అలీ, 90, [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] కవి.<ref>[http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/Poet-Akbar-Ali-Known-for-Limericks-Dies-at-91/2016/02/22/article3290386.ece Poet Akbar Ali, Known for Limericks, Dies at 91] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302053845/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/Poet-Akbar-Ali-Known-for-Limericks-Dies-at-91/2016/02/22/article3290386.ece|date=2 March 2016}}, newindianexpress.com</ref> ** [[కళానిధి నారాయణన్]], 87, శాస్త్రీయ నృత్యకారుడు.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Bharatanatyam-exponent-Kalanidhi-Narayanan-dies-aged-87/articleshow/51088402.cms Bharatanatyam exponent Kalanidhi Narayanan dies aged 87] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160228162514/http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Bharatanatyam-exponent-Kalanidhi-Narayanan-dies-aged-87/articleshow/51088402.cms|date=28 February 2016}}, indiatimes.com</ref> * ఫిబ్రవరి 25-భవర్లాల్ జైన్, 78, వ్యాపారవేత్త (జైన్ ఇరిగేషన్ సిస్టమ్స్).<ref>[http://www.outlookindia.com/newswire/story/jain-irrigation-founder-bhavarlal-jain-dies/931692 Jain Irrigation Founder Bhavarlal Jain Dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221114201430/https://www.outlookindia.com/|date=14 November 2022}}, outlookindia.com</ref> * ఫిబ్రవరి 26 ** మీర్జా మహమ్మద్ అథర్, 79, ముస్లిం మతాధికారి.<ref>[http://www.asianage.com/mumbai/shia-leader-athar-passes-away-79-657 Shia leader Athar passes away at 79] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310052823/http://www.asianage.com/mumbai/shia-leader-athar-passes-away-79-657|date=10 March 2016}}, asianage.com</ref> ** బి. కె. గరుడచార్, 99, క్రికెట్ ఆటగాడు.<ref>{{Cite web|date=26 February 2016|title=India's oldest first-class cricketer BK Garudachar dies aged 99|url=http://www.oneindia.com/sports/cricket/india-s-oldest-first-class-cricketer-bk-garudachar-dies-aged-99-2025630.html|access-date=20 October 2017|website=OneIndia.com}}</ref> * ఫిబ్రవరి 27 ** [[Banda Jyothi|బందా జ్యోతి]], 41, హాస్యనటుడు నటి. ** రాజేష్ పిళ్ళై, 41, చిత్ర దర్శకుడు (''ట్రాఫిక్'').<ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rajesh-pillai-malayalam-filmmaker-traffic-director-director-dies-passes-away-41/ Rajesh Pillai, Malayalam filmmaker passes away at 41] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305125442/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rajesh-pillai-malayalam-filmmaker-traffic-director-director-dies-passes-away-41/|date=5 March 2016}}, indianexpress.com</ref> * ఫిబ్రవరి 28 - ** హనీ ఛాయా, 85, చిత్ర దర్శకుడు నటుడు (ది బెస్ట్ ఎక్సోటిక్ మారిగోల్డ్ హోటల్).<ref>[http://daily.bhaskar.com/news-ht/ENT-BOW-veteran-actor-honey-chhaya-passes-away-5261444-PHO.html Veteran Actor Honey Chhaya of 'OMG', 'Being Cyrus' Fame Passes Away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307042217/http://daily.bhaskar.com/news-ht/ENT-BOW-veteran-actor-honey-chhaya-passes-away-5261444-PHO.html|date=7 March 2016}}, bhaskar.com</ref> ** కుమారిముత్తు, 76, హాస్యనటుడు చలనచిత్ర నటుడు.<ref>[http://www.hindustantimes.com/regional-movies/tamil-actor-comedian-kumarimuthu-dies-at-77/story-BgbfsT3v6iuQazZGLdTgqI.html Tamil actor-comedian Kumarimuthu dies at 77] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315060622/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/tamil-actor-comedian-kumarimuthu-dies-at-77/story-BgbfsT3v6iuQazZGLdTgqI.html|date=15 March 2016}}, hindustantimes.com</ref> * ఫిబ్రవరి 29: నిహాల్ అహ్మద్ మౌలవి మహ్మద్ ఉస్మాన్, 90, రాజకీయ నాయకుడు, [[మహారాష్ట్ర]] [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ|ఎమ్మెల్యే]] (1960-1999), మాలేగావ్ మేయర్.<ref>[http://www.jagranjosh.com/current-affairs/former-maharashtra-minister-nihal-ahmed-maulavi-mohammed-usman-died-1456740703-1 Former Maharashtra Minister Nihal Ahmed Maulavi Mohammed Usman died] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306003239/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/former-maharashtra-minister-nihal-ahmed-maulavi-mohammed-usman-died-1456740703-1|date=6 March 2016}}, jagranjosh.com</ref> === ఏప్రిల్ === * ఏప్రిల్ 20-శక్తిమాన్, ఉత్తరాఖండ్ పోలీసు గుర్రం.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-36093674|title='Attacked' India police horse dies|date=2016-04-20|work=BBC News|access-date=2024-09-14|language=en-GB}}</ref> === జూన్ === * జూన్ 4-[[సులభా దేశ్‌పాండే|సులభా దేశ్పాండే]], 79, ప్రముఖ నటి. === జూలై === * జూలై 23-ఎస్. హెచ్. రాజా, ప్రసిద్ధ చిత్రకారుడు. === ఆగస్టు === * ఆగస్టు 9-[[కలిఖో పుల్]], 47, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి <ref name="Violent">{{Cite web|last=Dodum|first=Ranju|date=9 August 2016|title=Crowd turns violent outside deceased Kalikho Pul's house|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/crowd-turns-violent-outside-puls-residence/article8964097.ece|access-date=10 August 2016|website=[[The Hindu]]}}</ref> === అక్టోబర్ === * అక్టోబర్ 10-పరమేశ్వర్ గోద్రేజ్, 70, పరోపకారి సామాజికవేత్త.<ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/people/philanthropist-businesswoman-parmeshwar-godrej-dies-at-70-1472826|title=Philanthropist, Businesswoman Parmeshwar Godrej Dies At 70|work=NDTV|access-date=13 October 2016}}</ref> === నవంబర్ === * నవంబర్ 22 ** [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ|ఎం. బాలమురళీకృష్ణ]], 86, కర్ణాటక గాయకుడు <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Balamuralikrishna-veteran-Carnatic-musician-dies-aged-86/articleshow/55562203.cms|title=Balamuralikrishna, veteran Carnatic musician, dies aged 86|date=22 November 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2016}}</ref> ** ఎం. జి. కె. మీనన్, 88, భౌతిక శాస్త్రవేత్త <ref>{{Cite web|date=22 November 2016|title=Acclaimed physicist and ex-ISRO chief Prof MGK Menon dies at 88|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/acclaimed-physicist-and-ex-isro-chief-prof-mgk-menon-dies-at-88/story-KhdZ36LxxsH1z1CasRb6CN.html|access-date=20 October 2017|website=HindustanTimes.com}}</ref> === డిసెంబర్ === * [[దస్త్రం:Jayalalitha_in_2016.jpg|thumb|140x140px|[[జయలలిత]]]]డిసెంబర్ 5: [[జయలలిత]], 68, తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Jayalalithaa-passes-away/article16760190.ece|title=Jayalalithaa's health: AIADMK MLAs' meeting postponed|date=1 October 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=5 December 2016}}</ref> * డిసెంబర్ 7: [[చో రామస్వామి]], 82, నటుడు, రాజకీయ వ్యంగ్య రచయిత, పాత్రికేయుడు, న్యాయవాది <ref>{{Cite web|date=7 December 2016|title=Cho Ramaswamy passes away|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Cho-Ramaswamy-passes-away/article16771236.ece|access-date=7 December 2016|publisher=The Hindu India}}</ref> * డిసెంబర్ 24-చేతన్ రామరావు, 76, కన్నడ చలనచిత్ర నటుడు <ref name="The Hindu 2016">{{Cite web|date=24 December 2016|title=Veteran actor Chetan Ramarao passes away|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/Veteran-actor-Chetan-Ramarao-passes-away/article16937195.ece|access-date=24 December 2016|website=The Hindu}}</ref> == మూలాలు == ef8lw96yvdsn0xciwezq874dktatlrs కరెన్ ఎల్సన్ 0 431311 4963645 4846808 2026-09-21T11:31:58Z స్వరలాసిక 13980 /* సంగీతం */ 4963645 wikitext text/x-wiki '''కరెన్ జిల్ ఎల్సన్''' (జననం 15 జనవరి 1979) ఆంగ్ల మోడల్, గాయని-పాటల రచయిత్రి. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == ఎల్సన్ గ్రేటర్ [[మాంచెస్టర్|మాంచెస్టర్‌]]<nowiki/>లోని ఓల్డ్‌హామ్‌లో జన్మించింది, చిన్నతనంలో నార్త్ చాడెర్టన్ స్కూల్‌లో చదివింది. ఆమెకు చిత్రనిర్మాత కేట్ ఎల్సన్ అనే కవల సోదరి ఉంది . == మోడలింగ్ వృత్తి == ఎల్సన్ ను మాంచెస్టర్ లోని బాస్ మోడల్ మేనేజ్ మెంట్ యజమాని డెబ్రా బర్న్స్ 16 సంవత్సరాల వయస్సులో కనుగొన్నారు. ఆమె స్థానికంగా మోడలింగ్ చేయడం ప్రారంభించింది, ఒక సంవత్సరం తరువాత ఓల్డ్హామ్ను విడిచిపెట్టింది. స్టీవెన్ మీసెల్ తన 18 వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా ఇటాలియన్ వోగ్ కవర్ పేజీ కోసం ఎల్సన్ ను ఫోటో తీశారు, తద్వారా ఆమె కెరీర్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రారంభమైంది. ఆమె ఆర్థర్ ఎల్గోర్ట్, బ్రూస్ వెబర్, మారియో టెస్టినో, పీటర్ లిండ్బర్గ్, మెర్ట్, మార్కస్, స్టీవెన్ క్లీన్, ప్యాట్రిక్ డెమార్చెలియర్, హెల్ముట్ న్యూటన్, ఎల్లెన్ వాన్ అన్వర్త్తో సహా ప్రపంచంలోని చాలా మంది ప్రధాన ఫ్యాషన్ ఫోటోగ్రాఫర్లు, ఫ్యాషన్ డిజైనర్లతో కలిసి పనిచేసింది. ఎల్సన్ రన్‌వే మోడలింగ్ క్రెడిట్‌లలో ఇవి ఉన్నాయి: మార్క్ జాకబ్స్, జీన్-పాల్ గౌల్టియర్, చానెల్, డోల్స్ & గబ్బానా, వెర్సేస్, టామ్ ఫోర్డ్, అలెగ్జాండర్ మెక్‌క్వీన్, డియోర్, అన్నా సుయి, [[గూచీ]]. వోగ్, డబ్ల్యు, డాజ్డ్ అండ్ కన్ఫ్యూజ్డ్, నుమెరో, హార్పర్స్ బజార్ (బ్రిటీష్), మేరీ క్లెయిర్, ఎల్లే, లూలా, ఫోమ్, నైలాన్ యొక్క అంతర్జాతీయ ఎడిషన్లు ఎల్సన్కు 30 కి పైగా మ్యాగజైన్ కవర్లు ఉన్నాయి. సెప్టెంబరు 2008లో, ఎల్సన్ బ్రిటిష్ వోగ్ ముఖచిత్రంపై "ఫ్యాషన్స్ రెడ్ క్వీన్"గా కనిపించింది. 1997లో, ఎల్సన్ విహెచ్1 ఫ్యాషన్ అవార్డులలో మోడల్ ఆఫ్ ది ఇయర్ బిరుదును గెలుచుకుంది. అమెరికన్ ''వోగ్'' యొక్క సెప్టెంబర్ 2004 ముఖచిత్రం ఆమెను "మోడల్స్ ఆఫ్ ది మొమెంట్" లో ఒకరిగా చూపించింది.<ref>{{Cite web|last=Lee|first=Helen|date=11 April 2007|title=Vogue's 'World's Next Top Models' cover|url=http://www.sassybella.com/2007/04/vogues-worlds-next-top-models-cover/|access-date=18 April 2011|publisher=SassyBella.com}}</ref> 2005లో, ఆమె ఉత్తమ మోడల్గా బ్రిటిష్ ఫ్యాషన్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Karen Elson – The Vogue|url=https://thevogue.com/artists/karen-elson/|access-date=2023-02-21|language=en|archive-date=2023-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221213508/https://thevogue.com/artists/karen-elson/|url-status=dead}}</ref> శరదృతువు/శీతాకాలం 2008-2009 కోసం బ్రిటిష్ డిపార్ట్మెంట్ స్టోర్ జాన్ లూయిస్ యొక్క కొత్త ముఖం ఎల్సన్ అని అప్పుడు ప్రకటించబడింది. 2009 శరదృతువులో, ఆమె హెచ్&ఎం కోసం అంతర్జాతీయంగా బిల్ బోర్డులలో కనిపించింది. [[దస్త్రం:Karen_Elson_at_Anna_Sui_2011.jpg|ఎడమ|thumb|2011 లో అన్నా సుయి ప్రదర్శనలో ఎల్సన్ నమూనాలు.]] ఆమె వైవ్స్ సెయింట్ లారెంట్, జీన్ పాల్ గాల్టియర్, లూయిస్ విట్టన్, వెర్సేస్, క్రిస్టియన్ డియోర్, బర్బెర్రీ, ట్రస్సార్డి, రాబర్టో కావెల్లీ, లాన్విన్, చానెల్ కోసం ప్రకటనల ప్రచారంలో ఉంది. టామ్ ఫోర్డ్ 2009 స్ప్రింగ్ ఐవేర్ అడ్వర్టైజింగ్ క్యాంపెయిన్ కోసం, ఆమెను మొదటిసారిగా ఫోర్డ్ స్వయంగా ఫోటో తీశారు. ఆమె అమెరికన్ ఫ్యాషన్ బ్రాండ్ సెయింట్ జాన్ కోసం 2010 ముఖం, కరెన్ 2011 హెచ్ అండ్ ఎం హాలిడే ప్రచారంలో సోదరి కేట్ తో కలిసి కనిపించింది. అదే సంవత్సరం, ఆమె బనానా రిపబ్లిక్ యొక్క 2011 హాలిడే కలెక్షన్ లో భాగంగా ఉంది. ఆమె కాస్మోటిక్ అడ్వర్టైజింగ్ క్రెడిట్ లు YSL యొక్క నల్లమందు పెర్ఫ్యూమ్, కోస్ కాస్మోటిక్స్.<ref>[http://omg.yahoo.com/blogs/a-line/angelina-jolie-replaced-in-ad-campaign/337/?nc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100112203653/http://omg.yahoo.com/blogs/a-line/angelina-jolie-replaced-in-ad-campaign/337/?nc|date=12 January 2010}}</ref> ఎల్సన్ ప్రస్తుతం జో మలోన్ లండన్ యొక్క ముఖం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా వారికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|date=2019-01-18|title=What's Your Sign? Karen Elson on Her New Birthstone Perfume-Bottle Tops|url=https://www.vogue.com/article/jo-malone-london-karen-elson-duffy-birthstone-caps|access-date=2023-02-21|website=Vogue|language=en-US}}</ref> ఎల్సన్ అనేక లఘు చిత్రాలు, వీడియోలలో నటించింది, వాటిలో వైట్ స్ట్రైప్స్ పాట " బ్లూ ఆర్చిడ్ " కోసం మ్యూజిక్ వీడియో కూడా ఉంది . ఆమె ఫ్యాషన్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది: ''వార్ ఒపెరా'',  నిక్ నైట్ యొక్క ఆండీ వార్హోల్ -ప్రేరేపిత సిరీస్ ''మోర్ బ్యూటిఫుల్ ఉమెన్'',  క్రెయిగ్ మెక్‌డీన్ యొక్క ''48 గర్ల్స్'',  , బ్రూస్ వెబర్ యొక్క ''పెటిట్ ఫ్లూర్, హార్లెక్విన్, వూడూ డాడీ, క్లోజర్ వాక్ విత్ థీ'', ''కరెన్ యొక్క బూగీ (అన్ని చిత్రాలు'' న్యూ ఓర్లీన్స్‌కు నివాళిగా ''W'' తో కలిసి నిర్మించబడ్డాయి ).<ref>{{Cite web|title="More Beautiful Women", directed by Nick Knight|url=http://www.showstudio.com/projects/mbw/24.mov|access-date=2 August 2013|publisher=SHOWstudio}}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title="48 Girls", directed by Craig McDean|url=http://showstudio.com/projects/48girls/|access-date=2 August 2013|publisher=SHOWstudio|archive-date=3 ఆగస్టు 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110803062452/http://showstudio.com/projects/48girls/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Magazine|first=W.|date=April 2008|title="W" Presents: Bruce Weber's New Orleans|url=http://www.wmagazine.com/fashion/2008/04/new_orleans_videos|access-date=2 August 2013|website=W Magazine|publisher=Wmagazine.com|archive-date=21 ఆగస్టు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821151606/http://www.wmagazine.com/fashion/2008/04/new_orleans_videos|url-status=dead}}</ref> ఆమె ప్రయోగాత్మక చిత్రనిర్మాత బృందం బెల్లెస్ ఆఫ్ ది బ్లాక్ డైమండ్ ఫీల్డ్ రూపొందించిన లే డౌన్ లీన్ అనే లఘు చిత్రంలో నటించింది. ఎల్సన్ 2002 నుండి నిక్ నైట్ యొక్క ఫ్యాషన్ సైట్ SHOWstudio.com కు తోడ్పడింది. ఆమె నైట్ యొక్క ప్రాజెక్ట్ "మూవింగ్ ఫ్యాషన్" కు కూడా సహకరించింది, ఆమె ఒక స్వింగ్ మీద కూర్చున్న సీక్వెన్డ్ గౌనులో నలుపు, తెలుపు వీడియోలో కనిపించింది. ఈ చిత్రాలతో పాటు ఎల్సన్ ఆటోహార్ప్ వాయిస్తూ, [[మార్లిన్ డీట్రిచ్]] యొక్క "ఫాలింగ్ ఇన్ లవ్ ఎగైన్" యొక్క పద్యాన్ని పాడారు.<ref>{{Cite web|date=17 October 2005|title=Moving Fashion- "Falling in Love Again"|url=http://www.showstudio.com/projects/movingfashion/movies/index.php/2005/11/15|access-date=2 August 2013|publisher=SHOWstudio|archive-date=14 జనవరి 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114111830/http://www.showstudio.com/projects/movingfashion/movies/index.php/2005/11/15|url-status=dead}}</ref> 2010లో, ఆమె [[హైతీ]] తల్లులకు సహాయపడే సంస్థ అయిన వైట్ రిబ్బన్ అలయన్స్ కోసం నవోమి కాంప్బెల్ యొక్క ఫ్యాషన్ ఫర్ రిలీఫ్ రన్వే షోలో సెక్స్ అండ్ ది సిటీ ఆర్కైవ్ కోసం ప్యాట్రిసియా ఫీల్డ్ దుస్తులను రూపొందించింది. ఎల్సన్ ఫ్యాషన్ బ్రాండ్ నైన్ వెస్ట్ కోసం తన సొంత బూట్లు, సంచులు, ఆభరణాలను రూపొందించింది. [[దస్త్రం:London_2012_Models_(2).jpg|thumb|2012 లండన్ వేసవి ఒలింపిక్స్ ముగింపు వేడుకలో ఎల్సన్, కేట్ మోస్, నవోమి కాంప్బెల్, లిల్లీ కోల్, జోర్డాన్ డన్, జార్జియా మే జాగర్, డేవిడ్ గాండీ, స్టెల్లా టెన్నాంట్ పోజ్2012 లండన్ ఒలింపిక్స్]] 2012 వేసవి ఒలింపిక్స్ ముగింపు వేడుకలో ఒక విభాగంలో నడవడానికి ఎంపిక చేసిన ఎనిమిది మంది బ్రిటిష్ మోడళ్లలో ఎల్సన్ ఒకరు. ఆమె బుర్బెర్రీ బంగారు గౌను ధరించి, డేవిడ్ బౌవీ యొక్క "ఫ్యాషన్" పాటకు తన తోటి మోడళ్లతో కలిసి స్టేడియంలో నడిచింది.<ref>{{Cite web|last=Merriam|first=Allie|title=Kate Moss, Georgia Jagger, & Karen Elson Have An Olympic Model Moment|url=http://www.popsugar.com/Models-Olympics-Closing-Ceremony-24409522|access-date=2 August 2013|website=POPSUGAR Celebrity|publisher=Popsugar.com}}</ref> == సంగీతం == [[దస్త్రం:Karen_Elson_at_Rough_Trade_East_(33226909593).jpg|ఎడమ|thumb|2017లో రఫ్ ట్రేడ్ ఈస్ట్ ప్రదర్శన ఇస్తున్న ఎల్సన్]] 2002లో ప్లాంట్ ఆల్బమ్ ''డ్రీమ్‌ల్యాండ్'' నుండి రాబర్ట్ ప్లాంట్ పాడిన "లాస్ట్ టైమ్ ఐ సా హర్" రీమిక్స్‌కు ఎల్సన్ నేపథ్య గానం అందించింది. '' 2005లో, ఎల్సన్ పాడిన "కమింగ్ డౌన్" యొక్క వ్యక్తిగత రికార్డింగ్‌ను అన్‌కట్'' మ్యాగజైన్ యొక్క ఆగస్టు 2005 సంచికతో పాటు ఒక సిడిలో అందుబాటులో ఉంచారు . ఈ పాటను రెం గాయకుడు మైఖేల్ స్టిప్ ఎంపిక చేశారు.  ఫ్రెంచ్ [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] సెర్జ్ గెయిన్స్‌బర్గ్‌కు నివాళిగా రూపొందించిన ఆల్బమ్ అయిన ''మోన్సియర్ గెయిన్స్‌బర్గ్ రివిజిటెడ్'' కోసం ఆమె " ఐ లవ్ యు (మీ ఈథర్) " యొక్క క్యాట్ పవర్‌తో కలిసి ఒక యుగళగీతం పాడింది .<ref>[http://monsieurgainsbourg.artistes.universalmusic.fr/uk/02monsieur_gainsbourg_revisited.php Elson's duet with Cat Power, "I Love You (Me Either)" on ''Monsieur Gainsbourg Revisited''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021075405/http://monsieurgainsbourg.artistes.universalmusic.fr/uk/02monsieur_gainsbourg_revisited.php|date=21 October 2007}}</ref> == డిస్కోగ్రఫీ == === ఆల్బమ్లు === * ది ఘోస్ట్ హూ వాక్స్-థర్డ్ మ్యాన్ రికార్డ్స్/XL రికార్డింగ్స్-2010 * డబుల్ రోజెస్-హెచ్. ఓ.టి. రికార్డ్స్/1965 రికార్డ్స్-2017 <ref>{{Cite web|date=7 April 2017|title=Double Roses by Karen Elson on Apple Music|url=https://itunes.apple.com/us/album/double-roses/id1192826078?ls=1&app=itunes|access-date=31 May 2017|publisher=iTunes Store}}</ref> * ''గ్రీన్''-బిగ్ ఎల్లో డాగ్ మ్యూజిక్-2022 === ఇపి === * ''రేడియో రెడ్ హెడ్, వాల్యూమ్. 1'' – 2020 == వ్యక్తిగత జీవితం == 2005 నుండి 2013 వరకు, ఎల్సన్ అమెరికన్ సంగీతకారుడు జాక్ వైట్ వివాహం చేసుకున్నారు. వారు వారి ఇద్దరు పిల్లలు, స్కార్లెట్ తెరెసా వైట్ (జననం 2006), హెన్రీ లీ వైట్ (జనణం 2007) కు సహ-తల్లిదండ్రులు. 2024లో ఎల్సన్ ఎలక్ట్రిక్ లేడీ స్టూడియోస్ యజమాని లీ ఫోస్టర్ను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరు టేనస్సీలోని నాష్ విల్లేలో నివసిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Tour Karen Elson's Elegant English-Inspired Nashville Home|url=https://www.architecturaldigest.com/story/tour-karen-elsons-elegant-english-inspired-nashville-home|access-date=2022-10-24|website=Architectural Digest|language=en-US}}</ref> ఆమె సేవ్ ది చిల్డ్రన్ కు రాయబారిగా ఉన్నారు, [[సియెరా లియోన్|సియెర్రా లియోన్]], మధ్యప్రాచ్యం, [[కోటె డి ఐవొరి|ఐవరీ కోస్ట్]] లకు ప్రయాణించారు. ఆమె వ్యాసాలు రాసి, పిల్లల హక్కుల కోసం వాదించడానికి సిఎన్ఎన్లో కనిపించింది. ఎల్సన్ ది రెడ్ ఫ్లేమ్ (2020) అనే ఆత్మకథను ప్రచురించింది, దీనిలో ఆమె తన చిన్ననాటి ఆహార రుగ్మత, వ్యక్తిగత పోరాటాలు, ఆమె వృత్తిపరమైన ప్రయాణాన్ని వివరించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/12/style/karen-elson-autobiography.html|title=Karen Elson on Body Shaming, Nudity and Speaking Up for Herself|last=Abrams|first=Melanie|date=2020-10-12|work=The New York Times|access-date=2020-10-12|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.thecitizensband.net/ ది సిటిజన్స్ బ్యాండ్] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1979 జననాలు]] 8z8mglozgq0p4bew3x9idwdg7jq88xu కైలా (ఫిలిపినో గాయని) 0 431467 4963647 4809959 2026-09-21T11:36:24Z స్వరలాసిక 13980 4963647 wikitext text/x-wiki '''వృత్తిపరంగా కైలా అని పిలువబడే మెలనీ హెర్నాండెజ్ కలంపాడ్''' (జననం: జనవరి 5, 1981) [[ఫిలిప్పీన్స్]] గాయని, [[నటి]], టెలివిజన్ వ్యక్తిత్వం. ఆమె గాత్ర శ్రేణి, మెలిస్మాటిక్ గాన శైలికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఆమె, ఫిలిప్పీన్స్‌లో ఆర్&బి, సోల్ సంగీతాన్ని పునర్నిర్వచించడంలో సహాయపడినందుకు ఘనత పొందింది . ఆమె ధ్వని సంగీత శైలుల పెరుగుదల, ప్రజాదరణలో ఉత్ప్రేరకంగా మారింది, ఆమెను ప్రముఖ పాప్ సంస్కృతి వ్యక్తిగా చేసింది. ఆమెను మీడియా సంస్థలు దేశంలోని " ఆర్&బి రాణి " గా పేర్కొన్నాయి . కైలా చిన్నతనంలోనే పాటల పోటీలలో ప్రదర్శన ఇవ్వడం ప్రారంభించింది, 1997లో ''మెట్రోపాప్ స్టార్ సెర్చ్'' అనే టాలెంట్ కాంపిటీషన్ షోలో రన్నరప్‌గా గుర్తింపు పొందింది. ఆమె ఈఎంఐ ఫిలిప్పీన్స్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుని తన తొలి ఆల్బమ్ ''వే టు యువర్ హార్ట్'' (2000)ను విడుదల చేసింది, దీనికి "హాంగ్‌గాంగ్ న్గాయోన్" అనే సింగిల్ మద్దతు ఇచ్చింది, ఇది 2001 ఎంటివి వీడియో మ్యూజిక్ అవార్డ్స్‌లో ఆగ్నేయాసియాకు ఇంటర్నేషనల్ వ్యూయర్స్ ఛాయిస్ అవార్డును గెలుచుకుంది . కైలా తన పేరుతో ఉన్న రెండవ ఆల్బమ్ కోసం పాటల రచనను ప్రారంభించింది, ఇందులో సోల్, ఆర్&బి అంశాలు ఉన్నాయి. కైలా యొక్క ''ఐ విల్ బి దేర్'' (2003)లో ఇంగ్లీష్ బాయ్ బ్యాండ్ బ్లూ, ''నాట్ యువర్ ఆర్డినరీ గర్ల్'' (2004), ''బ్యూటిఫుల్ డేస్'' (2006)లో అమెరికన్ [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] కీత్ మార్టిన్ రాసిన ట్రాక్‌లు ఉన్నాయి. ఆమె తదుపరి విడుదలలు ''హార్ట్‌ఫెల్ట్'' (2007), ''హార్ట్ 2 హార్ట్'' (2009) కవర్ ఆల్బమ్‌లు . ఆమె తదుపరి ఆల్బమ్, ''ప్రైవేట్ ఎఫైర్'' (2010), ప్రధాన సింగిల్ "డోంట్ టై మీ డౌన్"ను కలిగి ఉంది. 2015లో స్టార్ మ్యూజిక్‌తో కొత్త ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన తర్వాత, ఆమె తన తొమ్మిదవ ఆల్బమ్ ''ది క్వీన్ ఆఫ్ ఆర్&బి'' (2018)ను విడుదల చేసింది. కైలా యొక్క మొదటి ఏడు రికార్డులన్నీ ఫిలిప్పీన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ది రికార్డ్ ఇండస్ట్రీచే ప్లాటినం-సర్టిఫైడ్ పొందాయి . ''కైలా తన నటనా రంగ ప్రవేశం నరిటో ఆంగ్ పుసో కో'' (2003) అనే డ్రామా సిరీస్‌లో అతిథి పాత్రతో ప్రారంభించింది . దీని తర్వాత ఆమె టెలివిజన్ సంకలన సిరీస్ ''మాగ్పకైలాన్మాన్'' (2003), ''డియర్ ఫ్రెండ్'' (2009) లలో భాగాలతో నటించింది. పగటిపూట సోప్ ఒపెరా ''విల్లా క్వింటానా'' (2013–2014)లో విరోధి పాత్ర పోషించింది. కైలా తన కెరీర్‌ను రియాలిటీ టెలివిజన్‌లోకి విస్తరించింది, ఇది టాలెంట్ కాంపిటీషన్ షో ''పాప్‌స్టార్ కిడ్స్ (2005–2007) యొక్క ప్రెజెంటర్‌గా, వెరైటీ షో సింగింగ్ కాంటెస్ట్ తవాగ్ తంగాలన్'' (2016) లో న్యాయమూర్తిగా ఉంది . ఆమె ప్రశంసలలో ఎంటివి వీడియో మ్యూజిక్ అవార్డు, మూడు ఎంటివి పిలిపినాస్ మ్యూజిక్ అవార్డులు, స్టార్ అవార్డు ఫర్ మ్యూజిక్, ఆరు మైక్స్ మ్యూజిక్ అవార్డులు, పదకొండు అవిట్ అవార్డులు ఉన్నాయి . == జీవితం, వృత్తి == === 1981-1999: ప్రారంభ జీవితం, ''మెట్రోపాప్ స్టార్ శోధన'' === 1995లో, కైలా [[టోక్యో]]<nowiki/>లో జరిగిన యమహా మ్యూజిక్ క్వెస్ట్‌లో ఫిలిప్పీన్స్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించింది .  తరువాత ఆమె హోటళ్ళు, బార్‌లలో ప్రదర్శన ఇవ్వడానికి మారింది, తరువాత 1996లో హీట్ ఆఫ్ ది నైట్ అనే స్థానిక బ్యాండ్‌లో ప్రధాన గాయకురాలిగా మారింది. దీని ఫలితంగా ఆమె సమూహంలో భాగంగా కెరీర్‌ను కొనసాగించడానికి బ్రూనైకి మకాం మార్చింది ; ఆమెకు మద్దతుగా ఆమె తండ్రి తన ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేశారు.  మరుసటి సంవత్సరం, ఆమె రియాలిటీ సింగింగ్ పోటీ ''మెట్రోపాప్ స్టార్ సెర్చ్‌లో'' ఫైనలిస్ట్‌గా నిలిచింది, మూడవ స్థానంలో నిలిచింది.  ఆ తర్వాత వెంటనే, ఆమె అనేక రికార్డ్ లేబుల్‌లు తిరస్కరించడంతో ఆమె సోలో మ్యూజిక్ కెరీర్‌ను ప్రారంభించడానికి ఆమె చేసిన తొలి ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి.  2000 ప్రారంభం వరకు, పాటల రచయిత రేమండ్ ర్యాన్ మెట్రోపాప్ సాంగ్ ఫెస్టివల్ కోసం తన ట్రాక్ "వన్ మోర్ ట్రై"ని రికార్డ్ చేయడానికి ఆమెను ఎంపిక చేసే వరకు మరే ఇతర అవకాశాలు రాలేదు . పోటీలో స్థానం సంపాదించడంలో విఫలమైనప్పటికీ, కైలా [[నిర్మాత]] ఫ్రాన్సిస్ గువేరా దృష్టిని ఆకర్షించింది, ఆయన ఆసక్తిని వ్యక్తం చేసి తన డెమో టేప్‌ను మ్యూజిక్ ఎగ్జిక్యూటివ్ చిటో ఇలాకాడ్‌కు సమర్పించారు.  ఆమె టేప్ విన్న తర్వాత, ఇలాకాడ్ ఆమెను ఈఎంఐ ఫిలిప్పీన్స్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది .  ఆమె కైలా అనే [[తెలుగు నాటకం|రంగస్థల]] పేరును చిరస్మరణీయమైనదిగా భావించిన ఇలాకాడ్ సూచన మేరకు స్వీకరించింది.<ref name="TPS Kyla MSS">{{Cite news|url=https://www.philstar.com/entertainment/2006/02/13/321446/kyla-straight-heart|title=Kyla: straight from the heart|last=Abunda|first=Boy|date=February 13, 2006|work=The Philippine Star|access-date=June 10, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610180324/https://www.philstar.com/entertainment/2006/02/13/321446/kyla-straight-heart|archive-date=June 10, 2023}}</ref><ref name="Kyla Big Move">{{Cite news|url=https://www.philstar.com/entertainment/2003/04/11/202299/kyla-makes-her-big-decisive-move|title=Kyla makes her big (decisive) move|last=Gallardo|first=Ricky|date=April 11, 2003|work=The Philippine Star|access-date=June 10, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610190353/https://www.philstar.com/entertainment/2003/04/11/202299/kyla-makes-her-big-decisive-move|archive-date=June 10, 2023}}</ref> === 2000-2003: ''మీ హృదయానికి మార్గం'', పురోగతి === కైలా తొలి స్టూడియో ఆల్బమ్ ''వే టు యువర్ హార్ట్'', ఇందులో ప్రధాన సింగిల్ "బ్రింగ్ ఇట్ ఆన్" ఉంది, ఇది 2000 లో విడుదలైంది.  ఈ ఆల్బమ్ దాని ఆర్&బి, ఆత్మ ప్రభావం కోసం గణనీయమైన దృష్టిని ఆకర్షించింది, విమర్శకులచే స్థానిక సంగీతంలో ఒక పురోగతిగా అభివర్ణించబడింది.  ఆర్నీ మెండారోస్ ఆల్బమ్ యొక్క ఎనిమిది ట్రాక్‌లను రాశారు, వాటిలో రెండవ సింగిల్ "హాంగ్‌గాంగ్ న్గాయోన్" కూడా ఉంది, ఇది జనవరి 2001 లో విడుదలైంది. ఈ పాట యొక్క సాహిత్యం వారి విడిపోయిన తర్వాత ఒక జంట యొక్క క్షీణించిన ప్రేమ యొక్క ఆశాజనకమైన పునరుజ్జీవనాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది.  "హాంగ్‌గాంగ్ న్గాయోన్" కోసం మ్యూజిక్ వీడియో 2001 ఎంటివి వీడియో మ్యూజిక్ అవార్డ్స్‌లో ఆగ్నేయాసియాకు అంతర్జాతీయ వీక్షకుల ఎంపిక అవార్డును గెలుచుకుంది . '' కైలా వే టు యువర్ హార్ట్'' కోసం బహుళ ప్రశంసలను గెలుచుకుంది, వీటిలో కొత్త మహిళా రికార్డింగ్ ఆర్టిస్ట్ చేత ఉత్తమ ప్రదర్శనకు అవిట్ అవార్డులు, సంవత్సరపు సంగీత వీడియో ప్రదర్శన ఉన్నాయి .  ఆమె ఉత్తమ నూతన కళాకారిణిగా అలివ్ అవార్డును, అత్యంత ఆశావహ మహిళా కళాకారిణిగా బాక్స్ ఆఫీస్ ఎంటర్టైన్మెంట్ అవార్డును కూడా గెలుచుకుంది .  2001 ఎంటివి పిలిపినాస్ మ్యూజిక్ అవార్డులో, ఆమె వీడియోలో ఇష్టమైన నూతన కళాకారిణిగా ఎంపికైంది, అయితే "హాంగ్‌గాంగ్ న్గాయోన్" వీడియో ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డును గెలుచుకుంది .  ఈ ఆల్బమ్ ఫిలిప్పీన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ది రికార్డ్ ఇండస్ట్రీ (PARI) నుండి ప్లాటినం సర్టిఫికేషన్ పొందింది.  ఆ తర్వాత ఆమె హిమిగ్ హ్యాండోగ్ సా మకాబగాంగ్ కబాటాన్ అనే పాటల రచన పోటీ కోసం జోనాథన్ మనలో రాసిన పాప్ పాట "తారా తేనా"ను రికార్డ్ చేసింది, అక్కడ అది మొదటి స్థానాన్ని గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=KqhjAAAAIBAJ&dq=kyla+tara+tena&pg=PA45&article_id=566,26793337|title=Manalo wins top jam prize|last=Sicam|first=Edmund|date=October 27, 2001|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=June 11, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230611191128/https://books.google.ca/books?id=KqhjAAAAIBAJ&pg=PA45&dq=kyla+tara+tena&article_id=566,26793337&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiSjuym8rv_AhWGmYkEHQgACPwQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=kyla%20tara%20tena&f=false|archive-date=June 11, 2023|page=C5|via=Google Books}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == కైలా శాన్ సెబాస్టియన్ హై స్కూల్‌లో చదువుకుంది . గ్రాడ్యుయేషన్ తర్వాత, ఆమె ఫిలిప్పీన్ క్రిస్టియన్ యూనివర్సిటీలో చేరింది, అక్కడ ఆమె మాస్ కమ్యూనికేషన్స్‌లో మేజర్ చేసింది .  2005 లో, కైలా బాస్కెట్‌బాల్ క్రీడాకారిణి రిచ్ అల్వారెజ్‌తో డేటింగ్ ప్రారంభించింది, ఫిబ్రవరి 2011లో నిశ్చితార్థం చేసుకుంది. వారు నవంబర్ 28, 2011న మకాటిలోని ఫోర్బ్స్ పార్క్‌లో జరిగిన ఒక ప్రైవేట్ వేడుకలో వివాహం చేసుకున్నారు.  వారి మొదటి సంతానం, ఒక కుమారుడు, మే 6, 2013న జన్మించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/23431/startalk-tx-kyla-gives-birth-to-a-healthy-baby-boy/video|title=Startalk TX: Kyla gives birth to a healthy baby boy|date=May 11, 2013|access-date=June 24, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806210831/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/23431/startalk-tx-kyla-gives-birth-to-a-healthy-baby-boy/video|archive-date=August 6, 2023|publisher=GMA Network News}}</ref> == అవార్డులు, ప్రశంసలు == ఆమె పురోగతి తర్వాత, కైలా అవిట్, అలివ్, ఎంటివి పిలిపినాస్ మ్యూజిక్ అవార్డుల నుండి ఉత్తమ నూతన కళాకారిణి గుర్తింపులను అందుకుంది.  "హాంగ్‌గాంగ్ న్గాయోన్" అనే సింగిల్ ఆమెకు ఎంటివి వీడియో మ్యూజిక్ అవార్డును సంపాదించిపెట్టింది .  ఆమె మొత్తం పదకొండు అవిట్ అవార్డులను అందుకుంది, '' వే టు యువర్ హార్ట్‌లో'' ఆమె చేసిన పనికి ఆరు గెలుచుకుంది .  "సనా మౌలిట్ ములిట్"లో గ్యారీ వాలెన్సియానోతో కలిసి పనిచేసినందుకు కైలా డ్యూయెట్ ద్వారా ఉత్తమ ప్రదర్శనను కూడా గెలుచుకుంది.  ''నాట్ యువర్ ఆర్డినరీ గర్ల్'' ఆల్బమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్ నామినేషన్‌ను పొందింది, అయితే "సమ్‌థింగ్ అబౌట్ యు", "హిందీ మో బా ఆలం", "నాట్ యువర్ ఆర్డినరీ గర్ల్" 2005లో ఉత్తమ ఆర్&బి రికార్డింగ్‌కు నామినేట్ అయ్యాయి.  ''బ్యూటిఫుల్ డేస్'', ''హార్ట్‌ఫెల్ట్'', ''హార్ట్ 2 హార్ట్'', ''ప్రైవేట్ ఎఫైర్'', ''జర్నీ'' అన్నీ అనేక విభాగాలలో నామినేట్ అయ్యాయి.  స్టార్ అవార్డ్స్ ఫర్ మ్యూజిక్‌లో, ''ప్రైవేట్ అఫైర్'' ఆల్బమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా నామినేట్ చేయబడింది,  జర్నీ, ది ''క్వీన్ ఆఫ్ ఆర్&బి'' రెండూ ఆర్&బి ఆల్బమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా నామినేషన్లు పొందాయి, మొదటి ఆల్బమ్ 2015లో ఈ అవార్డును గెలుచుకుంది.  , బాక్స్ ఆఫీస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ అవార్డును అందుకుంది .  2010 నాటికి, ఆమె మొదటి ఏడు ఆల్బమ్‌లు పారి నుండి ప్లాటినం సర్టిఫికేషన్‌ను పొందాయి.  ఆమె ఫిలిప్పీన్స్ వాక్ ఆఫ్ ఫేమ్‌లో ఒక స్టార్‌ను అందుకుంది.<ref name="SA 2011">{{Cite news|url=http://www.pep.ph/guide/music/8888/3rd-star-awards-for-music-will-take-place-on-october-16|title=3rd Star Awards for Music will take place on October 16|last=Reyes|first=William|date=September 9, 2011|work=Philippine Entertainment Portal|access-date=December 28, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202300/http://www.pep.ph/guide/music/8888/3rd-star-awards-for-music-will-take-place-on-october-16|archive-date=November 14, 2017}}</ref><ref name="SA 2015">{{Cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/13/15/winners-of-2015-star-awards-for-music-revealed|title=Winners of 2015 Star Awards for Music revealed|date=November 11, 2015|access-date=June 22, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126000706/https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/13/15/winners-of-2015-star-awards-for-music-revealed|archive-date=January 26, 2020|publisher=ABS-CBNnews.com}}</ref><ref name="SA 2018">{{Cite news|url=https://www.rappler.com/entertainment/music/210087-list-pmpc-star-awards-for-music-nominees-2017-2018/|title=Star Awards for Music 2017-2018|date=August 22, 2018|work=Rappler|access-date=June 22, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906195410/https://www.rappler.com/entertainment/music/210087-list-pmpc-star-awards-for-music-nominees-2017-2018|archive-date=September 6, 2018}}</ref> == డిస్కోగ్రఫీ == ** ''వే టు యువర్ హార్ట్'' (2000) ** ''కైలా'' (2002) ** ''నేను అక్కడ ఉంటాను'' (2003) ** ''నాట్ యువర్ ఆర్డినరీ గర్ల్'' (2004) ** ''అందమైన రోజులు'' (2006) ** ''హృదయపూర్వక'' (2007) ** ''హార్ట్ 2 హార్ట్'' (2008) ** ''ప్రైవేట్ ఎఫైర్'' (2010) ** ''ది క్వీన్ ఆఫ్ ఆర్ అండ్ బి'' (2018) == ఫిల్మోగ్రఫీ == === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+  ! scope="col" |సంవత్సరం. ! scope="col" |శీర్షిక ! scope="col" |పాత్ర ! class="unsortable" scope="col" |గమనికలు ! class="unsortable" scope="col" |  |- |2002–2010 ! scope="row" |''ఎస్ఓపీ'' |ఆమె స్వయంగా |సహ-నిర్వాహకుడు | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=bSsaAAAAIBAJ&dq=kyla+sop+host&pg=PA18&article_id=4016,2422627|title=Kyla: the R&B princess is back|date=April 29, 2003|work=Manila Standard|access-date=June 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806210847/https://books.google.com/books?id=bSsaAAAAIBAJ&dq=kyla+sop+host&pg=PA18&article_id=4016,2422627|archive-date=August 6, 2023|page=18}}</ref> |- | rowspan="2" |2003 ! scope="row" |''నరీటో ఆంగ్ పుసో కో'' | | style="text-align:center;" | |- ! scope="row" |''మగ్ఫకైలన్మాన్'' |సారా జెరోనిమో | | style="text-align:center;" |<ref name="Kyla SG">{{Cite news|url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/160181/sarah-geronimo-magpakailanman-a734-20210817|title=Sarah Geronimo life story sa ''Magpakailanman'' noong 2003, ibinalik ng GMA-7 sa YouTube|last=Gabinete|first=Jojo|date=August 17, 2021|work=Philippine Entertainment Portal|access-date=June 14, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507102501/https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/160181/sarah-geronimo-magpakailanman-a734-20210817|archive-date=May 7, 2023|language=tl|trans-title=Sarah Geronimo life story which aired in ''Magpakailanman'' in 2003, released by GMA-7 on YouTube}}</ref> |- |2005–2007 ! scope="row" |''పాప్స్టార్ కిడ్స్'' | rowspan="2" | |హోస్ట్ | style="text-align:center;" |<ref name="Kyla PK">{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=HFQ1AAAAIBAJ&dq=kyla+popstar+kids&pg=PA36&article_id=2903,7148886|title=New kidde singing tilt starts telecasting|last=Torre|first=Nestor|date=November 18, 2005|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=June 17, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617231523/https://books.google.ca/books?id=HFQ1AAAAIBAJ&pg=PA36&dq=kyla+popstar+kids&article_id=2903,7148886&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjOrYzossv_AhXvj4kEHRHPCw0Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=kyla%20popstar%20kids&f=false|archive-date=June 17, 2023|page=A2|via=Google Books}}</ref> |- |2007–2009 ! scope="row" |''ప్రముఖుల ద్వయంః ఫిలిప్పీన్ ఎడిషన్'' |ద్వయం భాగస్వామి | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|url=https://www.pep.ph/guide/tv/974/reality-singing-competition-celebrity-duets-premieres-august-11-|title=Reality singing competition ''Celebrity Duets'' premieres August 11|last=Dimaculangan|first=Jocelyn|date=August 10, 2007|work=Philippine Entertainment Portal|access-date=June 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019234206/https://www.pep.ph/guide/tv/974/reality-singing-competition-celebrity-duets-premieres-august-11-|archive-date=October 19, 2020}}</ref> |- |2009 ! scope="row" |''ప్రియమైన స్నేహితుడు.'' |సారా | | style="text-align:center;" |<ref name="Kyla DF">{{Cite news|url=https://www.pep.ph/guide/tv/4769/dear-friend39s-3-bachelors-explores-betrayal-and-revenge-between-brothers|title=''Dear Friend's 3 Bachelors'' explores betrayal and revenge between brothers|date=September 26, 2009|work=Philippine Entertainment Portal|access-date=June 18, 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230618190103/https://www.pep.ph/guide/tv/4769/dear-friend39s-3-bachelors-explores-betrayal-and-revenge-between-brothers|archive-date=June 18, 2023}}</ref> |- |2010–2013 ! scope="row" |''పార్టీ పిలిపినాస్'' |ఆమె స్వయంగా |సహ-నిర్వాహకుడు | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|url=https://www.pep.ph/lifestyle/21414/party-pilipinas-replaces-sop-fully-charged-starting-march-21|title=''Party Pilipinas'' replaces ''SOP Fully Charged'' starting March 21|last=Erece|first=Dinno|date=February 24, 2010|work=Philippine Entertainment Portal|access-date=June 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422211504/https://www.pep.ph/lifestyle/21414/party-pilipinas-replaces-sop-fully-charged-starting-march-21|archive-date=April 22, 2021}}</ref> |- |2011 ! scope="row" |''నా జీవిత కాలం'' |ఎలైన్ | | style="text-align:center;" |<ref name="Kyla TOML">{{Cite news|url=https://www.pep.ph/news/48799/new-kapamilya-kyla-excited-to-perform-with-asap-artists|title=New Kapamilya Kyla excited to perform with ''ASAP'' artists|last=Nicasio|first=Nonie|date=February 20, 2015|work=Philippine Entertainment Portal|access-date=June 21, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230621224520/https://www.pep.ph/news/48799/new-kapamilya-kyla-excited-to-perform-with-asap-artists|archive-date=June 21, 2023}}</ref> |- |2013–2014 ! scope="row" |''విల్లా క్వింటానా'' |రూబీ క్వింటానా | | style="text-align:center;" |<ref name="Kyla VQ">{{Cite news|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/villa_quintana/9364/kyla-challenged-sa-first-mainstay-drama-role-sa-villa-quintana/story|title=Kyla, challenged sa first mainstay drama role sa ''Villa Quintana''|date=November 27, 2013|access-date=June 19, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619210519/https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/villa_quintana/9364/kyla-challenged-sa-first-mainstay-drama-role-sa-villa-quintana/story|archive-date=June 19, 2023|publisher=GMA Network News|language=tl|trans-title=Kyla, challenged by her first mainstay drama role in ''Villa Quintana''}}</ref> |- |2013–2015 ! scope="row" |''ఆదివారం ఆల్ స్టార్స్'' | rowspan="3" |ఆమె స్వయంగా | rowspan="2" |సహ-నిర్వాహకుడు | style="text-align:center;" |<ref name="Kyla SAS-ASAP">{{Cite news|url=https://www.pep.ph/news/48246/kyla-bids-goodbye-to-sunday-all-stars-moves-to-abs-cbn|title=Kyla bids goodbye to ''Sunday All Stars''; moves to ABS-CBN|last=Almo|first=Nerisa|date=February 6, 2015|work=Philippine Entertainment Portal|access-date=June 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815135317/https://www.pep.ph/news/48246/kyla-bids-goodbye-to-sunday-all-stars-moves-to-abs-cbn|archive-date=August 15, 2020}}</ref> |- |2015-ప్రస్తుతము ! scope="row" |''ఎఎస్ఎపి'' | style="text-align:center;" |<ref name="Kyla SAS-ASAP" /> |- |2016-ప్రస్తుతము ! scope="row" |''తవాగ్ ఎన్గ్ తంఘలాన్'' |న్యాయమూర్తి | style="text-align:center;" |<ref name="Kyla TNT">{{Cite news|url=https://ent.abs-cbn.com/itsshowtime/videos/3661116-kyla-erik-santos-and-louie-ocampo-magiging-hurado-na-sa-tawag-ng-tanghalan-189438|title=Kyla, Erik Santos and Louie Ocampo, magiging hurado na sa ''Tawag ng Tanghalan''|date=June 11, 2016|access-date=June 22, 2023|publisher=ABS-CBNnews.com|language=tl|trans-title=Kyla, Erik Santos and Louie Ocampo, announced as judges for ''Tawag ng Tanghalan''}}</ref> |} == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name}} * {{Twitter}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1981 జననాలు]] n85ik5hs9ksr9knqhcvmej09tuclxgg బెర్రీ బెరెన్సన్ 0 431809 4963642 4824061 2026-09-21T11:27:53Z స్వరలాసిక 13980 /* వ్యక్తిగత జీవితం */ 4963642 wikitext text/x-wiki '''బెరింథియా''' "'''బెర్రీ'''" ''''''బెరెన్సన్'''-పెర్కిన్స్''' (ఏప్రిల్ 14,1948-సెప్టెంబర్ 11,2001) [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] నటి, మోడల్, ఫోటోగ్రాఫర్. ఆమె నటుడు ఆంథోనీ పెర్కిన్స్ భార్య. [[అమెరికన్ ఎయిర్‌లైన్స్]] ఫ్లైట్ 11 ప్రయాణికుడిగా ఉన్న ఆమె సెప్టెంబర్ 11 దాడుల్లో మరణించింది. == ప్రారంభ జీవితం == బెర్రీ బెరెన్సన్ [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరం]]<nowiki/>లోని మాన్‌హట్టన్‌లోని ముర్రే హిల్‌లో జన్మించారు . ఆమె తల్లి మరియా-లూయిసా వైవోన్నే రాధా డి వెండ్ట్ డి కెర్లర్, గోగో షియాపరెల్లి అని పిలుస్తారు, ఇటాలియన్, స్విస్, [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచ్]] వంశపారంపర్యానికి చెందిన సామాజికవేత్త.  ఆమె తండ్రి, రాబర్ట్ లారెన్స్ బెరెన్సన్, ఒక అమెరికన్ కెరీర్ దౌత్యవేత్త, షిప్పింగ్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా మారారు. అతను రష్యన్-యూదు, పోలిష్-యూదు సంతతికి చెందినవాడు, అతని కుటుంబం యొక్క అసలు ఇంటిపేరు "వాల్వ్రోజెన్స్కీ". బెరెన్సన్ తల్లి అమ్మమ్మ ఇటాలియన్-జన్మించిన ఫ్యాషన్ డిజైనర్ ఎల్సా షియాపరెల్లి,  , ఆమె తల్లి తాత విల్హెల్మ్ డి వెండ్ట్ డి కెర్లర్, ఒక దివ్యజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త, మానసిక మాధ్యమం .  ఆమె అక్క, మారిసా బెరెన్సన్, ప్రసిద్ధ మోడల్, నటి అయ్యారు. ఆమె అంగారక గ్రహంపై కాలువలను కనుగొన్నానని నమ్మిన ఇటాలియన్ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త గియోవన్నీ షియాపరెల్లికి మునిమనవరాలు, కళా నిపుణుడు బెర్నార్డ్ బెరెన్సన్ (1865–1959), అతని సోదరి సెండా బెరెన్సన్ (1868–1954) ల రెండవ బంధువు, ఒకసారి తొలగించబడింది, ఆమె ఒక అథ్లెట్, విద్యావేత్త, ఆమె బాస్కెట్‌బాల్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్‌కు ఎన్నికైన మొదటి ఇద్దరు మహిళలలో ఒకరు .<ref>{{Cite magazine|last=Thurman|first=Judith|date=October 27, 2003|title=Mother of Invention|url=http://www.newyorker.com/archive/2003/10/27/031027fa_fact_thurman|magazine=The New Yorker}}</ref><ref>{{Cite web|date=February 27, 2006|title=Bibliotheca Philosophica Hermetica entry|url=http://www.ritmanlibrary.nl/c/p/h/bel_18.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524140757/http://www.ritmanlibrary.nl/c/p/h/bel_18.html|archive-date=May 24, 2011|access-date=November 12, 2010|website=ritmanlibrary.nl}}</ref> == కెరీర్ == 1960ల చివరలో స్వల్ప మోడలింగ్ కెరీర్ తర్వాత, బెరెన్సన్ ఒక ఫ్రీలాన్స్ ఫోటోగ్రాఫర్ అయ్యారు. 1972లో, బెరెన్సన్ కాబోయే భర్త రిచర్డ్ బెర్న్‌స్టెయిన్ ఆండీ వార్హోల్ ఇంటర్వ్యూ ''మ్యాగజైన్‌కు'' కవర్ ఆర్టిస్ట్‌గా నియమించబడ్డారు .  బెరెన్సన్ కవర్ కోసం మోడళ్లను నియమించి వాటిని ఫోటో తీసేవారు, బెర్న్‌స్టెయిన్ చిత్రాలను చిత్రీకరించేవారు. '' 1973 నాటికి, ఆమె ఛాయాచిత్రాలు లైఫ్'', ''గ్లామర్'', ''వోగ్'', ''న్యూస్‌వీక్‌లలో'' ప్రచురించబడ్డాయి.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://archive.org/details/splitimagelifeof00winerich/mode/2up?q=bernstein|title=Split Image: The Life of Anthony Perkins|last=Winecoff|first=Charles|date=1996|publisher=Dutton|others=|isbn=978-0-525-94064-7|location=New York, N.Y.|pages=3, 322, 331}}</ref> బెరెన్సన్ న్యూయార్క్‌లోని ది అమెరికన్ ప్లేస్ థియేటర్‌లో రిచర్డ్ గేర్, ఫిలిప్ ఆంగ్లిమ్, పెనెలోప్ మిల్ఫోర్డ్, రాబర్ట్ ఓజ్న్, ఇంగ్రిడ్ బౌల్టింగ్, ఆమె సోదరి మారిసాతో కలిసి విన్ హ్యాండ్‌మన్‌తో కలిసి నటనను అభ్యసించారు . నటిగా, బెరెన్సన్ తన భర్త ఆంథోనీ పెర్కిన్స్ తో కలిసి 1978లో అలాన్ రుడాల్ఫ్ చిత్రం ''రిమెంబర్ మై నేమ్‌లో'' నటించింది . ఆమె 1979లో జెఫ్ బ్రిడ్జెస్‌తో కలిసి ''వింటర్ కిల్స్‌లో'', మాల్కం మెక్‌డోవెల్‌తో కలిసి ''క్యాట్ పీపుల్'' (1982) లో కూడా నటించింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == [[దస్త్రం:PerkinsBerensonInterview.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్ యొక్క ''ఇంటర్వ్యూ'' పత్రిక యొక్క జనవరి 1974 ముఖచిత్రంపై పెర్కిన్స్, బెరెన్సన్]] బెరెన్సన్ కళాకారుడు రిచర్డ్ బెర్న్‌స్టెయిన్‌తో నిశ్చితార్థం చేసుకున్నారు .  1972లో, బెరెన్సన్ నటుడు ఆంథోనీ పెర్కిన్స్‌తో ప్రేమ వ్యవహారం ఏర్పరచుకున్నారు, ఆమె మూడు నెలల గర్భవతిగా ఉన్నప్పుడు వారు ఆగస్టు 9, 1973న మసాచుసెట్స్‌లోని వెల్‌ఫ్లీట్‌లో వివాహం చేసుకున్నారు.  ఈ జంట ఇద్దరు కుమారులను పెంచారు: నటుడు-దర్శకుడు ఓజ్ పెర్కిన్స్, జానపద/రాక్ [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] ఎల్విస్ పెర్కిన్స్ .  పెర్కిన్స్ స్వలింగ సంపర్కుడైనా, పెర్కిన్స్ సెప్టెంబర్ 12, 1992న ఎయిడ్స్ సంబంధిత సమస్యలతో మరణించే వరకు వారు వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>Goodman, Mark (September 28, 1992). [http://www.people.com/people/archive/article/0,,20108694,00.html "One Final Mystery: Surrounded by Family, Friends and a Wall of Silence, Tony Perkins Succumbs to AIDS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160323095700/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20108694,00.html|date=March 23, 2016}}. ''People''. Vol. 38 No. 13.</ref> == మరణం == [[దస్త్రం:12.6.11BerryBerensonPanelN-76ByLuigiNovi5.jpg|thumb|బెరెన్సన్ పేరు నేషనల్ సెప్టెంబర్ 11 మెమోరియల్ & మ్యూజియం యొక్క నార్త్ పూల్ యొక్క ప్యానెల్ N-76 లో ఉంది.]] పెర్కిన్స్ తొమ్మిదవ మరణ వార్షికోత్సవానికి ఒక రోజు ముందు, బెరెన్సన్ సెప్టెంబర్ 11, 2001న కేప్ కాడ్‌లో సెలవుల కోసం లాస్ ఏంజిల్స్‌కు తిరిగి వెళుతుండగా మరణించారు. సెప్టెంబర్ 11న యుఎస్పై జరిగిన దాడుల సమయంలో విమానం హైజాక్ చేయబడి, ఉద్దేశపూర్వకంగా వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్‌లోని నార్త్ టవర్‌ను ఢీకొట్టడంతో ఆమె, అమెరికన్ ఎయిర్‌లైన్స్ ఫ్లైట్ 11 లోని ఇతర ప్రయాణీకులు, సిబ్బంది మరణించారు. నేషనల్ సెప్టెంబర్ 11 మెమోరియల్ & మ్యూజియం, బెరెన్సన్ పేరు నార్త్ పూల్ వద్ద ప్యానెల్ N-76లో చెక్కబడింది. == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category-inline}} * {{IMDb name}} * [https://web.archive.org/web/20080703201536/http://www.tampabaycoalition.com/files/TBC911BerryBerensonFriend.htm బెర్రీ బెరెన్సన్ గురించి అనేక వార్తా కథనాలు] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:1948 జననాలు]] qd6ctplezp6wpt9t3ol39v2m0gjlqd1 అమండా ఫోసాంగ్ 0 432755 4963264 4514106 2026-09-20T13:24:17Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963264 wikitext text/x-wiki '''అమండా జేన్ ఫోసాంగ్''' ఎఎమ్ ఒక బయోమెడికల్ పరిశోధకురాలు, ఆమె [[ఆస్ట్రేలియా]]<nowiki/>లో ఆర్థరైటిస్ పరిశోధనకు మార్గదర్శకురాలు.<ref name="mcri">{{cite web|title=A/Professor Amanda Fosang|url=https://www.mcri.edu.au/research/themes/cbdd/arthritis-and-rheumatology/amanda-fosang/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814233542/https://www.mcri.edu.au/research/themes/cbdd/arthritis-and-rheumatology/amanda-fosang/|archive-date=14 August 2014|publisher=Murdoch Children's Research Institute|accessdate=15 August 2014}}</ref> == కెరీర్ == ఫోసాంగ్ ఆస్ట్రేలియా నేషనల్ హెల్త్ అండ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ కౌన్సిల్ (ఎన్హెచ్ఎంఆర్సి) లో ప్రధాన రీసెర్చ్ ఫెలో, అతను ఆరోగ్యం, వ్యాధిలో ఆర్థరైటిస్, మృదులాస్థి జీవశాస్త్రంపై పరిశోధన చేసే స్థిరమైన వృత్తిని కలిగి ఉన్నారు. ఆమె ముర్డోక్ చిల్డ్రన్స్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ (ఎంసిఆర్ఐ), యూనివర్సిటీ ఆఫ్ మెల్బోర్న్ డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ పీడియాట్రిక్స్లో ఆర్థరైటిస్ రీసెర్చ్ ప్రొఫెసర్, గ్రూప్ లీడర్. [[లండన్]] లోని కెన్నెడీ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ రుమటాలజీలో పోస్ట్-డాక్టోరల్ చదువులు పూర్తి చేసిన తరువాత ఫోసాంగ్ ఆస్ట్రేలియాకు తిరిగి వచ్చారు, 1994 లో ఎన్హెచ్ఎంఆర్సిచే ఆర్డి రైట్ ఫెలోషిప్ పొందారు. అప్పటి నుంచి ఎన్హెచ్ఎంఆర్సీ నుంచి నిరంతర కాంపిటీటివ్ గ్రాంట్, ఫెలోషిప్ ఫండింగ్ పొందారు.ఆమె 1990 లో మెల్బోర్న్ విశ్వవిద్యాలయం, మెడిసిన్ విభాగంలో చేరింది, 1994 లో పీడియాట్రిక్స్ విభాగానికి మారింది. 2000లో ఎంసీఆర్ఐ ప్రారంభించినప్పుడు ఫోసాంగ్ గ్రూప్ లీడర్గా వ్యవహరించారు.<ref name="asbmb">{{cite web|last1=Mukhopadhyay|first1=Rajendrani|date=February 2014|title=Meet Amanda Fosang: A new associate editor of The Journal of Biological Chemistry|url=http://www.asbmb.org/asbmbtoday/201402/Fosang/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814110410/http://www.asbmb.org/asbmbtoday/201402/Fosang/|archive-date=14 August 2014|website=ASBMB Today|accessdate=15 August 2014}}</ref> == రీసెర్చ్ ప్రోగ్రామ్ == ఆరోగ్యకరమైన మృదులాస్థి, ఆర్థరైటిస్ వ్యాధులలో మృదులాస్థి కణాలు, వాటి మాతృక మధ్య సంక్లిష్ట పరస్పర చర్యలను అర్థం చేసుకోవడం ఫోసాంగ్ పరిశోధన కార్యక్రమం లక్ష్యం. ఆమె పని మృదులాస్థి అణువుల నిర్మాణం, పనితీరుపై దృష్టి పెడుతుంది, అగ్రికాన్, టైప్ 2 కొల్లాజెన్, ఆర్థరైటిస్ వ్యాధిలో వాటిని నాశనం చేసే ఎంజైమ్లు. ఆర్థరైటిస్ వ్యాధిలో మృదులాస్థి నష్టాన్ని అంచనా వేయడానికి ఆమె, ఆమె బృందం ప్రత్యేకమైన ఎలుకలను సృష్టించారు. ఎలుక మృదులాస్థిలో ఎడిఎంటిఎస్ -5 ప్రధాన సమీకరణ అని చూపించే ఆమె పరిశోధన 2005 లో హై-ప్రొఫైల్ అంతర్జాతీయ జర్నల్ నేచర్ లో ప్రచురించబడింది.<ref>Fosang, Amanda J., and Christopher B. Little. "Drug insight: aggrecanases as therapeutic targets for osteoarthritis." ''Nature Clinical Practice Rheumatology'' 4.8 (2008): 420-427.</ref> ఇటీవల, ఫోసాంగ్ బృందం ఈ ఎంజైమ్ల ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే క్షీణత ఉత్పత్తులను, ఈ ఉత్పత్తులు సెల్యులార్ పనితీరును ఎలా నియంత్రిస్తాయో అధ్యయనం చేస్తోంది. కొన్ని అధ్యయనాలు ఎక్స్ప్లాంట్, సెల్ కల్చర్ వ్యవస్థలలో లేదా విట్రోలోని అధిక శుద్ధి చేసిన ఎంజైమ్లు, సబ్స్ట్రేట్లతో చేయబడతాయి. ఇతర అధ్యయనాలు మృదులాస్థి విధ్వంసాన్ని నిరోధించడానికి రూపొందించబడిన ప్రత్యేకమైన, జన్యుపరంగా మార్పు చెందిన ఎలుకలను ఉపయోగిస్తాయి. ఈ ఎలుకలతో అధ్యయనాలు చేయవచ్చుఈ ఎలుకలతో అధ్యయనాలు అభివృద్ధి, వ్యాధిలో ఉమ్మడి పునర్నిర్మాణం విధానాలపై విలువైన అంతర్దృష్టులను అందిస్తాయి. మృదులాస్థి జీవశాస్త్రం, ఆర్థరైటిస్ వ్యాధులపై ఆమె అధ్యయనాలు వ్యాధిని సవరించే ఆర్థరైటిస్ చికిత్సల అభివృద్ధికి కొత్త లక్ష్య అణువులు, / లేదా కార్యకలాపాలను గుర్తిస్తాయి.<ref>{{cite web|title=Professor Amanda Jane FOSANG|url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/2008172|access-date=2021-01-26|website=It's An Honour}}</ref> == వృత్తిపరమైన సేవ == ఫోసాంగ్ 2012లో [[ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్]] రీసెర్చ్ సొసైటీ ఇంటర్నేషనల్ (ఒఎఆర్ఎస్ఐ) డైరెక్టర్ల బోర్డులో చేరారు, 2013 లో ఒఎఆర్ఎస్ఐ ఆసియా టాస్క్ ఫోర్స్ చైర్మన్గా నియమించబడ్డారు. జర్నల్ ఆఫ్ బయోలాజికల్ కెమిస్ట్రీకి అసోసియేట్ ఎడిటర్ గా నియమితులైన తొలి ఆస్ట్రేలియన్ ఆమె. రాబోయే శాస్త్రవేత్తలకు అధ్యాపకురాలు, మార్గదర్శకురాలు అయిన ఫోసాంగ్ మెల్బోర్న్ విశ్వవిద్యాలయం (పీడియాట్రిక్స్ విభాగం), ఎంసిఆర్ఐ కోసం బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (బిఎస్సి), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ బయోమెడిసిన్ (బిబిఎడ్) ఆనర్స్ ప్రోగ్రామ్ను సమన్వయం చేస్తారు. [2] ఆమె ఐదుగురు పిహెచ్డి విద్యార్థులను, పదకొండు మంది బిఎస్సి ఆనర్స్ విద్యార్థులను కోర్సు పూర్తి చేయడానికి పర్యవేక్షించారు. == అవార్డుల == * మెంబర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా, 2021 * ఎన్హెచ్ఎంఆర్సి ప్రిన్సిపల్ రీసెర్చ్ ఫెలో, 2006, 2010 * బేసిక్ సైన్స్ అవార్డు, ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ రీసెర్చ్ సొసైటీ ఇంటర్నేషనల్, 2009 * సెల్విన్-స్మిత్ మెడికల్ రీసెర్చ్ ప్రైజ్, మెల్బోర్న్ విశ్వవిద్యాలయం, 2007 * బారీ ప్రెస్టన్ అవార్డు, మ్యాట్రిక్స్ బయాలజీ సొసైటీ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా & న్యూజిలాండ్, 2007 * డిస్కవరీ అవార్డు ఫర్ ఎక్సలెన్స్ ఇన్ రీసెర్చ్ అచీవ్ మెంట్, ఎంసిఆర్ఐ, 2006 == మూలాలు == [[వర్గం:మహిళలు]] 35olu754jfsrubbep49yuv2siz7xdpu విదార్ క్లెప్పే 0 452622 4963649 4554238 2026-09-21T11:38:46Z స్వరలాసిక 13980 /* రాజకీయ ప్రత్యర్థుల దాడులు */ 4963649 wikitext text/x-wiki '''విదార్ స్వెయినుంగ్ క్లెప్పే''' (జననం: 16 సెప్టెంబర్ 1963) ఒక నార్వేజియన్ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన సస్పెండ్ చేయబడి 2001లో పార్టీని వీడే వరకు పార్లమెంటు సభ్యుడు, ప్రోగ్రెస్ పార్టీ ఉప నాయకుడు. ఆయన 2002 నుండి 2012 వరకు డెమొక్రాట్స్ పార్టీ వ్యవస్థాపకుడు, నాయకుడు ,, 2003 నుండి వెస్ట్-అగ్డర్ కౌంటీ కౌన్సిల్, క్రిస్టియన్‌సాండ్ మునిసిపల్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా ప్రభుత్వ కార్యాలయాన్ని నిర్వహించారు . == ప్రారంభ, వ్యక్తిగత జీవితం == క్లెప్పే [[బర్గెన్|బెర్గెన్‌లో]] సిఇఓ ఎర్లింగ్ క్లెప్పే (1941–1989), అతని భార్య హ్యారియెట్ ఉతాగ్ (1944–2018) దంపతులకు జన్మించారు, <ref name="stort">{{Cite web|date=9 March 2008|title=Kleppe, Vidar ( 1963– )|url=http://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=VK|website=Stortinget|language=}}</ref> ఫెడ్జేలో పెరిగారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001050044937&tag=item&words=vidar%3Bkleppe|title=Kleppe på topp|date=14 March 2005|work=Dagbladet|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604182735/http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001050044937&tag=item&words=vidar%3Bkleppe|archive-date=4 June 2011|language=}}</ref> అతను 1980 నుండి 1981 వరకు మెకానికల్ పాఠశాలలో విద్యను పొందాడు, ఆ తర్వాత ఒక సంవత్సరం పాటు సముద్ర యాత్రకు వెళ్ళాడు. అతను తిరిగి వచ్చినప్పుడు క్రిస్టియన్‌సండ్‌లో నాలుగు సంవత్సరాలు పారిశ్రామిక కార్మికుడిగా పనిచేశాడు, 1987 వరకు అతను రెండు సంవత్సరాలు వ్యాపారవేత్తగా ఉన్నాడు. <ref name="stort" /> అతను 1992లో ఎలిన్ డైర్‌స్టాడ్ క్లెప్పేను వివాహం చేసుకున్నాడు, అతనికి ఎలిన్‌తో ఇద్దరు పిల్లలలో ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు. <ref name="krs">{{Cite news|url=https://www.krs.no/vidar-kleppe-fra-frp-til-norgesdemokratene-til-kleppelista-her-er-alt-du-trenger-a-vite/s/5-157-19232|title=Vidar Kleppe: Fra FrP til Norgesdemokratene til Kleppelista: Her er alt du trenger å vite|last=Dahl|first=Constance Løken|date=August 30, 2023|work=Avisen Kristiansand|language=}}</ref> అతని వివాహానికి, [[జాన్ సిమోన్సెన్]] అతనికి ఉత్తమ వ్యక్తి. <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001970038959&tag=item&words=vidar%3Bkleppe|title=Ridder av "Sørstatene"|last=Holtvedt|first=Tarje|date=6 July 1997|work=Dagbladet|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183036/http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001970038959&tag=item&words=vidar%3Bkleppe|archive-date=4 June 2011|language=}}</ref> క్లెప్పే 2021లో తన భార్య ఎలిన్ క్యాన్సర్‌తో మరణించిందని రాశారు. <ref name="krs" /> == రాజకీయ జీవితం == === ప్రోగ్రెస్ పార్టీ (1989-2001) === క్లెప్పే 1990లలో ప్రోగ్రెస్ పార్టీకి ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడిగా ఉన్నారు, 1989 నుండి 1999 వరకు వారి జాతీయ బోర్డులో సభ్యుడిగా ఉన్నారు. ఆయన 1989 నుండి 1993 వరకు, 1997 నుండి 2001 వరకు రెండు పర్యాయాలు పార్లమెంటు సభ్యుడిగా ఉన్నారు. 1995 నుండి 1999 వరకు ఆయన పార్టీకి రెండవ ఉప నాయకుడు. <ref name="stort" /> ఆయన 1987 నుండి 1999 వరకు క్రిస్టియన్‌సాండ్ మునిసిపల్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా కూడా పనిచేశారు. <ref name="snl">{{Cite web|date=21 September 2009|title=Vidar Kleppe|url=http://www.snl.no/Vidar_Kleppe|website=Store norske leksikon|language=}}</ref> 1999 ఎన్నికల ప్రచారాల సమయంలో, క్లెప్పే, తన సన్నిహిత పార్టీ సహోద్యోగి ఓయ్స్టీన్ హెడ్‌స్ట్రోమ్‌తో కలిసి, ముఖ్యంగా "హెడ్‌స్ట్రోమ్ & క్లెప్పే షో" అని పిలువబడే అనేక ప్రచారాలను నిర్వహించారు, అక్కడ వారు వలస, ఏకీకరణకు సంబంధించిన అంశాలను చర్చించారు. <ref name="vg24209">{{Cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=547362|title=Vidar Kleppe: – Velkommen etter, Siv!|last=Tommelstad|first=Bjørnar|date=24 February 2009|work=Verdens Gang|language=}}</ref> అయితే 2001 ప్రారంభంలో ప్రోగ్రెస్ పార్టీలో గందరగోళం చెలరేగింది,, క్లెప్పే సస్పెండ్ చేయబడ్డాడు, త్వరలోనే పార్టీని విడిచిపెట్టాడు, <ref name="kleppesuspendert">{{Cite news|url=http://www.nrk.no/nyheter/1.520811|title=Kleppe suspendert|date=8 March 2001|work=NRK|agency=NTB|language=}}</ref> పార్టీలోని అనేక స్థానిక అధ్యాయాలలో సస్పెన్షన్‌కు తీవ్ర వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ. <ref>{{Cite news|url=http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/ostafjells/vestfold/1.282035|title=Mange reagerer på suspenderingen|date=8 March 2001|work=NRK|language=}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.ba.no/nyheter/politikk/article309716.ece|title=Haoko Tveitt melder seg ut av Frp|last=Høstmælingen|first=Siri Haave|date=28 February 2001|work=Bergensavisen|language=}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.nrk.no/distrikt/sorlandet/nyheter/873630.html|title=Frp'ere melder seg ut|date=8 March 2001|work=NRK|archive-url=https://web.archive.org/web/20010311154608/https://www.nrk.no/distrikt/sorlandet/nyheter/873630.html/|archive-date=11 March 2001|language=}}</ref> పార్టీ అధ్యక్షుడు [[కార్ల్ ఐ. హెగెన్|కార్ల్ ఐ. హేగెన్]] క్లెప్పేను పార్టీ తిరుగుబాటు వర్గానికి "నాయకుడిగా" చూశారు, <ref name="vg311007">{{Cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=177606|title=- Jeg har vært kravstor og maktsyk|last=Vinding|first=Anne|date=31 October 2007|work=Verdens Gang|language=}}</ref> అలాగే వివాదాస్పదంగా ఉన్నారు, వలసలపై ఆయన వైఖరి <ref name="vg24209" /> <ref>{{Cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=2699564|title=Kleppe suspendert|date=7 March 2001|work=Verdens Gang|language=}}</ref> అలాగే అధికారిక పార్టీ విధానానికి విరుద్ధంగా ఉన్న ఇతర అంశాల కారణంగా. అతను "నిర్మాణాత్మక జట్టు ఆటగాడు" కాదని కూడా ఆరోపించబడ్డాడు. <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/nyheter/2001/04/28/254799.html|title=Kleppe: – De hadde trengt meg der|last=Gjerstad|first=Tore|date=28 April 2001|work=Dagbladet|language=}}</ref> ఆ సమయంలో అతను పాల్గొన్న లైంగిక కుంభకోణం చుట్టూ ఉన్న గందరగోళంలో క్లెప్పే అప్పటి డిప్యూటీ లీడర్ టెర్జే సోవిక్నెస్‌పై దాడి చేసి, యువతులతో మోసపోతాడని, లైంగిక వేధింపులకు పాల్పడే అవకాశం ఉందని సూచించినప్పుడు అతని మునుపటి చరిత్ర కూలిపోయింది. <ref name="kleppesuspendert" /> === 2001 ఎన్నికలు === సస్పెన్షన్ ఒక సంవత్సరానికి మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది, కానీ క్లెప్పే పార్టీని విడిచిపెట్టి 2001 పార్లమెంటరీ ఎన్నికల్లో దక్షిణ నార్వే జాబితా అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.nrk.no/nyheter/1.521044|title=Kleppe stiller på Sørlandslista|date=19 March 2001|work=NRK|agency=NTB|language=}}</ref> అతని ప్రచారం విఫలమైంది, అతను వెస్ట్-అగ్డర్‌లో కేవలం 2.8% ఓట్లను మాత్రమే పొందాడు, మార్చిలో జరిగిన ఒక అభిప్రాయ సేకరణలో 17.5% మంది అతనికి ఓటు వేస్తామని చెప్పినందున అతనికి అక్కడ బలమైన మద్దతు ఉందని భావించినందున ఇది చాలా <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001010015913&tag=item&words=vidar%3Bkleppe%3Bvidar+kleppe|title=Profet på hjemme-bane|last=Pedersen|first=Eivind|date=20 March 2001|work=Dagbladet|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604192102/http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001010015913&tag=item&words=vidar%3Bkleppe%3Bvidar+kleppe|archive-date=4 June 2011|language=}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/nyheter/2001/03/16/247593.html|title=Snuser på Bastesen|last=Karlsen|first=Kirsten|date=16 March 2001|work=Dagbladet|language=}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/nyheter/2001/03/20/248244.html|title=Slåss om midtfeltet|last=Aabø|first=Stein|date=20 March 2001|work=Dagbladet|language=}}</ref> 2001 ప్రారంభంలో అతను రెండు కౌంటీలలో లిబరల్ పీపుల్స్ పార్టీకి అగ్ర అభ్యర్థిగా నామినేట్ అయ్యాడు, <ref>{{Cite news|url=http://nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_trondelag/1.137944|title=Vidar Kleppe listetopp|date=29 March 2001|work=NRK|language=}}</ref> కానీ పార్టీ హోదాపై వివాదం చెలరేగింది. <ref>{{Cite news|url=http://nrk.no/nyheter/distrikt/nrk_trondelag/1.137953|title=DLF bløffet om lista i Sør-Trøndela|date=30 March 2001|work=NRK|language=}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/nyheter/2001/05/30/261011.html|title=Mer DLF-kaos|date=30 May 2001|work=Dagbladet|language=}}</ref> జూన్‌లో వారు "ఫ్రీడమ్ పార్టీ"ని ప్రారంభిస్తామని ప్రకటించినప్పుడు ఈ వివాదం పరిష్కారమైంది, <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001010032156&tag=item&words=vidar%3Bkleppe|title=Striden om Det Liberale Folkepartiet (DLF) er over|date=15 June 2001|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183213/http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001010032156&tag=item&words=vidar%3Bkleppe|archive-date=4 June 2011|agency=NTB|language=}}</ref> కానీ ప్రణాళికలు ఎప్పటికీ నెరవేరలేదు. ఇది విఫలమైనందున, వారు బదులుగా కౌంటీ జాబితాల వదులుగా సేకరణ ద్వారా ఎన్నికల్లో పోటీ చేశారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/nyheter/2001/04/06/251559.html|title="Verstingene" stoppes|last=Skard|first=Kristian|date=6 April 2001|work=Dagbladet|language=}}</ref> === డెమోక్రాట్లు (2002-2023) === క్లెప్పే 2002లో డెమొక్రాట్లను స్థాపించారు. 2003 స్థానిక ఎన్నికలలో ఆయన వెస్ట్-అగ్డర్ కౌంటీ కౌన్సిల్, క్రిస్టియన్‌సండ్ మునిసిపల్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు, 2007లో మళ్ళీ ఎన్నికయ్యారు. <ref name="snl" /> 2005 పార్లమెంటరీ ఎన్నికలకు ముందు జరిగిన ఒక పోల్ ప్రకారం, 2003లో హోర్డాలాండ్‌లో ప్రోగ్రెస్ పార్టీకి ఓటు వేసిన వారిలో దాదాపు 10% మంది క్లెప్పేకు ఓటు వేయాలని ఆలోచిస్తారని తేలింది. <ref name="nid">{{Cite news|url=http://www.idag.no/aktuelt-oppslag.php3?ID=6677|title=Vidar Kleppe snuser på stortingsplass|last=Ystebø|first=Bjarte|date=11 February 2005|work=Norge IDAG|access-date=24 January 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724180735/http://www.idag.no/aktuelt-oppslag.php3?ID=6677|archive-date=24 July 2011|language=}}</ref> క్లెప్పే ముస్లిం వ్యతిరేక కార్యకర్త సమూహం స్టాప్ ఇస్లామైజేషన్ ఆఫ్ నార్వే (SIAN) యొక్క అనేక ర్యాలీలలో ప్రసంగాలు చేశారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.bt.no/nyheter/lokalt/i/xMPnR/fryktet-braak|title=Fryktet bråk|last=Lura|first=Christian|date=21 August 2010|work=Bergens Tidende|last2=Askvik|first2=Kristine|language=}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.fvn.no/nyheter/lokalt/i/mE75v/kleppe-terget-paa-seg-muslimene|title=Kleppe terget på seg muslimene|last=Ihme|first=Henrik|date=5 July 2014|work=Fædrelandsvennen|language=}}</ref> 2015లో ఆయన క్రిస్టియన్‌సాండ్‌లోని పెగిడా ర్యాలీలో ప్రసంగించారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.nrk.no/sorlandet/refser-kleppe-for-a-henge-ut-alle-muslimer-1.12239099|title=– Det Vidar Kleppe sier er uakseptabelt|last=Sommerset|first=Thomas|date=3 March 2015|work=NRK|language=}}</ref> 2023లో, [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్రను]] విమర్శించి, ఉక్రెయిన్‌కు ఆయుధ మద్దతును వ్యతిరేకించాలనే పార్టీ నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్|వ్లాదిమిర్ పుతిన్‌ను]] అంతర్జాతీయ విచారణకు గురిచేయాలని డిమాండ్ చేసిన తర్వాత, క్రిస్టియన్‌సాండ్, దక్షిణ నార్వేలోని క్లెప్పే, పార్టీ ఎన్నికైన ప్రతినిధులందరినీ పార్టీ నుండి బహిష్కరించారు. ఆ తరువాత అతను కొత్త "క్లెప్పే లిస్ట్" ను ప్రారంభించాడు. <ref name="krs" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/kEKqmv/vidar-kleppe-kastes-ut-av-eget-parti-starter-kleppelista|title=Vidar Kleppe kastes ut av «eget parti» – starter Kleppelista|last=Bø|first=Emma|date=20 March 2023|work=Verdens Gang|last2=Wichstad|first2=Eirik1|language=}}</ref> అదే సంవత్సరం ఆయన పార్టీ ఏకైక ప్రతినిధిగా క్రిస్టియన్‌సాండ్ మునిసిపల్ కౌన్సిల్‌కు తిరిగి ఎన్నికయ్యారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.fvn.no/nyheter/lokalt/i/APMj8x/de-sier-jeg-er-den-stoerste-taperen-men-jeg-er-ingen-slagen-mann|title=– De sier jeg er den største taperen. Men jeg er ingen slagen mann.|date=12 September 2023|work=Fædrelandsvennen|language=}}</ref> == రాజకీయ అభిప్రాయాలు == 2005లో, క్రైస్తవ సంప్రదాయవాద వారపత్రిక ''నార్జ్ IDAG'' అతన్ని "క్రైస్తవ స్వేచ్ఛావాది"గా అభివర్ణించింది. <ref name="nid" /> 2007 స్థానిక ఎన్నికలకు పోటీ చేస్తున్నప్పుడు, క్లెప్పే సమాజంలోని బలహీనుల కోసం, పేదరికానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడటం, అలాగే నార్వే యొక్క ఇస్లామీకరణ, క్రైస్తవ మతం నుండి తొలగించబడటాన్ని ఆపడం తన అతి ముఖ్యమైన సమస్యలుగా పేర్కొన్నాడు. తరువాతి దానిని సాధించడానికి, అతను ఇతర విషయాలతోపాటు, ముస్లిం మత సమాజాలకు ప్రజా ఆర్థిక మద్దతు మొత్తాన్ని తొలగించడానికి ప్రయత్నించాడు. <ref name="nrk67">{{Cite news|url=http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/sorlandet/valg_2009_sorlandet/1.6684824|title=Til kamp mot fattigdom|last=Nilsen|first=Anne Torhild|date=6 July 2007|work=NRK Sørlandet|language=}}</ref> 1990లలో, ఆయన వివిధ సమయాల్లో [[జార్జి బుష్|జార్జ్ హెచ్‌డబ్ల్యు బుష్]], <ref>{{Cite news|url=https://news.google.no/newspapers?id=71QgAAAAIBAJ&sjid=O9MEAAAAIBAJ&pg=4688,447546&dq=vidar-kleppe&hl=en|title=Bush nominated for peace prize|date=1 February 1991|work=The News-Journal|page=54}}</ref> [[సాల్వేషన్ ఆర్మీ]], [[బిల్ క్లింటన్|బిల్ క్లింటన్‌లను]] [[నోబెల్ శాంతి బహుమతి|నోబెల్ శాంతి బహుమతికి]] సూచించారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001010011029&tag=item&words=vidar%3Bkleppe|title=11 år med Kleppe|date=24 February 2001|work=Dagbladet|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183658/http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001010011029&tag=item&words=vidar%3Bkleppe|archive-date=4 June 2011|language=}}</ref> డచ్ రాజకీయ నాయకుడు గీర్ట్ వైల్డర్స్ నిర్మించిన వివాదాస్పద లఘు చిత్రం ''ఫిట్నాను'' ఆయన బహిరంగంగా ఆమోదించారు, ప్రతి ఒక్కరూ దానిని చూడాలని సిఫార్సు చేస్తున్నారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/article2333698.ece|title=Vidar Kleppe: – Jeg anbefaler alle å se Wilders-filmen|last=Nordstoga|first=Anders|date=28 March 2008|work=Aftenposten|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928013447/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/article2333698.ece|archive-date=28 September 2008|language=}}</ref> జనవరి 2009లో, క్లెప్పే యూరోసెప్టిక్ సంస్థ ''నీ టిల్ ఇయు'' సభ్యత్వాన్ని తిరస్కరించారు, ఎందుకంటే దాని నాయకుడు హెమింగ్ ఓలాసెన్ ( సోషలిస్ట్ లెఫ్ట్ పార్టీ మాజీ సభ్యుడు) ప్రకారం, అతను "జాత్యహంకార వైఖరులకు" మద్దతు ఇచ్చాడు. <ref>{{Cite news|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2892233.ece|title=Vidar Kleppe nektes medlemskap i Nei til EU|last=Trondsen|first=Flemming|date=28 January 2009|work=Aftenposten|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604155948/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2892233.ece|archive-date=4 June 2011|language=}}</ref> ఈ చర్య పెద్ద సంఖ్యలో సభ్యుల రాజీనామాలకు దారితీసింది, ఇందులో ఒక కౌంటీ కార్యదర్శి కూడా ఉన్నారు, క్లెప్పే సభ్యత్వాన్ని తిరస్కరించడం పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేనిదని పేర్కొన్నారు, ఎందుకంటే అతను " గత ఇయు-ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ సమయంలో ''నీ టిల్ ఇయు'' యొక్క గొప్ప మద్దతుదారులలో ఒకడు". <ref>{{Cite news|url=http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/sorlandet/1.6452974|title=Mener han er rasist|last=Thomassen|first=Jan Inge|date=28 January 2009|work=NRK|last2=Nilsen|first2=Anne Torhild|language=}}</ref> ఈ సంఘటనకు సంబంధించి క్లెప్పేకు, తన బలమైన రాజకీయ ప్రత్యర్థులలో ఒకరైన క్రిస్టియన్‌సాండ్ మాజీ క్రిస్టియన్ డెమోక్రటిక్ డిప్యూటీ మేయర్ హరాల్డ్ సోడాల్ నుండి కూడా మద్దతు లభించింది. <ref>{{Cite news|url=http://www.tv2nyhetene.no/innenriks/politikk/kleppe-faar-krfstoette-2543725.html|title=Kleppe får KrF-støtte|last=Solvang|first=Trond|date=4 February 2009|work=TV 2|language=}}</ref> 2001లో ప్రోగ్రెస్ పార్టీ నుండి సస్పెండ్ అయిన తర్వాత, క్లెప్పే ముందుగా లేవనెత్తిన అనేక ప్రతిపాదనలు, అప్పుడు ప్రోగ్రెస్ పార్టీలో కూడా చాలా వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి, అప్పటి నుండి పార్టీ వాటిని "కాపీ" చేసిందని గమనించబడింది. ఇందులో 1998లో నార్వేజియన్ పౌరులకు మాత్రమే పరిమితం చేసే ప్రతిపాదన ( ''కిండర్'' గార్టెన్‌కు వెళ్లకూడదని ఎంచుకున్న పిల్లలకు సామాజిక భద్రత ) ఉంది, తరువాత దీనిని 2004లో [[పెర్ శాండ్‌బర్గ్]] లేవనెత్తారు <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001040033449&tag=item&words=vidar%3Bkleppe%3Bvidar+kleppe|title=Sandberg i Kleppes fotspor|last=Karlsen|first=Kirsten|date=10 January 2004|work=Dagbladet|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604192119/http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001040033449&tag=item&words=vidar%3Bkleppe%3Bvidar+kleppe|archive-date=4 June 2011|language=}}</ref> [[ఇస్లాం మతం|ఇస్లాం]] పట్ల తన కఠినమైన వైఖరితో, తరువాత 2004 లో [[కార్ల్ ఐ. హెగెన్]] <ref>{{Cite news|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article829394.ece|title=Kleppe: -Velkommen på laget|last=Magnus|first=Gunnar|date=16 July 2004|work=Aftenposten|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629132724/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article829394.ece|archive-date=29 June 2011|language=}}</ref> లో [[సివ్ జెన్సెన్]] చేసిన వివాదాస్పద ఇస్లాం విమర్శలను కూడా ఆయన స్వాగతించారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=547362|title=Vidar Kleppe: – Velkommen etter, Siv!|last=Tommelstad|first=Bjørnar|date=24 February 2009|work=Verdens Gang|language=}}</ref> == రాజకీయ ప్రత్యర్థుల దాడులు == 1999లో క్లెప్పేపై రెండుసార్లు దాడి జరిగింది, రెండు సార్లు అతని తలపై బీరు పోసి దాడి చేశారు. మొదట జాన్ ఒట్టో హాగ్, తరువాత ''జర్నలిస్ట్న్'' సంపాదకుడు,, రెండవది [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] లిల్లెబ్జోర్న్ నిల్సెన్, తరువాతి వ్యక్తికి 100,000 క్రోన్ల జరిమానా విధించబడింది, అలాగే [[ఓస్లో]] మునిసిపాలిటీ అతనికి ఇచ్చిన సంస్కృతి అవార్డును కోల్పోయింది. <ref>{{Cite news|url=http://www.kjendis.no/2007/07/18/506547.html|title=Fikk øl i hodet|last=Nordseth|first=Pål|date=18 July 2007|work=Kjendis.no|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110925144843/http://www.kjendis.no/2007/07/18/506547.html|archive-date=25 September 2011|language=}}</ref> ఆగస్టు 2005లో, క్లెప్పేపై మాజీ వర్కర్స్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ డిప్యూటీ నాయకుడు <ref>{{Cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=169251|title=Tiltalt for å ha slått Vidar Kleppe i hodet|date=28 November 2006|work=Verdens Gang|language=}}</ref> శారీరకంగా దాడి చేసి, గుడ్లు విసిరి, శారీరకంగా దాడి చేసి, వామపక్ష సంస్థలు SOS రేసిజం, బ్లిట్జ్-ఉద్యమం, సోషలిస్ట్ యూత్ నిర్వహించిన ప్రదర్శనలో సభ్యులు బహిరంగ ప్రసంగం కోసం పరికరాలను విధ్వంసం చేశారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/nyheter/2005/08/22/440994.html|title=Bombarderte Kleppe med egg|last=Rognmo|first=Gro|date=22 August 2005|work=Dagbladet|language=}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/valg-2005/artikkel.php?artid=287681|title=Kastet egg på Kleppe|last=Jensen|first=Christine|date=22 August 2005|work=Verdens Gang|language=}}</ref> 2003 లో అతనికి అనేక హత్య బెదిరింపులు కూడా వచ్చాయి. <ref>{{Cite news|url=http://www.dagbladet.no/nyheter/2003/09/01/377348.html|title=Kleppe drapstruet|last=Bjertnes|first=Hanne|date=1 September 2003|work=Dagbladet|language=}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1963 జననాలు]] [[వర్గం:నార్వే రాజకీయ నాయకులు]] kfpxmjf7jhz15rcwz4hx4j90rmslqkc మాడ్స్ గిల్బర్ట్ 0 452694 4963314 4862294 2026-09-20T14:39:06Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963314 wikitext text/x-wiki '''మాడ్స్ ఫ్రెడ్రిక్ గిల్బర్ట్''' (జననం: 2 జూన్ 1947) ఒక నార్వేజియన్ వైద్యుడు, మానవతావాది, కార్యకర్త, [[రెడ్ పార్టీ (నార్వే)|రెడ్ పార్టీకి]] చెందిన రాజకీయవేత్త. <ref>{{Cite news|url=http://www.nrk.no/verden/fem-drept-under-bombing-av-sykehus-1.11841563|title=Fem drept under bombing av sykehus i Gaza|last=Fosland|first=Arne|work=Nrk.no|access-date=27 July 2014}}</ref> <ref name=>{{Cite web|last=Gulseth|first=Hege Guldal|date=6 January 2009|title=Mads (61) er stemmen fra Gaza|url=http://www.dagbladet.no/2009/01/06/nyheter/gaza/tromso/leger/politikk/4252092/|website=Dagbladet.no|language=}}</ref> ఆయన అనస్థీషియాలజీలో నిపుణుడు, నార్త్ నార్వే విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రిలో అత్యవసర వైద్య విభాగానికి అధిపతి, ట్రోమ్సో విశ్వవిద్యాలయంలో అత్యవసర వైద్య ప్రొఫెసర్. గిల్బర్ట్‌కు అంతర్జాతీయ మానవతావాద కార్యకలాపాల నుండి విస్తృత అనుభవం ఉంది, ముఖ్యంగా వైద్య, రాజకీయ సమస్యలు కలిసిపోయే ప్రదేశాలలో. 1970ల నుండి, ఆయన పాలస్తీనియన్లకు సంబంధించిన సంఘీభావ పనిలో చురుకుగా పాల్గొంటున్నారు, ఆయన పాలస్తీనా భూభాగాల్లో, నార్వాక్ కోసం [[లెబనాన్|లెబనాన్‌లో]] అనేక కాలాలు వైద్యుడిగా పనిచేశారు. 2001 నుండి గాజాలో జంట పట్టణమైన ట్రోమ్సో నగరాన్ని, ప్రపంచంలోని మరే ఇతర ప్రాంతాల కంటే పాలస్తీనా భూభాగాలకు ఎక్కువ మంది ఆరోగ్య కార్యకర్తలను పంపిన నగరంగా చెప్పుకోవడానికి ఆయన ప్రయత్నాలు కేంద్రంగా ఉన్నాయి. <ref>Tromsø Kommune (1 June 2001). [http://www.tromso.kommune.no/index.gan?id=2775&subid=0 Ordføreren til Gaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928062031/http://www.tromso.kommune.no/index.gan?id=2775&subid=0|date=28 September 2007}} </ref> గాజా యుద్ధంపై ఆయన రాసిన పుస్తకం, ''ఐస్ ఆన్ గాజా'' (2009), అనేక భాషలలోకి అనువదించబడింది. గాజాలో గిల్బర్ట్ చేసిన కృషికి నార్వేజియన్ మీడియాలో "హీరో"గా ప్రశంసలు అందుకున్నారు; <ref>{{Cite web|last=AS|first=TV 2|date=6 January 2009|title=De norske stemmene fra Gaza|url=https://www.tv2.no/a/12211314/|website=TV 2}}</ref> అతని మానవతావాద పనిని ప్రధాన మంత్రులు [[కారే విల్లోచ్]], [[జెన్స్ స్టోల్టెన్‌బర్గ్]], ఎర్నా సోల్బర్గ్, విదేశాంగ మంత్రి జోనాస్ గహర్ స్టోర్ ప్రశంసించారు. <ref>{{Cite web|title=Tekstarkiv - Dagbladet.no|url=http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001090034213&tag|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014515/http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001090034213&tag|archive-date=29 November 2014|access-date=15 November 2014}}</ref> 6 మే 2013న, కింగ్ హెరాల్డ్ V గిల్బర్ట్‌ను "అత్యవసర వైద్యంలో విస్తృత శ్రేణి సేవలకు" సెయింట్ ఓలావ్ ఆర్డర్ కమాండర్‌గా నియమించారు. <ref>[http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/St-Olavs-Orden-til-Mads-Gilbert-7195132.html St. Olavs Orden til Mads Gilbert], 6 May 2013, Aftenposten, </ref> అతను కిబ్బట్జ్‌లో స్వచ్ఛంద సేవ కూడా చేశాడు. గిల్బర్ట్ తన రాజకీయ క్రియాశీలత కారణంగా వివాదాస్పద వ్యక్తిగా నిలిచాడు. <ref>{{Cite news|url=http://www.thelocal.no/20141219/gaza-doc-named-norways-person-of-year|title=Gaza doc named Norway's person of year|date=19 December 2014|work=The Local/AFP|quote=Gilbert's is a controversial figure in Norway, where he is considered to be on the far-left fringe of politics. Following the 9/11 attacks in 2001 he said he supported terror attacks against the US, saying western foreign policy justified them.}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/society/2009/jan/16/gaza-norwegian-doctors|title=This is what hell must look like|date=26 January 2009|work=The Guardian|quote=The pair are high-profile pro-Palestinian campaigners and Gilbert, a far-left politician in Norway, is a particularly controversial figure}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/gaza/gilbert-utestengt-fra-gaza-paa-livstid/a/23335529/|title=Gilbert utestengt fra Gaza på livstid|date=14 November 2014|work=VG|language=|quote=Som mangeårig aktivist i Palestinakomiteen, medlem av partiet Rødt og frittalende uttalelser, er han også kontroversiell}}</ref> నవంబరు 2014లో, భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా ఇజ్రాయెల్ అధికారికంగా గిల్బర్ట్‌ను గాజాలోకి ప్రవేశించకుండా నిరవధికంగా నిషేధించినట్లు ప్రకటించబడింది. <ref>[http://www.vg.no/nyheter/innenriks/gaza/gilbert-utestengt-fra-gaza-paa-livstid/a/23335529/ "Gilbert utestengt fra Gaza på livstid"], ''VG'', 14 November 2014, </ref> ఈ నిర్ణయం తీవ్ర ఆగ్రహాన్ని రేకెత్తించింది, నార్వే ప్రభుత్వం ఆ నిర్ణయాన్ని వెనక్కి తీసుకోవాలని అభ్యర్థించింది. <ref name="VG1411">[http://www.vg.no/nyheter/utenriks/gaza/krever-at-israel-ambassadoer-maa-inn-paa-teppet/a/23336112/ Krever at Israel-ambassadør må inn på teppet], 14 November 2014, VG </ref> <ref>[http://www.dagbladet.no/2014/11/14/nyheter/innenriks/utenriks/gaza/israel/36241601/ Mads Gilberts sykehusdirektør har sendt helseministeren brev med bønn om Israel-hjelp], 14. november 2014, Dagbladet, </ref> ఆ నిషేధం గాజాలో కాకుండా ఇజ్రాయెల్‌లో అడుగు పెట్టడాన్ని సూచిస్తుందని ఇజ్రాయెల్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ తరువాత స్పష్టం చేసింది. ఈజిప్టు నుండి రఫా సరిహద్దు మూసివేయబడినప్పుడు గాజా స్ట్రిప్‌లోకి ప్రవేశించడానికి ఇజ్రాయెల్ మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్న రవాణా కేంద్రం అని ''హారెట్జ్'' రాశారు. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == గిల్బర్ట్ 1947 జూన్ 2న టెలిమార్క్‌లోని పోర్స్‌గ్రన్‌లో ఫ్రెంచ్ హ్యూగెనాట్ వంశానికి చెందిన కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి మాడ్స్ ఫ్రెడ్రిక్ గిల్బర్ట్ ఒక ఎలక్ట్రీషియన్, అతని తల్లి ఒక నర్సు. అతని కుటుంబం త్వరలోనే [[ఓస్లో|ఓస్లోలోని]] అతని అమ్మమ్మ ఒక పడకగది అపార్ట్మెంట్కు మకాం మార్చింది, అతను 10 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు మజోర్స్టువా బరోలో, తరువాత లాంబర్ట్‌సెట్టర్‌లో పెరిగాడు. 1960ల మధ్యలో అతను ఓస్లో కేథడ్రల్ స్కూల్‌లో చేరాడు. <ref name="NRK">{{Cite web|last=Johansen|first=John Magne|date=27 February 2009|title=Stjerneklart med Mads Gilbert|url=http://www.nrk.no/programmer/radio/stjerneklart/1.6501343|access-date=17 April 2014|website=Stjerneklart|publisher=NRK}}</ref> ఉన్నత పాఠశాల విద్య పూర్తి చేసిన తర్వాత, అతను కొంతకాలం పశువైద్యం చదివాడు, అయితే, తన తమ్ముడికి జరిగిన ప్రమాదం తర్వాత అతను జనరల్ మెడిసిన్‌లోకి మారాడు. అతను 1973లో [[ఓస్లో విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనేక రాజకీయ చర్చలు జరిగే "చాలా రాజకీయ కుటుంబం"లో తాను ఎదగడాన్ని ఆయన వివరిస్తారు. తన తల్లిదండ్రులను ప్రపంచం గురించి బాగా తెలిసిన వారని, ముఖ్యంగా తన తండ్రిని బాగా చదివిన వారని అతను వర్ణించాడు. అతను తన తల్లిని ఒక ప్రేరణగా అభివర్ణించాడు, ఆమె విమర్శనాత్మకంగా ఆలోచించడం, బలహీనుల పక్షాన ఉండటం గురించి తెలుసుకోవడం నేర్పింది. <ref name=/> == రాజకీయ జీవితం == గిల్బర్ట్ రాజకీయ క్రియాశీలత [[వియత్నాం యుద్ధం]] ద్వారా ప్రేరేపించబడింది, అతను ప్రారంభంలో వియత్నాం సాలిడారిటీ కమిటీ (సోల్కోమ్) లో సభ్యుడయ్యాడు. తరువాత అతను మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్ ఎస్.యు.ఎఫ్.(మి.లీ.), మావోయిస్టు ఎకెపి(మి.లీ.) లలో చేరాడు, 1970లలో క్రియాశీల సభ్యుడిగా (తరువాతి పార్టీ "క్రియాశీల సభ్యత్వాన్ని" మాత్రమే అంగీకరించింది) ఉన్నాడు. <ref name=""/> <ref name=/> అతను [[రెడ్ పార్టీ (నార్వే)|రెడ్ పార్టీ]] సభ్యుడు,, దాని ప్రత్యక్ష పూర్వీకుడైన రెడ్ ఎలక్టోరల్ అలయన్స్, ట్రోమ్స్ కౌంటీ కౌన్సిల్‌లో ఎకెపి(మి.లీ.) యొక్క ఎన్నికల ఫ్రంట్‌కు మూడు పర్యాయాలు, 1979 నుండి 1987 వరకు (రెండు పర్యాయాలు), 1995 నుండి 1999 వరకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. <ref name="NRK" /> == వైద్య వృత్తి == 1976 నుండి, అతను ప్రధానంగా ట్రోమ్సోలోని ఆసుపత్రిలోని అనస్థీషియాలజీ విభాగంలో పనిచేస్తున్నాడు, ఇది ప్రస్తుత యూనివర్శిటీ హాస్పిటల్ ఆఫ్ నార్త్ నార్వే (యుఎన్ఎన్). కొంతకాలం అతను లోఫోటెన్‌లోని గ్రావ్‌డాల్ ఆసుపత్రిలో పనిచేశాడు. ఆయన ఐయోవా నగరంలోని ఐయోవా విశ్వవిద్యాలయంలో పరిశోధన చేశారు, 1991లో ట్రోమ్సో విశ్వవిద్యాలయంలో అనస్థీషియా సమయంలో జీవక్రియ, రక్త ప్రసరణపై ఒక సిద్ధాంతానికి డాక్టర్ మెడ్. డాక్టోరల్ డిగ్రీని పొందారు. <ref>{{Cite web|title=Oria|url=http://ask.bibsys.no/ask/action/show?pid=910903646&kid=biblio}}{{Dead link|date=మే 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> అతను 1995లో ట్రోమ్సో విశ్వవిద్యాలయంలో అత్యవసర వైద్య ప్రొఫెసర్‌గా, ఉత్తర నార్వే విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రిలో అత్యవసర వైద్య విభాగానికి అధిపతిగా నియమితుడయ్యాడు. === బాగెన్‌హోమ్ కేసు === మే 1999లో జరిగిన స్కీయింగ్ ప్రమాదం తరువాత, అన్నా బెగెన్‌హోమ్ మంచు నీటిలో ఒక గంటకు పైగా చిక్కుకుపోయి, వైద్యపరంగా చనిపోయినట్లు ప్రకటించారు, కానీ ఉత్తర నార్వే విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రిలో గిల్బర్ట్, అతని బృందం చేసిన పునరుజ్జీవన ప్రయత్నాల తర్వాత ప్రాణాలతో బయటపడ్డారు.<ref>''BBC News'', (28 January 2000). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/620609.stm Skier revived from clinical death]</ref> ఆమె శరీర ఉష్ణోగ్రత 13.7&nbsp;°C, ఇది 2017 నాటికి నమోదైన అత్యల్ప శరీర ఉష్ణోగ్రతను సూచిస్తుంది <ref>The Lancet, Volume 355, Issue 9201, Pages 375 - 376, 29 January 2000. [http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(00)01021-7/abstract Resuscitation from accidental hypothermia of 13·7°C with circulatory arrest]</ref>గిల్బర్ట్‌కు ట్రోమ్సో వార్తాపత్రిక ''నోర్డ్లీస్'' పాఠకులచే ''ఆరెట్స్ నార్డ్‌లెండింగ్2000'' ( ''" నార్తర్న్ నార్వేజియన్ ఆఫ్ ది ఇయర్, 2000")'' అవార్డు లభించింది. <ref>''Nordlys'', 23 December 2000, [http://www.nordlys.no/kultur/article303781.ece ''Årets nordlending'']</ref> <ref name="adr-gil">{{Cite news|title=Livredderen fra helvete|last=Mollan|first=Aud|date=9 January 2009|work=Adresseavisen|page=38|language=}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Bøhle|first=Solveig|title=Bryr seg mye og ofte|url=http://www.nrk.no/programmer/radioarkiv/pa_livet_laus/1119043.html|website=NRK.no}} </ref> తీవ్రమైన [[అల్పోష్ణస్థితి]] చికిత్సలో గిల్బర్ట్ సాధించిన పురోగతి ''చీటింగ్ డెత్‌లో'' వివరించబడింది.'' '': సంజయ్ గుప్తా రాసిన ''"అన్ని అడ్డంకుల నుండి ప్రాణాలను కాపాడుతున్న వైద్యులు, వైద్య అద్భుతాలు"'', అలాగే సిఎన్ఎన్ యొక్క టెలివిజన్ ప్రోగ్రామ్ ''అనదర్ డే: చీటింగ్ డెత్‌లో'' ప్రదర్శించబడింది. 2013 లో, గిల్బర్ట్ అత్యవసర వైద్యానికి చేసిన మొత్తం కృషికి ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ ఓలావ్ యొక్క కమాండర్‌గా నియమించబడ్డాడు.<ref>[[Norwegian Telegram Agency|NTB]]: [http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/St-Olavs-Orden-til-Mads-Gilbert-7195132.html#.UYgSVcrJIgQ St. Olavs Orden til Mads Gilbert] ''[[Aftenposten]]'', 6 May 2013</ref> == గాజా స్ట్రిప్‌లో పని చేయండి == === గాజా యుద్ధం === 2008–2009 ఇజ్రాయెల్-గాజా సంఘర్షణ సమయంలో అల్-షిఫా ఆసుపత్రిలో మానవతా ప్రయత్నానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి నార్వేజియన్ ఎయిడ్ కమిటీ (నార్వాక్) కోసం అత్యవసర నియామకంపై గిల్బర్ట్ సర్జన్ ఎరిక్ ఫోస్సేతో వచ్చారు, <ref name="nrkleger">{{Cite web|last=Rossland, Irene Elisabeth|last2=Garden, Brita|date=5 January 2009|title=Leger som verdens pressekorps|url=http://www.nrk.no/nyheter/kultur/1.6383876|website=NRK.no}} </ref> <ref name="klass">{{Cite web|last=Shanmugaratnam|first=Yohan|date=5 January 2009|title=De dør mellom hendene på oss|url=http://www.klassekampen.no/55505/article/item/null|website=Klassekampen}} </ref> <ref>Skrunes, Trond Olav ''Aftenposten.no'' (4 January 2009). [http://www.aftenposten.no/nyheter/uriks/article2847739.ece - Situasjonen er forferdelig] </ref> ఆ కాలంలో ఇజ్రాయెల్ విదేశీ జర్నలిస్టులు గాజా స్ట్రిప్‌లోకి ప్రవేశించకుండా నిషేధించారు. <ref name="AP_foreign_reps">{{Cite web|last=The Associated Press, ''International Herald Tribune''|date=2 January 2009|title=Israel maintains ban on journalists entering Gaza|url=http://www.iht.com/articles/ap/2009/01/02/news/ML-Israel-Journalists-Banned.php}}</ref> అంతర్జాతీయ మీడియా సంఘర్షణ ప్రాంతం వెలుపల నుండి నివేదించినట్లుగా, గిల్బర్ట్ నార్వేజియన్ మీడియాతో, <ref>Klungtveit, Harald S.; Fransson, Line ''Dagbladet.no'' (4 January 2009). [http://www.dagbladet.no/2009/01/04/nyheter/gaza/israel/4241338/ - Mange barn og en gravid kvinne blant de skadde] </ref> <ref name="tv2">Gundersen, Anja Tho, ''TV2.no'' (4 January 2009). [http://www.tv2nyhetene.no/utenriks/article2492833.ece Gilbert: - Vi vasser i blod og død] </ref> అలాగే [[సిఎన్ఎన్ (CNN)|సిఎన్ఎన్]], బిబిసి, ఎబిసి, అల్ జజీరాతో సహా ప్రపంచ పత్రికా విభాగాలతో తరచుగా సంప్రదింపులు జరిపాడు. <ref name="nrkleger" /> జనవరి 3న గాజా నగరంలోని కూరగాయల మార్కెట్‌పై గ్రెనేడ్ దాడి జరిగిన తరువాత, గిల్బర్ట్ తన నార్వేజియన్, అంతర్జాతీయ పరిచయస్తులకు ఒక ఎస్ఎంఎస్ టెక్స్ట్ పంపాడు, దానిని చదివిన వారందరికీ దానిని పంపించమని విజ్ఞప్తి చేశాడు. <ref name="aftsms">{{Cite web|last=Rodum|first=Elisabeth|date=4 January 2009|title=Angriper sentrum av Gaza by|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/uriks/article2847819.ece|website=Aftenposten}} </ref> <ref name="tv2sms">Fondenes, Eivind, ''TV2.no'' (4 January 2009). [http://www.tv2nyhetene.no/utenriks/article2493088.ece Tekstmelding fra krigssonen] </ref> తదనంతరం వచ్చిన ప్రతిస్పందన ప్రపంచ స్థాయిలో గిల్బర్ట్ సందేశం గురించి నివేదికలు , నార్వేజియన్ పాలస్తీనా కమిటీకి మద్దతు ప్రకటనలు అనేకం వెలువడటానికి దారితీసింది. <ref>Johansen, Bente H.; Lysvold, Susanne, ''NRK.no'' (5 January 2009). [http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nordland/1.6383815 Kjedemelding skapte telefonstorm] </ref> అల్ జజీరాకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఈ సంఘటన గురించి అడిగినప్పుడు, గిల్బర్ట్ ఇలా అన్నాడు: "గాజాలోని ప్రజలు తమంతట తాము లేరని తెలుసుకోవాలి, చాలా మంది తమతో ఉన్నారు, మేము అక్కడ లేము కానీ మేము వారితో ఉన్నాము, వారు వదులుకోకూడదు, ఎందుకంటే స్వేచ్ఛా ప్రపంచ ప్రజలు మీ సహనం గురించి ఆలోచిస్తారు, మీ బలం నుండి ప్రేరణ పొందుతారు. మీరు వదులుకుంటే మీ వెనుక ఉన్న వ్యక్తులు వదులుకుంటారు..." <ref>{{Cite web|title=''aljazeera.net'', (January 25, 2009)|url=http://www.aljazeera.net/NR/exeres/B7869F6F-4E2A-46A2-AB73-DE7ECD294BED.htm|access-date=25 October 2021|website=Aljazeera.net}}</ref> గాజా స్ట్రిప్‌పై ఇజ్రాయెల్ భారీ వైమానిక బాంబు దాడి జరిగిన 10 రోజుల తర్వాత, జనవరి 5న, గాజాలోని బిబిసి న్యూస్ రిపోర్టర్ రష్దీ అబూ అలూఫ్ గాజాలోని అల్-షిఫా ఆసుపత్రి లోపల పరిస్థితిపై గిల్బర్ట్‌ను ఇంటర్వ్యూ చేశారు. గిల్బర్ట్ తాను చికిత్స చేసిన వారిలో ఎక్కువ మంది పౌరులేనని, మహిళలు, పిల్లలు మాత్రమే మరణాలలో 25% మంది ఉన్నారని, గాయపడిన వారిలో 45% మంది ఉన్నారని పేర్కొన్నాడు. <ref name="youtube.com">{{YouTube|ucASnDua9BE|''BBC'' Gaza: Mads Gilbert interview in AL-Shifa hospital}}</ref> జనవరి 8, 2009న, గాజాలో ఉన్నప్పుడు, మాడ్స్ గిల్బర్ట్ [[సిఎన్ఎన్ (CNN)|సిఎన్ఎన్]] లో కనిపించిన ఒక వీడియోలో ఉన్నాడు, అది పాలస్తీనా టీవీ నిర్మాత సోదరుడు చనిపోతుండగా గిల్బర్ట్, మరొక వైద్యుడు అతన్ని కాపాడటానికి పనిచేస్తున్నట్లు చూపించింది. ఈ వీడియో వివాదానికి దారితీసింది , ఆ సన్నివేశాన్ని చిత్రీకరించారని ఆరోపణలు. <ref name="CNN January 22, 2009">{{Cite web|title=CNN Video Experience &#124; CNN|url=https://www.cnn.com/videos|website=Cnn.com}}</ref> వరల్డ్ న్యూస్ అండ్ ఫీచర్స్, కెమెరా సిబ్బంది యజమాని, నిర్మాత స్వయంగా ఈ ఆరోపణలను ఖండించారు. సిఎన్ఎన్ కూడా తమ వెబ్‌సైట్‌లో ఆ వీడియోకు కట్టుబడి ఉన్నామని పేర్కొంది. <ref>{{YouTube|Q9pRu-sRPb0|''CNN'' Gaza: Cameraman captures death of younger brother}}</ref> రెండు వారాల తరువాత, సిఎన్ఎన్ వారి వెబ్‌సైట్‌లో బ్లాగర్ల ఆరోపణలను పాయింట్ల వారీగా ఖండిస్తూ ఒక వీడియో నివేదికను ప్రచురించింది. వీడియో చూపించిన ఇద్దరు స్వతంత్ర వైద్యులు, ఆసుపత్రి దృశ్యం, గిల్బర్ట్ పని నిజమైనదని తమకు ఎటువంటి సందేహం లేదని అన్నారు. <ref name="CNN January 22, 2009" /> ==== నార్వేలో ఆదరణ ==== ఈ వైద్యులను నార్వేజియన్ ప్రజలు "హీరోలుగా స్వీకరించారు", గాజా యుద్ధ సమయంలో వారి పనికి ప్రధాన స్రవంతి రాజకీయ వర్ణపటంలోని చాలా మంది నుండి వ్యాఖ్యాతల నుండి ప్రశంసలు అందుకున్నారు. 11 జనవరి 2009న, ప్రధాన మంత్రి (ప్రస్తుతం [[నాటో|NATO]] సెక్రటరీ జనరల్) జెన్స్ స్టోల్టెన్‌బర్గ్ మాట్లాడుతూ, "గత సంవత్సరం డిసెంబరు 31 నుండి గాజా ప్రజల బాధలను తగ్గించడానికి వారు చేసిన కృషికి ధన్యవాదాలు, గుర్తింపు కోసం గిల్బర్ట్, ఫోస్సేలను పిలిచానని" అన్నారు. వారు కష్టతరమైన వైద్య లక్ష్యాన్ని చేపట్టడమే కాకుండా, గొప్ప వ్యక్తిగత ధైర్యం, కరుణను కూడా ప్రదర్శించారు. వారు ప్రపంచానికి స్వరంగా నిలిచారు. వైద్యులు, వారి సంస్థ యొక్క పనికి ప్రభుత్వం మద్దతు ఇస్తుంది. ఈ ముఖ్యమైన పనికి మేము మద్దతు ఇస్తూనే ఉంటాము." లేబర్ పార్టీ విదేశాంగ మంత్రి జోనాస్ గహర్ స్టోర్, మాజీ సంప్రదాయవాద ప్రధాన మంత్రి కోరే విల్లోచ్ ఇద్దరూ గిల్బర్ట్, ఫోస్సే రాసిన 2009 పుస్తకం ''ఐస్ ఇన్ గాజాకు'' ఆమోదాలు రాశారు; కోరే విల్లోచ్ ఇలా వ్రాశాడు, "గాజా ప్రజలను అపారమైన బాధలకు గురిచేస్తూ ఇజ్రాయెల్ జర్నలిస్టులను దూరంగా ఉంచింది. కానీ ఇద్దరు నార్వేజియన్ వైద్యులు అక్కడ ఉన్నారు. వారి శక్తివంతమైన కథనం ఇజ్రాయెల్‌ను కూడా దెబ్బతీసే, శాంతికి ఆటంకం కలిగించే క్రూరత్వంపై శక్తివంతమైన దృష్టిని కేంద్రీకరించింది." విమర్శకులలో కుడి-పక్ష నార్వేజియన్ [[ప్రోగ్రెస్ పార్టీ (నార్వే)|ప్రోగ్రెస్ పార్టీ]] నాయకుడు [[సివ్ జెన్సెన్]] కూడా ఉన్నారు, అతను గిల్బర్ట్‌ను " ''రోడ్ట్'' [రెడ్ పార్టీ] నుండి స్థానిక రాజకీయ నాయకుడు"గా అభివర్ణించాడు, అతను "ఇజ్రాయెల్ వ్యతిరేక ప్రచారానికి" స్వరంగా వ్యవహరించడానికి సెన్సార్‌షిప్ లేకుండా అనుమతించబడ్డాడని విమర్శించాడు. <ref name="adr-gil" /> <ref>Leader, ''Bergensavisen'' (9 January 2009). [http://www.ba.no/meninger/leder/article4036957.ece Både for og mot krig] </ref> విదేశాంగ మంత్రి జోనాస్ గహర్ స్టోర్ గిల్బర్ట్, ఫోస్సేపై జెన్సన్ దాడిని ఖండించారు, దీనిని "అవమానకరం" అని పిలిచారు, గిల్బర్ట్, ఫోస్సే "గొప్ప ధైర్యాన్ని ప్రదర్శించారు, ఉత్తమ వైద్య సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా వ్యవహరించారు, అంటే అణచివేతకు గురైన వారికి సహాయం చేయడం ద్వారా" అని పేర్కొన్నారు. <ref name="vg10">[http://www.vg.no/nyheter/innenriks/midtoesten/stoere-legeutspill-en-skamplett/a/545914/ Støre: - Legeutspill en skamplett] 9 January 2009, VG </ref> <ref name="nordlys-gilbert-kritikk">{{Cite news|url=http://www.nordlys.no/nyheter/article4036325.ece|title=Refser Jensens Gilbert-kritikk|date=8 January 2009|work=Nordlys.no|access-date=17 January 2009|language=}}</ref> జెన్సన్‌ను మాజీ ప్రభుత్వ మంత్రి ఆడున్ లిస్బాకెన్ కపటత్వం, పాలస్తీనియన్లపై ఇజ్రాయెల్ ఉగ్రవాదానికి మద్దతు ఇవ్వడంపై కూడా విమర్శించారు. <ref name="vg10" /> కన్జర్వేటివ్ పార్టీ నాయకుడు ఎర్నా సోల్బెర్గ్, లిబరల్ పార్టీ నాయకుడు లార్స్ స్పాన్‌హీమ్ కూడా జెన్సన్‌ను విమర్శించారు; ఎర్నా సోల్బర్గ్ గిల్బర్ట్, ఫోస్సే "జీవితాలను కాపాడినందుకు" ప్రశంసించారు. <ref name="vg10" /> ==== పర్యవసానాలు ==== గిల్బర్ట్, ఫోస్సే గాజా నుండి వెలికితీసిన తరువాతి కాలంలో, వారు నార్వేజియన్, అంతర్జాతీయ మీడియాలో కవర్ చేయబడుతూనే ఉన్నారు. ''ది లాన్సెట్ అనే'' వైద్య పత్రికకు రాసిన బహిరంగ లేఖలో, గిల్బర్ట్, ఫోస్సే గాజా పరిస్థితిని "పీడకల వినాశనం"గా అభివర్ణించారు, "అన్ని వయసుల పురుషులు, మహిళలు, పిల్లలలో అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధ గాయాలను తాము చూశామని, వారు అర్థం చేసుకోవడానికి చాలా పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నారని" పేర్కొన్నారు. తరువాత లాన్సెట్ ఎడిటర్ ఇన్ చీఫ్ ప్రొఫెసర్ రిచర్డ్ హోర్టన్ సహ-సంతకం చేసిన ఇద్దరు వ్యక్తుల నుండి దూరంగా ఉన్నారు. <ref>The Telegraph (3 October 2014) {{Cite web|date=3 October 2014|title=Lancet editor apologises for Gaza article by scientists who circulated anti-Semitic video|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/11137943/Lancet-editor-apologises-for-Gaza-article-by-scientists-who-circulated-anti-Semitic-video.html}}</ref> ఇజ్రాయెల్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిధి యిగల్ పామర్ ''లాన్సెట్'' నివేదికకు ప్రతిస్పందిస్తూ గిల్బర్ట్ "దుర్మార్గపు అబద్ధాలను వ్యాప్తి చేస్తున్నాడని" విమర్శించారు, "వైద్య వృత్తిలోని తీవ్రమైన సభ్యులు తమను తాము పిచ్చి మాడ్‌ల మితిమీరిన స్థాయికి లాగడానికి అనుమతించడం విచారకరం" అని అన్నారు. గిల్బర్ట్ పామర్ వ్యాఖ్యలను తిరస్కరించి, "మనం అబద్ధం చెబుతున్నామని ఇజ్రాయెల్ భావిస్తే, వారు సరిహద్దులను తెరిచి ప్రపంచ పత్రికలను గాజాలోకి అనుమతించవచ్చు. అప్పుడు ఎవరు అబద్ధం చెబుతున్నారో త్వరలో తెలుస్తుంది" అని అన్నారు. <ref name="TV2Response">Pettersen, Egil, ''TV2 Nettavisen'' (15 January 2009). [http://www.tv2nyhetene.no/utenriks/midtosten/article2510422.ece Gilbert: - Meningsløst av Israel] </ref> 2009లో అతను ఎరిక్ ఫోస్సేతో కలిసి ఫ్రిట్ ఆర్డ్ గౌరవ పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు. <ref name=/> === ఆపరేషన్ పిల్లర్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ === ఆపరేషన్ పిల్లర్ ఆఫ్ డిఫెన్స్ సమయంలో, మాడ్స్ గిల్బర్ట్ గాజా, అల్-షిఫా ఆసుపత్రికి తిరిగి వచ్చాడు. 2012 నవంబరు 20, 21 మధ్య రాత్రి, అతను [https://dl.dropbox.com/u/2540323/20121121%20Mads%20G%20from%20Gaza.docx ఈ నివేదిక]{{Dead link|date=మే 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} రాశాడు  . అదే రోజు రాత్రి 8 గంటలకు కాల్పుల విరమణ ప్రకటించారు. == వివాదాలు == === సెప్టెంబరు 11 దాడులపై అభిప్రాయం === [[9/11 దాడులు|సెప్టెంబరు 11 దాడుల]] నేపథ్యంలో ''డాగ్‌బ్లాడెట్‌కు'' చేసిన ఒక ప్రకటనలో గిల్బర్ట్ ఇలా అన్నాడు: "గత దశాబ్దాలుగా పశ్చిమ దేశాలు అనుసరిస్తున్న రాజకీయాలతో న్యూయార్క్‌పై దాడి ఆశ్చర్యం కలిగించలేదు. ఉగ్రవాద దాడితో నేను కలత చెందాను, కానీ అమెరికా కలిగించిన బాధల పట్ల నేను కనీసం కలత చెందాను. ఈ సందర్భంలోనే 5000 మంది మరణించినట్లు చూడాలి. ఇరాక్‌లో పౌరులను బాంబులు వేసి చంపడానికి అమెరికా ప్రభుత్వానికి చట్టబద్ధమైన హక్కు ఉంటే, అణచివేతకు గురైన వారికి వారు సృష్టించగల ఆయుధాలతో అమెరికాపై దాడి చేసే నైతిక హక్కు కూడా ఉంది. చనిపోయిన పౌరులు అమెరికన్లు, పాలస్తీనియన్లు లేదా ఇరాకీలు అయినా ఒకటే." యుఎస్‌పై ఉగ్రవాద దాడికి మద్దతు ఇస్తున్నారా అని అడిగినప్పుడు ఆయన ఇలా సమాధానమిచ్చారు: "ఉగ్రవాదం ఒక పేలవమైన ఆయుధం, కానీ నా సమాధానం అవును, నేను చెప్పిన సందర్భంలో." <ref>Sarastuen, Kristian, ''Dagbladet.no'' (30 September 2001). [http://www.dagbladet.no/nyheter/2001/09/30/284907.html Forsvarer angrepet på USA] </ref> ఈ సంఘటనను ''నోర్డ్లీస్'' ఎడిటర్ హాన్స్ క్రిస్టియన్ అముండ్సేన్ "బహుశా అతను చేసిన అత్యంత తెలివితక్కువ పని"గా అభివర్ణించారు, గిల్బర్ట్ "ఆశలేని రాజకీయ నాయకుడు" అని రుజువుగా దీనిని పేర్కొన్నారు. <ref name=""/> 2009లో నార్వేజియన్ వార్తా సంస్థ NTBకి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో, గిల్బర్ట్ 9/11 తర్వాత తన సొంత ప్రకటనలను "తెలివితక్కువ, ఆలోచనా రహితమైనవి"గా అభివర్ణించాడు, పౌరులపై ఉగ్రవాదాన్ని తాను పూర్తిగా వ్యతిరేకిస్తున్నానని నొక్కి చెప్పాడు. <ref>{{Cite news|url=http://www.nordlys.no/nyheter/article4043463.ece|title=Gilbert angrer på terroruttalelse|date=12 January 2009|agency=Nordlys|language=}}</ref> === 2014లో గాజా స్ట్రిప్‌లోకి ఇజ్రాయెల్ ప్రవేశంపై నిషేధం విధించబడింది. === 'భద్రతా కారణాలను' పేర్కొంటూ, ఇజ్రాయెల్ షిఫా ఆసుపత్రిలో 30 సంవత్సరాలుగా క్షతగాత్రులకు చికిత్స అందిస్తున్న గిల్బర్ట్ ఇజ్రాయెల్‌లోకి ప్రవేశించకుండా జీవితకాల నిషేధం విధించినట్లు తెలుస్తోంది , ఈ కారణంగా ''ది లాన్సెట్‌లో'' 24 మంది వైద్యులు, శాస్త్రవేత్తలు సంతకం చేసిన [http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(14)61044-8/fulltext బహిరంగ లేఖ ప్రచురించబడిన] తర్వాత ఇజ్రాయెల్ సరిహద్దు నుండి గాజా స్ట్రిప్‌లోకి ప్రవేశించింది, దీనిలో 2014 ఇజ్రాయెల్-గాజా వివాదంలో ముఖ్యంగా మహిళలు, పిల్లలను లక్ష్యంగా చేసుకుని పాలస్తీనియన్ల ఊచకోతను ముసుగు చేయడానికి ఇజ్రాయెల్ జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితిని అవలంబిస్తోందని వాదించారు. తరువాత ''ది లాన్సెట్'' ఎడిటర్ ఇన్ చీఫ్ రిచర్డ్ హోర్టన్ ఆ లేఖను ప్రచురించినందుకు చింతిస్తున్నానని అన్నారు. <ref>Haaretz (3 October 2014) {{Cite news|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.618899|title=In Israel, Lancet editor regrets publishing open letter on Gaza|work=Haaretz|access-date=2025-04-24|archive-date=2014-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20141005022619/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.618899|url-status=dead}}</ref> 2009, 2014లో గాజాలో జరిగిన ఘర్షణల సమయంలో, గిల్బర్ట్ [[హమాస్]] ప్రచారాన్ని సులభతరం చేశాడని నార్వే, విదేశాలలో కొందరు ఆరోపించారు <ref>{{Cite news|url=http://www.nrk.no/norge/gaza-legene-tilbakeviser-kritikken-1.6428894|title=Gaza-legene tilbakeviser kritikken|date=12 January 2009|work=NRK|language=}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.p4.no/story.aspx?id=298592|title=- Har aldri vært spesielt god i noe som helst|date=19 January 2009|work=P4|language=|access-date=24 ఏప్రిల్ 2025|archive-date=1 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501173049/https://www.p4.no/story.aspx?id=298592|url-status=dead}}</ref> ఇజ్రాయెల్ నిఘా వర్గాల ప్రకారం, గిల్బర్ట్, హమాస్ నాయకుల మధ్య సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నట్లు వెల్లడైనందున గిల్బర్ట్ ఇజ్రాయెల్‌లోకి ప్రవేశించకుండా నిషేధించబడ్డాడు. <ref>{{Cite news|url=http://www.dagen.no/Nyheter/utestengt-fra-GAZA/%E2%80%93-Har-tett-kontakt-med-Hamas-topper-138725|title=– Har tett kontakt med Hamas-topper|date=22 November 2014|work=Dagen|language=|access-date=24 ఏప్రిల్ 2025|archive-date=1 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501145235/https://www.dagen.no/Nyheter/utestengt-fra-GAZA/%E2%80%93-Har-tett-kontakt-med-Hamas-topper-138725|url-status=dead}}</ref> <ref name="vg.no">{{Cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/utenriks/midtoesten/derfor-er-gilbert-svartelistet-av-israel/a/23340800/|title=Derfor er Gilbert svartelistet av Israel|date=21 November 2014|work=VG|language=}}</ref> ఇజ్రాయెల్ ప్రభుత్వం తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం నార్వేలో ఆగ్రహాన్ని రేకెత్తించింది, నార్వేజియన్ ప్రభుత్వం అధికారిక నిరసనను వ్యక్తం చేసింది. ప్రభుత్వం తరపున, విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖలో అండర్-సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ బార్డ్ గ్లాడ్ పెడెర్సెన్ మాట్లాడుతూ, "గిల్బర్ట్ చాలా సంవత్సరాలుగా పాలస్తీనా ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థకు సహాయం చేయడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడు, ఈ పనిని కొనసాగించడానికి అతని గాజా ప్రయాణాలు చాలా ముఖ్యమైనవి" అని అన్నారు. <ref>{{Cite web|title=Statssekretæren ringte ambassadøren om Gilbert|url=https://www.msn.com/nb-no/nyheter/norge/statssekret%C3%A6ren-ringte-ambassad%C3%B8ren-om-gilbert/ar-BBdJiVo|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129011740/http://www.msn.com/nb-no/nyheter/norge/statssekret%C3%A6ren-ringte-ambassad%C3%B8ren-om-gilbert/ar-BBdJiVo|archive-date=29 November 2014|access-date=20 February 2020|website=[[MSN]]}}</ref> లేబర్ పార్టీ కార్యదర్శి రేమండ్ జోహన్సెన్ మాట్లాడుతూ, "యుద్ధ పరిస్థితిలో కీలకమైన సహకారం అందించే వైద్య సిబ్బందిని ఇజ్రాయెల్ శిక్షించడం తీరని చర్యలా అనిపిస్తుంది" అని అన్నారు. <ref name="VG1411" /> గిల్బర్ట్‌పై విధించిన నిషేధం గాజా స్ట్రిప్‌ను పరిగణించలేదని, ఇజ్రాయెల్‌ను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుందని ఇజ్రాయెల్ ప్రభుత్వం తరువాత వివరించింది, అక్కడ అతని ఉనికి భద్రతా సమస్యగా పరిగణించబడుతుంది, ఇజ్రాయెల్‌లోకి ప్రవేశించకుండా నిషేధం శాశ్వతం కాదని భావించారు. ఈజిప్టు రఫా మార్గాన్ని మూసివేసినందున, గాజా స్ట్రిప్‌లోకి ప్రవేశించడానికి ఏకైక మార్గం ఇజ్రాయెల్ ఎంట్రీ పాయింట్ ద్వారానే అని ఇజ్రాయెల్ వార్తాపత్రిక ''హారెట్జ్'' వ్యాఖ్యానించింది. అయితే, ఇజ్రాయెల్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిధి ఇమ్మాన్యుయేల్ నాచ్సన్, గిల్బర్ట్ "ఇజ్రాయెల్‌కు స్వాగతం" అని పేర్కొన్నారు, ఇది ఇజ్రాయెల్ యొక్క ఇతర వాదనలకు విరుద్ధంగా ఉంది. గిల్బర్ట్‌ను గాజా నుండి జీవితాంతం నిషేధించారనే వార్తలను కూడా ఆయన ఖండించారు, అది "శాశ్వతమైనది కాదు" అని అన్నారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/utenriks/gaza/israel-gilbert-er-velkommen/a/23337895/|title=Israel: – Gilbert er velkommen|last=Skevik|first=Erlend|work=Vg.no|access-date=17 November 2014}} </ref> === మెడెసిన్స్ సాన్స్ ఫ్రాంటియర్స్ బహిష్కరణ === 2006లో గిల్బర్ట్, ఘర్షణలపై ఒక వైఖరి తీసుకోనందుకు మెడెసిన్స్ సాన్స్ ఫ్రాంటియర్స్‌ను బహిష్కరించాలని ప్రజలను విమర్శించి ప్రోత్సహించాడు, రాష్ట్ర ప్రసార సంస్థ NRK యొక్క జాతీయ సేకరణ స్వచ్ఛంద సంస్థ అయిన వార్షిక నార్వేజియన్ ''టీవీ షోలు'' కు "ఒక్క పైసా కూడా ఇవ్వను" అని చెప్పాడు. <ref name=""/> <ref>{{Cite news|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article1503616.ece|title=Boikotter TV-aksjonen|date=21 October 2006}}</ref> గతంలో, 2001లో, నార్వేజియన్ మెడేసిన్స్ సాన్స్ ఫ్రాంటియర్స్ శాఖ నాయకుడు గిల్బర్ట్ సెప్టెంబరు 11 ఉగ్రవాద దాడులకు మద్దతు ప్రకటించడాన్ని తీవ్రంగా విమర్శించారు, "అటువంటి వైఖరులు" ఉన్న వైద్యులు "ఎప్పటికీ సంస్థలో సభ్యులు కాలేరు" అని పేర్కొన్నారు. ఒక వైద్యుడు, రాజకీయ నాయకుడిగా, గిల్బర్ట్ రెండు పాత్రలు వేరు చేయలేనివని, "వైద్యంలో రాజకీయాలు లేనిది చాలా తక్కువ" అని అన్నారు. గిల్బర్ట్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని ఐ.ఎస్.ఎ.ఎఫ్. దళాలకు నియమించబడిన కొత్త నార్వేజియన్ వైద్య సిబ్బంది శిక్షణకు వ్యతిరేకంగా కూడా పనిచేశాడు. అతని క్రియాశీలత ఫలితంగా అతని వైద్య విభాగంలో వైద్య సిబ్బందికి శిక్షణ నిలిపివేయబడింది, నార్వేజియన్ సైనిక దళం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో మానవతా ప్రయత్నం రెండింటిలోనూ అర్హత కలిగిన వైద్యుల కొరత ఏర్పడింది. <ref>{{Cite news|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Mangler-13-av-24-militarleger-5118911.html|title=Mangler 13 av 24 militærleger|date=16 October 2010|work=Aftenposten.no|language=}}</ref> <ref>{{Cite web|title="Legeaksjon mot Afghanistan-tjeneste"|url=http://www.siste.no/helse/legeaksjon-mot-afghanistan-tjeneste/s/1-103-3136556|access-date=25 October 2021|website=Siste.no|archive-date=22 డిసెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085731/http://www.siste.no/helse/legeaksjon-mot-afghanistan-tjeneste/s/1-103-3136556|url-status=dead}}</ref> === దక్షిణాఫ్రికాలో ప్రసంగం === దక్షిణాఫ్రికాలో జరిగిన ఒక ప్రసంగంలో, గిల్బర్ట్ 2023లో ఇజ్రాయెల్‌పై హమాస్ నేతృత్వంలోని దాడిపై తన ప్రకటనలపై విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాడు. హమాస్ దళాలను ఆయన ధైర్యవంతులుగా వర్ణించారు: "పాలస్తీనా ప్రతిఘటన గాజా నుండి బయటపడి ఆక్రమణదారుడిపై అతని స్వంత భూభాగంలో దాడి చేసినప్పుడు అదే జరిగింది. సైనికుల మధ్య నిజమైన పోరాటాన్ని ఎదుర్కోలేక వారందరూ పారిపోయారు. వారు రిమోట్ యుద్ధాన్ని మాత్రమే నిర్వహిస్తారు - ట్యాంక్‌లో, జెట్ ఫైటర్‌లో, డ్రోన్ కంట్రోల్ రూమ్‌లో లేదా దూరంలో. ఇంతలో, నేను మద్దతు ఇచ్చే పాలస్తీనా ప్రతిఘటన ధైర్యంగా ఉంది, వారు నేలపై, మనిషి నుండి మనిషికి శత్రువును ఎదుర్కొంటారు". <ref>{{Cite news|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/skaper-reaksjoner-sprer-logner/80681994|title=Skaper reaksjoner: - Sprer løgner}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == 1974 నుండి, గిల్బర్ట్ ట్రోమ్సోలో నివసిస్తున్నాడు. ఆ పట్టణాన్ని మొదటిసారి చూసినప్పుడు, తాను ఇంటికి వచ్చినట్లు "తీవ్రంగా" భావించానని అతను వివరించాడు. అతను అవివాహితుడు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. <ref name=""/> అతను వేసవిలో కయాకింగ్, శీతాకాలంలో [[పర్వతారోహణ|పర్వతారోహణను]] ఇష్టపడతాడు, లింగెన్ ఆల్ప్స్ అతనికి ఇష్టమైన శిఖరాలు. అతను తనను తాను "ప్రార్థన కోసం పునరావృతమయ్యే అవసరం ఉన్న అభ్యాసకుడు అజ్ఞేయవాది "గా అభివర్ణించుకుంటాడు. <ref name=""/> == ప్రచురణలు == మాడ్స్ గిల్బర్ట్, ఎరిక్ ఫోస్సే ''గాజాలో వారి సమయాన్ని వివరిస్తూ ఐస్ ఇన్'' గాజా అనే పుస్తకాన్ని రాశారు. == అవార్డులు == * ఎమర్జెన్సీ మెడిసిన్‌లో లార్డాల్ అవార్డు (1999) ( హన్స్ హుసుమ్‌తో ) * ''నోర్డ్లీస్'' (2000, 2009) చే "నార్తర్న్ నార్వేజియన్ ఆఫ్ ది ఇయర్" గా ఎంపికయ్యాడు. * ఎరిక్ బై మెమోరియల్ ప్రైజ్ (2009) <ref>{{Cite web|date=1 September 2009|title=Erik Byes Minnepris 2009: Mads Gilbert|url=https://protestfestivalen.no/2009/erik-byes-minnepris-2009-mads-gilbert/}}</ref> * ఫ్రిట్ ఆర్డ్ గౌరవ పురస్కారం (2009) <ref name=""/> * ప్రెస్ ఫోటోగ్రాఫర్స్ అవార్డు (2009) * తాహితీ బహుమతి (2009) (ఎరిక్ ఫోస్సేతో) * గ్రేస్రోడ్ ప్రైజ్ (2009) (ఎరిక్ ఫోస్సేతో) * ''మాన్'' (2009) పత్రిక ద్వారా "మ్యాన్ ఆఫ్ ది ఇయర్"గా ఎంపికయ్యాడు (ఎరిక్ ఫోస్సేతో కలిసి) * ట్రోమ్స్ ఫిజిషియన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2010) * వెస్లెబాకెన్ ప్రైజ్ (2010) (ఎరిక్ ఫోస్సేతో) * కమాండర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ సెయింట్ ఓలావ్ (2013) * [http://www.hmaward.org.ae/profile.php?id=1514 మానవతా వైద్య సేవలలో స్వచ్ఛంద సేవకులకు హమ్దాన్ అవార్డు]{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (2013–14) == మూలాలు == {{Reflist|2}}{{వికీవ్యాఖ్య}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1947 జననాలు]] [[వర్గం:నార్వే రాజకీయ నాయకులు]] szvece8ipilprlqpscuoh4atygvb7u5 సిక్స్‌టైర్స్ 0 454026 4963641 4687091 2026-09-21T11:26:14Z స్వరలాసిక 13980 4963641 wikitext text/x-wiki {{Culture of the Soviet Union}} '''సిక్స్‌టైర్స్''' (రష్యన్: Шестидесятники, రోమనైజ్డ్: షెస్టిడేసియాట్నీకీ, ఉక్రేనియన్: Шістдесятники, రోమనైజ్డ్: షిస్ట్‌డేసియాట్నీకీ; "60ల ప్రజలు") సోవియట్ మేధావుల కొత్త తరం ప్రతినిధులు, వారు క్రుష్చెవ్ థా తర్వాత 1950ల చివరలో, 1960లలో [[సోవియట్ యూనియన్]] సాంస్కృతిక, రాజకీయ జీవితంలోకి ప్రవేశించారు.<ref name=":02">{{Cite web|last=Удовенко|first=Олександр|title=The Ukrainian Sixtiers Dissident Movement Museum|url=http://www.kyivhistorymuseum.org/en/museum-affiliates/museum-60-th/|access-date=2022-05-02|website=Музей історії міста Києва|language=en-US}}</ref> వీరిలో ఎక్కువ మంది 1925, 1945 మధ్య జన్మించారు, వారి ప్రపంచ దృక్పథాలు స్టాలిన్ అణచివేతలు, ప్రక్షాళనల ద్వారా ఏర్పడ్డాయి, ఇది సిక్స్‌టైర్స్ అనేక తక్షణ కుటుంబాలను ప్రభావితం చేసింది, [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]<nowiki/>లో చాలా మంది స్వచ్ఛందంగా పోరాడటానికి ముందుకు వచ్చారు. సిక్స్‌టైర్స్ వారి ఉదారవాద, నిరంకుశ వ్యతిరేక అభిప్రాయాలు, సంగీతం, దృశ్య కళలలో స్పష్టమైన వ్యక్తీకరణలను కనుగొన్న రొమాంటిసిజం ద్వారా ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్నారు. సిక్స్‌టైర్స్‌లలో ఎక్కువ మంది [[కమ్యూనిజం|కమ్యూనిస్ట్]] ఆదర్శాలను విశ్వసించినప్పటికీ, వారు స్టాలిన్ పాలన, ప్రాథమిక పౌర స్వేచ్ఛలను అణచివేయడం పట్ల తీవ్రంగా నిరాశ చెందారు. సిక్స్‌టైర్స్‌ను సుమారుగా రెండు గ్రూపులుగా విభజించవచ్చు: "భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు" (శాస్త్రాలలో పాల్గొన్నవారు), "గీత రచయితలు" (రచయితలు, థియేటర్, సినిమా నిపుణులు మొదలైన కళలలో పాల్గొన్నవారు). సిక్స్‌టైర్స్ కొన్ని సాధారణ లక్షణాలు, కాలక్షేపాలలో బార్డ్ ([[గాయకుడు-గేయరచయిత]]) సంగీతం, కవిత్వం, రాజకీయాల్లో భ్రమలు, USSR మారుమూల ప్రాంతాలకు క్యాంపింగ్ ట్రిప్‌ల పట్ల ప్రేమ ఉన్నాయి. పెరెస్ట్రోయికా, గ్లాస్నోస్ట్ విధానాలు ప్రారంభమైన తర్వాత (1980ల చివరలో - 1990ల ప్రారంభంలో), 1950ల చివరలో - 1960ల ప్రారంభంలో రాజకీయ అభిప్రాయాలు ఏర్పడిన కొత్త తరం కమ్యూనిస్ట్ ఉన్నత వర్గాల ప్రతినిధులను సూచించడానికి "సిక్స్‌టైర్స్" అనే పదాన్ని కూడా ఉపయోగించారు. వీరిలో రాజకీయ నాయకులు [[మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్]], ఓ. యాకోవ్లెవ్, తత్వవేత్తలు ఎ. జినోవివ్, ఎం. మమర్దష్విలి, వై. లెవాడా, రాజకీయ శాస్త్రవేత్తలు ఎ. బోవిన్, ఎఫ్. బుర్లాట్స్కీ, మాస్ మీడియా ఎడిటర్లు వి. కొరోటిచ్, ఇ. యాకోవ్లెవ్, ఎస్. జాలిగిన్, కవులు బోరిస్ స్లట్స్కీ, రాబర్ట్ రోజ్‌డెస్ట్వెన్స్కీ, ఆండ్రీ వోజ్నెసెన్స్కీ, యెవ్జెనీ యెవ్టుషెంకో, అలెగ్జాండర్ కుష్నర్, విక్టర్ సోస్నోరా, బెల్లా అఖ్మదులినా, యున్నా మోరిట్స్, ఒలేగ్ చుఖోంట్సేవ్, నాటక రచయిత అలెగ్జాండర్ వాంపిలోవ్, అనేక మంది ఇతరులు ఉన్నారు. సిక్స్‌టైర్స్, న్యూ లెఫ్ట్, పశ్చిమ దేశాలలో హిప్పీ ఉద్యమాల మధ్య కొన్ని సమాంతరాలను గీయవచ్చు, కానీ మరింత మేధో-ఆధారిత బీట్ జనరేషన్‌తో మరింత దగ్గరి సారూప్యతలను కనుగొనవచ్చు.<ref name=":02" /> == ఉక్రేనియన్ సిక్స్‌టైర్స్ == ఉక్రేనియన్ సిక్స్‌టైర్స్ ఉద్యమం జాతీయ ఆలోచనలతో ఆధిపత్యం చెలాయించింది.<ref>{{Cite web|last=Siundukov|first=Ihor|date=1 March 2005|title=The "Sixtiers." Looking into The Past and Future. Mykhailo Kotsiubynsky, Pavlo Tychyna, Vasyl Stus, and Borys Antonenko-Davydovych in the life of Mykhailyna Kotsiubynska|url=https://day.kyiv.ua/en/article/personality/sixtiers-looking-past-and-future|website=День (Day)}}</ref> చాలా మంది ఉక్రేనియన్ సిక్స్‌టైర్స్ జాతీయ భాష, సంస్కృతిని,<ref>{{Cite journal |last=Tromly |first=Benjamin |date=2009 |title=An Unlikely National Revival: Soviet Higher Learning and the Ukrainian "Sixtiers," 1953-65 |journal=The Russian Review |volume=68 |issue=4 |pages=607–622 |doi=10.1111/j.1467-9434.2009.00541.x |issn=0036-0341 |jstor=20621111 |doi-access=free}}</ref> కళాత్మక సృజనాత్మకత స్వేచ్ఛను సమర్థించారు. ఉద్యమం అత్యంత ప్రసిద్ధ సభ్యులు రచయితలు ఇవాన్ డ్రాచ్, వాలెరీ షెవ్చుక్, మైకోలా వింగ్రానోవ్స్కీ, వోలోడిమిర్ డ్రోజ్డ్, హ్రిహిర్ టియుటియున్నిక్, బోరిస్ ఒలినిక్, వాసిల్ స్టస్, వాసిల్ సిమోనెంకో, మైకోలా ఖోలోడ్నీ, లినా కోస్టెంకో, యెవ్హెంట్సల్; పెయింటింగ్ కళాకారులు అల్లా హోర్స్కా, [[విక్టర్ జారెట్స్కీ]], బోరిస్ చిచిబాబిన్; వస్త్ర, పెయింటింగ్ కళాకారుడు లియుబోవ్ పంచెంకో; సాహిత్య విమర్శకులు ఇవాన్ డిజియుబా, యెవ్హెన్ స్వర్‌స్ట్యుక్, విటాలి డోన్‌చిక్; థియేటర్ డైరెక్టర్ లెస్ టాన్యుక్; చిత్ర దర్శకులు సెర్గీ పరజనోవ్, యూరి ఇల్యెంకో; కళా విమర్శకులు రోమన్ కొరోగోడ్స్కీ, యూరి స్మిర్నీ;, అనువాదకులు Hryhorii Kochur, Mykola Lukash, Mykhailina Kotsiubynska. సిక్స్‌టైర్స్ అధికారిక పిడివాదాన్ని వ్యతిరేకించారు, సృజనాత్మక వ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛ, సాంస్కృతిక బహువచనం, తరగతి విలువల కంటే సార్వత్రిక విలువల ప్రాధాన్యతను ప్రకటించారు. వారు ఎక్కువగా పాశ్చాత్య [[మానవతావాదం|మానవతా]] సంస్కృతి, అమలు చేయబడిన పునరుజ్జీవనోద్యమ సంప్రదాయాలు, XIX చివరి - XX శతాబ్దాల ప్రారంభంలో ఉక్రేనియన్ సంస్కృతి ద్వారా ప్రభావితమయ్యారు. సిక్స్‌టైర్స్ సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలలో అనధికారిక సాహిత్య పఠనాలు, కళా ప్రదర్శనలు, అణచివేయబడిన కళాకారుల జ్ఞాపకార్థం జాగరణలు, నాటక ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి. ఉద్యమ సభ్యులు ఉక్రేనియన్ సంస్కృతిని కాపాడుకోవడానికి పిటిషన్లను కూడా రూపొందించారు. [[కీవ్]]<nowiki/>లోని క్లబ్ ఆఫ్ క్రియేటివ్ యూత్ "కాంటెంపరరీ" (1959–60లో స్థాపించబడింది), లివివ్‌లోని క్లబ్ "స్నోడ్రాప్" (1962లో స్థాపించబడింది) ప్రత్యామ్నాయ జాతీయ సంస్కృతికి కేంద్రాలుగా మారాయి. ఆధ్యాత్మిక స్వాతంత్ర్యం, రాజకీయ పరాయీకరణ, పౌర సమాజం ఆదర్శాలు, ప్రజలకు సేవ చేయాలని ఆకాంక్షించిన శాస్త్రీయ పూర్వ-విప్లవాత్మక మేధావుల సంప్రదాయాలను సిక్స్‌టైర్స్ పునరుద్ధరించారు. స్వేచ్ఛగా ఆలోచించే సిక్స్‌టైర్స్ అధికారిక సైద్ధాంతిక, సౌందర్య సరిహద్దుల్లో ఉంచుకోవడంలో విఫలమైనందున, వారి సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలు అధికారుల అసంతృప్తికి కారణమయ్యాయి. 1962 ముగింపు అసమ్మతివాద మేధావులపై భారీ ఒత్తిడిని ప్రారంభించింది. సిక్స్‌టైర్స్‌ను ప్రచురించడానికి అనుమతించలేదు, వారిపై "ఫార్మలిజం," "నిష్క్రియాత్మకత", "బూర్జువా జాతీయవాదం" ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ప్రతిస్పందనగా, సిక్స్‌టైర్స్ ఆలోచనలు సమిజ్‌డాట్‌లో వ్యాపించడం ప్రారంభించాయి. 1965–1966లో జరిగిన ప్రక్షాళనలో 200 మంది <ref>{{Cite news|url=https://cafe.com/article/like-a-cold-serpent-vyacheslav-chornovil-and-cold-war-ukrainian-dissidence/|title='Like a Cold Serpent': Vyacheslav Chornovil and Cold War Ukrainian Dissidence|last=Kurlander|first=David|date=14 March 2022|work=CAFE|access-date=14 May 2024}}</ref> ఉక్రేనియన్ సిక్స్‌టైర్స్‌ను అరెస్టు చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Prokop|first=Myroslav|title=Dissident movement|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CD%5CI%5CDissidentmovement.htm|access-date=14 May 2024|website=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}</ref> పార్టీ యంత్రాంగం నుండి తీవ్ర ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొన్న సిక్స్‌టైర్‌లలో కొందరు అధికారులతో రాజీ పడ్డారు, మరికొందరు రాజకీయ అసమ్మతివాదులు, మానవ హక్కుల ఉద్యమంలో సభ్యులు, పాలనకు బహిరంగ వ్యతిరేకతగా పరిణామం చెందారు.<ref>{{Cite paper|date=20 November 2018}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * సోవియట్ యూనియన్ సంస్కృతి * సైలెంట్ జనరేషన్ == మరింత చదవండి == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/zhivagoschildren0000zubo|title=Zhivago's Children: The Last Russian Intelligentsia|last=Zubok|first=Vladislav|date=2009|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-03344-3|url-access=registration}} == మూలాలు == {{Reflist}} 2sr1xs0ksi5gbqf0asxyeq2l31c1y54 మెలిల్లా 0 454962 4963659 4918227 2026-09-21T11:44:25Z స్వరలాసిక 13980 /* గాయకుడు-గేయరచయిత పోటీ */ 4963659 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=December 2020}} {{Infobox settlement | name = Melilla | other_name = Autonomous City of Melilla | settlement_type = [[Municipality]] and [[Autonomous communities of Spain#Autonomous cities|Autonomous city]] | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = (Melilla) Aterrizando en Melilla (16668390111).jpg | caption1 = Aerial view | image2 = Puerta de la Marina, Melilla.jpg | caption2 = [[Melilla la Vieja|Old city]] | image3 = EDIFICIO DEL ANTIGÜA REDACCIÓN EL TELEGRAMA DEL RIF.jpg | caption3 = [[Modernisme|Modernist]] buildings }} | image_flag = [[File:Flag of Melilla.svg|border|125px]] | flag_alt = Flag of Melilla | image_shield = [[File:Coat of Arms of Melilla.svg|75px]] | shield_alt = Coat-of-arms of Melilla <!-- Maps -->| pushpin_map_caption = Location within Spain##Location within Europe | pushpin_relief = 1 | pushpin_map = #Spain#Europe | image_map = {{Infobox mapframe | id = Q5831 | zoom = 8 | shape-fill-opacity=0.4 | marker = city }} | map_caption = Location of Melilla in Spain | coordinates = {{Coord|35|17|32|N|2|56|27|W|region:ES-ML_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[Spain]] | established_title = Settled by [[Phoenicia|Phoenicians]] | established_date = AD {{start date and age|8}}, ''as [[Rusadir]]''<ref name="auto1">[https://museomelilla.es/fenicios_A2_5.php]. Archaeology Data Service, Autonomous City of Melilla.</ref> | leader_party = [[People's Party (Spain)|PP]] | leader_title = [[Mayor-President of Melilla|Mayor-President]] | leader_name = [[Juan José Imbroda]] | area_total_km2 = 12.3 | area_rank = [[Ranked lists of Spanish autonomous communities|19th]] | population_as_of = 2024 | population_footnotes = <ref name=population2024>{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=67988 |title=Annual population census 2021-2024 |language=en |website=[[National Statistics Institute (Spain)]] |date=2024-12-19 |access-date=2025-01-29 }}</ref> | population_total =60000 | population_rank = [[Ranked lists of Spanish autonomous communities|18th]] | population_density_km2 = 1000 | population_density_sq_mi = auto | population_density = | population_density_rank = [[Ranked lists of Spanish autonomous communities|1st]] | population_blank1_title = % of Spain | population_blank1 = 0.16% | population_demonyms = Melillan <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{cite web | url=https://ine.es/prensa/cre_2022.pdf | title=Contabilidad Regional de España|website=www.ine.es}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = €1.750 billion (2023) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = €20,479 (2023) | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | postal_code = ES-ML | blank_name_sec1 = [[Official language]]s | blank_info_sec1 = [[Spanish language|Spanish]] | blank1_name_sec1 = Statute of Autonomy | blank1_info_sec1 = 14 March 1995 | blank_name_sec2 = Currency | blank_info_sec2 = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) ([[ISO 4217|EUR]]) | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | website = [https://www.melilla.es/melillaPortal/index.jsp www.melilla.es] | module = | blank2_info_sec1 = [[Assembly of Melilla]] | blank2_name_sec1 = Parliament | blank3_info_sec1 = 1 deputy (of 350) | blank4_info_sec1 = 2 senators (of 264) | blank3_name_sec1 = [[Congress of Deputies (Spain)|Congress]] | blank4_name_sec1 = [[Spanish Senate|Senate]] | blank3_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2022) | blank3_info_sec2 = 0.867<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/ESP/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2025-01-28}}</ref><br/>{{color|darkgreen|very high}} · [[List of Spanish autonomous communities by Human Development Index|18th]] | blank2_name_sec2 = [[Patron saint]] | blank2_info_sec2 = [[Francis of Assisi]] and [[Our Lady of the Rosary]] }} మెలిల్లా (/mɛˈliːjə/, స్పానిష్: [meˈliʝa] ⓘ; tarifit: mřič) ఉత్తర ఆఫ్రికను తీరంలో స్పెయిను స్వయంప్రతిపత్త నగరం. ఇది కేపు త్రీ ఫోర్క్సు తూర్పు వైపున ఉంది. మొరాకో సరిహద్దులో, మధ్యధరా సముద్రానికి ఎదురుగా ఉంది. ఇది 12.3 కిమీ 2 (4.7 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉంది. మెలిల్లా, స్వయంప్రతిపత్తి శాసనం ఆమోదించబడిన 1995 మార్చి 14 వరకు ఇది మలాగా ప్రావిన్సు‌లో భాగంగా ఉంది. యూరోపియను యూనియను సభ్య దేశాల ప్రత్యేక భూభాగాలలో మెలిల్లా ఒకటి. మిగిలిన ఇయు, మెలిల్లాకు కదలికలు నిర్దిష్ట నియమాలకు లోబడి ఉంటాయి. స్పెయిను ప్రవేశ ఒప్పందంలో ఇంటరు అలియాకు స్కెంజెను సమావేశానికి అందించబడతాయి.<ref>{{Cite book|url=https://www.consilium.europa.eu/media/30055/qc0414838enn.pdf|title=The Schengen Area|year=2015|publisher=[[Council of the European Union]]|isbn= 978-92-824-4586-0|doi=10.2860/48294|author1=Council of the European Union}}</ref> 2024 నాటికి మెలిల్లాకు 85,811 జనాభా ఉంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2853&L=0|title=Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|Instituto Nacional de Estadística]]|access-date=2020-06-26}}</ref> జనాభా ప్రధానంగా ఐబీరియను, రిఫియను ప్రజల మధ్య విభజించబడింది. {{Sfn|Trinidad|2012|p=962}} సెఫార్డికు యూదులు, సింధి హిందువులు కూడా తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు. మెలిల్లా అధికారిక స్పానిషు, టారిఫిటు మధ్య డిగ్లోసియాను కలిగి ఉంది.{{Sfn|Sánchez Suárez|2003|p=190}} అటానమసు సిటీ ఆఫ్ [[సియుటా]], ఆఫ్రికాలోని స్పెయిను, ఇతర భూభాగాల మాదిరిగానే మెలిల్లా మొరాకో అహంకార వాదనకు లోబడి ఉంటుంది. {{Sfn|Trinidad|2012|pp=961–975}} == పేరువెనుక చరిత్ర == ఇవి కూడా చూడండి: రుసాడిరు § పేరు స్పానిషు నుండి అరువు తెచ్చుకున్న ఆంగ్ల పేరు మెలిల్లాను స్పానిషు డబులు ఎల్ ధ్వనిని అంచనా వేయడానికి /mɛˈliːjə/<ref name=lex>{{Cite dictionary |url=http://www.lexico.com/definition/Melilla |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322182054/https://www.lexico.com/definition/melilla |archive-date=2020-03-22 |title=Melilla |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> లేదా /məˈliːjə/<ref name=mw>{{Cite Merriam-Webster|Melilla|access-date=19 May 2019}}</ref> అని ఉచ్ఛరిస్తారు. చాలా ప్రామాణిక స్పానిషు మాండలికాలలో సరిగ్గా [meˈliʝa]. ఈ పేరు 9వ శతాబ్దం నుండి ధృవీకరించబడింది.{{Sfn|Lara Peinado|1998|p=25}} అనిశ్చిత శబ్దవ్యుత్పత్తి శాస్త్రం అరబికు మాల్లియా (مَلِيلْيَة, [maˈliːlja]) నుండి ఉద్భవించింది. మెలిల్లా పురాతన కాలంలో తేనెటీగల పెంపకానికి ఒక ముఖ్యమైన ప్రదేశంగా ఉన్నందున ఈ పేరు తేనె (స్పానిషు: మైలు; లాటిను: మెలు; ప్రాచీన గ్రీకు: μέλι, మెలి) కు సంబంధించినదన భావిస్తున్నారు. {{Sfn|Lara Peinado|1998|p=25}}మౌరేటానియను పాలనలో నగరం కాంస్య నాణేల మీద ప్రముఖంగా తేనెటీగ కనిపిస్తుంది. {{sfnp|Head & al.|1911|p=889}} ప్రత్యామ్నాయంగా ఇది "విభేదం", "జ్వరం" లేదా మధ్యయుగ అరబు వ్యక్తి అనే అర్థం వచ్చే పదాల నుండి తీసుకోబడింది. {{Sfn|Lara Peinado|1998|p=25}}ఈ స్థలపేరు బహుశా అమాజిఘు మూలం M·L (అంటే 'తెలుపు') నుండి వచ్చి ఉండవచ్చు. ఇది అమాజిఘు మిలిలెటు‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. దీని ఫలితంగా స్థానిక Mrič ([mrɪtʃ]) /l/→ [r], /lt/ → [č] మార్పులు వస్తాయి. <ref name=":1">{{cite book|last=Yahia|first=Jahfar Hassan|year=2014|title=Curso de lengua tamazight, nivel elemental. Caminando en la didáctica de la lengua rifeña|language=es,rif|location=Melilla|publisher=GEEPP Ed.}}</ref>{{sfn|Tilmatine|2011|p=25}} == చిహ్నాలు == 1913లో 13వ అల్ఫోన్సో నుండి వచ్చిన రాజ శాసనం ప్రకారం నగరం దాని హెరాల్డికు షీల్డు‌గా మదీనా సిడోనియా హౌసు చేతులను ఉపయోగిస్తుంది. <ref>{{cite periodical |issn=0212-1220 |title=Real decreto concediendo |url=http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1913/071/A00650-00650.pdf |periodical=Gaceta de Madrid |issue=71 |date=12 March 1913}}</ref> మెలిల్లా కోటను నిర్వచించే బ్లేజోను ఈ క్రింది విధంగా ఉంది: నగరం అధికారిక కోటు మదీనా సిడోనియా హౌసు చెందినది. ఇది టారిఫా కోట నుండి సంసిద్ధత స్థితిలో ఒక కత్తిని పట్టుకున్న గుజ్మాను ఎల్ బ్యూనోను పర్యవేక్షించే డ్యూకలు కిరీటాన్ని కలిగి ఉంది. దీనికి నాన్ ప్లసు అల్ట్రా అనే శాసనంతో హెర్క్యులసు స్తంభాలు మద్దతు ఇస్తున్నాయి. ఇందులో ఆకాశనీలం రంగు మైదానం మీద ఆయుధాలు, బంగారం, గుల్సు‌తో చెక్కబడిన రెండు జ్యోతి, సినోపులు‌లో ఏడు సర్పాలతో గ్రింగోలు చేయబడి, లేత రంగులో అమర్చబడి, లియోను రాజ్యం, కాస్టిలు రాజ్యం రాయలు ఆర్మ్సు బోర్డరు, బంగారు కోటలతో ప్రత్యామ్నాయంగా తొమ్మిది గుల్సు ముక్కలు, గుల్సు‌లో సింహాలతో తొమ్మిది వెండి ముక్కలు ఉన్నాయి. కోటు ఆఫ్ ఆర్మ్సు పైభాగంలో టారిఫా కోట వెనుక, రెక్కల రిబ్బను మీద ‌మీద పురాణం ప్రేఫెరే పాట్రియం లిబెరిసు పేరెంటం డెసెటు (కుటుంబం ముందు ఫాదరు‌ల్యాండు‌ను ఉంచడం సరైనది), షీల్డు బేసు వద్ద, కానీ దాని వెలుపల, సినోపులు‌లో ఒక డ్రాగను‌తో కూడిన నినాదాన్ని కూడా ఉంది. [[File:Escudo de Melilla.svg|left|frameless]] — మెలిల్లా నగరం అధికారిక బులెటిను నం. 4385, 2007 మార్చి 27 పేజీ. 1167.<ref name="bocmesim">{{Cite periodical |page=1167 |periodical=Official Bulletin of the City of Melilla |issue=4385 |date=March 27, 2007 |title=Decree No. 111 of March 22, 2007, regarding the definitive approval of the Protocol and Ceremonial Regulations of the Autonomous City of Melilla |issn=1135-4011 |url=http://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=ficha_bome.jsp&dboidboletin=42468 |access-date=2025-05-19 |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318194212/https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=ficha_bome.jsp&dboidboletin=42468 |url-status=dead }}</ref> స్వయంప్రతిపత్తి నగరం ఉపయోగించే జెండాలో లేత నీలం రంగు క్షేత్రం మధ్యలో ఉంచబడిన హెరాల్డికు షీల్డు ఉంటుంది. దీనికి 1893, 1909, 1911 ప్రచారాల సమయంలో జనాభా అందించిన సహాయానికి గుర్తింపుగా 1913 మార్చి 11న రాయలు డిక్రీ ద్వారా కింగ్ 13వ అల్ఫోన్సో మంజూరు చేసిన ముయి వాలెరోసా వై హ్యుమానిటేరియా (చాలా సాహసోపేతమైన, మానవతావాది) అనే బిరుదులు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web |date=2020-09-29 |title=Un escudo con abolengo {{!}} Melilla Hoy |url=https://www.melillahoy.es/noticia/102000/historia/un-escudo-con-abolengo.html |access-date=2025-03-18 |archive-date=29 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929120907/https://www.melillahoy.es/noticia/102000/historia/un-escudo-con-abolengo.html |url-status=bot: unknown }}</ref> కాబ్రెరిజాసు బజాసు గన్‌పౌడరు మ్యాగజైను‌లో జరిగిన పేలుడు బాధితులకు సహాయం అందించినందుకు 1929 ఫిబ్రవరి 9న అదే రాజు మంజూరు చేసిన ముయి కారిటాటివా (చాలా దాతృత్వం) అనే బిరుదు కూడా దీనికి ఉంది. అదనంగా, స్పానిషు అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైన నగరం కావడంతో మార్చి 1962లో ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో మంజూరు చేసిన అడెలాంటాడా డెల్ మోవిమింటో నేషనలు (జాతీయ ఉద్యమ నాయకుడు) అనే బిరుదును కూడా దీనికి ఉంది. ఈ చివరి బిరుదు తొలగించబడలేదు. నగరం ఉపయోగించకుండా ఉంది. ఇది కాథలిక్కు చక్రవర్తులు ఫార్వర్డు పోసు‌గా దాని పాత్రకు ఇచ్చిన అడెలాంటాడా డి ఎస్పానా ఎన్ ఆఫ్రికా (ఆఫ్రికాలో స్పెయిను నాయకుడు) అనే గుర్తించబడని బిరుదును గుర్తుచేస్తుంది. <ref>{{cite periodical |access-date=19 August 2019 |title=DECRETO 462 1962 |periodical=Boletín Oficial del Estado |date=1 March 1962 |url=https://www.boe.es/boe/dias/1962/03/09/pdfs/A03307-03307.pdf}}</ref> == చరిత్ర == === పురాతనకాలం-మధ్యయుగం === మెలిల్లా అనేది ఫోనీషియను, తరువాత ప్యూనికు వాణిజ్య స్థాపన ఇది సమీపంలోని కేపు త్రీ ఫోర్క్సు ఫోనీషియను పేరు నుండి తీసుకోబడిన రుసాడిరు (ప్యూనిక్: 𐤓𐤔𐤀𐤃𐤓, ršʾdr),{{sfnp|Head & al.|1911|p=889}} అనే పేరు వైవిధ్యాలతో ఉంది.<ref>[[Pliny the Elder|Pliny]], ''[[Natural History (Pliny)|Nat. Hist.]]'', Book V, Ch. 18.</ref> ప్యూనికు యుద్ధాలలో కార్తేజు ఓటమి తరువాత నగరం రోమను క్లయింటు రాష్ట్రం మౌరేటానియా నియంత్రణలోకి వచ్చింది. కాలిగులా ఆధ్వర్యంలో దాని విలీనం తర్వాత క్లాడియసు దీనిని మౌరేటానియా టింగిటానా ప్రావిన్సు‌లో భాగంగా నిర్వహించాడు. ప్లినీ దీనిని స్థానిక కొండ కోట, ఓడరేవుగా పేర్కొన్నాడు (లాటిను: ఒప్పిడం ఎట్ పోర్టసు). <ref name=CE>[[s:Catholic Encyclopedia (1913)/Rusaddir|Sophrone Pétridès, "Rusaddir" in ''Catholic Encyclopedia'' (New York 1912)]]</ref> దీనిని ఎడి 46లో రోమను కాలనీగా మార్చారు. ఆ తర్వాత దీనిని కొన్నిసార్లు ఫ్లావియా అని పిలుస్తారు. రుసాదిరు ఒకప్పుడు బిషపు స్థానంగా ఉండేవాడని చెబుతారు. కానీ ఉద్దేశించిన సీ ఏ బిషపు గురించి ఎటువంటి రికార్డు లేదు <ref name=CE>[[s:Catholic Encyclopedia (1913)/Rusaddir|Sophrone Pétridès, "Rusaddir" in ''Catholic Encyclopedia'' (New York 1912)]]</ref> ఇది కాథలిక్కు చర్చి ఆధునిక నామమాత్రపు సీల జాబితాలో చేర్చబడలేదు. <ref>''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana, 2013, {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 960</ref> రాజకీయ చరిత్ర మొరాకో రిఫు దక్షిణ స్పెయిను ప్రాంతంలోని పట్టణాల మాదిరిగానే ఉంటుంది. మెలిల్లాను క్రమంగా వాండల్సు, బైజాంటైన్లు, విసిగోతు‌లు పాలించారు. 6వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇది మౌరో-రోమను రాజ్యానికి ప్రధాన ఓడరేవు. ఉత్తర ఆఫ్రికాను ఇస్లామికు ఆక్రమించిన తర్వాత, ఇది ఉమయ్యదు‌లు, కార్డోబను‌లు, ఇద్రిసిడు‌లు, అల్మోరావిడు‌లు, అల్మోహాడు‌లు, మారినిడు‌లు, వాట్టసిడు‌ల కిందకు వచ్చింది. === ప్రారంభ ఆధునిక కాలం === 15 వ శతాబ్దంలో ఫెజు రాజ్యంలోని చాలా మధ్యధరా నగరాల మాదిరిగా నగరం క్షీణించిందని అట్లాంటికు మీద ఉన్నవారు గ్రహించారు.{{Sfn|Bravo Nieto|1990|pp=21–22}} 1492 లో కాథలికు మోనార్చ్సు [[గ్రెనడా]] నాస్రిడు రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత వారి కార్యదర్శి హెర్నాండో డి జాఫ్రా {{Sfn|Bravo Nieto|1990|p=25}} ఉత్తర ఆఫ్రికా తీరంలో దేశం క్షీణస్థితిని గురించిన సమాచారం సేకరించారు. ఆయన దర్యాప్తు చేయడానికి ఏజెంట్లను పంపాడు. తరువాత కాథలిక్కు చక్రవర్తికి నివేదించాడు 1494 నాటికి స్థానికులు ఫెజు సుల్తాను అధికారాన్ని బహిష్కరించారు. కనుక వారు విధేయతను ప్రదర్శిస్తామని వాగ్ధానం చేయడానికి ముందుకొచ్చారు. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=83}} టోర్డెసిల్లాసు 1494 ఒప్పందం మెలిల్లా కాజాను ఉంచినప్పటికీ అప్పటి వరకు పోర్చుగీసులకు, కాస్టిలే గోళం క్రింద నగరం విజయం కొరకు వేచి ఉండాల్సి వచ్చింది. నేపుల్సు ఫ్రెంచి ఆక్రమణతో ఆలస్యం. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|pp=83–84}} [[File:Plano de la Plaza de Melilla como está en principio de febrero de 1699.jpg|thumb|17 వ శతాబ్దం చివరి నాటికి మెలిల్లా కోట మ్యాపు.]] మదీనా సిడోనియా డ్యూకు, జువాన్ అల్ఫోన్సో పెరెజు డి గుజ్మాను, మెలిల్లాను స్వాధీనం చేసుకోవాలని, పెడ్రో డి ఎస్టోపియాను, కాథలిక్కు మోనార్క్సు, కాస్టిలే 1వ ఇసాబెల్లా అరగోను 2వ ఫెర్డినాండు 1వ ఇసాబెల్లా ఆర్టిల్లరీ ఆఫీసరు ఫ్రాన్సీసు సహాయాన్ని అందించారు. {{Sfn|Bravo Nieto|1990|p=26}} మెలిల్లా 17 సెప్టెంబరు 1497 న ఆక్రమించబడింది. వాస్తవంగా హింస లేకుండా ఇది ట్లెంసెను రాజ్యం, ఫెజి రాజ్యం మధ్య సరిహద్దులో ఉంది. దాని ఫలితంగా చాలా సార్లు పోరాడి, వదిలివేయబడింది. <ref>{{Harvnb|Loureiro Soto|2015|p=85}}; {{Harvnb|Bravo Nieto|1990|p=26}}</ref><ref>{{citation |url=http://www.ayuntamiento.es/comunidades_melilla.php |title=Ayuntamientos de España |publisher=Ayuntamiento.es |access-date=7 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301210448/http://www.ayuntamiento.es/comunidades_melilla.php |archive-date=1 March 2012 }}</ref>[29] [30] ఫెజు రాజ్యంలోకి పెద్ద-స్థాయి విస్తరణ జరగలేదు. ఎల్ కోబీరు, ఓరన్లలో అల్జీరియను తీరం వెంబడి కార్డినలు సిస్నెరోసు సంస్థలను, ఫెజు రాజ్యం ప్రాదేశిక పరిధిలో బాడిసు రాకు, హిస్పానికు రాచరికం రాచరికం ఇంపీరియలు ప్రేరణ చివరికి {{Sfn|Bravo Nieto|1990|pp=17; 28}} ,తేడాతో అట్లాంటికు ఖండం అంతటా. మెలిల్లాను ప్రారంభంలో మదీనా సిడోనియా, క్రౌన్ హౌసు సంయుక్తంగా నిర్వహించింది. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=125}} 1498 సెటిల్మెంటు మునుపటిది మెలిల్లాలో 700 మంది వ్యక్తుల దండును స్టేషను చేయవలసి ఉంది. తరువాతి వారు నగరానికి అనేక మంది మారవేడు. గోధుమ ఫనేగాస్లను అందించడానికి. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=127}} 5వ చార్లెసు పాలనలో మెలిల్లా మీద క్రౌన్ ఆసక్తి తగ్గింది. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=131}} 16 వ శతాబ్దంలో మెలిల్లాలో ఉన్న సైనికులు తీవ్రంగా పారితోషికం పొందారు. ఇది చాలా ఎడారికి దారితీసింది. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|pp=127–128}} 1556 7 జూన్ న ఈ ప్రదేశం దండు మీద డ్యూకు ఆఫ్ మదీనా సిడోనియా బాధ్యతను విడిచిపెట్టింది.{{sfn|Polo|1986|p=8}} 17 వ శతాబ్దం చివరలో అలౌటు సుల్తాను ఇస్మాయిలు ఇబ్ను షరీఫు ప్రెసిడియోను జయించటానికి ప్రయత్నించాడు. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=175}} 1680 లలో బాహ్య కోటలను తీసుకున్నాడు. 1690 లలో మెలిల్లాను ముట్టడించలేదు.{{Sfn|Loureiro Soto|2015|pp=175–176; 179}} ఒక స్పానిషు అధికారి ప్రతిబింబిస్తుంది. "మెలిల్లాలో ఒక గంట, మెరిటు కోణం నుండి, స్పెయిను‌కు ముప్పై సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ సేవ విలువైనది."<ref name="Rezette41">[[#Rezette|Rezette]], p. 41</ref> === చివరి ఆధునిక కాలం === మెలిల్లా కోట చుట్టూ ఉన్న స్పానిషు భూభాగం ప్రస్తుత పరిమితులు 1859, 1860, 1861, 1894 లలో మొరాకోతో ఒప్పందాల ద్వారా నిర్ణయించబడ్డాయి. 19 వ శతాబ్దం చివరలో ఈ ప్రాంతంలో స్పానిషు ప్రభావం విస్తరించడంతో కిరీటం టెటువాను, అల్జీరియను సరిహద్దు మధ్య రిఫు తీరంలో ఉన్న ఏకైక వాణిజ్య కేంద్రంగా మెలిల్లాకు అధికారం ఇచ్చింది. ప్రధాన ఎగుమతులుగా ఉన్న మేక తోలు, గుడ్లు, తేనెటీగ, పత్తి వస్తువులు, టీ, చక్కెర, కొవ్వొత్తులతో వాణిజ్య విలువ పెరిగింది. 1860 లో మెలిల్లా పౌర జనాభా ఇప్పటికీ అంచనా వేసిన నివాసులు 375 మంది మాత్రమే. {{Sfn|Saro Gandarillas|1985|p=23}} ఎఫ్ఇఎస్ లో సంతకం చేసిన 1866 లో హిస్పానో-మొరాకో అమరికలో రెండు పార్టీలు మెలిల్లా సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉన్న కస్టమ్సు కార్యాలయం కార్యక్రమాలు కొనసాగించడానికి మొరాకో అధికారులు నిర్వహించడానికి అనుమతించాయు. {{Sfn|Remacha Tejada|1994|p=218}} 1859-60 యుద్ధం తరువాత మొరాకోతో శాంతి ఒప్పందం మెలిల్లా కోసం కొత్త వైశాల్యాన్ని సంపాదించడానికి దాని ప్రాంతాన్ని 12 చ.కిమీ అటానమసు అధికార పరిధి (సిటీ ప్రస్తుతం ఉన్న చోటికి) తీసుకువచ్చింది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=100}} 1863 లో మెలిల్లాను ఉచిత నౌకాశ్రయంగా ప్రకటించిన తరువాత జనాభా పెరగడం ప్రారంభమైంది. ప్రధానంగా టెటౌను నుండి పారిపోతున్న సెఫార్డి యూదులు నగరంలోనూ వెలుపలా వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించారు. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=99–100}} టెటౌను నుండి మొదటి యూదులు బహుశా 1864 లో వచ్చారు. {{Sfn|Díaz Rodríguez|2011|p=67}} 1867 లో మొదటిసారిగా ఇక్కడకు వచ్చిచేరిన రబ్బీ కాలే డి శాన్ మిగ్యూలులో ఉన్న మొదటి ప్రార్థనా మందిరాన్ని ఆపరేటు చేయడం ప్రారంభించారు. {{Sfn|Díaz Rodríguez|2011|p=68}} చాలా మంది యూదులు రోగి బు హమారా చేత ప్రేరేపించబడి మొరాకోలో చెలరేగిన హింస నుండి పారిపోతున్నారు. {{Sfn|Fernández García|2015|p=108}} 1868 లో పెనిన్సులరు [[స్పెయిను]] నుండి మెలిల్లాకు వలసల వీటోను ఎత్తివేసిన తరువాత జనాభా స్పెయిను దేశస్థులతో మరింత పెరిగింది.{{Sfn|López Guzmán|González Fernández|Herrera Torres|Lorenzo Quiles|2007|p=11}} స్పానిషు పౌరసత్వాన్ని క్రమంగా సంపాదించిన యూదు జనాభా 1893 లో 572 కు పెరిగింది. {{Sfn|Díaz Rodríguez|2011|pp=67–68}} మెలిల్లాలో సృష్టించబడిన ఆర్థిక అవకాశాలు ఇకనుండి బెర్బెరు జనాభా విడతకు అనుకూలంగా ఉన్నాయి.{{Sfn|López Guzmán|González Fernández|Herrera Torres|Lorenzo Quiles|2007|p=11}} <gallery mode="packed" captions="Views of Melilla taken from an elevated position in 1893"> File:1893-10-30, La Ilustración Española y Americana, Vista general de la plaza de Melilla y de su campo, Venancio Álvarez Cabrera (cropped).jpg File:1893-10-30, La Ilustración Española y Americana, Vista general de la plaza de Melilla y de su campo, Venancio Álvarez Cabrera (cropped 2).jpg </gallery> 1879లో స్థానిక ప్రభుత్వ మొదటి సంస్థ సృష్టించబడింది {{Sfn|Saro Gandarillas|1985|p=24}}దీనిలో సైన్యం ఆధిపత్యం చెలాయించింది. {{Sfn|Morala Martínez|1985|pp=107–108}} గోడలతో కూడిన కోరు (మెలిల్లా లా వీజా) వెలుపల ఉన్న మొదటి పొరుగు ప్రాంతం అయిన పొలిగోనో ఎక్సెప్షనలు డి టిరో 1888లో నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించింది. {{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|p=18}} [[File:1909-09-15, Actualidades, En el barrio judío de Melilla, Tipo de mujer judía en el interior de su domicilio, Alba (cropped).jpg|thumb|యూదు త్రైమాసికంలో యూదు మహిళ (1909)]] 1893లో రిఫియను గిరిజనులు నగరాన్ని జయించటానికి మొదటి మెలిల్లాను పోరాటాన్ని ప్రారంభించారు; వారి నుండి రక్షించడానికి స్పానిషు ప్రభుత్వం 25,000 మంది సైనికులను పంపింది. మెలిల్లా గవర్నరు స్పానిషు జనరలు “ జువాను గార్సియా వై మార్గా లో” యుద్ధంలో మరణించిన తర్వాత ఈ సంఘర్షణను మార్గాలో యుద్ధం అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ సంఘర్షణ తర్వాత మొరాకోతో 1894లో ఏర్పడిన కొత్త ఒప్పందం లోతట్టు ప్రాంతాలతో వాణిజ్యాన్ని పెంచింది. నగరం ఆర్థిక శ్రేయస్సును కొత్త స్థాయికి తీసుకువచ్చింది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=102}} 1896లో మెలిల్లా మొత్తం జనాభా 10,004 మంది.{{Sfn|Perpén Rueda|1987|p=289}} [[File:Casa Melul.jpg|thumb| ప్లాజా డి ఎస్పానాలోని ఆర్టు నోయువే భవనాలు (c. 1917)]] కొత్త శతాబ్దం ప్రారంభంలో [[ఫ్రాన్సు]] (ఫ్రెంచు అల్జీరియాలో ఉన్నవారు) మొరాకోలో కొత్తగా సంపాదించిన ప్రభావ పరిధి నుండి లాభం పొందేందుకు అల్జీరియను నగరాలైన గజౌటు ఓరాను‌లతో వాణిజ్య సంబంధాలను పెంపొందించడం ద్వారా మెలిల్లా వాణిజ్య పరాక్రమాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ప్రయత్నించింది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=107}} మెలిల్లా దీనితో బాధపడటం ప్రారంభించింది. దీనికి లోతట్టు ప్రాంతాలలో “ములే అబ్దేలు అజీజు” మీద ‌తిరుగుబాటుల ద్వారా వచ్చిన అస్థిరత కూడా తోడైంది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=106–108}} అయితే 1905 తర్వాత సుల్తాను నటుడైన ఎల్ రోగుయు (బౌ హ్మారా) స్పెయిను‌కు అనుకూలంగా ఉండే ప్రాంతంలో ఒక నిర్వీర్య విధానాన్ని అమలు చేశాడు. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=113–114}} 1907లో ఔజ్దా మీద ఫ్రెంచి ఆక్రమణ ఆ నగరంతో మెలిల్లాను వాణిజ్యాన్ని రాజీ చేసింది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=110–115}} రిఫు‌లో శాశ్వత అస్థిరత ఇప్పటికీ మెలిల్లాను బెదిరింపుగా ఉంది.{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=120}}1909-1945 మధ్య మోడర్నిస్టా (ఆర్టు నోయువే) శైలి స్థానిక వాస్తుశిల్పం ఈ ప్రాంతంలో ప్రబలంగా ఉంది. మెలిల్లా వీధులను "మోడర్నిస్టా-శైలి వాస్తుశిల్పం నిజమైన మ్యూజియం"గా మార్చింది. ఇది బార్సిలోనా తర్వాత రెండవది ప్రధానంగా ఆర్కిటెక్టు ఎన్రికు నీటో నైలుణ్యం నుండి ఇది ఉద్భవించింది. {{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|pp=16; 19}} 1908 నాటికి మైనింగు కంపెనీలు మెలిల్లా లోతట్టు ప్రాంతాలలోకి ప్రవేశించడం ప్రారంభించాయి. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=121}} 1908 జూలైలో స్పానిషు కంపెనీ కాంపానియా ఎస్పానోలా డి లాస్ మినాసు డెలు రిఫ్ [ఎస్] స్థాపించబడింది. ఇందులో క్లెమెంటే ఫెర్నాండెజు, ఎన్రికు మాకు‌ఫెర్సను, కౌంటు ఆఫ్ రోమనోన్సు, డ్యూకు ఆఫ్ టోవరు, జువాను ఆంటోనియో గుయెలు [ఎస్]భాగస్వామ్యం వహించారు. ఆయన మిగ్యులు విల్లానుయేవాను ఛైర్మను‌గా నియమించాడు. {{Sfn|Escudero|2014|p=331}}ఆ విధంగా బౌ హ్మారా రక్షణలో ఉన్న రెండు మైనింగు కంపెనీలు మెలిల్లా నుండి 20 కిలోమీటర్లు (12.4 మైళ్ళు)దూరంలో సీసం, ఇనుమును తవ్వడం ప్రారంభించాయి. వారు ఓడరేవు, గనుల మధ్య రైల్వేను నిర్మించడం ప్రారంభించారు. ఆ సంవత్సరం అక్టోబరు‌లో బౌ హ్మారా ఆయన సామంతులు తిరుగుబాటు చేసి గనుల మీద దాడి చేశారు. అవి జూన్ 1909 వరకు మూసివేయబడ్డాయి. జూలై నాటికి కార్మికులు మళ్లీ దాడి చేయబడ్డారు. దాడిలో అనేక మంది మరణించారు. మెలిల్లా పరిసరాల్లో జరిగిన రెండవ మెలిల్లాను పోరాటంలో స్పెయిను దేశస్థులు, గిరిజనుల మధ్య తీవ్రమైన పోరాటం జరిగింది. 1910లో స్పెయిను దేశస్థులు గనులను తిరిగి ప్రారంభించారు. మారు చికా వద్ద నౌకాశ్రయ పనులను చేపట్టారు. కానీ 1911లో మళ్ళీ శత్రుత్వం చెలరేగింది. 1921 జూలై 22న అబ్ద్ ఎల్ క్రిం నాయకత్వంలోని బెర్బర్లు వార్షిక యుద్ధంలో స్పానిషు మీద ‌దాడిచేసి ఘోరమైన ఓటమిని చవిచూశారు. స్పానిషు వారు మెలిల్లాకు వెనక్కి తగ్గారు. చాలా వరకు రక్షిత ప్రాంతాన్ని రిఫు రిపబ్లికు నియంత్రణలో ఉంచారు. మెలిల్లాలో అయుంటామింటోను సృష్టించాలని కోరుతూ ఒక రాజ ఆదేశంలో 1918 డిసెంబరు13 న సంతకం చేయబడింది. కానీ నియంత్రణ అమలులోకి రాలేదు. అందువలన ప్రస్తుత ప్రభుత్వ సంస్థ, జుంటా డి ఆర్బిట్రియోసు అమలులో ఉంది. {{Sfn|Morala Martínez|1985|pp=107–108}} [[File:Centro de Melilla, Parque Hernández, Plaza de España, Barrio Héroes de España y Mantelete.jpg|thumb| 1926లో నగర కేంద్రం]] 1927లో పౌర కూర్పుతో కూడిన "జుంటా మునిసిపలు" సృష్టించబడింది; 1930 ఏప్రిల్ 10 జుంటాతో సమానమైన సభ్యత్వాన్ని కలిగి ఉన్న అయుంటామింటో సృష్టించబడింది. {{Sfn|Morala Martínez|1985|p=120}} రెండవ రిపబ్లికు ప్రకటన తర్వాత మొదటి ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నికైన మునిసిపలు కార్పొరేషను రాకతో 1931 ఏప్రిల్ 14 న స్పెయిను‌లోని మిగిలిన ప్రాంతాల మాదిరిగానే అదే మునిసిపలు పాలనకు సమానంగా చేయబడింది. {{Sfn|Fernández Díaz|2009|pp=25; 27}} 1936 జూలైలో స్పానిషు అంతర్యుద్ధంతో ప్రారంభించబడిన సైనిక తిరుగుబాటుకు ఈ నగరం వేదికగా ఉపయోగించబడింది. 1986లో లే డి ఎక్సుట్రాంజెరియా ఆమోదం పొందిన సందర్భంలో బెర్బరు కమ్యూనిటీ నుండి సామాజిక సమీకరణ తర్వాత పౌరసత్వ సముపార్జన కోసం పరిస్థితులు సరళీకరించబడ్డాయి. గణనీయమైన సంఖ్యలో నివాసితుల సహజీకరణకు అనుమతించబడ్డాయి. అప్పటి వరకు మెలిల్లాలో జన్మించినా కానీ స్పానిషు పౌరసత్వం లేకుండా ఉన్నారు. {{Sfn|Fernández García|2015|p=110}} === స్వయంప్రతిపత్తి 20వ, 21వ శతాబ్దం చివరిలో === [[File:Estatua de Franco en Melilla.jpg|thumb|మెలిల్లాలోని ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో విగ్రహం 2021లో తొలగించబడింది.]] 1995లో మెలిల్లా — అప్పటి వరకు మాలాగాలో మరొక మునిసిపాలిటీగా ఉంది. స్వయంప్రతిపత్తి శాసనం ఆమోదించబడినందున {{Sfn|Bascón Jiménez|Cazallo Antúnez|Lechuga Cardozo|Meñaca Guerrero|2016|p=47}}స్వయంప్రతిపత్తి నగరంగా మారింది. 2007 నవంబరు 6న రాజు జువాను కార్లోసు, క్వీన్ సోఫియా మెలిల్లాను సందర్శించారు. జనాభాలో అనేక మంది వారిపట్ల తమకున్న ప్రేమను ప్రదర్శించారు. ఈ సందర్శన [[మొరాకో]] ప్రభుత్వం నుండి నిరసనలకు కూడా దారితీసింది.<ref>{{citation|url=http://www.elpais.com/articulo/espana/Reyes/viajan/hoy/Melilla/calurosa/acogida/Ceuta/criticas/Marruecos/elpepuesp/20071106elpepunac_1/Tes |title=Mohamed VI "condena" y "denuncia" la visita "lamentable" de los Reyes de España a Ceuta y Melilla |newspaper=El País |publisher=Elpais.com |date=6 November 2007 |access-date=7 March 2012}}</ref> 80 సంవత్సరాలలో ఒక స్పానిషు చక్రవర్తి మెలిల్లాను సందర్శించడం ఇదే మొదటిసారి. మెలిల్లా, సియుటాతో కలిసి ముస్లిం సెలవుదినమైన ఈద్ అల్-అధా - (త్యాగం పండుగ) - 2010 నుండి అధికారిక ప్రభుత్వ సెలవుదినంగా ప్రకటించింది. రీకాన్క్విస్టా తర్వాత స్పెయిను‌లో క్రైస్తవేతర మతపరమైన పండుగ అధికారికంగా జరుపుకోవడం ఇదే మొదటిసారి.<ref>{{citation|url=http://spainforvisitors.com/module-News-display-sid-310.htm |title=Muslim Holiday in Ceuta and Melilla |publisher=Spainforvisitors.com |access-date=7 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929161344/http://spainforvisitors.com/module-News-display-sid-310.htm |archive-date=29 September 2011 }}</ref><ref>{{citation |url=http://www.qppstudio.net/bankholidays2010/spain.htm |title=Public Holidays and Bank Holidays for Spain |publisher=Qppstudio.net |access-date=7 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930174912/http://www.qppstudio.net/bankholidays2010/spain.htm |archive-date=30 September 2011 }}</ref> 2018లో మొరాకో మెలిల్లా సమీపంలోని కస్టమ్సు కార్యాలయాన్ని మూసివేయాలని నిర్ణయించింది. 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలం తర్వాత [[స్పెయిన్]]‌తో ఎటువంటి సంప్రదింపులు లేకుండా ఇదే మొదటిసారి.<ref>{{Cite web|url=https://www.elconfidencial.com/espana/2019-12-02/marruecos-ceuta-contrabando-asfixia-ciudad_2359167/|first=Ignacio|last=Cembrero|title=Marruecos pone fin al contrabando con Ceuta y asfixia la ciudad|website=[[El Confidencial]]|date=2 December 2019}}</ref> కస్టమ్సు కార్యాలయం 2023 జనవరిలో తిరిగి తెరవబడుతుందని భావించారు. <ref>{{Cite web |title=Morocco complies with Spain and announces border customs in Ceuta and Melilla in January |url=https://atalayar.com/en/content/morocco-complies-spain-and-announces-border-customs-ceuta-and-melilla-january |access-date=2023-01-22 |website=Atalayar |date=22 September 2022 |language=en }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2025 ఫిబ్రవరి నాటికి వాణిజ్యం ఇప్పటికీ తాత్కాలికంగా, పరిమితంగా ఉంది.<ref name="Ponce">{{cite news |last1=Ponce |first1=José Ramón |title=Entra en Melilla el primer camión con pescado de Marruecos en casi cinco años - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/entra-en-melilla-el-primer-camion-con-pescado-de-marruecos-en-casi-cinco-anos/ |access-date=3 March 2025 |date=2025-02-20 |language=es}}</ref><ref name="Morales">{{cite news |last1=Morales Bautista |first1=Joaquín |title=Incertidumbre entre los melillenses sobre como estará la frontera este Ramadán - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/incertidumbre-entre-los-melillenses-sobre-como-estara-la-frontera-este-ramadan/ |access-date=3 March 2025 |date=2025-02-23 |language=es |quote=Por lo pronto, la aduana comercial vuelve a estar operativa y cuenta con unas normas establecidas: Inicialmente, solo podrá cruzar un camión de salida y otro de entrada, en este último caso prácticamente pescado. Será en un horario concreto de mañana o tarde y los productos que exportarán los empresarios melillenses se limitarán a electrodomésticos, electrónica, higiene y automoción.}}</ref> 2007లో ఆమోదించబడిన స్పెయిను చారిత్రక జ్ఞాపక చట్టం తరువాత మాజీ నియంత ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకోను స్మరించుకునేందుకు స్పెయిను‌లో చివరి ప్రజా విగ్రహం ఉన్న ప్రదేశం మెలిల్లా ఇందులో ఫ్రాంకో పాలనను జరుపుకునే ఏవైనా కళాఖండాలను అన్ని వైపుల నుండి తొలగించే నిబంధన కూడా ఉంది.<ref>{{cite web |url=https://elpais.com/espana/2021-02-23/la-ultima-estatua-de-franco-es-retirada-de-las-calles-de-melilla.html |title=La última estatua de Franco que quedaba en España es retirada de las calles de Melilla |website=El País |language=es |date=23 February 2021|access-date=8 March 2024 }}</ref><ref>{{cite news |title=Last statue of dictator Franco removed in 'historic day' for Spain |url=https://www.reuters.com/article/spain-politics-franco-statue/last-statue-of-dictator-franco-removed-in-historic-day-for-spain-idUSL8N2KT6RJ |publisher=[[Reuters]] |date=23 February 2021|access-date=8 March 2024 }}</ref> === భౌగోళికం === [[File:Melilla2022OSM.png|thumb|left|మెలిల్లా వివరణాత్మక పటం]] మరింత సమాచారం: కాన్వెంటికో గుహలు === స్థానం === [[File:(Cabo Tres Forcas) ISS-36 Strait of Gibraltar (cropped).jpg|thumb|2013 ISS-36 యాత్ర సమయంలో తీసిన కేపు త్రీ ఫోర్క్సు (మెలిల్లా మీద కేంద్రీకృతమై) ఉపగ్రహ ఛాయాచిత్రం వివరాలు.]] మెలిల్లా వాయవ్య ఆఫ్రికాలో అల్బోరాను సముద్రం ఒడ్డున ఉంది. ఇది [[మధ్యధరా సముద్రం]] అంచున ఉన్న మల్బోర్ను సముద్రం పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. ఈ నగరం బీచు మెలిల్లా నౌకాశ్రయం చుట్టూ, కేపు ట్రెసు ఫోర్కాసు ద్వీపకల్పం తూర్పు వైపున, గురుగు పర్వతం పాదాల వద్ద రియో ​​డి ఓరో నీటి ప్రవాహం ముఖద్వారం చుట్టూ, సముద్ర మట్టానికి 1 మీటరు (3 అడుగులు 3 అంగుళాలు) ఎత్తులో విస్తృత అర్ధ వృత్తంలో అమర్చబడి ఉంది. పట్టణ కేంద్రకంగా మొదట మెలిల్లా లా వీజా అనే కోట ఉంది. ఇది దాదాపు 30 మీటర్లు (98 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న ద్వీపకల్ప దిబ్బ మీద నిర్మించబడింది. బెని అన్సారు మొరాకో స్థావరం మెలిల్లాకు దక్షిణంగా ఉంది. సమీప [[మొరాకో]] నగరం నాడోరు, మెలిల్లా నాడోరు ఓడరేవులు ఒకే బేలో ఉన్నాయి; సమీపంలోనే బౌ అరెగు లగూను ఉంది.<ref name="wps">{{Cite web|title=Port of Nador|url=http://www.worldportsource.com/ports/MAR_Port_of_Nador_1504.php|access-date=2023-01-14|website=World Port Source|archive-date=9 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609150552/http://www.worldportsource.com/ports/MAR_Port_of_Nador_1504.php|url-status=dead}}</ref> === వాతావరణం === {{climate chart|Melilla<ref name="El Tiempo: Melilla">{{cite web|access-date=14 March 2025 |date=2010 |editor=Agencia Estatal de Meteorología |title=Valores climatológicos normales. Melilla |url=https://www.aemet.es/es/eltiempo/prediccion/municipios/melilla-id52001 |website=aemet.es}}</ref>|10|17|39|11|18|39|12|19|35|13|21|29|16|23|20|19|29|6|22|29|2|22|29|5|21|27|17|17|24|36|14|21|50|11|18|37|float=right|clear=none|fuente=[[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref>[http://www.aemet.es/es/portada Agencia Estatal de Meteorología]</ref>}} మెలిల్లా సరిహద్దులో వేడి మధ్యధరా వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది వేడి సెమీ-శుష్క వాతావరణంతో ఉంటుంది. ఇది సముద్రానికి దగ్గరగా ఉండటం వల్ల ప్రభావితమవుతుంది. ఇది ఆఫ్రికాలోని లోతట్టు ప్రాంతాల కంటే చాలా చల్లగా ఉండే వేసవికాలం, ఎక్కువ వర్షపాతాన్ని కలిగిస్తుంది. వాతావరణం సాధారణంగా ద్వీపకల్ప స్పెయిను దక్షిణ తీరం, మొరాకో ఉత్తర తీరం మాదిరిగానే ఉంటుంది. సీజన్ల మధ్య సాపేక్షంగా తక్కువ ఉష్ణోగ్రత తేడాలు ఉంటాయి. 1991-2020 కాలంలో కనిష్ట ఉష్ణోగ్రతలు ఎప్పుడూ 0 ° సెల్షియసు (32 ° ఫారెన్హీటు) కంటే తక్కువగా లేవు. సంవత్సరానికి 2.2 రోజులు మాత్రమే గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 35 °సెల్షియసు (95 °ఫారెన్హీటు) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. <ref name=NCEI/> {{Weather box |location = Melilla, altitude: 52 m (1991–2020) |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 27.0 |Feb record high C = 34.2 |Mar record high C = 29.6 |Apr record high C = 30.6 |May record high C = 33.0 |Jun record high C = 37.0 |Jul record high C = 41.8 |Aug record high C = 40.0 |Sep record high C = 36.0 |Oct record high C = 35.0 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 30.6 |year record high C = 41.8 |Jan avg record high C = 21.5 |Feb avg record high C = 22.0 |Mar avg record high C = 23.8 |Apr avg record high C = 25.2 |May avg record high C = 28.9 |Jun avg record high C = 31.4 |Jul avg record high C = 35.6 |Aug avg record high C = 35.0 |Sep avg record high C = 31.7 |Oct avg record high C = 29.0 |Nov avg record high C = 26.3 |Dec avg record high C = 22.4 |year avg record high C = 36.5 |Jan high C = 16.9 |Feb high C = 17.1 |Mar high C = 18.5 |Apr high C = 20.2 |May high C = 22.9 |Jun high C = 26.0 |Jul high C = 29.0 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.0 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.2 |Dec high C = 17.8 |year high C = 22.4 |Jan mean C = 13.6 |Feb mean C = 13.9 |Mar mean C = 15.3 |Apr mean C = 16.9 |May mean C = 19.6 |Jun mean C = 22.7 |Jul mean C = 25.6 |Aug mean C = 26.3 |Sep mean C = 23.8 |Oct mean C = 20.6 |Nov mean C = 17.0 |Dec mean C = 14.6 |year mean C = 19.2 |Jan low C = 10.3 |Feb low C = 10.8 |Mar low C = 12.1 |Apr low C = 13.6 |May low C = 16.3 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 22.2 |Aug low C = 23.1 |Sep low C = 20.7 |Oct low C = 17.4 |Nov low C = 13.8 |Dec low C = 11.4 |year low C = 15.9 |Jan avg record low C = 6.2 |Feb avg record low C = 6.9 |Mar avg record low C = 7.8 |Apr avg record low C = 9.9 |May avg record low C = 12.0 |Jun avg record low C = 15.8 |Jul avg record low C = 19.0 |Aug avg record low C = 20.1 |Sep avg record low C = 17.2 |Oct avg record low C = 13.3 |Nov avg record low C = 9.3 |Dec avg record low C = 7.4 |year avg record low C = 5.6 |Jan record low C = 0.4 |Feb record low C = 2.8 |Mar record low C = 3.4 |Apr record low C = 6.0 |May record low C = 9.4 |Jun record low C = 12.4 |Jul record low C = 16.0 |Aug record low C = 14.6 |Sep record low C = 13.6 |Oct record low C = 9.4 |Nov record low C = 5.0 |Dec record low C = 4.0 |year record low C = 0.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 55.3 |Feb precipitation mm = 48.2 |Mar precipitation mm = 43.6 |Apr precipitation mm = 37.7 |May precipitation mm = 15.2 |Jun precipitation mm = 7.2 |Jul precipitation mm = 0.5 |Aug precipitation mm = 3.8 |Sep precipitation mm = 18.9 |Oct precipitation mm = 42.6 |Nov precipitation mm = 53.3 |Dec precipitation mm = 48.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 6.1 |Feb precipitation days = 5.0 |Mar precipitation days = 4.9 |Apr precipitation days = 4.5 |May precipitation days = 2.3 |Jun precipitation days = 0.6 |Jul precipitation days = 0.2 |Aug precipitation days = 0.8 |Sep precipitation days = 2.6 |Oct precipitation days = 4.7 |Nov precipitation days = 5.7 |Dec precipitation days = 5.6 |year precipitation days = | Jan humidity =73.1 | Feb humidity =72.9 | Mar humidity =72.8 | Apr humidity =70.8 | May humidity =68.5 | Jun humidity =68 | Jul humidity =67 | Aug humidity =69.8 | Sep humidity =73.6 | Oct humidity =75.7 | Nov humidity =74.5 | Dec humidity =74.4 | year humidity = |Jan sun = 188.9 |Feb sun = 184.8 |Mar sun = 203.3 |Apr sun = 226.2 |May sun = 269.9 |Jun sun = 295.7 |Jul sun = 304.2 |Aug sun = 278.6 |Sep sun = 220.1 |Oct sun = 203.4 |Nov sun = 183 |Dec sun = 176 |year sun = |source 1 = [[NCEI]],<ref name=NCEI>{{Cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Spain/CSV/MELILLA_60338.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Melilla-60338 |website=ncei.noaa.gov |publisher=[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] |access-date=24 February 2024|no-pp=y |type=Excel |format=CSV }}</ref> Météo Climat<ref>{{cite web |url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/listenormale-1991-2020-2-p62.php |title = Météo climat stats Moyennes 1991/2020 Espagne (page 2) |publisher = Météo Climat |language = fr |access-date = 8 June 2022}}</ref> |source 2 = Infoclimat <ref>{{cite web |url = https://www.infoclimat.fr/climatologie/annee/1991/melilla/valeurs/60338.html |title = Climatologie de l'année à Melilla |publisher = Infoclimat |language = fr |access-date = 8 October 2023}}</ref> }} {{Weather box |location = Melilla 47&nbsp;m (1981–2010) |collapsed = yes |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 27.0 |Feb record high C = 34.2 |Mar record high C = 29.6 |Apr record high C = 30.6 |May record high C = 33.0 |Jun record high C = 37.0 |Jul record high C = 41.8 |Aug record high C = 40.0 |Sep record high C = 36.0 |Oct record high C = 35.0 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 30.6 |year record high C = 41.8 |Jan high C = 16.7 |Feb high C = 17.0 |Mar high C = 18.5 |Apr high C = 20.1 |May high C = 22.5 |Jun high C = 25.8 |Jul high C = 28.9 |Aug high C = 29.4 |Sep high C = 27.1 |Oct high C = 23.7 |Nov high C = 20.3 |Dec high C = 17.8 |year high C = 22.3 |Jan mean C = 13.3 |Feb mean C = 13.8 |Mar mean C = 15.2 |Apr mean C = 16.6 |May mean C = 19.1 |Jun mean C = 22.4 |Jul mean C = 25.3 |Aug mean C = 25.9 |Sep mean C = 23.8 |Oct mean C = 20.4 |Nov mean C = 17.0 |Dec mean C = 14.6 |year mean C = 18.9 |Jan low C = 9.9 |Feb low C = 10.6 |Mar low C = 11.9 |Apr low C = 13.2 |May low C = 15.7 |Jun low C = 19.0 |Jul low C = 21.7 |Aug low C = 22.4 |Sep low C = 20.5 |Oct low C = 17.2 |Nov low C = 13.7 |Dec low C = 11.2 |year low C = 15.6 |Jan record low C = 0.4 |Feb record low C = 2.8 |Mar record low C = 3.4 |Apr record low C = 6.0 |May record low C = 9.4 |Jun record low C = 12.4 |Jul record low C = 16.0 |Aug record low C = 14.6 |Sep record low C = 13.6 |Oct record low C = 9.4 |Nov record low C = 5.0 |Dec record low C = 4.0 |year record low C = 0.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm= 58 |Feb precipitation mm= 57 |Mar precipitation mm= 44 |Apr precipitation mm= 36 |May precipitation mm= 20 |Jun precipitation mm= 7 |Jul precipitation mm= 1 |Aug precipitation mm= 4 |Sep precipitation mm= 16 |Oct precipitation mm= 40 |Nov precipitation mm= 57 |Dec precipitation mm= 50 |year precipitation mm= 391 |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 6.3 |Feb precipitation days = 5.5 |Mar precipitation days = 4.6 |Apr precipitation days = 4.6 |May precipitation days = 2.8 |Jun precipitation days = 0.7 |Jul precipitation days = 0.3 |Aug precipitation days = 0.8 |Sep precipitation days = 2.2 |Oct precipitation days = 3.9 |Nov precipitation days = 5.8 |Dec precipitation days = 5.7 |year precipitation days = | Jan snow days =0.1 | Feb snow days =0 | Mar snow days =0 | Apr snow days =0 | May snow days =0 | Jun snow days =0 | Jul snow days =0 | Aug snow days =0 | Sep snow days =0 | Oct snow days =0 | Nov snow days =0 | Dec snow days =0 | year snow days = |Jan humidity = 72 |Feb humidity = 74 |Mar humidity = 73 |Apr humidity = 69 |May humidity = 67 |Jun humidity = 67 |Jul humidity = 66 |Aug humidity = 69 |Sep humidity = 72 |Oct humidity = 75 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 73 |year humidity = 71 |Jan sun = 184 |Feb sun = 170 |Mar sun = 192 |Apr sun = 220 |May sun = 258 |Jun sun = 279 |Jul sun = 289 |Aug sun = 268 |Sep sun = 210 |Oct sun = 194 |Nov sun = 176 |Dec sun = 168 |year sun = 2607 |source 1 = Agencia Estatal de Meteorología<ref name="Agencia Estatal de Meteorología">{{cite web |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=6000A&k=mel |title=Valores climatológicos normales (1981–2010). Melilla |publisher=Agencia Estatal de Meteorología |access-date=1 May 2017}}</ref> |date=October 2014 }} === భూభాగం === మెలిల్లా ఉపశమనం దాని వైవిధ్యంతో వర్గీకరించబడింది. వీటిలో రాతి ద్వీపకల్పం, ఎత్తైన పీఠభూమి, అగ్నిపర్వత మాసిఫు ఉన్నాయి. మధ్యధరా సముద్రం వరకు విస్తరించి ఉన్న మెలిల్లా ద్వీపకల్పం ఎత్తైన భూభాగంతో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. ఆగ్నేయంలో మారు చికా తీరప్రాంత సరస్సు ఉంది. దక్షిణాన గురుగు అగ్నిపర్వత మాసిఫు ఉంది. నగరం గరిష్ట ఎత్తు సముద్ర మట్టానికి 200 మీటర్ల కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. మెలిల్లా తూర్పున సముద్రం వైపు మెల్లగా వాలుగా ఉన్న కొండ మీద నిర్మించబడింది. పశ్చిమ ప్రాంతం మరింత కఠినమైన భూభాగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. తూర్పు తీరంలో సముద్రం విశాల దృశ్యాలతో రాతి కొండలు ఉన్నాయి. ఈ వైవిధ్యమైన ఉపశమనం పట్టణ లేఅవుటు‌ను ప్రభావితం చేసింది. పాత పట్టణం భూమి అసమానతలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. అయితే మరింత ఆధునిక పొరుగు ప్రాంతాలు చదునైన ప్రాంతాలలోకి విస్తరించి ఉంటాయి.<ref>{{Cite web |title=Descripcion de la demarcación hidrográfica de Melilla - CHG |url=https://www.chguadalquivir.es/descripcion-de-la-demarcacion-hidrografica-de-melilla |access-date=2025-03-18 |website=www.chguadalquivir.es}}</ref> === హైడ్రోగ్రఫీ === మెలిల్లా ప్రధాన నది రియో ​​డి ఓరో, ఇది మొరాకోలోని గురుగు పర్వతంలో ఉద్భవించింది. ఇక్కడ దీనిని నగరానికి నైరుతిలో రియో ​​మెడువారు అని పిలుస్తారు. ఇది శాన్ లోరెంజో, లాస్ కారాబోసు బీచ్‌ల మధ్య మెలిల్లా బేలోకి ప్రవహిస్తుంది. ఈ నది సంవత్సరంలో ఎక్కువ కాలం పొడిగా ఉంటుంది, నిరంతర వర్షాలు కురిసినప్పుడు మాత్రమే ప్రవహిస్తుంది. ఉదాహరణకు 2008 అక్టోబరు 26న మెలిల్లా కంచె కొట్టుకుపోయి రియో ​​డి ఓరో, దాని ప్రవాహాలు పొంగిపొర్లాయి. నానో నది మీద ఉన్న మెలిల్లా కంచె దగ్గర ఉన్న ఒక చిన్న ఆనకట్ట కూడా ధ్వంసమైంది. ఈ నది దాదాపు నైరుతి-ఈశాన్య దిశలో ప్రవహిస్తుంది, టిగోర్ఫాటెను ప్రవాహాలు, కానాడా డి లా ముర్టే, నానో నది, కాబ్రెరిజాసు లోయ నుండి ఎడమ వైపు నుండి నీటిని పొందుతుంది. కుడి వైపున ఇది ఫర్హానా, సిడి-గ్వారియాచు ప్రవాహాల నుండి నీటిని పొందుతుంది.<ref>{{cite web |access-date=27 August 2018 |last=Narváez López |first=Francisco |date=2016 |archive-date=15 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023326/http://www.puertodemelilla.es/images/documentos/historia/Los_puentes_de_la_cemr_sobre_el_rio_de_oro.pdf |title=LOS PUENTES DE LA CEMR SOBRE EL RÍO DE ORO |website=Puerto de Melilla|url=http://www.puertodemelilla.es/images/documentos/historia/Los_puentes_de_la_cemr_sobre_el_rio_de_oro.pdf}}</ref><ref>{{cite web |access-date=27 August 2018 |last=Narváez López |first=Francisco |date=2014 |archive-date=28 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828035713/http://www.puertodemelilla.es/images/documentos/historia/puente_metalico_de_la_compania_del_norte_africano_puente_de_la_zetolazar.pdf |title=PUENTE METÁLICO DE LA COMPAÑÍA DEL NORTE AFRICANO – PUENTE DE LA SETOLAZAR |website=Puerto de Melilla |url=http://www.puertodemelilla.es/images/documentos/historia/puente_metalico_de_la_compania_del_norte_africano_puente_de_la_zetolazar.pdf}}</ref> === నేలలు === పెడోజెనిసిసు అనేది ఒక సింథటికు ప్రక్రియ దీనిలో మిగిలిన సహజ కారకాలు, బయోటికు, అబియోటికు రెండూ పాల్గొంటాయి. మెలిల్లా పర్వత భౌగోళికం ఉపశమనాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది దాని నేలల ఏర్పాటును ప్రభావితం చేస్తుంది. పొడి వేసవి, తేలికపాటి శీతాకాలాలతో కూడిన మధ్యధరా వాతావరణం, సున్నపు, రాతి నేలల అభివృద్ధికి అనుకూలంగా ఉంటుంది. ప్రధానంగా పొదలు, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న అడవులు, కొన్ని ప్రాంతాలలో హ్యూమసు ఏర్పడటానికి, సంతానోత్పత్తిని పెంచడానికి దోహదపడతాయి. మెలిల్లాలోని నేలలు ఉపశమనం, ఎత్తును బట్టి సున్నపు, రాతి, బంకమట్టి రకాలను కలిగి ఉంటాయి. సున్నపురాయి ఉండటం వల్ల పెడోజెనెటిక్ ప్రక్రియలు కోత, సేంద్రియ పదార్థం కుళ్ళిపోవడం, నేలల క్షారత ద్వారా గుర్తించబడతాయి. అయితే పట్టణీకరణ, వ్యవసాయం వంటి మానవ కార్యకలాపాలు ఈ ప్రక్రియలను ప్రభావితం చేశాయి. దీనివల్ల నేల సంపీడనం, సంతానోత్పత్తి కోల్పోతాయి.<ref>{{cite web |title=Guía de campo de la Geología Geología de Melilla |url=https://granjamelilla.es/wp-content/uploads/2021/06/Guia-de-Campo-Geologia-PARA-WEB-RED.pdf |access-date=2025-05-19 |archive-date=2025-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522022929/https://granjamelilla.es/wp-content/uploads/2021/06/Guia-de-Campo-Geologia-PARA-WEB-RED.pdf |url-status=dead }}</ref> === వృక్షజాలం === [[File:Phoenix dactylifera Daktylowiec właściwy 2023-02-24 07.jpg|thumb| ఖర్జూరం]] జీవభౌగోళికంగా చెప్పాలంటే మెలిల్లా హోలార్కిటికు రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. ప్రత్యేకంగా మధ్యధరా ప్రాంతంలో, పశ్చిమ మధ్యధరా ఉపప్రాంతంలో. సాధారణంగా చెప్పాలంటే, మెలిల్లా సాధారణ వృక్షసంపద మధ్యధరా అడవి, ఇది సతత హరిత, జిరోఫైటికు మొక్కలతో వర్గీకరించబడుతుంది. ఇది పొడి వేసవి కాలానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. రోస్ట్రోగార్డో పైను అడవులలో సాధారణ జాతులలో పినసు హాలెపెన్సిసు (అలెప్పో పైను), ఓలియా యూరోపియా (వైల్డు ఆలివు), ఫికస్ బెంజమినా (వీపింగు ఫిగు), ట్రాచీకార్పసు ఫార్చ్యూని (విండు‌మిలు పాం), సైప్రసు, కాప్సికం, ఆన్యుం (బెలు పెప్పరు) ఉన్నాయి. ఆధిపత్య అండరు‌స్టోరీ కలప, ముళ్ళు, సుగంధ జాతులతో రూపొందించబడింది: రోజ్మేరీ, థైం, రాకు‌రోజు వంటి మొక్కలు మెలిల్లాకు చాలా విలక్షణమైనవి. === జంతుజాలం === [[File:BennyTrapp Chamaeleo chamaeleon Samos Griechenland.jpg|thumb| సాధారణ ఊసరవెల్లి]] మెలిల్లా జంతుజాలం ​​దాని సహజ వాతావరణంతో ముఖ్యంగా ఈ ప్రాంతాన్ని ఆధిపత్యం చేసే వృక్షసంపదతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. పట్టణ విస్తరణ, మానవ ప్రభావం వల్ల ఏర్పడిన మార్పులు ఉన్నప్పటికీ, ఆశ్చర్యకరమైన జాతుల వైవిధ్యాన్ని ఈ ప్రాంతం స్వీకరించి మనుగడ సాగించగలిగింది. [[File:Testudo graeca at Dibbeen2.JPG|thumb| గ్రీకు తాబేలు]] అత్యంత ప్రాతినిధ్య జాతులలో సాధారణ ఊసరవెల్లి (చామెలియో చామెలియను), స్పరు-తొడ తాబేలు (టెస్టుడో గ్రేకా) వంటి సరీసృపాలు ఉన్నాయి. ఇవి ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైనవిగా అంతరించిపోతున్నట్లు పరిగణించబడతాయి. ముఖ్యంగా ముళ్ల తొడల తాబేలు మెలిల్లాతో చారిత్రక సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది. ఎందుకంటే దాని ఉనికికి ఆధారాలు పురాతన కాలం నుండి కనుగొనబడ్డాయి. ఈ జాతి స్థానిక జంతుజాలంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంది. బందిఖానాలో దాని ప్రజాదరణ మెలిల్లా సంస్కృతితో దాని సన్నిహిత సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. పక్షి జంతుజాలం ​​కూడా చాలా గొప్పది. పెరెగ్రైను ఫాల్కను, కెస్ట్రెలు, గుడ్లగూబ వంటి పగటిపూట, రాత్రిపూట వేటాడే అనేక జాతుల పక్షులతో అదనంగా మెలిల్లా వలస పక్షులకు ఒక ముఖ్యమైన స్టాపు‌ఓవరు, యూరపు, ఆఫ్రికా మధ్య ప్రయాణాలలో దాని ఆకాశం గుండా ప్రయాణించే 100 కంటే ఎక్కువ జాతులు నమోదు చేయబడ్డాయి. మెలిల్లా సముద్ర పర్యావరణ వ్యవస్థ లాగరు‌హెడు సముద్ర తాబేలు, బాటిల్నోసు డాల్ఫిను వంటి అంతరించిపోతున్న జాతులను కూడా కలిగి ఉంది. అయితే ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థల గురించి సమాచారం పరిమితం. అంతేకాకుండా దాని జలాల్లో మధ్యధరా పగడపు దిబ్బలు, వివిధ సముద్ర అకశేరుకాలు వంటి ఆసక్తికరమైన జాతులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |last=comentó |first=Paspandú |title=Descubriendo la fauna de Melilla - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/descubriendo-la-fauna-melilla/ |access-date=2025-03-18 |language=es}}</ref> === రక్షిత సహజ ప్రాంతాలు === [[File:Aguadú2.jpg|thumb| అగువాడు కొండలు]] [[File:Pferruginea_04_JGuallart.jpg|thumb|రస్టీ లింపెటు, అంతరించిపోతున్న జాతి]] * మెలిల్లా నగరంలో నేచురా 2000 నెట్వర్కు‌లో ఎస్‌ఎసి (సంరక్షణ ప్రత్యేక ప్రాంతాలు)గా వర్గీకరించబడిన రెండు రక్షిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి: బారంకో డెల్ నానో. దాని సైనిక జోన్ హోదా కారణంగా రక్షించబడిన ఇది అట్లాసు అడవులకు చెందిన కోనిఫెరు అయిన అరారు (టెట్రాక్లినిసు ఆర్టికులాటా), పిల్లి తల రాక్‌రోజు (హెలియంథెమం కాపుటు-ఫెలిసు), కార్టజేనా రాక్‌రోజు (సిస్టసు హెటెరోఫిల్లసు) ఉనికికి ఆవాసంగా నిలుస్తుంది. జంతు జాతులలో, మొరాకో వైపు నుండి బంగారు నక్క (కానిస్ ఆరియసు)ను గుర్తించడం కొన్నిసార్లు సాధ్యమవుతుంది. గ్రీకు తాబేలు (టెస్టుడో గ్రేకా) కూడా కనిపిస్తుంది. <ref>{{Cite web |title=Archived Copy |url=http://www.melillamedioambiente.com/media/gmiragaya/LicNano.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412170847/http://www.melillamedioambiente.com/media/gmiragaya/LicNano.pdf |archive-date=12 April 2020 |access-date=12 April 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.laverdad.es/nuestra-tierra/medio-ambiente/201602/23/la-vida-rebrota-en-el-barranco-del-nano.html | title=La vida rebrota en el barranco del Nano | date=17 June 2016 }}</ref> * సాధారణ गिर కొండలు, బీచు‌లు, సముద్ర అడుగుభాగాలను కలిగి ఉన్న సముద్ర-భూగోళ స్థలం, ముఖ్యంగా వృక్ష, జంతు జాతులతో సమృద్ధిగా ఉంటుంది. ఆడౌయిన్సు గల్ (లారసు ఆడౌయిని) వంటి కొండ గూడు కట్టుకునే పక్షి కాలనీలు ముఖ్యంగా గమనార్హం. సముద్ర అడుగుభాగాలలో ఇక్కడ సమృద్ధిగా కనిపించే అంతరించిపోతున్న మొలస్కు జాతి అయిన తుప్పుపట్టిన లింపెటు (పాటెల్లా ఫెర్రుజినియా) ఉనికిని గమనించవచ్చు. 15 నుండి 20 మీటర్ల లోతులో స్పెయిను‌లోని కొన్ని ఉత్తమ మధ్యధరా పగడపు దిబ్బలను కనుగొనవచ్చు. భూగోళ వేదిక మీద ఈ ప్రాంతానికి చెందిన వివిధ జాతుల ఆర్థ్రోపోడు‌లు, భూగోళ మొలస్కు‌లు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web |title=Archived Copy |url=http://www.melillamedioambiente.com/media/gmiragaya/LicAguadu.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412170844/http://www.melillamedioambiente.com/media/gmiragaya/LicAguadu.pdf |archive-date=12 April 2020 |access-date=12 April 2020 }}</ref> === తీరప్రాంతం === నగరంలో ఈ క్రింది బీచు‌లు ఉన్నాయి: అగ్వాడు బీచు, హోర్కాసు కొలరాడాసు బీచు, అల్కాజాబా బీచు, గాలపాగోసు కోవు బీచు, ట్రాపానా కోవు బీచు, శాన్ లోరెంజో బీచు, కారాబోసు బీచు, హిపోడ్రోమో బీచు, హిపికా బీచు. <gallery style="margin:0;" mode="packed" heights="120"> Cortados de Aguadú 7.jpg|అగువాడు క్లిఫ్సు Horcas Coloradas (1).jpg|హోర్కాసు కొలరాడాసు బీచు Ensenada de los Galápagos, Melilla (3).jpg|గలపాగోసు కోవు బీచు Trápana, MelillaCerca pero sin poder llegar (3622271396).jpg|ట్రాపానా కోవు PAPEA (2) (9773256625).jpg|శాన్ లోరెంజో బీచు Playa de los Cárabos (9436872331).jpg|కారాబోసు బీచు Playa del Hipódromo5, Melilla.jpg|హిపోడ్రోమో బీచు Puerto de Melilla desde la playa de la Hípica.jpg| హిపికా బీచు </gallery> === వాయు - శబ్ద కాలుష్యం === నగరంలో కాలుష్యానికి ప్రధాన కారణం వాహనాల రాకపోకలు. <ref>{{Cite web |last=Melilla |date=2023-02-08 |title=The main source of pollution in Melilla is road traffic • Ecologistas en Acción |url=https://www.ecologistasenaccion.org/284316/la-principal-fuente-de-contaminacion-en-melilla-es-el-trafico-rodado/ |accessdate=2025-04-05 |website=Ecologistas en Acción |language=es}}</ref> మెలిల్లాలో కాలానుగుణ కరువులు సస్పెండు చేయబడిన కణ కాలుష్య కారకాల స్థాయిలను అలాగే కార్బను డయాక్సైడు, నైట్రోజను వంటి ఇతర వాయవులను పెంచుతాయి.<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla - Atmospheric Pollution and Air Quality |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fdes_d4_v1.jsp&contenido=3703&nivel=1400&tipo=6&codResi=1&language=es&codMenu=200&codMenuPN=601&codMenuSN=8 |accessdate=2025-04-05 |website=www.melilla.es}}</ref> ఆ సంవత్సరంలో కూడా ఇవి అనుమతించబడిన స్థాయిలను మించలేదు. శబ్ద కాలుష్యానికి సంబంధించి మెలిల్లా 65.7 డెసిబెలు‌లను మించిందని, ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] స్థాపించిన స్థాయిలను మించిపోయిందని గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Noise Ordinance of the Autonomous City of Melilla |url=https://www.ruidos.org/Normas/Melilla_ordenanza.htm |accessdate=2025-04-05 |website=www.ruidos.org}}</ref> తీరప్రాంత కాలుష్యానికి ప్రధాన వనరులు మురుగునీరు (65.8%), నూనెలు, పెట్రోలియం (34.2%) నుండి వస్తున్నాయి. అధిక జనసాంద్రత కారణంగా పెద్ద మొత్తంలో మురుగునీరు ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇది సముద్రంలోకి విడుదల అవుతుంది. నగరంలో ఒక శుద్ధి కర్మాగారం ఉంది. కానీ ఇతర ప్రాంతాల నుండి విడుదలయ్యేవి మెలిల్లాను ప్రభావితం చేస్తాయి. దీనివల్ల జల మొక్కల కిరణజన్య సంయోగక్రియకు అవసరమైన సూర్యకాంతి చొచ్చుకుపోకుండా నిరోధించే టర్బిడిటీ పెరుగుతుంది. అధిక సేంద్రీయ పదార్థం కారణంగా జలాశయాల జలాలలో అసమతుల్యత, తీరప్రాంత వాతావరణంలో సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదల, అలాగే సముద్ర ఉపరితలం మీద నురుగు, ఒట్టు కనిపిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=20minutos |date=2024-06-12 |title=These are the two black flags of Melilla for pollution and poor management |url=https://www.20minutos.es/noticia/5492409/0/banderas-negras-melilla-contaminacion-mala-gestion/ |website=www.20minutos.es - Latest News |language=es}}</ref> === సహజ ప్రమాదాలు === మెలిల్లా ప్రాదేశిక ప్రణాళిక, పట్టణ అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే వివిధ సహజ ప్రమాదాలకు గురవుతుంది. ప్రధాన ప్రమాదం వరదలు, ముఖ్యంగా కుండపోత వర్షాల ఎపిసోడు‌ల తర్వాత ఆకస్మిక వరదల వల్ల సంభవిస్తుంది. నగరం గుండా ప్రవహించే రియో ​​డి ఓరో, పరిమిత సామర్థ్యంతో కూడిన కృత్రిమ కాలువను కలిగి ఉంది. ఇది తరచుగా పొంగి ప్రవహిస్తుంది. ముఖ్యంగా దాని ముఖద్వారం వద్ద, ఇది పారిశ్రామిక, రియలు వంటి పొరుగు ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=La CHG abre a consulta pública los mapas de riesgo de inundaciones de origen fluvial en Melilla - Detalle de noticia - CHG |url=https://www.chguadalquivir.es/-/la-chg-abre-a-consulta-publica-los-mapas-de-riesgo-de-inundaciones-de-origen-fluvial-en-melilla |access-date=2025-04-11 |website=www.chguadalquivir.es}}</ref> ఘన వ్యర్థాలు పేరుకుపోవడం, నది సౌలభ్య జోను‌ను చట్టవిరుద్ధంగా ఆక్రమించడం, కాలువ నిర్వహణ లేకపోవడం వల్ల వరదలు మరింత తీవ్రమవుతాయి. అదనంగా కొన్ని పట్టణ అభివృద్ధి పనులు సహజ పారుదల వ్యవస్థను మార్చివేసింది. వర్షపాతానికి గురయ్యే అవకాశం పెరిగింది. <ref>{{Cite web |date=2024-11-14 |title=Melilla en Verde dice que lleva años avisando de posible inundación - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-en-verde-dice-que-lleva-anos-avisando-de-posible-inundacion/ |access-date=2025-04-11 |language=es}}</ref> ఈ భూభాగంలో ఉన్న ఇతర ప్రమాదాలలో నదీతీరాలు, తీరప్రాంతాల కోత, కొండచరియ ప్రాంతాలలో అప్పుడప్పుడు కొండచరియలు విరిగిపడటం, 0.08 గ్రాముల భూకంప త్వరణంతో మితమైన భూకంప ప్రమాదం ఉన్నాయి. ఇది 500 సంవత్సరాల తిరిగి వచ్చే కాలంలో తీవ్రత 6 భూకంపాలకు అనుమతిస్తుంది. <ref>{{Cite web |date=2025-02-03 |title=Medio Ambiente destaca que el Estado es competente en reducir el riesgo de inundaciones - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/medio-ambiente-destaca-que-el-estado-es-competente-en-reducir-el-riesgo-de-inundaciones/ |access-date=2025-04-11 |language=es}}</ref> == ప్రభుత్వం-రాజకీయాలు == === స్వయం-ప్రభుత్వ సంస్థలు === ఇవి కూడా చూడండి: మెలిల్లా మేయరు-అధ్యక్షుల జాబితా [[File:Ayuntamiento de Melilla.jpg|thumb| మెలిల్లా అసెంబ్లీ ప్యాలెసు]] స్వయంప్రతిపత్తి శాసనంలో నిర్దేశించిన విషయాలలో ప్రభుత్వ సంస్థలు మెలిల్లా అసెంబ్లీ, మెలిల్లా అధ్యక్షుడు, ప్రభుత్వ మండలి ప్రధానమైనవి. అసెంబ్లీ అనేది 25 మంది సభ్యుల సంస్థ, దీని సభ్యులు జాతీయ స్థాయిలో స్థానిక ఎన్నికల షెడ్యూలు‌ను అనుసరించి క్లోజ్డు పార్టీ జాబితాలలో ప్రతి 4 సంవత్సరాలకు సార్వత్రిక ఓటు హక్కు ద్వారా ఎన్నుకోబడతారు. దీని సభ్యులను "స్థానిక డిప్యూటీలు" అని పిలుస్తారు, కానీ వారు కాన్జెజెల్సు (మునిసిపల్ కౌన్సిలర్లు) హోదాను పొందుతారు. {{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=10–11}} ప్రాంతీయ శాసనసభల వలె కాకుండా (మునిసిపలు కౌన్సిలు‌ల మాదిరిగానే), అసెంబ్లీ ప్రాథమిక చట్టాల కోసం చొరవచేసుకునే హక్కు ఉండదు.{{Sfn|Márquez Cruz|2003|p=11}} మెలిల్లా అధ్యక్షుడు (తరచుగా మేయరు-అధ్యక్షుడిగా సంబోధించబడతారు. ఆయన మేయరు, అసెంబ్లీ అధ్యక్షుడు, ప్రభుత్వ మండలి అధ్యక్షుడు, నగర ప్రతినిధి పాత్రలను కూడా నిర్వహిస్తారు) {{Sfn|Márquez Cruz|2003|p=12}} అసెంబ్లీ ద్వారా ప్రభుత్వం నిర్వహించబడుతుంది. స్థానిక ఎన్నికల తర్వాత ఎన్నికల జాబితా నాయకుల నుండి అర్హత కలిగిన మెజారిటీ ద్వారా అధ్యక్షుడిని నియమిస్తారు. లేదా మొదటిదాన్ని సాధించడంలో విఫలమైతే ఎన్నికలలో అత్యధికంగా ఓటు వేసిన జాబితాలోని నాయకుడిని పదవికి నియమిస్తారు. {{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=14}} అవిశ్వాస తీర్మానం వస్తే, ప్రత్యామ్నాయ అసెంబ్లీ సభ్యునికి అర్హత కలిగిన సభ్యుడిని మెజారిటీ ఓటుతో గెలిపించడం ద్వారా మాత్రమే అధ్యక్షుడిని తొలగించవచ్చు. {{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=14}} పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలకు ప్రభుత్వ మండలి సాంప్రదాయ కాలేజియేటు కార్యనిర్వాహక సంస్థ. ప్రామాణిక అయుంటామింటోసు‌లోని మునిసిపలు ప్రభుత్వ బోర్డుల మాదిరిగా కాకుండా ప్రభుత్వ మండలి సభ్యులు (వైసు-ప్రెసిడెంట్లతో సహా) అసెంబ్లీ సభ్యులుగా ఉండవలసిన అవసరం లేదు.{{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=12–13}}స్పెయిను‌లోని మెలిల్లా నగరం అత్యధిక పోస్టలు ఓటింగు నిష్పత్తిని కలిగి ఉంది;<ref name=bautista /> మెలిల్లాలోని పేద పరిసరాల్లో ఓటు కొనుగోలు (మెయిలు-ఇన్ బ్యాలెట్ల ద్వారా) ఒక సాధారణ ఆచారంగా విస్తృతంగా నివేదించబడింది.<ref name=bautista>{{Cite web|url=https://www.elconfidencial.com/espana/2019-05-06/melilla-vice-votos-corrupcion_1976146/|website=[[El Confidencial]]|title=Se compran votos por 50 euros|first=José|last=Bautista|date=6 May 2019}}</ref> ఈ విషయంలో కోర్టు కేసులు పిపి, సిపిఎం, పిఎస్‌ఒఇలు ఉన్నాయి.<ref name=bautista /> 2019 జూన్ 15న, 2019 మే మెలిల్లా అసెంబ్లీ ఎన్నికల తర్వాత ముస్లిం, అమాజిగు ఒప్పించే కూటమి ఫర్ మెలిల్లా (సిపిఎం, 8 సీట్లు), స్పానిషు సోషలిస్టు వర్కర్సు పార్టీ (పిఎస్‌ఒఇ, 4 సీట్లు), సిటిజన్సు–పార్టీ ఆఫ్ ది సిటిజన్రీ (Cs, 1 సీటు) ప్రాంతీయ, వామపక్ష పార్టీలు అటానమసు సిటీ అధ్యక్షుడిగా Cs అభ్యర్థి (ఎడ్వర్డో డి కాస్ట్రో)కి అనుకూలంగా ఓటు వేశాయి.<ref>{{cite news|url=https://resultados.elpais.com/elecciones/2019/municipales/19/52/01.html |title=Resultados Electorales en Melilla: Elecciones Municipales 2019 en EL PAÍS |publisher=Resultados.elpais.com |newspaper=[[El País]]|access-date=15 June 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Alba|first1=Nicolás|url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04d1c3fc6c833b568b46a6.html |title=El único diputado de Ciudadanos consigue la presidencia de Melilla tras 19 años de Gobierno del PP |newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |date=15 June 2019 |access-date=15 June 2019}}</ref> జువాను జోస్ ఇంబ్రోడాను పీపుల్సు పార్టీ (పిపి, 10 సీట్లు) నుండి తొలగించారు. ఆయన 2000 నుండి పదవిలో ఉన్నారు. మెలిల్లా పోలిసియా లోకలు డి మెలిల్లా (సియుడాడు ఆటోనోమా డి మెలిల్లా - పోలిసియా లోకలు) అని పిలువబడే స్థానిక పోలీసు దళాన్ని కూడా నిర్వహిస్తుంది. === న్యాయవ్యవస్థ === న్యాయం పరిపాలన కోసం మెలిల్లా న్యాయ జిల్లా, స్వయంప్రతిపత్తి నగరంలో అత్యున్నత న్యాయ సంస్థ అండలూసియా, [[సియుటా]], మెలిల్లా హైకోర్టు న్యాయస్థానం పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Ministry of Justice - Judicial District of Melilla |url=https://www.mjusticia.gob.es/BUSCADIR/ServletControlador?apartado=buscadorMunicipioDesdeListado&municipio=52001&lang=es_es}}</ref><ref>{{Cite web |title=C.G.P.J - High Court of Justice of Andalusia, Ceuta, and Melilla |url=https://www.poderjudicial.es/cgpj/es/Poder-Judicial/Tribunales-Superiores-de-Justicia/TSJ-Andalucia--Ceuta-y-Melilla/ |accessdate=2022-02-28 |website=www.poderjudicial.es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla Judicial District Map and Municipalities of its Territorial Scope. Ministry of Justice |url=https://www.mjusticia.gob.es/es/JusticiaEspana/OrganizacionJusticia/InstLibraryCartographyJudProv/Melilla/Melilla.pdf}}</ref> === పరిపాలనా ఉపవిభాగాలు === పరిపాలనా ఉపవిభాగాలు మెలిల్లా ఎనిమిది జిల్లాలుగా ఉపవిభజన చేయబడింది, వీటిని మరింత పొరుగు ప్రాంతాలుగా ఉపవిభజన చేశారు: {{Div col|colwidth=14em|rules=yes|gap=2em}} * 1వ ** మదీనా సిడోనియా పరిసర ప్రాంతం. ** జనరలు లార్రియా పరిసర ప్రాంతం. ** డ్రై అటాకు పరిసరం. * 2వ ** స్పెయిను పొరుగు ప్రాంతం హీరోలు. ** జనరలు గోమెజు జోర్డానా పరిసర ప్రాంతం. ** అస్టురియాస్ పరిసర యువరాజు. * 3వ ** కార్మెను పరిసర ప్రాంతం. * 4వ ** లా పాజు నివాస బహుభుజి పరిసరం. ** హిబ్రూ క్వార్టరు-నేషనలు టైరు. * 5వ ** క్రిస్టోఫరు కొలంబసు పరిసర ప్రాంతం. ** కాబ్రెరిజాసు పరిసర ప్రాంతం. ** బ్యాటరీ జోటా పరిసర ప్రాంతం. ** హెర్నాను కోర్టెసు, లాస్ పాల్మెరాసు పరిసరాలు. ** రీనా రీజెంటు పరిసర ప్రాంతం. * 6వ ** కాన్సెప్షను అరేనలు పరిసరాలు. ** ఐజాకు పెరలు నైబరు‌హుడు (టెసోరిల్లో). * 7వ ** జనరలు రియలు పొరుగు ప్రాంతం. ** ఎస్‌ఇపిఇఎస్ ఇండస్ట్రియలు పార్కు. ** లాస్ మార్గరీటాసు ఇండస్ట్రియలు పార్కు. ** లా ఫ్రోంటెరా బిజినెసు పార్కు. * 8వ ** లిబర్టీ నైబరు‌హుడు. ** హిప్పోడ్రోం పరిసరాలు. ** 13 వ అల్ఫోన్సో పరిసర ప్రాంతం. ** పారిశ్రామిక జిల్లా. ** విర్జెను డి లా విక్టోరియా పరిసర ప్రాంతం. ** రాజ్యాంగ పరిసరం. ** పినారెసు పరిసర ప్రాంతం. ** కానాడా డి హిడుం పరిసర ప్రాంతం {{div col end}} === పోస్టల్ విభాగం === స్పెయిను‌లో అమలు చేయబడిన పోస్టలు కోడు వ్యవస్థ సంస్కరణకు ముందు. మెలిల్లా మలగా ప్రావిన్సు‌కు అనుగుణంగా 29801 కోడు‌ను ఉపయోగించింది. దానితో అది పరిపాలనా అనుబంధాన్ని కొనసాగించింది. 29వ సంఖ్య ఆ ప్రావిన్సు‌కు చెందిన అన్ని ప్రాంతాలను గుర్తించింది. మెలిల్లా దాని భౌగోళిక, రాజకీయ ఏకత్వం ఉన్నప్పటికీ దానికి స్వంత నిర్దిష్ట పోస్టలు కోడు‌ లేదు. <ref>{{Cite news |last=País |first=El |date=1984-07-06 |title=Correos crea 17 nuevos distritos postales y reorganiza todos los que ya existían |url=https://elpais.com/diario/1984/07/06/madrid/457961061_850215.html |access-date=2025-04-18 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> 1995 సెప్టెంబరు 27 నాటి ఆర్డరు అమలులోకి రావడంతో ఈ పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇది కొన్ని ప్రాంతాల ప్రాదేశిక ప్రత్యేకతలను బాగా ప్రతిబింబించేలా కొత్త పోస్టలు కోడు వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ ఆర్డరు ఫలితంగా 1996 ఫిబ్రవరి 1 నుండి మెలిల్లా 52 అనే ఉపసర్గను ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది. 52001 దాని ప్రధాన పోస్టలు కోడు‌గా కేటాయించబడింది. ఈ మార్పు పోస్టలు పరంగా మలగా నుండి పరిపాలనా విభజనను సూచిస్తుంది. మెలిల్లాను స్వయంప్రతిపత్త నగరంగా సంస్థాగత గుర్తింపు విస్తృత ప్రక్రియలో భాగం.<ref>{{Citation |last=Ministerio de Obras Públicas, Transportes y Medio Ambiente |title=Orden de 27 de septiembre de 1995 sobre modificación del código postal de las ciudades de Ceuta y Melilla |date=1995-10-04 |issue=Orden |pages=29195–29196 |url=https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-1995-21835 |access-date=2025-04-18}}</ref> అప్పటి నుండి మెలిల్లాలోని అన్ని పోస్టలు కోడు‌లు 52తో ప్రారంభమవుతాయి. తద్వారా దీనిని స్పెయిను ప్రధాన భూభాగం నుండి వేరు చేస్తాయి. దాని ప్రత్యేక పరిపాలనా, ప్రాదేశిక గుర్తింపును బలోపేతం చేస్తాయి.<ref>{{Cite web |last=comentó |first=Español |date=2023-02-25 |title=Melilla y Andalucía |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-andalucia/ |access-date=2025-04-18 |language=es}}</ref> === స్పెయిను-మొరాకో సంబంధాలు === [[File:MTN25-1111c3-2003-Melilla.jpg|thumb| మెలిల్లా మ్యాపు]] స్పెయిను-మొరాకో సంబంధాలలో పునరావృత సమస్యలు ఉన్నాయి. మొరాకో తన భూభాగంలో మెలిల్లా, సియుటాను చేర్చాలని వాదన కొనసాగుతుంది. అలాగే సార్వభౌమాధికార ప్లాజాలు, పెరెజిలు ద్వీపంలో జరిగిన సంఘటన, 2007 దౌత్య సంఘర్షణలు 2021 మే 17న సియుటా, మెలిల్లా సరిహద్దులలో ప్రజలను సామూహికంగా దాటడం, తోడులేని విదేశీ మైనర్ల దృగ్విషయం వంటివి. సియుటా, మెలిల్లా సార్వభౌమాధికార ప్లాజాలు స్పానిషు జాతీయ భూభాగంలో భాగం కాబట్టి, స్పానిషు ప్రభుత్వం ఈ సమస్యల మీద ఎప్పుడూ చర్చలు ప్రారంభించలేదు స్పానిషు ప్రజలు ఈ భూభాగాల మీద స్పానిషు సార్వభౌమత్వాన్ని సమర్థిస్తారు.<ref>{{Cite web |title=Foreign Ministry defends the 'absolute Spanish sovereignty' of Ceuta and Melilla. |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2010/05/17/espana/1274126915.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Opina Institute Poll. |url=http://www.angus-reid.com/polls/29196/spaniards_review_ceuta_and_melilla_situation/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111224223026/http://www.angus-reid.com/polls/29196/spaniards_review_ceuta_and_melilla_situation/ |archive-date=December 24, 2011}}</ref> అయితే మొరాకో గ్రేటరు మొరాకో జాతీయవాద ఆలోచన మీద ఆధారపడుతుంది. అప్పుడప్పుడు బ్రిటిషు మీడియాలో తప్పుడు ప్రచారాలు జరుగుతాయి. మెలిల్లా లేదా సియుటాను [[జిబ్రాల్టర్]]‌తో సమీకరించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి? ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి వలసరాజ్యాల నుండి తొలగించాల్సిన భూభాగాల జాబితాలో బ్రిటిషు ఓవర్సీసు టెరిటరీగా ఉంది.<ref name="books.google_1">Jesús A. Núñez Villaverde, Miguel Hernando de Larramendi, Hernando de Larramendi H. de Larramendi, [http://books.google.es/books?id=BRSzrQ01C44C&pg=PA25&dq=angel+ballesteros,+gran+marruecos&hl=es&ei=M5NVTsDZGoqcOsninZ0G&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=gran%20marruecos&f=false ''La política exterior y de cooperación de España hacia el Magreb (1982-1995)''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212153115/http://books.google.es/books?id=BRSzrQ01C44C&pg=PA25&dq=angel+ballesteros,+gran+marruecos&hl=es&ei=M5NVTsDZGoqcOsninZ0G&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=gran%20marruecos&f=false}}, ISBN 978-84-8198-182-7, p. 25.</ref><ref>{{Cite web |title=Territories to be decolonized |url=http://www.un.org/es/decolonization/nonselfgovterritories.shtml}}</ref><ref>Dioniso García Flórez, ''Ceuta y Melilla. Cuestión de Estado'', Ciudad Autónoma de Melilla, 1999, p. 48.</ref><ref>Dioniso García Flórez, ''Ceuta y Melilla. Cuestión de Estado'', Ciudad Autónoma de Melilla, 1999, pp. 61-63.</ref> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == 2018లో స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సమాజం స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి (జిడిపి) 1.6 బిలియను యూరోలు. ఇది స్పానిషు ఆర్థిక ఉత్పత్తిలో 0.1%. కొనుగోలు శక్తికి సర్దుబాటు చేయబడిన తలసరి జిడిపి 19,900 యూరోలు లేదా అదే సంవత్సరంలో ఇయు27 సగటులో 66%. స్పెయిను‌లో అత్యల్ప తలసరి జిడిపి కలిగిన ఎన్‌యుటిఎస్ ప్రాంతం మెలిల్లా.<ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10474907/1-05032020-AP-EN.pdf/81807e19-e4c8-2e53-c98a-933f5bf30f58|title=Regional GDP per capita ranged from 30% to 263% of the EU average in 2018|website=Eurostat}}</ref> మెలిల్లా యూరోపియను యూనియను కస్టమ్సు యూనియను (ఇయుసియు)లో పాల్గొనదు. {{Sfn|Morón Pérez|2006|p=64}}వ్యాటు (ఐవిఎ) పన్ను లేదు కానీ ఐఒఇఎస్‌ఐ అని పిలువబడే స్థానిక తగ్గిన-రేటు పన్ను. {{Sfn|Morón Pérez|2006|p=67}} ఉచిత పోర్టు హోదాను కాపాడుతూ దిగుమతులు సుంకాలు లేకుండా ఉంటాయి. వాటికి సంబంధించిన ఏకైక పన్ను ఐఒఇఎస్‌ఐ. {{Sfn|Morón Pérez|2006|pp=67–68}} అయితే కస్టమ్సు యూనియను (ద్వీపకల్ప స్పెయిను‌తో సహా)కు ఎగుమతులు కరస్పాండెంటు కస్టమ్సు సుంకానికి లోబడి ఉంటాయి. కరస్పాండెంటు వ్యాటుతో పన్ను విధించబడతాయి. {{Sfn|Morón Pérez|2006|pp=67–68}} విద్యుత్తు రవాణాకు సంబంధించి కొన్ని ప్రత్యేక తయారీ పన్నులు, అలాగే పొగాకు, చమురు, ఇంధన ఉత్పత్తుల మీద పరిపూరక ఛార్జీలు ఉన్నాయి. {{Sfn|Morón Pérez|2006|p=68}} === కార్మిక మార్కెట్టు === 2023లో మెలిల్లాలోని కార్మిక మార్కెట్టు 27.42% నిరుద్యోగ రేటును చూపిస్తుంది. ఇది స్పెయిను‌లో రెండవ అత్యధికం. ఉపాధి రేటు 42.55%, ఇది జాతీయ సగటు కంటే తక్కువ. అనుబంధాలు, నియామకాలలో సేవల రంగం ముందుంది. ఈ రంగంలో 90% ఒప్పందాలు ఉన్నాయి. ఒప్పంద స్థిరత్వంలో మెరుగుదల ఉన్నప్పటికీ మొత్తం ఒప్పందాల సంఖ్య 16.45% తగ్గింది. మెలిల్లా యువ కార్మికులను, ప్రధానంగా అండలూసియాకు ఎగుమతి చేసే ప్రాంతంగా మిగిలిపోయింది. సాధారణంగా నియమించబడిన వృత్తులు క్లీనింగ్ సిబ్బంది. వెయిటర్లు వంటి తక్కువ నైపుణ్యం కలిగిన ఉద్యోగాలు. రిటైలు, క్యాటరింగు వంటి రంగాలలో 2024 కోసం అవకాశాలు సానుకూలంగా ఉన్నాయి. అయితే సరైన శిక్షణ లేకపోవడం వల్ల ఉపాధికి సరఫరా, డిమాండు మధ్య అసమతుల్యత కొనసాగుతోంది. <ref>{{Cite journal |url=https://www.sepe.es/dctm/informes:09019af480252153/RElTRVdFQg==/4267-1.pdf |title=Labor Market Report of Melilla Data 2023 |journal=Public State Employment Service SEPE}}</ref>{{wide image|Melilla noche, vista general.jpg|770px|మొరాకోలోని మెలిల్లా (మధ్య), బెని ఎన్సారు రాత్రి దృశ్యం (కుడి)}} === తృతీయ రంగం === అత్యధిక సంపద, ఉపాధిని ఉత్పత్తి చేసే ఆర్థిక రంగం సేవల రంగం. ఇది 2018లో 1.564 బిలియను యూరోల జిడిపిలో 80% వాటా కలిగి ఉంది. ఈ రంగంలో జనాభాలో 32% (2021) ని ఉపాధి కొరకు నియమించింది. ప్రధాన పరిశ్రమ చేపలు పట్టడం. సరిహద్దు దాటి వాణిజ్యం (చట్టబద్ధమైన లేదా అక్రమ రవాణా), స్పానిషు, యూరోపియను గ్రాంట్లు, వేతనాలు ఇతర ఆదాయ వనరులు ఉన్నాయి. ==== వ్యాపార కార్యకలాపాలు ==== 2022లో నగరంలో మొత్తం 4,856 కంపెనీలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా చిన్నవి. వీటిలో 2,617 వాణిజ్యం, రవాణా, ఆతిథ్యానికి, 1,714 సేవలకు, 615 వృత్తిపరమైన, సాంకేతిక కార్యకలాపాలకు, మిగిలినవి ఇతర సేవలకు అంకితం చేయబడ్డాయి. .<ref>{{Cite web |title=Melilla - How many companies are there in your municipality? |url=https://www.epdata.es/datos/numero-empresas-municipio-localidad/140/melilla/4494 |accessdate=2025-04-02 |website=www.epdata.es}}</ref> మెలిల్లా క్రమం తప్పకుండా ఐబీరియను ద్వీపకల్పానికి వాయు, సముద్ర ట్రాఫికు ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. ఆర్థికంగా మొరాకోతో కూడా అనుసంధానించబడి ఉంది: దాని పండ్లు, కూరగాయలలో ఎక్కువ భాగం సరిహద్దు దాటి దిగుమతి చేయబడతాయి. నగరంలోని లోతట్టు ప్రాంతాలలోని మొరాకన్లు దీనికి ఆకర్షితులవుతారు: 36,000 మంది మొరాకన్లు పని చేయడానికి, షాపింగు చేయడానికి లేదా వస్తువులను వర్తకం చేయడానికి ప్రతిరోజూ సరిహద్దును దాటుతారు. .<ref name="vk1">English translation of Volkskrant article: [http://www.presseurop.eu/en/content/article/309191-melilla-north-africa-s-european-dream Melilla North-Africa's European dream] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307004142/http://www.presseurop.eu/en/content/article/309191-melilla-north-africa-s-european-dream |date=7 March 2012 }}, 5 August 2010, visited 3 June 2012</ref> ==== వాణిజ్యం ==== మెలిల్లాలో, సెంట్రో కమర్షియలు పార్కు మెలిల్లా, అనేక డిపార్టు‌మెంటు స్టోర్లు, హైపర్‌మార్కెట్టు‌ల, సూపరు మార్కెట్టు‌లతో సహా వివిధ వాణిజ్య సంస్థలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి కారీఫోరు హైపరు‌మార్కెటు. నగరంలో ఒక శాఖ, మెర్కాడోనాలో ఒక స్టోరు, డయాలో మూడు ప్రదేశాలలో, లిడ్లు ఒక స్టోరు, ఆల్డిలో ఒక స్టోరు‌ ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |last=Food |first=Financial |date=2020-02-26 |title=Murias Parque Melilla shopping center increased its sales by 16.2% in 2019 |url=https://financialfood.es/el-centro-comercial-murias-parque-melilla-elevo-sus-ventas-un-162-en-2019/ |accessdate=2025-03-22 |website=Financial Food |language=es}}</ref> అంతేకాకుండా మొరాకోతో వాణిజ్యం చారిత్రాత్మకంగా మెలిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకంగా ఉంది. ముఖ్యంగా వాణిజ్య కస్టమ్సు కార్యాలయం ద్వారా ఇది నగరానికి అవసరమైన వస్తువుల రవాణాను సులభతరం చేసింది. అయితే 2018లో మొరాకో ఈ కస్టమ్సు కార్యాలయాన్ని మూసివేసింది. ఇది మెలిల్లా వ్యాపారులను, అనధికారిక వాణిజ్యం మీద ఆధారపడిన సుమారు 5,000 మంది సరిహద్దు కార్మికులను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. 2020లో మహమ్మారి కారణంగా సరిహద్దు మూసివేత పరిస్థితిని మరింత తీవ్రతరం చేసింది. వాణిజ్య మార్పిడిని పరిమితం చేసింది. 2025లో దాదాపు మూడు సంవత్సరాల చర్చల తర్వాత స్పెయిను, మొరాకో వాణిజ్య కస్టమ్సు కార్యాలయాలను తిరిగి తెరవడానికి అంగీకరించాయి. అయితే దాటగల ఉత్పత్తుల మీద కొత్త పరిమితులు, రోజుకు ట్రక్కుల సంఖ్య మీద పరిమితి విధించబడ్డాయి. ఈ ఒప్పందం పరిమితంగా ఉన్నప్పటికీ సరిహద్దు వాణిజ్యాన్ని పాక్షికంగా పునరుద్ధరించడానికి అనుమతించింది. మెలిల్లాలో ఎక్కువగా ప్రభావితమైన రంగాలకు ఉపశమనం కలిగించింది.<ref>{{Cite web |title=Economic sector and province employment (3990) |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=3990 |accessdate=2022-02-13 |website=INE |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-21 |title=Morocco considers the end of atypical commerce in Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/marruecos-da-por-finiquitado-el-comercio-atipico-en-melilla/ |accessdate=2022-02-13 |website=El Faro de Melilla |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-07-06 |title=Morocco is considering permanently closing the borders with Ceuta and Melilla |url=https://www.niusdiario.es/internacional/africa/marruecos-plantea-definitivamente-fronteras-melilla_18_3166020487.html |language=es |work=Nius Diario}}</ref> ==== ప్రజా పరిపాలన ==== మెలిల్లా అనేది ప్రజా పరిపాలనలు ముఖ్యంగా రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ, ఆర్థిక వ్యవస్థలో గణనీయమైన భాగస్వామ్యం కలిగి ఉన్న ప్రాంతం మొత్తం 47% వాటాను కలిగి ఉంది. ఈ పరిస్థితిని అది సియుటాతో పంచుకుంటుంది. 2015లో ఐసిటి కంపెనీల అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో ఒక సాంకేతిక కేంద్రం ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite news |date=December 28, 2010 |title=The technology center will open Melilla to join the R&D+i network |url=https://www.diariosur.es/v/20101228/melilla/centro-tecnologico-abrira-melilla-20101228.html |access-date=July 31, 2018 |newspaper=Diario Sur |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |title=Melilla inaugurates its Technology Center for training and employment in R&D+i |url=https://www.diariosur.es/agencias/andalucia/201503/13/melilla-inaugura-centro-tecnologico-337557.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731062110/https://www.diariosur.es/agencias/andalucia/201503/13/melilla-inaugura-centro-tecnologico-337557.html |archive-date=July 31, 2018 |access-date=July 31, 2018 |newspaper=hoy.es |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |title=Inaugurates the Technology Center, which could start operating in May |url=http://www.melillamedia.es/n/5762/inauguran-el-centro-tecnologico-que-podria-empezar-a-funcionar-en-mayo |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731062209/http://www.melillamedia.es/n/5762/inauguran-el-centro-tecnologico-que-podria-empezar-a-funcionar-en-mayo |archive-date=July 31, 2018 |access-date=July 31, 2018 |website=melillamedia.es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla gains momentum |url=https://europa.eu/investeu/projects/ict-culture-melilla_es |access-date=July 31, 2018 |website=investEU |language=es}}</ref> === ద్వితీయ రంగం === 20వ శతాబ్దంలో మెలిల్లాలోని పరిశ్రమ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ముఖ్యంగా వ్యవసాయం, డబ్బాల ఉత్పత్తిలో ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చేపల పరిశ్రమ అత్యంత విశిష్టమైనదిగా నిలిచింది. 1907లో లుయిగి డస్సోరి స్థాపించిన శాన్ లూయిసు క్యానరీ వంటి చేపల క్యానింగు కర్మాగారాలు ఉన్నాయి. ఈ పరిశ్రమ వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. స్పెయిను ప్రధాన భూభాగం, మధ్యధరా దేశాలలోని ఇతర నగరాలకు చేపల ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేయడం ద్వారా ఇది జరిగింది. <ref>{{Cite journal |last=Saruel Hernández |first=Fernando |date=2018 |title=Melilla: su pasado industrial |url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6992377 |journal=II Congreso Internacional de Patrimonio Industrial y de la Obra Pública: Patrimonio Industrial: Pasado, presente y futuro, 2018, ISBN 9788409120383, págs. 79-90 |publisher=Fundación Patrimonio Industrial de Andalucía |pages=79–90 |isbn=978-84-09-12038-3}}</ref> ఫిషింగు తో పాటు, మెలిల్లా పిండి, పెరుగు, వైను, [[నూనె]] వంటి ఉత్పత్తుల ప్రాసెసింగు పరిశ్రమను కూడా అభివృద్ధి చేసింది. దీనికి దాని వ్యవసాయ కార్యకలాపాల మద్దతు ఉంది. "గ్రాంజా అగ్రికోలా డెలు ఎస్టాడో" (స్టేటు అగ్రికోలా డెలు ఎస్టాడో) స్థానిక ఉత్పత్తి అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఇది 1990ల మధ్యకాలం వరకు చురుకుగా ఉంది. అయితే పట్టణీకరణ, నీటి వనరుల కొరత చివరికి ఈ ఉత్పాదక రంగాలకు ఆటంకం కలిగించింది.<ref>{{Cite web|url=https://melillahoy.es/melilla-cuando-era-conocida-como-la-amrica-chica/|title=Melilla, cuando era conocida como "La América Chica" - MelillaHoy|access-date=2025-04-11|last=Mohamed|first=Farid|date=2020-08-13|language=es}}</ref> గతంలో ఫిషింగు, వ్యవసాయం, పారిశ్రామిక ప్రాముఖ్యత ఉన్నప్పటికీ మెలిల్లాలో పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలు ఇప్పుడు గణనీయంగా తగ్గాయి. మునుపటి కర్మాగారాలు ఇతర ఉపయోగాలతో భర్తీ చేయబడ్డాయి. నగర ఆర్థిక వ్యవస్థ సేవా రంగం వైపు మళ్లింది. ఎక్కువగా పట్టణ వృద్ధి, నీటి వంటి సహజ వనరుల కొరత కారణంగా. <ref>{{Cite web|url=https://elalminardemelilla.com/2011/07/04/el-pasado-industrial-de-melilla/|title=El pasado industrial de Melilla|access-date=2025-04-11|last=Hospitalario|date=2011-07-04|website=El Alminar de Melilla|language=es}}</ref> ==== ప్రాథమిక రంగం ==== మెలిల్లా ఒక చిన్న భూభాగాన్ని కలిగి ఉంది. వీటిలో ఎక్కువ భాగం పట్టణ భూమి ఆక్రమించబడింది. గణనీయమైన భాగం రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందినది. ఇది ప్రాథమిక రంగం, ఇతర ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు అవసరమైన భూమి అభివృద్ధి, వినియోగాన్ని పరిమితం చేస్తుంది. భూ నిర్వహణ పట్టణ, రక్షణ, ఉత్పాదక ప్రయోజనాలను సమతుల్యం చేయాలి. ==== వ్యవసాయం పశువుల పెంపకం ==== 1980ల వరకు పశువుల పెంపకం, వ్యవసాయం మెలిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలకమైన రంగాలు తోటలు భూభాగంలో మూడింట ఒక వంతు విస్తరించి ఉన్నాయి. కూరగాయలు, తృణధాన్యాలు, జంతు ఉత్పత్తులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఇవి స్పెయిను ప్రధాన భూభాగానికి కూడా ఎగుమతి చేయబడ్డాయి. "స్టేట్ అగ్రికల్చరల్ ఫాం" సృష్టి స్థానిక వ్యవసాయ అభివృద్ధికి చాలా అవసరం. అయితే 1980ల నుండి పట్టణీకరణ, నీటి కొరత ఈ రంగాల క్షీణతకు దారితీసింది. 1994 "నీటిపారుదల ప్రణాళిక" ద్వారా వ్యవసాయాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ, ఈ కార్యకలాపాలు తగ్గిపోయాయి. ఇప్పుడు చిన్న-స్థాయి జీవనాధార వ్యవసాయానికి పరిమితం చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.planestrategicomelilla.net/f14_01.htm|title=Ciudad Autónoma de Melilla|access-date=2025-04-11|website=www.planestrategicomelilla.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-gobierno-anuncia-la-compra-de-villa-pilar-para-su-recuperacion-agricola-y-medioambiental/|title=El Gobierno anuncia la compra de Villa Pilar para su recuperación agrícola y medioambiental - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-13|date=2025-03-17|language=es}}</ref> ==== చేపలు పట్టడం ==== [[File:Dársena del puerto de Melilla.jpg|left|thumb| మెలిల్లా ఫిషింగు డాకు]] మెలిల్లాలో చేపలు పట్టడం పురాతన కాలం నుండి ముఖ్యమైనది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. 1907లో శాన్ లూయిసు క్యానరీ ఎగుమతులను, ముఖ్యంగా సార్డిను‌ల ఎగుమతులను పెంచింది. 1914 నుండి అండలూసియను ఫిషింగు బోట్లు "వింటరు క్యాంపెయిను" కోసం వచ్చి ఉత్పత్తిని పెంచాయి.<ref>{{Cite web|url=https://melillahoy.es/melilla-cuando-era-conocida-como-la-amrica-chica/|title=Melilla, cuando era conocida como "La América Chica" - MelillaHoy|access-date=2025-04-11|last=Mohamed|first=Farid|date=2020-08-13|language=es}}</ref> అత్యంత సాధారణ జాతులు సార్డిన్లు, ట్యూనా, సముద్ర ఆహారం, వీటిలో ఎక్కువ భాగం ఇతర దేశాలకు ఎగుమతి చేయబడ్డాయి. 1930 నాటికి 100 కి పైగా పడవలు పనిచేసేలా మోటరైజేషను ద్వారా ఈ నౌకాదళం ఆధునీకరించబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/la-darsena-pesquera-de-melilla-un-pasado-un-presente-y-un-futuro-prometedor/|title=La Dársena Pesquera de Melilla: Un pasado, un presente y un futuro prometedor - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-11|date=2024-05-11|language=es}}</ref> 1916 - 1921లో చేపల మార్కెట్లు వంటి అనేక సంవత్సరాలుగా మరింత ఆధునిక ఫిషింగు సౌకర్యాలు నిర్మించబడ్డాయి. శాన్ లూయిసు‌తో సహా క్యానింగు, సాల్టింగు పరిశ్రమలు అనేక మంది స్థానికులకు ఉద్యోగాలను అందించాయి.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/la-pesca-uno-de-los-sectores-mas-olvidados-de-toda-melilla/|title=La pesca, uno de los sectores más olvidados de toda Melilla|access-date=2025-04-11|date=2022-10-25|language=es}}</ref> అయితే 1980ల నుండి 1945లో ఫిషరు‌మెన్సు గిల్డు స్థాపించబడినప్పటికీ, అధిక చేపలు పట్టడాఅనికి నియంత్రణ పరిమితుల కారణంగా ఈ రంగం క్షీణించడం ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.elpueblodeceuta.com/200808/20080811/200808116102.html|title=elpueblodeceuta.com|access-date=2025-04-11|website=www.elpueblodeceuta.com}}</ref> ==== మైనింగు ==== ===== మెలిల్లా–శాన్ జువాను డి లాస్ మినాసు రైల్వే లైను ===== 1914లో ప్రారంభించబడిన మెలిల్లా–శాన్ జువాను డి లాస్ మినాసు రైల్వే లైను, రిఫు ప్రాంతం నుండి దాని ఓడరేవుకు ఇనుప ఖనిజాన్ని రవాణా చేయడానికి వీలు కల్పించడం ద్వారా మెలిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకమైనదిగా ఉంది. కాంపానియా ఎస్పానోలా డి మినాసు డెలు రిఫు ద్వారా నిర్వహించబడుతున్న ఇది పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలు, ఓడరేవు వాణిజ్యం, మౌలిక సదుపాయాల పెట్టుబడులను పెంచింది. మొరాకో స్వాతంత్ర్యం, రోడ్డు రవాణా పెరుగుదల తర్వాత దాని లాభదాయకత తగ్గింది. ఇది 1972లో మూసివేయబడింది. ఇది 20వ శతాబ్దంలో మెలిల్లా ఆర్థిక చోదక శక్తిలో ఒకటి.<ref>{{Cite web|url=https://www.spanishrailway.com/ferrocarril-de-la-compana-espanola-de-minas-del-rif-protectorado-de-marruecos/|title=Spanish Railway » Blog Archive » Ferrocarril de la Compañía Española de Minas del Rif – Protectorado de Marruecos|access-date=2025-04-13|language=es}}</ref>[[File:Vista_desde_Melilla_la_Vieja.jpg|thumb| మెలిల్లా లా వీజా నుండి మెలిల్లా]] === మెలిల్లా వ్యూహాత్మక సమగ్ర ప్రణాళిక === మెలిల్లా తన ఉత్పత్తి నమూనాను మార్చే లక్ష్యంతో వ్యూహాత్మక సమగ్ర ప్రణాళికను అభివృద్ధి చేసింది. ఇది మూడు కీలక రంగాల మీద దృష్టి సారించింది: పర్యాటకం, డిజిటలు ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఆకుపచ్చ, వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ. ఈ రంగాలు ప్రస్తుతం నగరం మీద పరిమిత ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయి. కానీ అవి ఆర్థిక వ్యవస్థను వైవిధ్యపరచడానికి, ఉపాధిని మెరుగుపరచడానికి గణనీయమైన అవకాశాలను అందిస్తున్నాయని భావిస్తారు.<ref>{{Cite web |title=Melilla entrusts its future to the tourism sector, digital economy, and green and circular economy - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-encomienda-su-futuro-al-sector-turistico-a-la-economia-digital-y-a-la-verde-y-circular/ |access-date=2025-03-15 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Turismo Melilla |url=https://bonosmelilla.es/ |access-date=2025-03-19 |website=bonosmelilla.es |language=es}}</ref> === పర్యాటక రంగం === {| class="wikitable" border="1" style="float: right; margin-left: 3em; padding-left: 2em; font-size: 90%;" !colspan=4| 2023లో మెలిల్లాలో హోటలు పడకలు |- !colspan=2|టైపు|| స్థాపనలు|| పడకలు |- | rowspan="4" |హోటళ్ళు |4 నక్షత్రాలు ||2||339 |- |3 నక్షత్రాలు ||3||400 |- |1 నక్షత్రం star ||1||35 |- |Total||6||774 |- | rowspan="3" | హాస్టళ్ళు |2 నక్షత్రాలు ||1||21 |- |1 నక్షత్రం ||1||21 |- | మొత్తం||2||42 |- | rowspan="2" | గెస్టు‌హౌసు‌లు |1 నక్షత్రం ||2||22 |- | మొత్తం||2||22 |- ! colspan="2" |మొత్తం||10||838 |} మెలిల్లాలోని పర్యాటక రంగం దాని చారిత్రక వారసత్వం, మొరాకోతో దాని సంబంధాల కారణంగా అపారమైన సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. కానీ అధిక రవాణా ఖర్చులు, స్పష్టమైన వ్యూహం లేకపోవడం వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంటుంది. వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక పర్యాటక ప్రయోజనాల కోసం చారిత్రక వారసత్వాన్ని పునరుద్ధరించడం, అంతర్జాతీయ ప్రమోషను ప్రణాళికను అభివృద్ధి చేయడం, పర్యాటక వ్యాపారాలకు ఫైనాన్సింగు‌ను ప్రోత్సహించడం, అలాగే మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి, ఎక్కువ మంది సందర్శకులను ఆకర్షించడానికి పర్యాటక స్థితిస్థాపకత వ్యూహాన్ని అమలు చేయడాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. ప్రస్తుతం మెలిల్లాలో 10 హోటలు స్థాపనలు, 838 పడకలు ఉన్నాయి. ఇది పరిమిత సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది. 2023 నాటికి ఆక్యుపెన్సీ 58%కి చేరుకున్నప్పటికీ హోటలు మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచాల్సిన అవసరం గుర్తించబడింది. ఈ విషయంలో అటానమసు సిటీ ఆఫరు‌ను విస్తరించడానికి అనేక ప్రాజెక్టుల మీద పని చేస్తోంది, గవర్నరు హౌసు‌ను హోటలు‌గా మార్చడం, పారడోరు పునరావాసం, ఎక్సుప్లనాడా డి శాన్ లోరెంజోలో కొత్త హోటలు నిర్మాణం, పర్యాటక రంగాన్ని బలోపేతం చేసే లక్ష్యంతో ముఖ్యంగా సమావేశాలు, ఈవెంటుల రంగాలలో ఇప్పటికే ఉన్న హోటళ్లను మెరుగుపరచడానికి సబ్సిడీలను అందించడంతో పాటు.<ref>{{cite web|periodical=Patronato de Turismo de Melilla |title=Bonos Melilla |url=https://bonosmelilla.es/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|title=Bonos Turísticos para visitar Melilla |url=https://bonosmelilla.es/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-03-29 |language=es |title=La Ciudad trabaja en aumentar la oferta hotelera aunque aún hay "margen" - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/la-ciudad-trabaja-en-aumentar-la-oferta-hotelera-aunque-aun-hay-margen/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> === డిజిటలు ఆర్థిక వ్యవస్థ === పారిశ్రామిక ఫాబ్రికు, ఎసెంఇలను ఆధునీకరించడం, డిజిటలైజేషను‌లో పెట్టుబడి పెట్టడం, వ్యాపారాలు, కార్మికుల సామర్థ్యాలను మెరుగుపరచడం ద్వారా డిజిటలు ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి ఈ ప్రణాళిక ప్రయత్నిస్తుంది. ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థను వైవిధ్యపరచడానికి ప్రభుత్వ రంగం మీద ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి సాంకేతిక మార్కెట్టు అవకాశాలను సద్వినియోగం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.<ref>{{Cite news |title=digital economy - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/tag/economia-digital/ |access-date=2025-03-15 |newspaper=MelillaHoy - El Periódico de Melilla |language=es}}</ref> === గ్రీన్ - సర్క్యులరు ఆర్థిక వ్యవస్థ === స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రోత్సహించడానికి ప్రణాళికలో వ్యర్థాల రీసైక్లింగు‌ను మెరుగుపరచడం, శక్తి స్వీయ-వినియోగాన్ని పెంచడం (ఇంధన సంఘాల ద్వారా), ముఖ్యంగా పర్యాటక రంగంలో శక్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచడం వంటి చర్యలు ఉన్నాయి. ఇది సముద్ర పరిరక్షణ నీటి సరఫరాను మెరుగుపరచడం వంటి ప్రాజెక్టులను కూడా హైలైటు చేస్తుంది. మెలిల్లా నౌకాశ్రయం అల్మెరియా, మలగాకు అనేక రోజువారీ కనెక్షను‌లను అందిస్తుంది. మెలిల్లా విమానాశ్రయం అల్మెరియా, మలగా, మాడ్రిడు‌లకు రోజువారీ విమానాలను అందిస్తుంది. స్పానిషు ఆపరేటరు ఐబీరియా రీజినలు/ఎయిరు నోస్ట్రం మెలిల్లా విమానాశ్రయంలో పనిచేస్తుంది. యూరపు, మొరాకో మధ్య ప్రయాణించే చాలా మంది ప్రయాణీకులకు, సరుకు రవాణా కోసం మెలిల్లాకు ఫెర్రీ లింకు‌లను ఉపయోగిస్తారు. దీని కారణంగా పోర్టు, సంబంధిత కంపెనీలు నగరానికి ముఖ్యమైన ఆర్థిక చోదక శక్తిని ఏర్పరుస్తాయి.<ref name="vk1" /> == గణాంకాలు == {{Historical populations|1877|1009|1887|5432|1900|10182|1910|40929|1920|53577|1930|69133|1940|69684|1950|76247|1960|72430|1970|60843|1981|53593|1991|63670|2001|66411|2011|81323|2021|86450|source=[[National Statistics Institute (Spain)|National Statistics Institute]]<ref>{{cite web|title=Changes in the municipalities in the population census since 1842|url=https://www.ine.es/intercensal/inicio.do|publisher=[[National Institute of Statistics (Spain)|National Statistics Institute]]|language=es}}</ref>|align=right|cols=1}}[[File:Melilla population pyramid.svg|thumb| 2022లో మెలిల్లా జనాభా పిరమిడు]] === మతం === [[File:Resucitado (Semana Santa en Melilla 2009).jpg|thumb| మెలిల్లాలో పవిత్ర వార ఊరేగింపు]] క్రైస్తవులు, ముస్లింలు, యూదులు, హిందువులు, బౌద్ధులు ప్రాతినిధ్యం వహించే చిన్న నగరం అయిన మెలిల్లా బహుళ సాంస్కృతికతకు ఉదాహరణగా ప్రశంసించబడింది.<ref name=modernism>{{cite news|title=Melilla: Where Catalan "Modernisme" Meets North Africa|url=http://www.huffingtonpost.com/jennifer-walker/melilla-where-catalan-mod_b_3944043.html|work=[[Huffington Post]]|access-date=19 September 2013}}</ref> === యూదు మతం === శాతం ప్రకారం మెలిల్లా స్పెయిను‌లో యూదులు అత్యధికంగా ఉన్న నగరం కావచ్చు. నగరంలో ఇప్పటికీ 1,000 మంది యూదులు నివసిస్తున్నారు. 1930 నాటికి ఇది 7,000 కంటే తక్కువగా ఉంది. ఇది ప్రధానంగా ఆర్థిక కారణాల వల్ల స్పానిషు ప్రధాన భూభాగం, [[ఇజ్రాయిల్]] లేదా ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళడం జరిగింది. 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో సెఫార్డికు యూదులలో చాలామంది ఉత్తర [[మొరాకో]] నుండి మెలిల్లాకు తరలివెళ్లారు. మొదటివారు ఆర్థిక, భద్రతా కారణాల కోసం వచ్చిన మొరాకో నగరాలలో వ్యాపారులుగా స్థిరపడ్డారు. తరువాత గ్రామీణ రిఫియను ప్రాంతాల నుండి పేద యూదులు భద్రతా కారణాల వల్ల కూడా చేరారు.<ref name=ElMundo2018Jews>{{Cite web|url=https://www.elmundo.es/papel/cultura/2018/05/30/5b0c31bdca4741d71b8b45a4.html |author=Luis Alemany|title=La última esperanza del barrio judío de Melilla |date=30 May 2018 |access-date=13 January 2024 |language=es}}</ref> ===క్రైస్తవ మతం=== స్పానిషు సెంటరు ఫర్ సోషియోలాజికలు రీసెర్చు ప్రకారం మెలిల్లాలో రోమను కాథలిక్కులు అతిపెద్ద మతంగా ఉంది.<ref name=CIS2019Melilla>{{Cite web|url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/3260_3279/3263/Marginales/es3263mar_Melilla.pdf |author=''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (Centre for Sociological Research)|title=Macrobarómetro de octubre 2019, Banco de datos – Document 'Población con derecho a voto en elecciones generales y residente en España, Ciudad Autónoma de Melilla |date=October 2019|page=20 |access-date=4 February 2020 |language=es}}</ref> 2019లో తమను తాము రోమను కాథలిక్కులుగా గుర్తించుకునే మెలిల్లాన్ల నిష్పత్తి 65.0% (31.7% మంది తమను తాము ఆచరించడం లేదని నిర్వచించగా 33.3% మంది ఆచరిస్తున్నట్లు)ఉంది. 30% మంది ఇతర విశ్వాసాల అనుచరులుగా 2.7% మంది ఏ మతానికి విశ్వాసులు కానివారిగా, 2.3% మంది నాస్తికులుగా ఉన్నట్లు గుర్తించారు.<ref name="CIS2019Melilla" /> మెలిల్లాలోని రోమను కాథలిక్కు చర్చిలు మలగా డియోసెసు‌కు చెందినవిగా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|url=https://www.laopiniondemalaga.es/malaga/2014/05/31/37-declaraciones-renta-malaga-marcan-28626751.html|website=La Opinión de Málaga|title=El 37% de las declaraciones de la Renta en Málaga marcan la X para la Iglesia|date=31 May 2014|first=José Vicente|last=Rodríguez}}</ref> === ఇస్లాం === కొన్ని వనరులు ముస్లింలు మెలిల్లాలో దాదాపు సగం జనాభా ఉన్నారని సూచిస్తున్నాయి. ఇది స్పానిషు సెంటరు ఫర్ సోషియోలాజికలు రీసెర్చు నివేదించిన సంఖ్యలతో విభేదిస్తుంది. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=117}} === హిందూ మతం === మెలిల్లాలో ఒక చిన్న స్వయంప్రతిపత్తి నగరం. వాణిజ్యపరంగా సంబంధం ఉన్న ముఖ్యమైన హిందూ సమాజం ఉంది. గత దశాబ్దాలుగా దాని సభ్యులు స్పానిషు ప్రధాన భూభాగానికి తరలివెళ్లడంతో ఇది తగ్గిపోయింది. ప్రస్తుతం దాదాపు 100 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. <ref name=modernism /> === భాష === మెలిల్లాలో డిగ్లోసియా ఉంది. స్పానిషు మొదటి, అధికారిక భాషగా ఉంది. టారిఫిటు రెండవ భాషగా పరిమిత లిఖిత క్రోడీకరణతో కుటుంబం, దేశీయ సంబంధాలు, మౌఖిక ప్రసంగానికి పరిమితం చేయబడిన వాడకంతో ఉంది. {{Sfn|Sánchez Suárez|2003|p=190}} జనాభాలో యూరోపియను జాతి మూలానికి చెందిన ఏకభాషా స్పానిషు మాట్లాడేవారు (పాఠశాలలో అధికారికంగా బోధించే వారి కంటే మరే ఇతర భాషలో సామర్థ్యం లేకుండా); టామజైటు మాట్లాడే తల్లిదండ్రుల నుండి వచ్చినవారు ఉన్నారు. సాధారణంగా స్పానిషు టామజైటు భాషలలో ద్విభాషా మాట్లాడేవారు; మొరాకో వలసదారులు, సరిహద్దు దాటిన కార్మికులకు వాడుక భాషగా ఉంది. సాధారణంగా ఆధిపత్య టామజైటు భాష వాడుకలో ఉన్న ప్రజలు (కొంతమంది అరబికు‌లో కూడా సమర్థులు) స్పానిషు‌లో ఎల్2 సామర్థ్యంతో విభజించబడ్డారు.{{Sfn|Montero Alonso|Sayahi|2021|p=56}} మెలిల్లాలో మాట్లాడే స్పానిషు కాడిజు నుండి వచ్చిన అండలూసియను రకాన్ని పోలి ఉంటుంది. {{Sfn|Tilmatine|2011|p=23}} అయితే మెలిల్లాలో మాట్లాడే బెర్బరు వేరియంటు పొరుగున ఉన్న నాడోరు ప్రాంతంతో సాధారణ టారిఫిటులా ఉంటుంది. {{Sfn|Tilmatine|2011|p=26}} బెర్బెరు (స్పానిషు: బెరెబెరు) కంటే మెలిల్లాలో బెర్బరు మాట్లాడేవారు తమ భాషకు ట్మాజియాటు లేదా స్పానిషు‌లో చెర్జా అనే గ్లోటోనిం‌ను ఉపయోగిస్తారు.{{Sfn|Tilmatine|2011|p=23}} 1994లో స్వయంప్రతిపత్తి శాసనం విస్తరణ సందర్భంలో భాషా, సాంస్కృతిక బహువచనాన్ని ప్రోత్సహించడాన్ని ప్రస్తావించడం ద్వారా మెలిల్లాలో బెర్బరు‌కు గుర్తింపు స్థాయిని చట్టబద్ధం చేయడానికి మొదటి ప్రయత్నం జరిగింది (బెర్బరు భాషను స్పష్టంగా ప్రస్తావించకుండా). ఈ చొరవ ఎక్కడికీ వెళ్ళలేదు.దీనిని పిపి,పిఎస్‌ఒఇ ఓటుతో తిరస్కరించాయి. .{{Sfn|Tilmatine|2011|p=19}} టామాజైటు‌ను గుర్తించకపోవడానికి ఉదహరించబడిన కారణాలు ప్రామాణికం కాదనే వాదనకు సంబంధించినవి.{{Sfn|Montero Alonso|Sayahi|2021|p=58}} === పట్టణ ప్రణాళిక === 1860లో వాడు రాసు ఒప్పందం తర్వాత మెలిల్లా పట్టణ విస్తరణ ప్రారంభమైంది. ప్రధానంగా యూదు సమాజం, మలగా ప్రావిన్సు నుండి వలసల కారణంగా నగరం నెమ్మదిగా ప్రారంభ వృద్ధిని చవిచూసింది. 1861లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలు జనాభాను పెంచడం ప్రారంభించాయి. ఆ సంవత్సరం కేవలం 375 మంది మాత్రమే ఉన్నారు. 1868లో, 1879లో విస్తరణ ప్రణాళిక ఆమోదించబడి అమలు చేయబడింది. 1881లో అల్కాజాబా, మాంటెలెటు వంటి గోడల వెలుపల ఉన్న పొరుగు ప్రాంతాలలో భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. దీని వలన 1893లో జనాభా 3,031 మంది నివాసితులకు పెరిగింది. సంవత్సరాలు గడిచేకొద్దీ మెలిల్లా జనాభా వేగంగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా 1893 - 1909 - 1893 మధ్య యుద్ధం కారణంగా దళాల రాకతో జనాభా 6,000కి పెరిగింది. ఈ సమయంలో కొత్త పొరుగు ప్రాంతాలు సృష్టించబడ్డాయి. కీలకమైన మౌలిక సదుపాయాలు నిర్మించబడ్డాయి. 1906లో జనాభా 8,800 మందికి చేరుకుంది. 1909 నాటికి హిపోడ్రోమో వంటి కొత్త పొరుగు ప్రాంతాలు ఎత్తైన భవనాల నిర్మాణంతో విస్తరణ మరింత తీవ్రమైంది. అయితే 1910లో ఆమోదించబడిన పట్టణీకరణ ప్రణాళికను ఎక్కువగా విస్మరించారు. ఫలితంగా క్రమరహిత పట్టణ పెరుగుదల ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web |date=2017-04-28 |title=History in summary of the limits of Melilla - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/historia-en-sintesis-de-los-lmites-de-melilla/ |accessdate=2025-03-11 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Modernist Expansion Area of Melilla |url=https://melillamonumental.es/conjuntos-y-propuestas-de-recorridos/conjunto-del-ensanche-modernista-de-melilla/ |accessdate=2025-03-11 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> తరువాతి దశాబ్దాలలో మెలిల్లా పట్టణ ఆస్తులను ఏకీకృతం చేయడం, గృహాల కోసం పెరుగుతున్న డిమాండు‌కు ప్రతిస్పందనగా ముఖ్యంగా 1921లో వార్షిక యుద్ధం తర్వాత గార్సియా వాలినో, విర్జెను డి లా విక్టోరియా వంటి అనధికారిక పొరుగు ప్రాంతాలను సృష్టించడం కొనసాగించింది. ఈ విస్తరణ 1956లో ముగిసింది. చివరిగా అందుబాటులో ఉన్న భూమి పట్టణీకరణతో నగరం పట్టణ కేంద్రాన్ని ఏకీకృతం చేసింది.<ref>{{Cite web |title=Jewish urbanism in Melilla, part of the architectural history of the city |url=https://elfarodemelilla.es/el-urbanismo-judio-en-melilla-parte-de-la-historia-arquitectonica-de-la-ciudad/ |accessdate=2025-03-11 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Autonomous City of Melilla, as unknown as valuable {{!}} 2.0Viajes |url=http://2.0viajes.com/la-ciudad-autonoma-de-melilla-tan-desconocida-como-valiosa/ |accessdate=2025-03-11 |website=2.0viajes.com |archive-date=2025-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521011420/http://2.0viajes.com/la-ciudad-autonoma-de-melilla-tan-desconocida-como-valiosa/ |url-status=dead }}</ref> ఈ పట్టణ వృద్ధి ప్రక్రియ మెలిల్లా ప్లాను జనరలు డి ఆర్డెనాసియను ఉర్బానా (పిజిఒయు) పరిణామంతో పాటు వచ్చింది. ఇది భూ వినియోగం, భవన పరిస్థితులను నియంత్రించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అసలు పిజిఒయు 1986లో ఆమోదించబడి తరువాత 1995లో సవరించబడింది. అప్పటి నుండి ఈ ప్రణాళిక 2014లో బ్యారకు‌ల పునఃవర్గీకరణ చేసి 2015లో అమలు చేయబడింది. యూనిటు ఇ.యు.-34 వాలెన్జులా బ్యారక్సు ఒక నిర్దిష్ట మార్పు వంటి వివిధ మార్పులకు గురైంది. 1995 పిజిఒయు సహజీవనం దాని ప్రస్తుత సవరణ కారణంగా ఇటీవల 2023లో నిర్మాణ లైసెన్సులను తాత్కాలికంగా నిలిపివేయడానికి ఆమోదం లభించింది. ఈ ప్రక్రియ నగరం ప్రస్తుత అవసరాలకు అనుగుణంగా నియంత్రిత, సమతుల్య వృద్ధిని ప్రోత్సహించే తగిన పట్టణ ప్రణాళికను నిర్ధారించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Autonomous City of Melilla - General Urban Planning Plan of Melilla |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fdoc_d4_v1.jsp&contenido=8547&nivel=1400&tipo=5&codResi=1&language=es&codMenu=696&codMenuPN=602 |accessdate=2025-04-05 |website=www.melilla.es}}</ref> == మౌలిక వసతులు == === రవాణా === [[File:Melilla Airport.jpg|thumb| మెలిల్లా విమానాశ్రయం]] ==== విమానాశ్రయం ==== ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా విమానాశ్రయం నగరానికి మెలిల్లా విమానాశ్రయం సేవలు అందిస్తోంది. 2024లో ఇది 5,07,957 మంది ప్రయాణికులను నిర్వహించింది. ఈ విమానాశ్రయం [[స్పెయిన్]]‌లోని పదకొండు నగరాలతో రోజువారీ సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది ఎయిర్ నోస్ట్రం ద్వారా సేవలను అందిస్తోంది. ఇది స్పానిషు నగరాలైన మలగా, మాడ్రిడు, బార్సిలోనా, లాస్ పాల్మాసు డి గ్రాను కానరియా, పాల్మా డి మల్లోర్కా, [[గ్రెనడా]], సెవిల్లా, శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా, టెనెరిఫు, అస్టురియాసు, అల్మెరియాలకు ఎగురుతుంది. <ref>{{cite web |date=28 April 2013 |title=Una nueva compañía aérea comunica Melilla con Málaga tras la marcha de Helitt – Transporte aéreo – Noticias, última hora, vídeos y fotos de Transporte aéreo en lainformacion.com |url=http://noticias.lainformacion.com/economia-negocios-y-finanzas/transporte-aereo/una-nueva-compania-aerea-comunica-melilla-con-malaga-tras-la-marcha-de-helitt_al7DnrF8EzxoNwqW64osF6/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216050159/http://noticias.lainformacion.com/economia-negocios-y-finanzas/transporte-aereo/una-nueva-compania-aerea-comunica-melilla-con-malaga-tras-la-marcha-de-helitt_al7DnrF8EzxoNwqW64osF6/ |archive-date=16 December 2013 |access-date=28 May 2014 |publisher=Noticias.lainformacion.com}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 85%" ! rowspan="1" |నగరాలు ! rowspan="1" |విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:160px;" |విమానయాన సంస్థలు ! style="width:70px;" |విమానయానం ! style="width:70px;" |తరచుదనం |- ! colspan="6" |స్పెయిన్ |- |అల్మేరియా |అల్మేరియా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ |అలైన్="సెంటర్" |ATR 72-600 |అల్మేరియా="సెంటర్" |'''డైలీ'' |- |అస్టురియాస్ |అస్టురియాస్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ (సీజనల్: జూలై నుండి ఆగస్టు వరకు) |ATR 72-600 | '''టు''' |- |బార్సిలోనా |బార్సిలోనా-ఎల్ ప్రాట్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | సమలేఖనం="కేంద్రం" | '''త్ సా'''' |- |గ్రెనడా |గ్రెనడా-జేన్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''డైలీ''' |- |గ్రాన్ కానరియా |గ్రాన్ కెనరియా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | సమలేఖనం="కేంద్రం" | '''తు త్ సా''' |- |మాడ్రిడ్ |మాడ్రిడ్-బరాజాస్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''డైలీ''' |- |మలాగా |మలగా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''Daily'' |- |పాల్మా డి మల్లోర్కా |పాల్మా డి మల్లోర్కా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''M Tu Th''' |- |శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా |శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ (సీజనల్: జూలై నుండి ఆగస్టు వరకు) | align="center" |ATR 72-600 | align="center" | '''Sa''' |- |సెవిల్లె |సెవిల్లె విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''M F Su''' |- |టెనెరిఫే |టెనెరిఫే సౌత్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ (సీజనల్: జూలై నుండి ఆగస్టు వరకు) |ATR 72-600 | '''వ''' |- |} === సముద్ర ఓడరేవు === ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా నౌకాశ్రయం ==== మెలిల్లా నౌకాశ్రయం ==== [[File:(Puerto de Melilla) Aterrizando en Melilla (16668390111) (cropped).jpg|thumb| మెలిల్లా నౌకాశ్రయం]] మెలిల్లా నౌకాశ్రయం నగరం ఓడరేవు కనీసం 1908 నుండి నిరంతరం పనిచేస్తుంది. ఈ ఓడరేవు మధ్యధరా సముద్రంలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే ఓడరేవులలో ఒకటి. 2023లో 6,46,836 మంది ప్రయాణికులు ప్రయాణించారు. <ref>[http://www.puertomalaga.com/dlfile.jsp?./memorias/memoria_2008.pdf Memoria 2008, Annual Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709054300/http://www.puertomalaga.com/dlfile.jsp?.%2Fmemorias%2Fmemoria_2008.pdf|date=9 July 2011}}, Port of Málaga site</ref> ఈ ఓడరేవు మాలాగా నౌకాశ్రయానికి ఫెర్రీ కనెక్షను‌ను కలిగి ఉంది. ఇది వేసవి నెలల్లో యూరపు నుండి ఉత్తర ఆఫ్రికాకు ( తిరిగి యూరపు‌కు) ప్రయాణీకుల ప్రణాళికాబద్ధమైన కాలానుగుణ రవాణా అయిన ఆపరేషను పాసో డెలు ఎస్ట్రెకో ("ఆపరేషను పాస్ ఆఫ్ ది స్ట్రెయిటు")లో పాత్ర పోషిస్తుంది. <ref>{{cite web |date=2019-06-24 |title=El Puerto de Málaga refuerza desde este martes sus conexiones con Melilla |url=https://www.diariosur.es/malaga-capital/puerto-malaga-refuerza-20190624133242-nt.html |access-date=2020-02-02 |website=Diario Sur |language=es}}</ref> ఈ నగరం మాలాగా, అల్మేరియా, మోట్రిలు‌లకు ఫెర్రీ ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. {| class="wikitable" align="center" width="650" style="font-size: 85%" |rowspan="1" |నగరం ! rowspan="1" |పోర్ట్ పేరు ! rowspan="1" |షిప్పింగ్ కంపెనీ |- ! colspan="5" |నేషనల్స్ |- |మలాగా |పోర్ట్ ఆఫ్ మలాగా |[https://www.trasmediterranea.es/es Trasmediterránea]/ [https://www.balearia.com/es Baleària] |- |అల్మేరియా |పోర్ట్ ఆఫ్ అల్మేరియా |[https://www.trasmediterranea.es/es Trasmediterránea]/ [https://www.balearia.com/es Baleària] |- |మోట్రిల్ |పోర్ట్ ఆఫ్ మోట్రిల్ |[https://www.balearia.com/es Baleària] |} === ప్రయాణీకుల పరిణామం === {| class="wikitable" style="text-align:left; margin: auto 16px 16px auto; float:left;" |+ ! colspan="5" |ప్రయాణీకులు మెలిల్లా |సంవత్సరం |ఓడ |విమానం |మొత్తం |- |2010 |633,044 |292,608 |925,652 |- |2011 |642,733 |286,701 |929,434 | 0.41 % |- |2012 |810,883 |315,850 |1,126,733 |21.23 % |- |2013 |783,930 |289,551 |1,073,481 | -4.73 %ఉ |- |2014 |772,124 |319,603 |1,091,653 |1.69 % |- |2015 |844,260 |317,806 |1,162,066 |6.45 % |- |2016 | 889,348 |330,116 |1,219,464 | 4.94 % |- |2017 |833,033 |324,366 |1,157,399 |{{తగ |-5.09 % |- |2018 |828,659 |348,121 |1,176,782 | 1.67 % |- |2019 |842,983 |434,660 |1,277,639 | 8.57 % |- |2020 |234,536 |195,636 |430,172 | -66.33 % |- |2021 |265,903 |332,446 |598,349 | 39.10 % |- |2022 |641,263 |447,450 |1,088,713 | 81.95 % |- |2023 |646,836 |501,069 |1,147,905 | 5.43 % |- |2024 |711,900 |507,957 |1,219,857 |6.27 % |} 2010 - 2019 మధ్య మెలిల్లా ప్రయాణీకుల సంఖ్యలో స్థిరమైన పెరుగుదలను చూసింది. 2019లో 8.57% పెరుగుదల ప్రధానంగా విమాన ప్రయాణం ద్వారా. అయితే సముద్ర రవాణా స్థిరంగా ఎక్కువ మంది ప్రయాణీకులను తీసుకువెళ్లింది. అయితే విమాన ప్రయాణం గణనీయమైన వృద్ధిని కనబరిచింది. ముఖ్యంగా 2017 నుండి 2016లో 5.09%, 2019లో 8.57% గణనీయమైన పెరుగుదలతో. కోవిడ్-19 మహమ్మారి 2020లో ప్రయాణీకుల సంఖ్యను గణనీయంగా ప్రభావితం చేసింది. ఫలితంగా 66.33% తగ్గుదల ఏర్పడింది. ముఖ్యంగా పరిమితుల కారణంగా సముద్ర రవాణాలో. ఆరోగ్య సంక్షోభం ఉన్నప్పటికీ ప్రయాణీకుల పరిమాణం పరంగా సముద్ర రవాణా ఆధిపత్య రవాణా విధానంగా తన హోదాను నిలుపుకుంది. మెలిల్లా 2021 - 2022లో కోలుకుంది. 2021లో 39.10% - 2022లో 81.95% వృద్ధి రేటుతో. ఈ కాలంలో విమాన ప్రయాణం పుంజుకుంది. అయినప్పటికీ ప్రయాణీకుల పరిమాణం పరంగా సముద్ర రవాణా ప్రాథమిక రవాణా మార్గంగా కొనసాగింది. విమాన ప్రయాణ సంఖ్య పెరిగినప్పటికీ దాని సామర్థ్యం, ప్రయాణించే వాహనాల ఎంపిక కారణంగా ఫెర్రీ మరింత ప్రజాదరణ పొందింది. 2023 - 2024లో వృద్ధి ధోరణి వరుసగా 5.43%, 6.27% పెరుగుదలతో మందగించింది. విమాన ప్రయాణం పెరుగుతూనే ఉంది. కానీ మొత్తం ప్రయాణీకులలో సముద్ర రవాణా ఆధిక్యాన్ని కొనసాగించింది. ఓడల పట్ల ఈ ప్రాధాన్యత వాటి అధిక సామర్థ్యం, వాహనాలను రవాణా చేసే సామర్థ్యం కారణంగా చెప్పవచ్చు. <ref>{{cite web|access-date=2025-04-05 |date=2025-01-13 |language=es |last=M.R |title="Récord histórico" de vehículos e incremento de pasajeros en el puerto de Melilla en 2024 - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/record-historico-de-vehiculos-e-incremento-de-pasajeros-en-el-puerto-de-melilla-en-2024/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> ===ప్రజా రవాణా=== ఇవి కూడా చూడండి: మెలిల్లాలో రవాణా ==== పట్టణ బస్సు ==== నగరంలోని అన్ని జిల్లాలను అనుసంధానించే కోఆపరేటివా ఓమ్నిబసు డి ఆటోమోవిల్సు ద్వారా నిర్వహించబడే మంచి బస్సు నెట్‌వర్క్ నగరంలో ఉంది. ఒకే టికెటు ధర €0.90. ఎక్కిన తర్వాత డ్రైవరు‌కు నేరుగా చెల్లించబడుతుంది. తరచుగా ప్రయాణించేవారికి కియోస్కు‌లు, పొగాకు వ్యాపారుల వద్ద లభించే రీఛార్జబులు బోనోబసు కార్డు‌ను కొనుగోలు చేయడం మరింత ఆర్థిక ఎంపిక. ఈ కార్డు మిమ్మల్ని సుమారు €8.50కి పది ట్రిప్పులు తీసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. {| class="wikitable" border="1" |+మార్గాలు !మార్గం !మార్గం !ఫ్రీక్వెంసీ |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:RoyalBlue;color:white;">Line 1</span> |ప్లాజా డి ఎస్పానా - రియల్ |20 - 30 నిముషాలు |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:Crimson;color:white;">Line 2</span> |మెర్కాడో సెంట్రల్ - ప్లాజా డి ఎస్పానా - ఫ్రొంటెరా బెని ఎంజార్ |15 నిమి (సోమవారం నుండి శనివారం) - 20 నిమి (ఆదివారాలు - సెలవులు) |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:Lime;color:white;">Line 3</span> |జనరల్ మరినా - 13 వ అల్ఫోంసో - రియల్ |20 - 30 నిముషాలు |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:DeepPink;color:white;">Line 5</span> |టోరెస్ క్యువెడో-కాబరరిజాసు |30 నిముషాలు |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:Aqua;color:white;">Line 6</span> |టొర్రెస్ క్యూవెడో-రెఉఇనా రీజెంటే-ఫ్రంటెరా మరిగురై |40 నిముషాలు |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:Gold;color:white;">Line 7</span> |మెర్కాడో సెంట్రలు - ఫ్రంటెరా డి ఫొర్జనా |20 నిముషాలు (సోమవారం నుండి శనివారం) - 20 నిముషాలు (ఆదివారాలు - సెలవులు) |- |} యాక్సెసు చేయబడిన రేటును బట్టి ధరలు మారుతూ ఉంటాయి: {| class="wikitable" border="2" |ధర రకం !ధర |- |సింగిల్/రెగ్యులర్ టికెట్ |90 సెంట్లు |- |- |వాలెట్ కార్డ్ |75 సెంట్లు |} === భూ రవాణా === మూడు రోడ్లు మెలిల్లా, మొరాకోలను కలుపుతాయి. కానీ ఇక్కడ ప్రయాణించడానికి సరిహద్దు చెక్పోస్టుల ‌ద్వారా క్లియరెన్సు అవసరం. === టాక్సీ === [[File:1989_Mercedes-Benz_190E_White_HCC21.jpg|thumb|మెర్సిడెసు-బెంజు డబల్యూ201 మెలిల్లాలో ఒక సాధారణ టాక్సీ]] మెలిల్లా నగర కేంద్రంలో, సరిహద్దు ప్రాంతాలకు సమీపంలో (పీక్ అవర్సు‌లో) శాశ్వత స్టాపులతో కూడిన టాక్సీల పెద్ద సముదాయాన్ని కూడా ఉంది. అయితే చాలా వాహనాలు చాలా పాతవి. రెండవ లేదా నాల్గవ యాజమాన్యంలో ఉన్నవి, ముప్పై సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు గలవిగా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా అవి సౌకర్యవంతంగా, లేదా సురక్షితంగా లేవు. ఈ టాక్సీలలో చాలా వరకు వెనుక సీట్లలో సీట్ బెల్టులు లేవు. ఇతర భద్రతా లక్షణాలు లేవు.<ref>{{cite web|access-date=2021-08-17 |date=2021-08-17 |language=es |title=The Environment offers subsidies to the taxi sector to renew its fleet of vehicles |url=https://elfarodemelilla.es/medio-ambiente-ofrece-subvenciones-sector-taxi-renovar-flota-vehiculos/ |website=El Faro de Melilla}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite news|access-date=2021-08-12 |date=2018-08-11 |language=es |medium=El Faro de Melilla |title=Taxi drivers propose an average fare increase of 15 to 20 cents in Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/taxi-melilla-plantea-subida-media-precio-viaje/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> === ఎలక్ట్రికు వాహనం === స్థానికంగా, జాతీయంగా వివిధ కార్యక్రమాల ద్వారా ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీకి ప్రోత్సాహం పెరుగుతోంది. నగరంలో ఎలక్ట్రికు వాహనాల స్వీకరణను ప్రోత్సహించడానికి స్థానిక ప్రభుత్వం చర్యలు తీసుకోవడం ప్రారంభించింది. ముఖ్యంగా ఎంఒవిఇఎస్ III ప్లాను వంటి నిధులు, కార్యక్రమాల ద్వారా. మెలిల్లా ఎంఒవిఇఎస్ III ప్లాను నుండి €8,00,000 యూరోలు నిధి నుండి ప్రయోజనం పొందుతుంది. ఇది ఎలక్ట్రికు వాహనాల కొనుగోలు, ఛార్జింగు మౌలిక సదుపాయాల సంస్థాపనను ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ నిధి రికవరీ, ట్రాన్స్ఫర్మేషను, రెసిలెన్సు ప్లాను (పిఆర్‌టిఆర్)లో భాగం దీని నిర్వహణ పబ్లికు కంపెనీ 'ప్రోయెక్టో మెలిల్లా' (ప్రోమెసా)కి అప్పగించబడుతుంది. సబ్సిడీలు ఎలక్ట్రికు వాహనాల కొనుగోలును కవరు చేస్తాయి. పాత వాహనం రిటైరు అయినంత వరకు, ప్రతి ఎలక్ట్రికు కారుకు 7,000 యూరోల వరకు ప్రోత్సాహకం లభిస్తుంది. ఎలక్ట్రికు కార్లతో పాటు, మెలిల్లా పునరుత్పాదక శక్తి అభివృద్ధి మీద ముఖ్యంగా ఫోటోవోల్టాయికు శక్తిపై కూడా దృష్టి సారిస్తోంది. సౌర ఫలకాల ఏర్పాటును ప్రోత్సహిస్తున్నారు. ఇది శక్తి పరివర్తనకు దోహదపడటమే కాకుండా నగరంలో శక్తి సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.<ref>{{cite web|access-date=2025-04-05 |title=Melilla will receive around €800,000 for the MOVES III Plan and photovoltaic energy |url=https://melillahoy.es/melilla-recibira-en-torno-a-800-000-euros-para-el-plan-moves-iii-y-energia-fotovoltaica/ |website=melillahoy.es|date=3 April 2025 }}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> === శక్తి === మెలిల్లా నగరానికి శక్తి సరఫరా మెలిల్లా స్వయంప్రతిపత్తి నగర వాతావరణంలో శక్తి కోసం కార్యాచరణ ప్రణాళిక (పిఎసిఇఎస్)లో స్థాపించబడిన లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaPortal/contenedor.jsp?seccion=s_fdoc_d4_v1.jsp&codbusqueda=910&language=es&codResi=1&layout=contenedor.jsp&codAdirecto=512|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Plan de Acción para el Clima y la Energía (PACES) de la Ciudad Autónoma de Melilla|access-date=2025-03-09|website=www.melilla.es}}</ref> ==== విద్యుత్తు ==== [[File:Chimeneas_de_Endesa,_Melilla.jpg|alt=Melilla Power Plant|thumb| మెలిల్లా పవరు ప్లాంటు]] 1920-1925 మధ్య కాంపానియా ఎస్పానోలా డి మినాసు డెలు రిఫు (సిఇఎంఆర్) నిర్మించిన మెలిల్లా పవరు ప్లాంటు. మొదట మినరలు లోడింగు డాకు‌కు విద్యుత్తును అందించింది. తరువాత గ్యాసెలెకు‌కు విద్యుత్తును విక్రయించింది.<ref name="AKROS">{{cite magazine |last=Sanmartín Solano |first=Ginés |url=http://www.melilla.es/melillaportal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1/1_784_1.pdf |title=Historia del cargadero de mineral de Melilla |year=2006 |pages=33–42 |issn=1579-0959 |number=5 |magazine=Akros: Revista de Patrimonio |access-date=2025-05-20 |archive-date=2024-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206114513/https://www.melilla.es/melillaportal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1/1_784_1.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Aldaba">{{cite magazine |last=Sanmartín Solano |first=Ginés |url=http://e-spacio.uned.es/fez/view/bibliuned:Aldaba-1985-5-2050 |title=La Compañía Española de Minas del Rif (1907-1984) |year=1985 |pages=55–74 |issn=0213-7925 |number=5 |magazine=Aldaba}}</ref>ఇది 1963లో మూసివేయబడింది. ఎండెసా కొనుగోలు చేసింది. 1980లో డీజిలు ఇంజిను‌ల సంస్థాపన, 1991లో గ్యాసు టర్బైన్‌ఉతో సహా అనేక విస్తరణలకు గురైంది. ప్లాంటు ఇటీవలి అప్‌గ్రేడు‌లలో అధునాతన ఎంఎఎన్ ఇంజిన్లు, అగ్రెకో జనరేటరు‌లను జోడించడం, దాని విద్యుత్తు సరఫరా సామర్థ్యాన్ని పెంచడం ఉన్నాయి. 2002 నుండి ప్లాంటు ఐఎస్ఒ 14001 సర్టిఫైడు పర్యావరణ నిర్వహణ వ్యవస్థను నిర్వహిస్తోంది.<ref>{{Cite magazine |last1=Vidal Pérez |url=http://www.melilla.es/melillaportal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1/0_13111_1.pdf |title=El último embarque de CEMR-ETSA |year=2011 |pages=60–65 |issn=1579-0959 |magazine=Akros 10 |access-date=3 August 2017 |archive-date=19 సెప్టెంబరు 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919200220/https://www.melilla.es/melillaportal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1/0_13111_1.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="barrios2">{{Cite book |last= |first= |title=Historia de Melilla a través de sus calles y barrios |publisher=Asociación de Estudios Melillenses |year=1997 |language= |chapter=}}</ref> 2020లో ప్లాంటు శక్తి నిల్వ కోసం ఎలక్ట్రికు వాహన బ్యాటరీల పునర్వినియోగంతో కూడిన వినూత్న వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రాజెక్టుకు కేంద్రంగా మారింది. స్పెయిను‌లో ఉత్తమ వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ సాధనకు బిఈస్‌ఎఫ్ అవార్డును గెలుచుకున్న "సెకండు లైఫు బ్యాటరీ ఎనర్జీ స్టోరేజి సిస్టం" ప్రాజెక్టు, ప్లాంటు శక్తిని నిల్వ చేయడానికి, వైఫల్యాలు సంభవించినప్పుడు నగరానికి స్థిరమైన విద్యుత్తు సరఫరాను నిర్ధారించడానికి అనుమతిస్తుంది. ప్లాంట్ దాని కార్యకలాపాల కోసం ఇంధన చమురు, డీజిల్‌ను ఉపయోగిస్తుంది. సముద్రం, నగరం నీటి సరఫరా నెట్వర్కు నుండి నీటిని అందిస్తుంది. మురుగునీటి శుద్ధి వ్యవస్థ అమలులో ఉంటుంది.<ref name="barrios2" /><ref name="M">{{cite web |title=Ficha del Ministerio de la central |url=http://www.prtr-es.es/informes/fichacomplejo.aspx?id_complejo=5193 |access-date=22 October 2017 |website=prtr-es.es |archive-date=4 ఏప్రిల్ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404041645/https://prtr-es.es/informes/fichacomplejo.aspx?id_complejo=5193 |url-status=dead }}</ref><ref name="Guía del Modernismo">{{Cite book |last1=Bravo Nieto |first1=Antonio |title=Guía del Modernismo en Melilla |last2=Bendahán |first2=Marcelo |publisher=MAESTRO BOOKS |year=2008 |isbn=978-90-809396-4-6 |language=es, en |chapter=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-10 |title=La central de Endesa en Melilla recibe el premio Basf por su sistema con baterías de coches eléctricos |url=https://www.europapress.es/economia/noticia-central-endesa-melilla-recibe-premio-basf-sistema-baterias-coches-electricos-20201110174011.html |access-date=2021-03-02 |website=www.europapress.es}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-19 |title=Endesa, a la vanguardia de la economía circular en España |url=https://www.elindependiente.com/economia/2020/11/19/endesa-a-la-vanguardia-de-la-economia-circular-en-espana/ |access-date=2021-03-11 |website=El Independiente |language=es}}</ref> ==== ఇంధనాలు ==== మెలిల్లాకు పెట్రోలియం-ఉత్పన్న ఇంధనాల సరఫరా మోవు కంపెనీ ద్వారా నగరంలోని ఓడరేవులో ఉన్న నిల్వ సౌకర్యాల నుండి వస్తుంది. ఓడరేవు నుండి దాని గ్యాసు స్టేషన్లకు ఇంధన రవాణా ట్యాంకరు ట్రక్కుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది. <ref>{{cite web|access-date=2025-04-02 |language=es |title=Gasolineras en Melilla - Moeve, antes Cepsa |url=https://www.moeve.es/es/cerca-de-ti/gasolineras/melilla |website=www.moeve.es}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> ==== బ్యూటేను - ప్రొపేను గ్యాసు ==== ఈ రకమైన ఇంధనాల డిమాండు‌ను తీర్చడానికి మోవు కంపెనీ నగరంలో బ్యూటేను గ్యాసు, ప్రొపేను కోసం లాజిస్టిక్సు సౌకర్యాలను కలిగి ఉంది. వారు తేలికైన రకం గ్యాసు సిలిండరు‌తో నగరంలో బ్యూటేను గ్యాసు‌ను కూడా పంపిణీ చేస్తారు.<ref>{{cite web|access-date=2025-04-02 |language=es |last=META_AUTORES_CREADORES_DEL_SITIO |title=META_NOMBRE_DEL_PROYECTO_70 |url=https://www.moeve.es/es/centro-de-ayuda |website=www.moeve.es}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> === నీటి సరఫరా === [[File:Planta desaladora de Melilla.jpg|thumb| మెలిల్లా డీశాలినేషను ప్లాంటు దృశ్యం]] మెలిల్లాకు నీటి సరఫరా ప్రధానంగా తవ్విన బావుల నెట్వర్కు ‌నుండి వచ్చింది. ఇవి 21వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి అవి అతిగా వాడకానికి గురయ్యాయి. నీటి నాణ్యత క్షీణించడం, సముద్రపు నీటి చొరబాటు వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాయి. అలాగే రియో ​​డి ఓరో అండరు‌ఫ్లోను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=20 February 2008 |title=El trabajo de la desalinizadora mejora la calidad del agua y la sitúa en los parámetros exigidos por Sanidad y Consumo |url=https://www.diariosur.es/20080220/local/melilla/trabajo-desalinizadora-mejora-calidad-200802200802.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F}}</ref>​​నీటి సరఫరా సమస్యను పరిష్కరించడానికి అగ్వాడు కొండలలో రోజుకు 22,000 క్యూబికు మీటర్లు (29,000 క్యూబికు యార్డులు) ఉత్పత్తి చేయగల డీశాలినేషను ప్లాంటు నిర్మాణం కోసం పనులు 2003 నవంబరులో ప్రారంభించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=29 July 2014 |title=Melilla ahorrará un 6% de agua a partir de la segunda fase de planificación hidrológica |url=https://www.europapress.es/impulsamos/consumo-sostenible/noticia-melilla-ahorrara-agua-partir-segunda-fase-planificacion-hidrologica-20140514092711.html |website=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]}}</ref> ఈ ప్లాంటు 2007 మార్చిలో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. .<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Espinosa anuncia una inversión de 10 millones para ampliar la desalinizadora de Melilla |url=https://www.europapress.es/nacional/noticia-espinosa-anuncia-inversion-10-millones-ampliar-desalinizadora-melilla-20090929170054.html |website=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]}}</ref> దీని రోజువారీ కార్యకలాపాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం పాక్షికంగా నిధులు సమకూరుస్తుంది.<ref>{{Cite web |date=24 September 2013 |title=El Gobierno financia con 3,9 millones el funcionamiento de la desalinizadora |url=https://www.diariosur.es/v/20130924/melilla/gobierno-financia-millones-funcionamiento-20130924.html |website=[[Diario Sur]]}}</ref> స్పానిషు సగటుకు (కానరీ, బాలెరికు దీవులకు సమానంగా) సాపేక్షంగా నగర జనాభా బాటిలు వాటరు కోసం చాలా ఎక్కువ మొత్తంలో డబ్బు ఖర్చు చేస్తుంది. .<ref>{{Cite journal |last=Ronda |first=Javier |date=January 2004 |title=Adiós al problema del agua en Melilla |url=https://www.mapa.gob.es/ministerio/pags/Biblioteca/Revistas/pdf_AM%2FAM_2004_29_15_19.pdf |journal=Ambienta}}</ref> యూరోపియను రీజినలు డెవలప్మెంటు ‌ఫండు కాన్ఫెడరేషను హైడ్రోగ్రాఫికా డెలు గ్వాడల్క్వివిరు <ref>{{Cite web |last1=Villarreal |first1=Antonio |last2=Ojeda |first2=Darío |date=9 April 2021 |title=Las dos Españas del agua: al oeste se tira más del grifo y en el resto aprecian la embotellada |url=https://www.elconfidencial.com/tecnologia/ciencia/2021-04-09/dos-espanas-agua-embotellada-consumo_3025615/ |website=[[El Confidencial]]}}</ref> [es] ద్వారా నిధులు సమకూరుతాయి. ఇది 2020 సెప్టెంబరు నాటికి ప్రారంభమైన ప్లాంటు ఉత్పత్తి సామర్థ్యాలను రోజుకు 30,000 క్యూబికు మీటర్లు (39,000 క్యూబికు యార్డులు) వరకు విస్తరించడానికి పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |date=7 September 2020 |title=Arrancan los trabajos para la ampliación de la desaladora de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/arrancan-trabajosampliacion-desaladora-melilla/ |website=El Faro de Melilla}}</ref> ==== వ్యర్థాలు - పబ్లికు స్ట్రీటు క్లీనింగు ==== వలోరిజా (సాసిరు గ్రూపు‌లో భాగం) అనేది మెలిల్లా సిటీ కౌన్సిలు మునిసిపలు పబ్లికు క్లీనింగు కంపెనీ. 1985లో స్థాపించబడిన ఇది పట్టణ ఘన వ్యర్థాలను నిర్వహించడం పబ్లికు వీధులను శుభ్రపరచడం బాధ్యత. ఈ కంపెనీ 354 మంది కార్మికులను నియమించింది. 100 వాహనాలను నిర్వహిస్తోంది. సెంట్రలు మెషినరీ పార్కు, ఆరు సహాయక క్లీనింగు పార్కులు, నాలుగు క్లియరు పాయింట్లు, ట్రాంస్స్ఫరు ‌స్టేషను, న్యూమాటికు వ్యర్థాల సేకరణ వ్యవస్థ సమగ్ర వ్యర్థాల శుద్ధి కేంద్రాన్ని కలిగి ఉంది. దాని కేంద్ర కార్యాలయాలతో పాటు. వలోరిజా వార్షిక బడ్జెటు 50 మిలియన్ల యూరోలను మించిపోయింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.lipasam.es/index.php?id=3|title=Recursos de Lipasam|access-date=9 December 2008|publisher=Lipasam|archive-url=https://web.archive.org/web/20130706100855/http://www.lipasam.es/index.php?id=3|archive-date=6 July 2013}}</ref> ==== దాణా సరఫరా ==== [[File:Mercado_Central_de_Melilla.jpg|alt=Mercado Central de Melilla|thumb|మెర్కాడో సెంట్రలు డి మెలిల్లా]] మెలిల్లాలో ఆహార సరఫరా ప్రధానంగా ఐబీరియను ద్వీపకల్పం నుండి దిగుమతుల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. కొంతవరకు మొరాకోతో ఒప్పందాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. <ref>{{Cite web|url=https://elmercantil.com/2025/02/19/armas-mueve-cerca-de-300-camiones-en-el-primer-mes-de-su-linea-motril-melilla/|title=Armas moves nearly 300 trucks in the first month of its Motril-Melilla line|access-date=2025-03-09|last=Mercantil|first=El|date=2025-02-19|website=EL MERCANTIL {{!}} News on the logistics business|language=es}}</ref> మెలిల్లాలో పండ్లు, కూరగాయలు, చేపలు, మాంసం సరఫరా ప్రధానంగా మెర్కాడో సెంట్రలు (సెంట్రలు మార్కెట్టు) ద్వారా, అలాగే పెద్ద వాణిజ్య రిటైలర్ల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ మార్కెట్టు స్థానిక వాణిజ్యానికి, జనాభాకు అవసరమైన రోజువారీ ఆహార సరఫరాకు కీలకమైన అంశం. === విద్య=== [[File:CEIP_Reyes_Católicos_(5256594425).jpg|alt=CEIP Reyes Católicos|thumb| సిఇఐపి రేయెసు కాటోలికోసు]] మెలిల్లాలో విద్య ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తి విద్యా బాధ్యతలను స్వీకరించే విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (స్పెయిను) అధికార పరిధిలోకి వస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.juntadeandalucia.es/educacion|title=Consejería de Educación de la Junta de Andalucía|access-date=2 April 2017}}</ref> మెలిల్లాలో ప్రభుత్వ ప్రైవేటు రెండూ, ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండూ ఉన్నాయి. ఇవి మెలిల్లా అటానమసు సిటీ అధికారం కిందకు వస్తాయి. సెకండరీ పాఠశాలలను మెలిల్లా టెరిటోరియలు డైరెక్టరేటు ఆఫ్ ఎడ్యుకేషను ద్వారా విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (స్పెయిను) పర్యవేక్షిస్తుంది. ఇందులో ఈ క్రింది పాఠశాలలు ఉన్నాయి:ఐఇఎస్ లియోపోల్డో క్యూయిపో ఐఇఎస్ జువాను ఆంటోనియో ఫెర్నాండెజు పెరెజు, ఐఇఎస్ మిగ్యులు ఫెర్నాండెజు, ఐఇఎస్ ఎన్రికు నీటో, ఐఇఎస్ రస్సాదిరు, ఐఇఎస్ విరిజినా, ఐఇఎస్ విరియోరియా, యూజీనియా. అదనంగా, స్పెషలు ఎడ్యుకేషను సెంటరు రీనా సోఫియా, అడల్టు ఎడ్యుకేషను సెంటరు కార్మెను కొండే అబెల్లాను, మిగ్యులు మార్మోలెజో ఆర్టు స్కూలు, లా సల్లే ఎల్ కార్మెను, ఎన్రిక్యూ సోలెరు, న్యూస్ట్రా సెనోరా డెలు బ్యూను కాన్సెజో (హెచ్‌హెచ్. ఫ్రాన్సిస్కానాసు డి లాస్ ఎస్‌ఎస్.సి సి].) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.educacionyfp.gob.es/contenidos/ba/ceuta-melilla/melilla/portada/oferta-educativa/centros-secundaria.html|title=Centros de enseñanza secundaria y FP|access-date=12 August 2021|website=www.educacionyfp.gob.es|language=es}}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==== బాల్యం, ప్రాథమిక - మాధ్యమిక విద్య ==== మెలిల్లా వివిధ విద్యా స్థాయిల కోసం అనేక విద్యా కేంద్రాలను కలిగి ఉంది. ఇందులో పబ్లికు, కన్సర్టెడు, ప్రైవేటు సంస్థలు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ పాఠశాల నెట్వర్కు‌లో, మెలిల్లాలో బాల్యం, ప్రాథమిక విద్య కోసం 13 కేంద్రాలు, 7 మాధ్యమిక విద్యా కేంద్రాలు, 5 వయోజన విద్యా కేంద్రాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.educacionfpydeportes.gob.es/contenidos/ba/ceuta-melilla/melilla/portada/oferta-educativa.html|title=Oferta educativa en Melilla}}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Uned-_melilla.jpg|alt=UNED|thumb|నేషనలు యూనివర్సిటీ ఆఫ్ డిస్టెన్సు ఎడ్యుకేషను]] ==== విశ్వవిద్యాలయ విద్య ==== [[గ్రెనడా]] విశ్వవిద్యాలయం నగరంలో ఉంది, విద్య, క్రీడా శాస్త్రాలు, సామాజిక, న్యాయ శాస్త్రాలు, ఆరోగ్య శాస్త్రాలలో అధ్యాపకులు ఉన్నారు. నేషనలు యూనివర్సిటీ ఆఫ్ డిస్టెన్సు ఎడ్యుకేషను అనుబంధ కేంద్రం, ప్రొఫెషనలు మ్యూజికు కన్జర్వేటరీ కూడా ఉంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.educacionyfp.gob.es/va/contenidos/ba/ceuta-melilla/melilla/portada/oferta-educativa.html|title=Oferta educativa|access-date=4 February 2022|website=Ministerio de Educación|language=es|archive-date=4 ఫిబ్రవరి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204213057/https://www.educacionyfp.gob.es/va/contenidos/ba/ceuta-melilla/melilla/portada/oferta-educativa.html|url-status=dead}}</ref> === హెల్తు‌కేరు === [[File:Logo Instituto Nacional de Gestión Sanitaria.png|thumb| నేషనలు ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ హెల్తు మేనేజ్మెంటు]] మెలిల్లా 1988లో ప్రారంభించబడిన కోమార్కలు హాస్పిటలు ఆఫ్ మెలిల్లాతో వైద్యసేవలు అందిస్తూ ఉంది. ఇది సెంట్రో, జోనా నోర్టే (కాబ్రెరిజాసు), జోనా ఓస్టే (13వ అల్ఫోన్సో) జోనా ఎస్టే (పోలావిజా) అనే నాలుగు ఆరోగ్య కేంద్రాలను కూడా కలిగి ఉంది. మెలిల్లా హెల్తు ఏరియాలోని హెల్తు‌కేరు సెంటర్లను ‌ఇంగేసా (నేషనలు ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ హెల్తు మేనేజ్మెంటు ‌) నిర్వహిస్తుంది. 2009లో మెలిల్లాలోని కొత్త యూనివర్సిటీ హాస్పిటలు నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. దాని ప్రారంభోత్సవం 2023కి షెడ్యూలు చేయబడింది.<ref>{{Cite web |title=Health Area of Melilla |url=http://www.areasaludmelilla.es/asm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804015449/http://www.areasaludmelilla.es/asm/ |archive-date=4 August 2018 |access-date=3 August 2018 |website=www.areasaludmelilla.es }}</ref><ref>{{Cite web |author=Europa Press |date=2021-07-04 |title=The construction of the new hospital in Melilla could end by the end of 2022 after ten years of delays |url=https://www.europapress.es/ceuta-y-melilla/noticia-obras-nuevo-hospital-melilla-podrian-acabar-finales-2022-diez-anos-retrasos-20210704172140.html |access-date=2022-02-04 |website=www.europapress.es}}</ref> మొరాకో పౌరుల నుండి వైద్య సహాయం కోసం అధిక డిమాండు ఉన్నందున మెలిల్లాలోని ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రాలు రద్దీగా ఉన్నప్పటికీ సరిపోవు. ప్రతిరోజూ సరిహద్దును దాటే మొరాకో పౌరులు 25,000, 30,000 మధ్య ఉండటంతో స్పెయిను‌లో మెలిల్లా అత్యధిక అత్యవసర గది వినియోగ రేటును కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Recovery, Transformation and Resilience Plan. Renewal and Expansion of the National Health System. |url=https://www.lamoncloa.gob.es/temas/fondos-recuperacion/Documents/16062021-Componente18.pdf}}</ref> ఇది జాతీయ ఆరోగ్య వ్యవస్థలో సార్వత్రిక ఆరోగ్య సంరక్షణ మీద చట్టం కారణంగా అత్యవసర సేవలను ఓవర్లోడు ‌చేస్తుంది. <ref>{{Cite web |date=2019-04-09 |title=Melilla, diagnosis of a sick healthcare system |url=https://www.medicosdelmundo.org/Melilla-diagnostico-de-una-sanidad-enferma |access-date=2022-02-04 |website=www.medicosdelmundo.org |language=es}}</ref> మొరాకోలోని నాడోరు, బెర్కేను, అల్హుసెమాసు, ఔజ్డాలో ఆసుపత్రులు ఉన్నప్పటికీ ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ అందించడం వల్ల వారు మెలిల్లాలోని కోమార్కలు హాస్పిటలు‌ను ఇష్టపడతారు. అదనంగా స్పానిషు తల్లిదండ్రులకు స్పానిషు భూభాగంలో జన్మించిన పిల్లలు స్పానిషు జాతీయతను పొందడంతో గర్భిణీ స్త్రీల గణనీయమైన ప్రవాహం ఉంది. వారు కొన్నిసార్లు నిర్లక్ష్యంగా ప్రయాణిస్తారు. ఫలితంగా మెలిల్లా అత్యధిక తలసరి జనన రేటు. స్పెయిను‌లో అతి పిన్న వయస్కులైన సగటు వయస్సు కలిగిన నగరం అనే జనాభా ప్రత్యేకతలను కలిగి ఉంది. .<ref>{{Cite news |title=Hospital Collapse in Melilla: Patients admitted to prison rooms. News from Spain |url=https://www.elconfidencial.com/espana/2017-07-14/hospital-melilla-habitaciones-presos_1415135/ |access-date=4 August 2018 |newspaper=El Confidencial |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Spanish Nationality |url=http://www.exteriores.gob.es/Portal/es/ServiciosAlCiudadano/InformacionParaExtranjeros/Paginas/Nacionalidad.aspx |access-date=3 August 2018 |website=www.exteriores.gob.es |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |title=Melilla's Prosecution opens an investigation into the death of a pregnant woman after a cesarean section at the hospital |url=http://www.elmundo.es/espana/2018/04/23/5add976222601dfe468b4642.html |access-date=3 August 2018 |newspaper=ELMUNDO |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 April 2018 |title=A woman dies in the hospital of Melilla after a cesarean section |url=https://elpais.com/politica/2018/04/11/actualidad/1523433617_611011.html |access-date=3 August 2018 |newspaper=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref><ref>{{Cite news |date=29 October 2018 |title=Why are there more cesarean sections in Melilla than in the rest of Spain? |url=https://elfarodemelilla.es/por-que-mas-cesareas-melilla-resto-espana/ |access-date=8 November 2018 |newspaper=El Faro de Melilla |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=The number of babies dying before one year in Ceuta and Melilla triples the Spanish average |url=https://www.melillahoy.es/noticia/113640/sociedad/el-numero-de-bebes-fallecidos-antes-del-ano-en-ceuta-y-melilla-triplica-la-media-espanola.html |access-date=8 January 2019 |website=Melilla Hoy |date=7 January 2019 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |author=Europa Press |date=2018-10-07 |title=Ingesa negotiates for the Carlos Haya Hospital in Málaga to be the reference center for Melilla |url=https://www.europapress.es/ceuta-y-melilla/noticia-ingesa-negocia-hospital-carlos-haya-malaga-sea-centro-referencia-melilla-20181007174457.html |access-date=2022-02-04 |website=www.europapress.es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Links of interest |url=http://www.exteriores.gob.es/Consulados/NADOR/es/VivirEn/Paginas/EnlacesDeInteres.aspx |access-date=2022-02-04 |website=www.exteriores.gob.es}}</ref> ఇవి మెలిల్లా, సియుటాలో ఇతర వైద్య సంస్థలలు 2018లో 105 మిలియన్ల యూరోల నష్టాన్ని కలిగించాయి.<ref>{{Cite web |author=Melilla Hoy |title=Healthcare for foreigners in the hospitals of Ceuta and Melilla is a massive financial drain on the system |url=https://www.melillahoy.es/noticia/113589/economia/la-atencion-a-extranjeros-en-los-hospitales-de-ceuta-y-melilla-es-una-sangria-millonaria-para-el-sistema.html |access-date=8 January 2019 |website=Melilla Hoy |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2019 |title=Médicos del Mundo denounces that public healthcare in Melilla is "overwhelmed" and "underfunded" |url=https://www.cope.es/actualidad/sociedad/noticias/medicos-del-mundo-denuncia-que-sanidad-publica-melilla-esta-desbordada-infrafinanciada-20190409_391243 |access-date=10 April 2019 |website=COPE |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2019 |title=Melilla's healthcare system is sick and underfunded |url=https://elfarodemelilla.es/la-sanidad-de-melilla-esta-enferma-y-no-cuenta-con-suficiente-financiacion/ |access-date=11 April 2019 |website=El Faro de Melilla |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2019 |title=Keys to cure Melilla's healthcare |url=https://elfarodemelilla.es/claves-para-curar-la-sanidad-de-melilla/ |access-date=11 April 2019 |website=El Faro de Melilla |language=es}}</ref> === భద్రత === ==== ప్రజా భద్రత ==== [[File:112 logo.jpg|thumb|112 అత్యవసర పరిస్థితి]] మెలిల్లాలో 112 అత్యవసర వ్యవస్థ పనిచేస్తోంది. ఉచిత ఫోను నంబరు 112 ద్వారా ఇది ఆరోగ్య అత్యవసర పరిస్థితులు, విపత్తులు, అగ్నిమాపక చర్యలు, రక్షణ, ప్రజా భద్రత, పౌర రక్షణకు సంబంధించిన ఏదైనా అత్యవసర పరిస్థితిని పరిష్కరిస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fact_d4_v1.jsp&contenido=29841&nivel=1400&tipo=2&codResi=1&evento=1|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Emergency Phone 112|access-date=2025-03-09|website=www.melilla.es}}</ref> పవిత్ర వారం, ఉత్సవం వంటి వసంత ఉత్సవాలు లేదా అత్యధిక స్థానిక పోటీ ఉన్న అధిక-రిస్కు ఫుట్బాలు మ్యాచు‌లు లేదా ఇతర అధిక-ఉద్రిక్తత, ఆసక్తికర ఈవెంటు‌లు వంటి ప్రజల సమీకరణ, సమావేశానికి సంబంధించిన పెద్ద కార్యక్రమాల కోసం మెలిల్లాలో ఏర్పాటు చేయబడిన ప్రజా భద్రతా వ్యూహాన్ని సెంటరు ఫర్ ఆపరేషనలు కోఆర్డినేషను ఆఫ్ ది మెలిల్లా సిటీ హాలు (సెకాపు) అనే సంస్థ ప్లాను చేసింది. దీని సంప్రదింపు నంబరు 112. ఇందులో నేషనలు పోలీసు, లోకలు పోలీసు, సివిలు ప్రొటెక్షను, అగ్నిమాపక దళాల భద్రతా దళాల భాగస్వామ్యం ఉంటుంది. సెకాపు సభ్యులతో పాటు ప్రజా భద్రత నిర్వహణలో సివిలు గార్డు, రెడ్ క్రాసు, 061 అని పిలువబడే అత్యవసర వైద్య సేవ వంటి వారి నిర్దిష్ట సామర్థ్యాలు, బాధ్యతలలో ఇతర సంస్థలు పాల్గొంటాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.epes.es/cocoon/index.html|title=061 Andalucía|access-date=8 December 2008|editor=Junta de Andalucía. Consejería de Salud. Empresa Pública de Emergencias Sanitarias (EPES)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724035443/http://www.epes.es/cocoon/index.html|archive-date=24 July 2010}}</ref> అదనంగా నేషనలు పోలీసు కార్ప్సు, మెలిల్లా కమాండు మెలిల్లా సుపీరియరు పోలీసు ప్రధాన కార్యాలయం, మెలిల్లా రూరలు కంపెనీ, సివిలు గార్డు సి.ఒ.ఎస్. ప్రజా భద్రతలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. <ref>{{Cite web |url=https://www.guardiacivil.es/es/institucional/directorio/index.html?buscar=true&query=&codPos=&provinces=melilla |title=Main Home Template |access-date=2022-07-07 |author=General Directorate of the Civil Guard |website=www.guardiacivil.es| language=es}}</ref> === రక్షణ === [[File:Coat of Arms of the of the 52nd Regulares Light Infantry Group.svg|thumb|మెలిల్లా నం. 52 రెగ్యులేర్సు గ్రూపు కోటు ఆఫ్ ఆర్మ్సు]] మెలిల్లా జనరలు కమాండు అనేది స్పానిషు సైన్యంలోని ఒక యూనిటు, ఇది స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన మెలిల్లా నగరం, దాని ప్రభావ ప్రాంతం రక్షణ, భద్రతకు బాధ్యత వహిస్తుంది. ఇది ఈ క్రింది సైనిక విభాగాలతో రూపొందించబడింది: * మెలిల్లా నం. 52 రెగ్యులేర్సు గ్రూపు * స్పానిషు లెజియను మొదటి గ్రాను కాపిటను టెర్సియో * ఆర్మర్డు అశ్వికదళ రెజిమెంటు అల్కాంటారా నం. 10 * మిక్స్డు ఆర్టిలరీ రెజిమెంటు నం. 32 * ఇంజనీర్సు రెజిమెంటు నం. 8 * ట్రాన్స్మిషన్సు బెటాలియను 18 * లాజిస్టిక్సు గ్రూపు * ఆర్టిలరీ గ్రూపు జి.ఎ.ఎ.ఎల్ 7 * మెలిల్లా మెరైను కంపెనీ (స్పెయిను‌లోని పురాతన సంస్థ)<ref>{{Cite web |title=La Compañía de Mar de Melilla: marinos en la unidad más antigua del Ejército de Tierra |url=https://www.outono.net/elentir/2015/09/02/la-compania-de-mar-de-melilla-marinos-en-la-unidad-mas-antigua-del-ejercito-de-tierra/ |access-date=2025-03-25 |website=Defensa y Aviación |language=es}}</ref> * వైమానిక దళం సైనిక విమానాశ్రయం === సామాజిక సేవలు === మెలిల్లా నగరంలో అందించబడే సామాజిక సేవలలో స్థానిక స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సంఘం లేదా కారిటాసు, రెడ్ క్రాసు లేదా ఇతర ఎన్‌జిఒలు వంటి ప్రైవేటు స్వచ్ఛంద సంస్థల నుండి ప్రతికూల పరిస్థితుల్లో ఉన్న వ్యక్తులు లేదా సమూహాలకు రక్షణ, సంరక్షకత్వం, సామాజిక ప్రమోషను సేవలను అందించడం ఉన్నాయి. అటానమసు సిటీ సామాజిక సేవలను కమ్యూనిటీ, ప్రత్యేక సేవలుగా వర్గీకరిస్తుంది.<ref>{{Cite web |author=Consejería para la Igualdad y Bienestar Social |title=What are community social services? |url=http://www.juntadeandalucia.es/igualdadybienestarsocial/export/Servicios_Sociales_Comunitarios/HTML/Respuesta1.html |access-date=14 June 2011}}</ref> మెలిల్లాలోని కమ్యూనిటీ సామాజిక సేవలను సిటీ హాలు సోషలు వెల్ఫేరు, సాలిడారిటీ విభాగం నిర్వహిస్తుంది. అందించే సామాజిక సేవలను నాలుగు విభిన్న కార్యాచరణ సమూహాలుగా విభజించారు: సోషలు ఇన్ఫర్మేషను, ఓరియంటేషను, ఎవాల్యుయేషను సర్వీసు (ఎస్‌ఐవిఒ), సోషలు కోఎగ్జిస్టెన్సు అండు రీఇంటిగ్రేషను సర్వీసు (సిఒఆర్‌ఇ), హోం అసిస్టెన్సు సర్వీసు, సోషలు కోఆపరేషను సర్వీసు, డిపెండెన్సీ కేర్ సర్వీసు. ప్రత్యేక సామాజిక సేవలు మరింత నిర్దిష్టమైన, వివరణాత్మక అవసరాలను పరిష్కరిస్తాయి. మూడు రకాల చర్యలలో అభివృద్ధి చేయబడతాయి: నిరాశ్రయులు, వలసదారులు (సిఓఇఎస్), మురికివాడ జనాభా, అత్యవసర పరిస్థితులు. ఈ ప్రత్యేక సేవలు ఈ క్రింది జనాభా సమూహాల సంరక్షణగా విభజించబడ్డాయి: వృద్ధులు, వికలాంగులు, పిల్లలు, కుటుంబాలు, నిరాశ్రయులైన వ్యక్తులు, మాదకద్రవ్యాల బానిసలు, వలసదారులు. <ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla - Servicios Sociales |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=distribuidor_menus_texto.jsp&language=es&codResi=1&codMenuPN=601&codMenuSN=2&codMenu=145&layout=contenedor.jsp |access-date=2025-03-25 |website=www.melilla.es}}</ref> === వై-ఫై జోన్లు === మెలిల్లా ఎన్ రెడ్ ప్రాజెక్టు‌లో ఉచిత వైర్లెసును‌ ఇంటర్నెటు యాక్సెసు‌ను అందించే 5 వై-ఫై జోను‌ల ఏర్పాటు ఉంది. ప్రస్తుతం 21 వై-ఫై పాయింట్లు పనిచేస్తున్నాయి. పదకొండు ప్రజా భవనాలలో (అసెంబ్లీ, లైబ్రరీ, సీనియరు‌ల కోసం సాంస్కృతిక తరగతి గదులు, ఎగ్జిబిషను, కాంగ్రెసు ప్యాలెసు, లేదా జేవియరు ఇంబ్రోడా పెవిలియను), నగరంలోని పది ప్రజా ప్రదేశాలలో (లోబెరా పార్కు, హెర్నాండెజు పార్కు, శాన్ లోరెంజో మల్టీఫంక్షనలు స్క్వేరు, నోరే పోర్టు, స్పెయిను స్క్వేరు లేదా ప్లాజా డి లాస్ కల్చురాసు) అందుబాటులో ఉన్నాయి. నావిగేషను వేగం నెమ్మదిగా ఉంది. కానీ మెలిల్లాలో, అన్ని పేజీలకు యాక్సెసు అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/melilla-habilitara-cinco-nuevas-zonas-con-wi-fi-gratis-este-ano-en-la-ciudad/|title=Melilla will enable five new zones with free Wi-Fi in the city this year - El Faro de Melilla|access-date=2025-03-11|language=es}}</ref> == వారసత్వం == ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా లా వీజా [[File:Frente_de_Trápana_desde_el_baluarte_de_la_Concepción.jpg|thumb| మెలిల్లా లా వీజా]] మెలిల్లా లా వీజా అనేది మెలిల్లా బలవర్థకమైన కోట. ఇది సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న రాతి శిఖరం మీద ఉంది. ఇది నగరం అసలు చారిత్రాత్మక కేంద్రం, 16వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు స్పానిషు సైనిక వాస్తుశిల్పం ఉత్తమంగా సంరక్షించబడిన రక్షణ సముదాయాలలో ఒకటి. ఇది పురాతన ఫీనిషియను, ప్యూనికు కోటల అవశేషాల మీద నిర్మించబడింది. స్పానిషు రాచరికం సైనిక ఇంజనీర్లచే వరుస దశలలో విస్తరించబడింది. ఇది నాలుగు బలవర్థకమైన ఆవరణలుగా విభజించబడింది. వీటిలో శాంటియాగో చాపెలు (ఖండాంతర ఆఫ్రికాలోని ఏకైక గోతికు భవనం), కాన్వెంటికో గుహలు, విజయాల కోటలు, భూగర్భ రక్షణ సొరంగాల నెట్వర్కు ‌వంటి ముఖ్యమైన అంశాలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web |title=Puerta y Capilla de Santiago |url=https://melillamonumental.es/museos-espacios-y-colecciones/puerta-y-capilla-de-santiago/ |access-date=2025-04-18 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> ప్రస్తుతం ఇది మెలిల్లా చారిత్రక సముదాయంలో భాగంగా సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించబడింది. ఇది నగరం ప్రధాన పర్యాటక, వారసత్వ ఆకర్షణలలో ఒకటిగా ఉంది. <ref>{{Cite web |last=Debate |first=El |date=2025-03-19 |title=Melilla already has its first milestone on the African Way of Saint James |url=https://www.eldebate.com/religion/20250319/melilla-tiene-primer-hito-camino-santiago-africano_280331.html |access-date=2025-04-19 |website=El Debate |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla inaugurates the first African Way of Saint James, the Vía Rusadir |url=https://www.g24.gal/-/melilla-estrea-o-primeiro-camino-de-santiago-africano-a-via-rusadir |access-date=2025-04-19 |website=G24 |language=gl}}</ref> <gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Frente_de_Tierra_de_Melilla_la_Vieja.JPG| ల్యాండు ఫ్రంటు File:Frente_de_la_Marina,_Melilla_la_Vieja.jpg| సీ ఫ్రంటు File:Puerta_de_la_Marina,_Melilla.jpg| సీ గేటు File:Calle_de_San_Miguel.jpg| శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో హాస్పిటలు, అపోథెకరీ File:Hospital_del_Rey,_Melilla.jpg| డెలు రే హాస్పిటలు File:Ensenada_de_"Los_Galápagos".jpg| గాలపాగోసు కోవు బీచు File:Foso_del_Hornabeque2.jpg| హార్నాబెకు మోటు </gallery> === శాంటియాగో గేటు - చాపెలు=== [[File:Puerta_santiago_melilla_vieja.jpg|thumb| శాంటియాగో గేటు]] శాంటియాగో గేటు, చాపెలు మెలిల్లా లా వీజా మొదటి బలవర్థకమైన ఆవరణలో భాగంగా ఉంది. నగరం చారిత్రక వారసత్వంలో కీలకమైన అంశాలు ఉన్నాయి. శాంటియాగో గేటు‌ను 1549లో ఇంజనీరు మిగ్యులు డి పెరియా నిర్మించారు. అనేకసార్లు పునర్నిర్మించారు. ఇది టవర్లతో చుట్టుముట్టబడిన కోణీయ డిజైను‌ను కలిగి ఉంది. 5వ చార్లెసు సామ్రాజ్య కోటుతో అగ్రస్థానంలో ఉంది. దాని పక్కన 1551లో నిర్మించబడిన శాంటియాగో చాపెలు ఉంది. ఇది ఆఫ్రికాలో గోతికు వాస్తుశిల్పానికి కొన్ని ఉదాహరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. దీని దీర్ఘచతురస్రాకార లేఅవుటు రిబ్బెడు వాల్టు‌తో అగ్రస్థానంలో ఉంది. ఇది అనేక పునరుద్ధరణలకు గురైంది. ప్రస్తుతం సిటాడెలు భూగర్భ గ్యాలరీలకు కూడా ప్రాప్తిని అందిస్తుంది. <ref>{{Cite web |title=Puerta y Capilla de Santiago |url=https://melillamonumental.es/museos-espacios-y-colecciones/puerta-y-capilla-de-santiago/ |access-date=2025-04-18 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> 2025లో ఇది ఆఫ్రికాలో ఉద్భవించిన సెయింటు జేమ్సు మార్గం మొదటి అధికారిక మార్గం అయిన వియా రుసాడిరు ప్రారంభ స్థానంగా మారింది. మెలిల్లాను శాంటియాగో డి కాంపోస్టెలా నుండి వేరు చేసే 972.09 కి.మీ.లను సూచించడానికి, పసుపు బాణం పిలిగ్రిమ్సు షెలు వంటి జాకోబియను చిహ్నాలతో గుర్తించబడిన ఒక మైలురాయిని గేటు ముందు ఏర్పాటు చేశారు. <ref>{{Cite web |last=Debate |first=El |date=2025-03-19 |title=Melilla already has its first milestone on the African Way of Saint James |url=https://www.eldebate.com/religion/20250319/melilla-tiene-primer-hito-camino-santiago-africano_280331.html |access-date=2025-04-19 |website=El Debate |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla inaugurates the first African Way of Saint James, the Vía Rusadir |url=https://www.g24.gal/-/melilla-estrea-o-primeiro-camino-de-santiago-africano-a-via-rusadir |access-date=2025-04-19 |website=G24 |language=gl}}</ref> === కాన్వెంటికో గుహలు === ప్రధాన వ్యాసం: కాన్వెంటికో గుహలు [[File:Playa_de_Trápana,_Melilla.jpg|thumb| కాన్వెంటికో గుహలు]] కాన్వెంటికో గుహలు అనేవి మెలిల్లా లా వీజా మొదటి బలవర్థకమైన ఆవరణలో ఉన్న కృత్రిమ గ్రోటోల సమితి. వీటిని ఇసుకరాయి శిలలో చెక్కారు. వాటి మూలం 18వ శతాబ్దం నాటిది. మెలిల్లా ముట్టడి (1774–1775) సమయంలో వాటిని ఆశ్రయం, నిల్వగా విస్తరించాయి. కాలక్రమేణా వాటిని పూర్వ కాలాల్లో ప్రార్థనా స్థలాలుగా, పడవలకు ఆశ్రయం కల్పించే ప్రదేశాలుగా కూడా ఉపయోగించారు. <ref>{{Cite web |title=Conventico Caves |url=https://melillamonumental.es/museos-espacios-y-colecciones/cuevas-del-conventico/ |access-date=2025-04-18 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> === విజయాల కోటలు === విక్టరీల కోటలు మెలిల్లా లా వీజా నాల్గవ బలవర్థకమైన ఆవరణలో ఉన్నాయి. శత్రు ఫిరంగిదళాల స్థానాన్ని నివారించడానికి 1735 - 1736 మధ్య నిర్మించబడ్డాయి. మెలిల్లా ముట్టడి (1774–1775) తర్వాత వాటిని 1778లో పునరుద్ధరించారు.<ref>{{Cite web |date=2016-04-07 |title=Forts of the Victories |url=http://www.melillamedioambiente.com//index.php?option=com_content&task=view&id=1628&Itemid=115 |access-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407185822/http://www.melillamedioambiente.com//index.php?option=com_content&task=view&id=1628&Itemid=115 |archive-date=7 April 2016 }}</ref> ఈ సముదాయంలో ఫోర్టు ఆఫ్ రోసారియో, ఫోర్టు ఆఫ్ విక్టోరియా గ్రాండే, ఫోర్టు ఆఫ్ విక్టోరియా చికా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web |last=García |first=Juan |title=Fort of Rosario - CastillosNet |url=https://www.castillosnet.org//monumento.php?r=ML-CAS-004-ROS&seo= |access-date=2025-04-18 |website=www.castillosnet.org |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fort of Victoria Grande |url=https://melillamonumental.es/museos-espacios-y-colecciones/fuerte-de-victoria-grande/ |access-date=2025-04-18 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-01 |title=The Fort of Victoria Chica, the great unknown - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/el-fuerte-de-victoria-chica-el-gran-desconocido/#:~:text=El%20Fuerte%20de%20Victoria%20Chica,%20que%20data%20del%20siglo%20XVIII,un%20bien%20de%20inter%C3%A9s%20cultural. |access-date=2025-04-18 |language=es}}</ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Fuerte_del_Rosario_(Melilla).jpg|రొసారియో కోట File:Fuerte_de_Victoria_Grande.jpg|విక్టోరియా గ్రాండే కోట File:Vista_del_Gurugú_desde_el_fuerte_de_Victoria_Chica,_Melilla.jpg|విక్టోరియా చికె కోట </gallery> === బాహ్య కోటలు === ఇవి గోడలకు స్థానిక రాతితో, తోరణాలు, ఖజానాలకు ఇటుకతో నిర్మించబడ్డాయి. ఆధునిక ఫిరంగిని తట్టుకోలేని కాలం చెల్లిన కోట నిర్మాణ పద్ధతులను ఉపయోగించి నిర్మించబడ్డాయి. మెలిల్లాను దాడిచేయడానికి అవకాశం ఉన్న శత్రువు అయిన రిఫియను తెగలకు ఫిరంగిదళం లేదు. ఇవి ఒకదానికొకటి అనుసంధానించబడని గణనీయమైన దూరాలలో ఉన్నాయి. కోటల సమితి 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో భీతి కలిగించడం కంటే మనోహరంగా, అందంతో నిండిన నియోమెడియలు శైలిలో నిర్మించబడిన కోటలు. కొన్ని సందర్భాల్లో అవి నారింజ రంగులో ప్రకాశవంతమైన రంగుల్లో పెయింటు చేయబడ్డాయి. ఇవి రక్షణాత్మక నిర్మాణాల కంటే ఆట విడుపు కేంద్రాలుగా కనిపిస్తాయి. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Fuerte de Camellos, Melilla 7.jpg|alt= ఫ్యూర్టే డి కామెల్లోసు |ఒంటె కోట Fortín de Reina Regente 7.jpg| క్వీన్ రీజెంటు ఫోర్టు|alt= ఫోర్టిను డి రీనా రీజెంటు Fuerte de Cabrerizas Altas, Nevada del 2005 (2) (7085316031).jpg|alt= ఫ్యూర్టే డి కాబ్రెరిజాసు ఆల్టాసు| కాబ్రెరిజాసు ఆల్టాసు ఫోర్టు Fuerte de Rostrogordo.jpg|alt= ఫ్యూర్టే డి రోస్ట్రోగోర్డో| రోస్ట్రోగోర్డో ఫోర్టు </gallery> === విస్తరణ === ప్రధాన వ్యాసం: న్యూ మెలిల్లా 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి వైభవం కాలం ప్రారంభమైంది. దీని ఫలితంగా ఆధునిక నగరం ఏర్పడింది. బార్సిలోనా తర్వాత స్పెయిను‌లో ఆధునిక వాస్తుశిల్పానికి గొప్ప ప్రాతినిధ్యం ఆఫ్రికను ఖండంలో ఆధునికవాదానికి గొప్ప ప్రాతినిధ్యం కలిగిన నగరం మెలిల్లా. వందలాది భవనాలు (500 కంటే ఎక్కువ జాబితా చేయబడ్డాయి) కేంద్ర విస్తరణ. దాని పొరుగు ప్రాంతాలలో విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ ఆధునిక ప్రాంతం సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రదేశంగా కూడా రక్షించబడింది. మెలిల్లాలో ఉన్న బార్సిలోనా స్కూలు నుండి వాస్తుశిల్పి ఎన్రికు నీటో వై నీటో ఆధ్వర్యంలో నిర్మించబడిన అనేక భవనాలు ఉన్నాయి. ఆయన ఆర్కిటెక్టు లూయిసు డొమెనెచు ఐ మోంటనరు‌ను అనుసరించి ఒక పెద్ద ఆధునికవాద రచనను సృష్టించాడు. ఆయన పూల ఆధునిక భవనాలు ప్రత్యేకంగా నిలుస్తాయి. మెలిల్లాలోని ఇతర ఆధునికవాద రచయితలలో ఎమిలియో అల్జుగరే గోయికోచియా, టోమసు మోరెనో లాజారో ఉన్నారు. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> EDIFICIO DEL ANTIGÜA REDACCIÓN EL TELEGRAMA DEL RIF.jpg|alt=Old editorial office of El Telegrama del Rif|ఎల్ టెలిగ్రామా డెల్ రిఫ్ పాత సంపాదకీయ కార్యాలయం CAMARA DE COMERCIO MELILLA.jpg| అధికారిక వాణిజ్యం, పరిశ్రమ, నావిగేషన్ చాంబరు|alt= అధికారిక చాంబరు ఆఫ్ కామర్సు, పరిశ్రమ, నావిగేషను Economato Militar.jpg|alt=Antiguo Economato Militar| మాజీ మిలిటరీ కమీషనరీ Grandes Almacenes La Reconquista, Melilla 7.jpg|alt=Antiguos Grandes Almacenes la Reconquista| మాజీ లా రికాన్క్విస్టా డిపార్ట్‌మెంటు స్టోరు Melul2.jpg|alt=కాసా డేవిడ్ J. మెలుల్| డేవిడ్ J. మెలుల్ హౌస్ Edificio El Acueducto.jpg|alt= కాసా డి జోస్ గార్సియా అల్వారో | జోస్ గార్సియా అల్వారో హౌస్ CASA DE MIGUEL GÓMEZ MORALES.jpg|alt= కాసా డి మిగ్యుల్ గోమెజ్ మోరల్స్మి |గ్యుల్ గోమెజ్ మోరల్స్ హౌస్ Edificio La Pilarica.jpg|alt= కాసా డి జువాన్ మోంటెస్ హోయో |జువాన్ మోంటెస్ హోయో హౌస్ </gallery> 1930లలో ఆర్టు డెకో మెలిల్లా వాస్తుశిల్పంలో స్థానం సంపాదించుకుంది. ఫ్రాన్సిస్కో హెర్నాంజు మార్టినెజు, లోరెంజో రోస్ కోస్టా వంటి వాస్తుశిల్పులు నగర పరిసరాల్లో అద్భుతమైన భవనాలను సృష్టించారు.<ref>{{cite book|first=Antonio |last=Bravo Nieto |title=Modernismo y Art Decó en la arquitectura de Melilla}}</ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> Teatro-Cine Monumental, Melilla.jpg| మాన్యుమెంటలు సినిమా స్పోర్టు Palacio de la Asamblea de Melilla.jpg| అసెంబ్లీ ప్యాలెసు Edificio Avenida de la Democracia 8.jpg|alt=ఎడిఫికొ రొజొ| ఎర్ర భవనం Casa enrique nieto.jpg|alt=Casa de Enrique Nieto| ఎన్రిక్ నీటో ఇల్లు </gallery> ఇది చారిత్రక, వైవిధ్యభరితమైన భవనాలను కూడా కలిగి ఉంది.<gallery style="margin:0;" mode="packed"> Mezquita central melilla.jpg|alt=Mezquita Central| సెంట్రలు మసీదు FUENTE DEL BOMBILLO.jpg| ఫౌంటెను లైట్ బల్బు|alt= లైట్ బల్బు ఫౌంటెను CASA DE LOS CRISTALES.jpg|alt=Casa de los Cristales| క్రిస్టల్సు హౌసు Casino Militar, Melilla.jpg|alt=Casino Militar de Melilla|మెలిల్లా మిలిటరీ క్యాసినో </gallery> === మునిసిపలు స్మశానవాటిక పురిసిమా కాన్సెప్సియోను === ఇది స్పానిషు నగరం మెలిల్లా ప్రధాన స్మశానవాటిక. [[కెనడా]] డెలు అగువా చివరిలో ప్లాజా డెలు సిమెంటేరియోలో ఉంది. ఇది 1890లో కమాండరు ఆఫ్ ఇంజనీర్సు ఎలిజియో సుజా, కాంట్రాక్టరు మాన్యువలు ఫెర్నాండెజు ప్రాజెక్టు కింద నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించింది. దీనిని జనవరి 1, 1892న ప్రారంభించారు. వికారు జువాను వెర్డెజో ఆశీర్వదించారు. అక్కడ ఖననం చేయబడిన మొదటి శవం ఫ్రాన్సిస్కో లోపెజ్ లోపెజ్, నాలుగు నెలల చిన్నారి.<ref name="barrios">{{cite book|date=1997 |publisher=Asociación de Estudios Melillenses |title=Historia de Melilla a través de sus calles y barrios}}</ref> <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Entrada al Cementerio Municipal de la Purísima Concepción, Melilla.jpg|alt=Entrance to the Municipal Cemetery of La Purísima Concepción Cementerio de Melilla, 2008.jpg|alt=Cemetery of Melilla Panteón Margallo.jpg|alt=Panteón Margallo Panteón de los Héroes2.jpg|alt=Panteón de los Héroes Melilla a los que sucumbieron por la Patria.jpg|alt=Panteón de los Héroes Panteón Regulares número 5.jpg|alt=Panteón Regulares número 5 </gallery> === ఉద్యానవనాలు - తోటలు=== ==== చతురస్రాలు ==== ప్లాజా డి ఎస్పానా, ప్లాజా డి లాస్ కల్చురాసు, ప్లాజా హీరోసు ఆఫ్ స్పెయిను, ప్లాజా మెనెండెజు పెలాయో, ప్లాజా కమాండెంట్ బెనిటెజు, ప్లాజా డి శాన్ లోరెంజో ఉన్నాయి. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Melilla - Plaza de España - Centro.jpg| ప్లాజా డి ఎస్పానా File:Plaza de las Culturas.jpg|ప్లాజా ఆఫ్ కల్చర్సు File:Plaza Héroes de España.jpg| స్పెయిను స్క్వేరు హీరోసు File:Antiguos almacenes La Reconquista, Melilla.jpg| మెనెండెజు పెలాయో స్క్వేరు File:Plaza Comandante Benítez, Manzana de la Concordia Melilla.jpg|కమాండరు బెనితెజు స్క్వేరు File:Plaza Multifuncional San Lorenzo, Melilla (2).jpg| శాన్ లోరెంజో స్క్వేరు </gallery> ==== హెనాండెజ్ పార్కు ==== ప్రధాన వ్యాసం: హెర్నాండెజు పార్కు ఇది మెలిల్లాలోని అతి ముఖ్యమైన ఉద్యానవనం, దీనిని ఇంజనీరు విసెంటే గార్సియా డెలు కాంపో డిజైను ప్రకారం ట్రాపెజోయిడలు ఆకారంలో 1902లో సృష్టించారు, ఇది ప్లాజా డి ఎస్పానాలో ఉంది. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Parque Hernández, puerta principal.jpg| హెర్నాండెజు పార్కు Parque Hernández, Melilla (2).jpg| హెర్నాండెజు పార్కు Parque Hernández de Melilla. Kiosko (2009).jpg| హెర్నాండెజు పార్కు Parque Hernández, Melilla (3).jpg| హెర్నాండెజు పార్కు Calles del parque.jpg| హెర్నాండెజు పార్కు </gallery> ==== పార్కు లోబెరా ==== దీని వ్యవస్థాపకుడు కాండిడో లోబెరా గిరెలా పేరు పెట్టారు. ఆయన జుంటా డి ఆర్బిట్రియోసు అధ్యక్షుడిగా ఉన్నప్పుడు తన భూమిలో గుడిసెల నిర్మాణాన్ని నిరోధించడానికి ఈ పార్కును సృష్టించాడు. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Parque Lobera.jpg Jugando con el agua (Parque Cándido Lobera).jpg Parque_Cándido_Lobera.jpg </gallery> ==== పార్కు ఫారెస్టలు జువాను కార్లోసు ఐ రే ==== ఇది నగరం వృక్షశాస్త్ర ఊపిరితిత్తులుగా పరిగణించబడే ఆరు హెక్టార్ల సహజ స్థలం. ఇది నడక వ్యాయామం, కుటుంబ సమయాన్ని ఆస్వాదించడానికి ఒక ప్రసిద్ధ ప్రదేశంగా ఉంది. దాని గొప్ప మధ్యధరా వృక్షజాలం, విభిన్న జంతుజాలానికి, ముఖ్యంగా పక్షులు, సరీసృపాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. చారిత్రాత్మకంగా ఈ పార్కు రక్షిత ప్రాంతంలో సాగుకు అనువైన జాతులతో ప్రయోగాలు చేయడానికి ఉపయోగించే వ్యవసాయ పొలం. ఇది కాలక్రమేణా మార్పులకు గురైనప్పటికీ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణకు ఈ పార్కు ఒక ముఖ్యమైన ప్రదేశంగా మిగిలిపోయింది. <ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-parque-forestal-juan-carlos-i-rey-un-pulmon-botanico-en-melilla/|title=El parque forestal Juan Carlos I Rey, un pulmón botánico en Melilla|access-date=2025-03-31|last=Fuad|first=comentó|language=es}}</ref> <gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Parque Forestal de Melilla.jpg File:Parque Forestal, Melilla (3).jpg File:Lago del Parque Forestal, Melilla.jpg File:Parque Forestal Juan Carlos I Rey.jpg </gallery> ==== పార్కు అగస్టిను జెరెజు ==== దీనిని 1992లో అగస్టిను జెరెజు రోడ్రిగ్జు గౌరవార్థం ప్రారంభించారు. అర హెక్టారు విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఇది కానరీ తాటి చెట్లు, ఖర్జూర చెట్లు, వాషింగ్టోనియాల సేకరణకు ప్రసిద్ధి చెందింది. నగరం ప్రత్యేక వారసత్వంగా పరిగణించబడే కానరీ తాటి చెట్లు అధిక అలంకార విలువను కలిగి ఉంటాయి. దాడి చేసే జాతి అయిన రెడ్ పాం వీవిలు ద్వారా ముప్పు పొంచి ఉన్నాయి. దాని వృక్షజాలంతో పాటు, ఈ ఉద్యానవనం బ్లాక్ స్టార్లింగ్సు, కామను స్టార్లింగ్సు వంటి వన్యప్రాణులకు నిలయంగా ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-parque-de-agustin-jerez-un-espacio-verde-de-palmeras-canarias/|title=El Parque de Agustín Jerez, un espacio verde de palmeras canarias - El Faro de Melilla|access-date=2025-03-31|language=es}}</ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> Parque Agustín Jerez, Melilla.jpg La fuente del Parque Agustín Jerez (7397074388).jpg </gallery> ==== వాటరు గార్డెన్సు ==== 2006లో ప్రారంభించబడిన ఇవి రియో ​​డి ఓరో ముఖద్వారం దగ్గర 0.6 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో కానరీ తాటి చెట్ల వరుసలు, లైటింగ్ ఎఫెక్ట్‌లతో కూడిన ఫౌంటెన్‌లు, కాక్టి, సక్యూలెంట్స్, అగావ్స్ వంటి వివిధ రకాల మొక్కలు ఉన్నాయి. సగం మానవుడు, సగం మత్స్యకన్య అయిన స్త్రీ శిల్పంతో కూడిన మధ్య ఫౌంటెన్ ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది, రాత్రిపూట ప్రకాశిస్తుంది, ఇది పగటిపూట, రాత్రి సమయంలో దృశ్య ఆకర్షణగా మారుతుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.guiarepsol.com/es/fichas/parque-urbano/jardines-del-agua-10069/|title=Jardines del Agua in Melilla {{!}} Guía Repsol|access-date=2025-03-31|website=REPSOL|language=es}}</ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> Meerjungfrau Melilla 2024-05-17 1.jpg|alt=Water Gardens File:Meerjungfrau Melilla 2024-05-17 2.jpg Meerjungfrau Melilla 2024-05-17 2.jpg </gallery> ==== పురావస్తు ప్రదేశాలు ==== గవర్నరు హౌసు వద్ద జరిపిన త్రవ్వకాల్లో 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి గణనీయమైన పురావస్తు అవశేషాలు బయటపడ్డాయి. ఇవి మెలిల్లా లా వీజాలో క్రీపూ 7వ శతాబ్దం నాటి ఆక్రమణను వెల్లడిస్తున్నాయి. సంవత్సరాలుగా వివిధ బృందాలు ఈ ప్రాంతంలో పనిచేశాయి. పురాతన ఫోనీషియను నగరం రుసద్దిరు‌తో సంబంధం ఉన్న 2వ శతాబ్దం, 1వ శతాబ్దపు ఇళ్ళు వంటి ఆవిష్కరణలను హైలైటు చేస్తున్నాయి. అదనంగా ఐబెరోమౌరుసియను జనాభా నుండి అవశేషాలతో హుయెర్టా డి రేయెసు, 5వ సహస్రాబ్ది బిసి నుండి జాడలతో చాఫరినాసు దీవులు వంటి ఇతర ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు కనుగొనబడ్డాయి. రుసద్దిరు ఈ ప్రాంతంలో కీలకమైన ఓడరేవు, రోమను పాలనతో సహా వివిధ దశల ఆక్రమణకు గురైంది. ప్రస్తుతం కొన్ని అవశేషాలు వదిలివేయబడి క్షీణించినప్పటికీ పూర్వ సైనిక ప్రభుత్వ భవనం కోసం పునరుద్ధరణ ప్రాజెక్టులో భాగంగా ఈ స్థలాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి. .<ref>{{cite web|access-date=2025-04-05 |title=Ciudad Autónoma de Melilla - Secciones del Museo |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fdes_d4_v1.jsp&contenido=2883&tipo=6&nivel=1400&layout=contenedor.jsp |website=www.melilla.es}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-04-05 |title=Museums |url=https://museomelilla.es/romanos_A3_8.php |website=museomelilla.es}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Casa del Gobernador, Melilla.jpg| గవర్నరు హౌసు File:Chafarinas NWW.png|చఫరినాసు దీవులు </gallery> == సంస్కృతి == === కళలు === ==== నిర్మాణం ==== 16వ శతాబ్దం మధ్యలో సాంచో డి ఎస్కలాంటే సహాయంతో మిగ్యులు డి పెరియా నిర్మించిన శాంటియాగో చాపెలు గోపురం. ఇది ఆఫ్రికను ఖండంలో గోతికు వాస్తుశిల్పానికి అరుదైన ఉదాహరణ. {{Sfn|Bravo Nieto|2002|p=37}} 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మెలిల్లా పట్టణ అభివృద్ధికి సమాంతరంగా మోడరనిస్మో (బార్సిలోనా నుండి వికిరణం చేయబడిన, బూర్జువా తరగతికి సంబంధించినది) కొత్త నిర్మాణ శైలి నగరానికి దిగుమతి చేయబడింది. ఇది ప్రధానంగా ఫలవంతమైన కాటలాను ఆర్కిటెక్టు ఎన్రికు నీటో రచనల ద్వారా ఆధునికవాద నిర్మాణ లక్షణాన్ని ఇచ్చింది.{{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|pp=15–19}} దీని ప్రకారం బార్సిలోనా తర్వాత స్పెయిను‌లో మోడరనిస్టా రచనలలో మెలిల్లా రెండవ అతి ముఖ్యమైన కేంద్రీకరణను కలిగి ఉంది. ప్రధానంగా నగరం ఎన్సాంచెలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. {{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|pp=15–19}}ప్రధాన సినగోగు, సెంట్రలు మసీదు, వివిధ కాథలికు చర్చిలను రూపొందించే బాధ్యత నీటోకు ఉంది. <ref>{{cite web |title=Melilla Modernista |url=http://www.melillaturismo.com/modernismo.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221012/http://www.melillaturismo.com/modernismo.html |archive-date=1 May 2013 |access-date=25 March 2013 |work=Melilla Turismo |quote=Nieto was in charge of designing the main Synagogue, the Central Mosque and various Catholic churches}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Capilla de Santiago3.jpg| గోపురం ఆఫ్ ది చాపెలు ఆఫ్ శాంటియాగో File:EDIFICIO DEL ANTIGÜA REDACCIÓN EL TELEGRAMA DEL RIF.jpg|ఆధునిక భవనం, ఎల్ టెలిగ్రాం డెలు రిఫు వార్తాపత్రిక మాజీ ప్రధాన కార్యాలయం. File:Sinagoga Orr Zoruah, Ruta de los Templos (6) (5446069722).jpg| లేదా జరువా సినగోగు File:Mezquita central melilla.jpg|మెలిల్లాలోని కేంద్ర మసీదు </gallery> ===శిల్పం=== మొరాకోలో జరిగిన పోరాటాలలో హీరోల స్మారకార్థం నిర్మించబడిన శిల్పకళ అంశాలు కూడా గుర్తించదగినవి: మాన్యుమెంటో ఎ లాస్ హీరోస్ డి టాక్సు‌డిర్టు (1910), మాన్యుమెంటో ఎ లాస్ హీరోసు వై మార్టైర్సు డి లాస్ కాంపానాసు (1927-1931 నాటి మోనోకోయిస్టు పాలన, ఎఫ్. హీరోసు డి ఎస్పానా (1941) లేదా ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో విగ్రహం, ఇతర సమకాలీన ముక్కలు, మెలిల్లాలో ఆధునికవాదానికి నివాళులు, పెడ్రో డి ఎస్టోపినాను వై విరూసు‌కు స్మారక చిహ్నం, ఎన్‌క్యూంట్రోసు, ఫెర్నాండో అర్రాబలు‌కు నివాళులు. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Monumento a los Héroes de Taxdirt.jpg|alt=Monumento a los Héroes de Taxdirt Plaza de España, Melilla (3).jpg|alt=Monumento a los Héroes y Mártires de las Campañas Monumento_al_Ej%C3%A9rcito_de_la_Victoria,_Melilla_(2).jpg||alt=Monumento a los Héroes de España Estatua de Pedro de Estopiñán en Melilla.jpg|alt=Monumento a Pedro de Estopiñán y Virués Estatua de Franco en Melilla.jpg|alt=Estatua del comandante de la Legión Francisco Franco Bahamonde Encuentros (Melilla).jpg|alt=Encuentros Homenaje al Modernismo Melillense (cropped).jpg|alt=Homenaje al Modernismo Melillense CRONOS (ESCULTURA).jpg|alt=Reloj Solar Mustafa arruf- fernando arrabal.jpg|alt=Homenaje a Fernando Arrabal </gallery> === పెయింటింగు === మెలిల్లా పెయింటింగు మెలిల్లా బహుళ సాంస్కృతిక వాతావరణం, వివిధ రకాల కళాత్మక శైలులతో బలంగా ప్రభావితమైంది. కళాకారులలో ఎడ్వర్డో మోరిల్లాసు ప్రముఖుడు ప్రఖ్యాతిగాంచాడు. ఆయన నగర చరిత్ర, ప్రకృతి దృశ్యంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. మెలిల్లా కాంతి, రంగులు, ఆధునిక వాస్తుశిల్పాన్ని సంగ్రహించడం ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన రచనలు సమకాలీన కళను స్థానిక సంప్రదాయాలతో మిళితం చేస్తాయి. మెలిల్లాను కళాత్మక కేంద్రంగా గుర్తించడానికి దోహదపడతాయి. కార్లోసు బేజా రచన, ముఖ్యంగా ఆధునిక వాస్తుశిల్పాన్ని హైలైటు చేసే ఆయన సిరీసు లా సియుడాడు డి లాస్ కుపులాసు కూడా గమనార్హం. ఇంకా, మ్యూజియం ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఆర్టు‌లో విక్టోరియో మంచోను చిత్రించిన నగరం కళాత్మక పరిణామం ప్రతినిధి సేకరణ ఉంది. <ref>{{Cite web |title=Unas 60 obras de arte puro melillense - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/unas-60-obras-de-arte-puro-melillense/ |access-date=2025-03-19 |language=es}}</ref> === సాహిత్యం === మెలిల్లా నుండి వచ్చిన ప్రముఖ రచయితలలో మిగ్యులు ఫెర్నాండెజు గొంజాలెజు, ఫెర్నాండో అర్రాబలు, జువాను గెరెరో జామోరా, కార్మెను కాండే, ఇతరులు ఉన్నారు. <ref>{{Cite news |last=Redacción |date=2025-01-15 |title=El escritor melillense Fernando Arrabal recibe el Premio Zenda de Honor 2023-2024 - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/el-escritor-melillense-fernando-arrabal-recibe-el-premio-zenda-de-honor-2023-2024/ |access-date=2025-03-19 |work=MelillaHoy - El Periódico de Melilla |language=es}}</ref> ప్రతి సంవత్సరం మెలిల్లా నగర మండలి ప్రీమియో ఇంటర్నేషనలు డి పోసియా సియుడాడు డి మెలిల్లాను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇది నగరంలోని అత్యంత విశిష్ట కవి మిగ్యులు ఫెర్నాండెజు గౌరవార్థం 1979లో స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite news |last=Japon |first=Lorena |date=2018-07-11 |title=La 40 edición del premio Internacional de Poesía y la beca Miguel Fernández se fallarán en el Instituto Cervantes de Madrid - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/la-40-edicin-del-premio-internacional-de-poesa-y-la-beca-miguel-fernndez-se-fallarn-en-el-instituto-cervantes-de-madrid/ |access-date=2025-03-19 |work=MelillaHoy - El Periódico de Melilla |language=es}}</ref> === మ్యూజియంలు === మెలిల్లాలో అల్మాసీన్సు డి లాస్ పెనుయేలాసు‌లో ఉన్న మెలిల్లా మ్యూజియం, పురావస్తు, చారిత్రక మ్యూజియం, సెఫార్డికు, బెర్బెరు మ్యూజియం, మెలిల్లా మిలిటరీ మ్యూజియం, బలువార్టే డి లా కాన్సెప్సియను ఆల్టా వద్ద కాన్వెంటికో గుహలకు ప్రాప్యత కలిగిన సేక్రెడు ఆర్టు మ్యూజియం, మ్యూజియో కాసా డెలు రెలోజు, టోర్రే డి లా వెలా వద్ద, మెలిల్లా ఆర్టు పాపులరు ట్రెడిషన్సు మ్యూజియం, అసోసియేషను ఆఫ్ మెలిల్లా స్టడీసు, గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ మ్యూజియం, మెలిల్లా ఆటోమొబైలు మ్యూజియం వంటి అనేక మ్యూజియంలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news |last=Del Campo |first=Paula |date=August 26, 2018 |title=Melilla's Museums, Not So Forgotten This Summer |url=https://elfarodemelilla.es/museos-melilla-asistencia-verano-2018/ |access-date=November 12, 2018 |newspaper=El Faro de Melilla |language=es}}</ref> ==== చరిత్ర, పురావస్తు శాస్త్రం - ఎథ్నోగ్రఫీ మ్యూజియం ==== ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా మ్యూజియం అల్మాసీన్సు డి లాస్ పెనుయెలాసు‌లో ఉన్న మెలిల్లా చరిత్ర, పురావస్తు శాస్త్రం, ఎథ్నోగ్రఫీ మ్యూజియం రెండు ప్రధాన విభాగాలుగా విభజించబడింది: ఒకటి జిప్సీ, సెఫార్డికు, అమాజిగు ప్రజల సంస్కృతులకు అంకితం చేయబడింది. మరొకటి చరిత్రపూర్వ కాలం నుండి ఆధునిక యుగం వరకు నగర చరిత్రకు అంకితం చేయబడింది. దీని మూలాలు 20వ శతాబ్దానికి చెందినవి. పురావస్తు వస్తువుల సేకరణతో ఉన్నాయి. 2011లో దాని ప్రస్తుత ప్రదేశంలో స్థిరపడటానికి ముందు ఇది అనేకసార్లు స్థానాలను మార్చింది. దాని సేకరణలలో బెర్బెరు, సెఫార్డికు, జిప్సీ సంస్కృతుల వస్తువులు, అలాగే కార్తజినియను, నాస్రిడు నాణేలు వంటి పురావస్తు పరిశోధనలు, మెలిల్లా లా వీజా నమూనా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.inspain.org/es/melilla/melilla/museo-de-arqueologia-e-historia/|title=Museo de Arqueología e Historia |access-date=2025-03-28 |website=InSpain |language=es}}</ref> ====మిలిటరీ హిస్టరీ మ్యూజియం==== [[File:Baluarte_de_la_Concepción_Alta,_Melilla.jpg|alt=Military History Museum|thumb| మిలిటరీ మ్యూజియం]] 1997లో ప్రారంభించబడిన మిలిల్లా మిలిటరీ మ్యూజియం మెలిల్లా లా వీజాలోని బలువార్టే డి లా కాన్సెప్సియను ఆల్టాలో ఉంది. ఇది నగరం ఐదవ శతాబ్ది ఉత్సవాల సందర్భంగా జరిగిన సైనిక చరిత్ర మీద ప్రదర్శన నుండి ఉద్భవించింది. దాని సేకరణలో సైనిక యూనిఫాంలు, నమూనాలు, డయోరామాలు, ఎనిగ్మా యంత్రం, క్వీన్ 2వ ఇసాబెలు జీను ఉన్నాయి. ఇది దాని ఫిరంగి వేదికల మీద ఫిరంగులు, మోర్టార్లు కూడా ఉన్నాయి. దాని ఎగువ గ్యాలరీలో తాత్కాలిక ప్రదర్శనలు కూడా ఉంటాయి. <ref>{{Cite web|url=http://www.melillaturismo.com/museos/museo-historico-militar/|title=Military History Museum – Melilla Tourism|access-date=2025-03-28|date=2017-10-27|archive-date=27 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027232310/http://www.melillaturismo.com/museos/museo-historico-militar/|url-status=dead}}</ref> ==== సేక్రెడు ఆర్టు మ్యూజియం ==== మెలిల్లా లా వీజా మొదటి వాల్డు ఎన్‌క్లోజరు‌లోని పూర్వ ఫ్రాన్సిస్కాను కాన్వెంటు‌లో ఉన్న సేక్రెడు ఆర్టు మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా, మెలిల్లా నగరం, మాలాగా డియోసెసు, మెలిల్లా ఎపిస్కోపలు వికారియేటు, నగరం సోదరభావాలు, సోదరభావాలు, మెలిల్లా మాన్యుమెంటలు ఫౌండేషను సహకారంతో సృష్టించబడింది. ఈ మ్యూజియం కాన్వెంటికో గుహలకు కూడా ప్రాప్తిని అందిస్తుంది. దాని ముఖ్యమైన వస్తువులలో కస్టోడియా డెలు సోలు కూడా ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.melillamonumental.org/index.php/recinto-amurallado/museos|title=Museums {{!}} Melilla Monumental Foundation|access-date=2025-03-28|date=2018-07-16|archive-date=16 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716054655/http://www.melillamonumental.org/index.php/recinto-amurallado/museos|url-status=bot: unknown}}</ref> ==== క్లాక్ హౌసు మ్యూజియం ==== [[File:TORRE_DE_LA_VELA_(MELILLA_LA_VIEJA).jpg|alt=Clock House Museum|thumb| క్లాక్ హౌసు మ్యూజియం]] మెలిల్లా లా వీజా మొదటి వాల్డు ఎన్‌క్లోజరు‌లోని వెలా టవరు‌లో ఉన్న క్లాక్ హౌసు మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా, అల్మేరియను కళాకారుడు ఆండ్రెసు గార్సియా ఇబానెజు సేకరణలో కొంత భాగాన్ని మెలిల్లా నగరానికి విరాళంగా ఇవ్వడం ద్వారా స్థాపించబడింది. ఇది ఆయన స్వంత కళా సేకరణలో కొంత భాగాన్ని కూడా ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ మ్యూజియంలో 18వ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభమయ్యే వివిధ కాలాలను కవరు చేసే ఆరు గదులు ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దపు వాస్తవికత, కొత్త బొమ్మ, స్పానిషు ఫోటోగ్రాఫికు డాక్యుమెంటరిజం వంటి శైలులను ప్రదర్శిస్తాయి. ఇది జువాను లోపెజు, ఎమిలియో మానెస్కావు బాకరెల్లి, ఫెలిక్సు అలోన్సో, ముస్తఫా అర్రుఫు వంటి కళాకారుల శిల్పాలతో పాటు విసెంటే మాసో కయుయెలా, విక్టోరియో మాంచను, కార్లోసు మోన్సెరేటు, ఎడ్వర్డో మోరిల్లాసు, ఫ్రాన్సిస్కో హెర్నాండెజు చిత్రలేఖనాలను కూడా కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-24-de-septiembre-se-inaugura-la-pinacoteca-de-la-casa-del-reloj/|title=On September 24, the Pinacotheca of the Clock House Opens - El Faro de Melilla|access-date=2025-03-28|language=es}}</ref> ==== ఈజిప్షియను మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా ==== [[File:Fundación_Gaselec,_Melilla,_Sueños_y_Luz_(1)_(7119624337).jpg|alt=Egyptian Museum of Melilla|thumb| ఈజిప్షియను మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా]] ఈజిప్షియను మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా అనేది స్పానిషు నగరమైన మెలిల్లాలో ఉన్న ఈజిప్షియను కళకు అంకితం చేయబడిన మ్యూజియం. 2021లో ప్రారంభించబడిన ఇది బార్సిలోనాతో పాటు స్పెయిను‌లోని రెండు ఈజిప్షియను ఆర్టు మ్యూజియంలలో ఒకటి. ఈ మ్యూజియం మూడు అంతస్తులలో విస్తరించి ఉంది. ఇక్కడ గొప్ప చారిత్రక, సాంస్కృతిక విలువ కలిగిన ముక్కలు సహా ప్రాచీన ఈజిప్షియను నాగరికతకు సంబంధించిన వివిధ సేకరణలు ప్రదర్శించబడతాయి. ఈ స్థలం ఈజిప్షియను చరిత్ర, సంస్కృతి, కళ వివరణాత్మక వీక్షణను అందిస్తుంది. ఇది నగరంలో ఒక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక సూచనగా మారుతుంది. <ref>{{Cite web|url=https://fundaciongaselec.es/home-fundacion-gaselec/home-mem/|title=Home MEM|access-date=2025-03-31|website=Fundacion Gaselec|language=es}}</ref> ==== గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ మ్యూజియం ==== [[File:Gaselec (5257201574).jpg| గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ మ్యూజియం| left|alt= గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ మ్యూజియం |thumb]] గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ అండు ఇండస్ట్రీ మ్యూజియంను 1997లో హిస్పానో-మొరాకో గ్యాసు అండు ఎలక్ట్రిసిటీ కంపెనీ అధ్యక్షుడు గుస్తావో కాబానిల్లాసు స్థాపించారు. దీనిని 2003లో మెలిలెన్సు డి గ్యాసు వై ఎలక్ట్రిసిడాడు (గ్యాసెలెక్)గా పేరు మార్చారు. 2004లో మ్యూజియం గ్యాసెలెకు ఫౌండేషను‌లో విలీనం చేయబడింది. మ్యూజియంలో అనేక విభాగాలు ఉన్నాయి: టెక్నికలు రూం, వేర్‌హౌసు, 20వ శతాబ్దపు ప్రారంభ ఫర్నిచరు‌ను ప్రదర్శించే కార్యాలయం, కంపెనీ ఫోర్జింగు ప్రక్రియను చూపించే ఇండస్ట్రీ మ్యూజియం ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|url=https://elretohistorico.com/museo-melilla/|title=Electricity and Industry Museum of the Gaselec Foundation in Melilla|access-date=2025-03-28|last=Miguel Ángel|first=Ferreiro|date=2015-05-26|website=El Reto Histórico|language=es}}</ref> ==== ఆటోమొబైలు మ్యూజియం ==== [[File:Chevrolet_(Museo_Historia_del_Automóvil_en_Melilla).jpg|alt=Automobile Museum|thumb| ఆటోమొబైలు మ్యూజియం]] మెలిల్లాలోని ఆటోమొబైలు మ్యూజియం అపాయింట్మెంటు ‌ద్వారా మాత్రమే తెరవబడుతుంది. దీనిని 1970 నుండి కార్ల మీద గొప్ప ఆసక్తి ఉన్న కలెక్టరు మిగ్యులు ఏంజెలు హెర్నాండెజు రూపొందించారు. చరిత్రకారుడు జువాను డీజు సాంచెజు, జోసు నీటో ఎజియా, జోసు మిగ్యులు ఫెర్నాండెజు, ఫెడెరికో నవాజాసు వంటి ఇతరులు దీనికి సహకరించారు. ఈ మ్యూజియంలో 35 కార్లు, 12 మోటారు సైకిళ్ళు, సైడు‌కార్లతో కూడిన 2 ప్రదర్శన ఉన్నాయి. ఇది చారిత్రాత్మక వాహనాల ముఖ్యమైన సేకరణను ప్రదర్శిస్తుంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.latribunadeautomocion.es/?option=com_content&view=article&id=2018%3Amelilla-abre-su-museo-del-automovil-un-recorrido-historico-del-ultimo-siglo&catid=29%3Aespana|title=La Tribuna de Automoción: Leading Motor Information|access-date=2025-03-28|date=2025-03-27|website=La Tribuna de Automoción|language=es}}</ref> ==== శిలాజాలు - ఖనిజాల మ్యూజియం ==== శిలాజాలు, ఖనిజాల మ్యూజియం అనేది మెలిల్లాలోని "ఇంజెనిరో రామోను గవిలాను" నేచరు ఇంటరు‌ప్రిటేషను సెంటరు‌లో ఉన్న శిలాజాలు, ఖనిజాల ప్రదర్శన, అధ్యయనానికి అంకితమైన సంస్థ. 2015లో ప్రారంభించబడిన ఇది సముద్ర జంతువుల శిలాజాలు, అకశేరుకాలు, షార్కు దంతాలు వంటి సకశేరుకాలు, ఇతర ముఖ్యమైన ఉదాహరణలతో సహా సుమారు 130 నమూనాల సేకరణలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఈ మ్యూజియం వర్కుషాపు‌లు, గైడెడు టూర్లు వంటి విద్యా కార్యకలాపాలను అందిస్తుంది. UNE-EN ISO 9001:2015 నాణ్యత ధృవీకరణను పొందింది. ఇది ప్రస్తుతం విస్తరణలో ఉంది. పెట్రోలజీ హాలు, నేచురలు సైన్సు మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లాను సృష్టించడం వంటి ప్రాజెక్టులతో. .<ref>{{Cite web|url=https://granjamelilla.es/mapa/museo/|title=Museo de fósiles|access-date=2025-04-13|last=admin|date=2016-04-13|language=es|archive-date=2025-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250501132134/https://granjamelilla.es/mapa/museo/|url-status=dead}}</ref> === ఎగ్జిబిషను హాల్సు === గ్యాసెలెకు ఫౌండేషను హాస్పిటలు డెల్ రే, ఫెడెరికో గార్సియా లోర్కా కల్చరలు సెంటర్‌లోని విసెంటే మంచోను, మెలిల్లా రాయలు మారిటైం క్లబ్బు‌లోని ఎగ్జిబిషను హాల్సు. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Hospital del Rey, Melilla 7.jpg| హాస్పిటలు డెలు రే Uned- melilla.jpg| ఫార్మరు కోల్జియో డెలు బ్యూను కాన్సెజో CLUB MARÍTIMO (MELILLA).jpg|రాయలు మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లా </gallery> === ఆర్కైవ్సు === * మెలిల్లా చారిత్రక ఆర్కైవు: మెలిల్లా, వెలెజు డి లా గోమెరా, అల్హుసెమాసు, చాఫరినాసు దీవుల యుద్ధ నోటరీ కార్యాలయాల నుండి నోటరీ ప్రోటోకాలు‌లతో సహా డాక్యుమెంటరీ హోల్డింగు‌లను కలిగి ఉంది. ఇవి ఎక్కువగా 18వ - 19వ శతాబ్దాల నాటివి.<ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaPortal/contenedor.jsp?seccion=s_fdes_d4_v1.jsp&contenido=2913&tipo=6&nivel=1400|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Archivist Services|access-date=2025-03-29|website=www.melilla.es}}</ref> * మెలిల్లా జనరలు ఆర్కైవు: 2012లో సృష్టించబడిన దీని లక్ష్యం నగరం డాక్యుమెంటరీ హోల్డింగు‌లను సంరక్షించడం, భద్రపరచడం, భవిష్యత్తు ఉపయోగం కోసం యాక్సెసు‌ను అందించడం. <ref>{{Cite web|url=http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=52832|title=Cover of the National Historical Archive|access-date=2025-03-29|website=censoarchivos.mcu.es|language=es}}</ref> * మెలిల్లా మిలిటరీ ఇంటర్మీడియటు ఆర్కైవు: 18వ శతాబ్దం నుండి నేటి వరకు ఉన్న రికార్డులతో 4000 యూనిట్లకు పైగా ఇన్స్టాలేషను‌ను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://patrimoniocultural.defensa.gob.es/es/centros/archivo-intermedio-militar-melilla/portada|title=Cover of the Military Intermediate Archive of Melilla {{!}} Cultural Heritage of Defense|access-date=2025-03-29|website=patrimoniocultural.defensa.gob.es|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125164845/https://patrimoniocultural.defensa.gob.es/es/centros/archivo-intermedio-militar-melilla/portada|archive-date=25 January 2025|url-status=live}}</ref> * మెలిల్లా ఎక్లెసియాస్టికలు ఆర్కైవ్సు: నగరంలోని వివిధ పారిషు‌ల నుండి డాక్యుమెంటరీ హోల్డింగు‌లను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=39167|title=Cover of the National Historical Archive|access-date=2025-03-29|website=censoarchivos.mcu.es|language=es}}</ref> === లైబ్రరీలు === * మెలిల్లా పబ్లికు లైబ్రరీ.<ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_floc_d4_v1.jsp&codbusqueda=207&language=es&codResi=1&codMenuPN=601&codMenuSN=9&codMenu=159&layout=contenedor.jsp|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Public Library|access-date=2025-03-29|website=www.melilla.es}}</ref> * మెలిల్లా చారిత్రక సైనిక లైబ్రరీ.<ref>{{Cite web|url=https://patrimoniocultural.defensa.gob.es/es/centros/biblioteca-militar-melilla/portada|title=Cover of the Military History Library of Melilla {{!}} Cultural Heritage of Defense|access-date=2025-03-29|website=patrimoniocultural.defensa.gob.es|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119133256/https://patrimoniocultural.defensa.gob.es/es/centros/biblioteca-militar-melilla/portada/|archive-date=19 January 2025|url-status=live}}</ref> ==== సాంస్కృతిక సంస్థలు ==== * మెలిల్లాలోని సీనియర్ల కోసం సాంస్కృతిక తరగతులు. <ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fdes_d4_v1.jsp&codbusqueda=446&language=es&codResi=1&codMenuPN=601&codMenuSN=9&codMenuTN=488&codMenu=510&layout=contenedor.jsp|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Cultural Classes for Seniors|access-date=2025-03-29|website=www.melilla.es}}</ref> * ఇస్లామికు బోర్డు ఆఫ్ మెలిల్లా. <ref>{{Cite web|url=https://maper.mjusticia.gob.es/Maper/DetalleEntidadReligiosa.action?numeroInscripcion=024454|title=Search for Religious Entities - Ministry of Justice|access-date=2025-03-29|website=maper.mjusticia.gob.es}}</ref> * సామాజిక సాంస్కృతిక సంఘం: మెం గుయిమెలు. <ref>{{Cite web|url=https://memguimel.es/|title=Promoting Jewish-Sefardic culture since 2007|access-date=2025-03-29|website=Mem Guímel|language=es}}</ref> ==== సంగీతం ==== * మెలిల్లా ప్రొఫెషనలు కన్జర్వేటరీ ఆఫ్ మ్యూజికు.<ref>{{Cite web|url=https://cpmusicamelilla.educacion.es/|title=Home - Digital Education System|access-date=2025-03-29|website=cpmusicamelilla.educacion.es}}</ref> * సిటీ ఆఫ్ మెలిల్లా మ్యూజికు బ్యాండు, సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా, కోయిరు అసోసియేషను.<ref>{{Cite web|url=https://asbanormelilla.com/banda-orquesta-y-coro-ciudad-de-melilla|title=Band, Orchestra, and Choir "City of Melilla" – AsbanorMelilla|access-date=2025-03-29|language=es}}</ref> * మెలిల్లా జనరలు కమాండు సంగీత విభాగం.<ref>{{Cite web|url=https://melillahoy.es/la-unidad-de-musica-de-la-comandancia-de-melilla-ofrecera-un-repertorio-de-marchas-de-la-pasion-de-cristo/|title=The Music Unit of the Melilla Command will offer a repertoire of Passion of Christ marches - MelillaHoy|access-date=2025-03-29|last=Redacción|date=2025-03-28|language=es}}</ref> ==== థియేటర్లు ==== [[File:Kursaal, 2 día (3) (5547973648).jpg|thumb| కుర్సాలు థియేటరు - ఫెర్నాండో అర్రాబలు]] మెలిల్లాలో స్వయంప్రతిపత్త నగరం మెలిల్లా సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద థియేటరు కుర్సాలు-ఫెర్నాండో అర్రాబలు, మెలిల్లా టూరిజం బోర్డు క్రింద ఎగ్జిబిషను, కాంగ్రెసు ప్యాలెసు ఉన్నాయి. ఇది నగరంలో ప్రధాన థియేటరు, నృత్యం, సంగీత ప్రదర్శనలు, ప్రదర్శనలను నిర్వహిస్తుంది. పెరెల్లో థియేటరు-సినిమా 1932 నుండి పనిచేస్తున్న మెలిల్లాలోని ఏకైక వాణిజ్య సినిమాలు ప్రదర్శిస్తుంది. వేసవిలో జాతీయ, అంతర్జాతీయ కళాకారులు ఉన్నారు. మెలిల్లా లా వీజా, కార్వాజలు ఆడిటోరియం, ఫెయిరు‌గ్రౌండు‌లలో కచేరీలు జరుగుతాయి. ప్రధానంగా ప్రైవేటు వేదికలు, బార్లలో ఏడాది పొడవునా స్థానిక సంగీత బృందాల నుండి చాలా కార్యకలాపాలు ఉంటాయి. === సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు === ==== మెలిల్లా ఫిల్ము వీక్ ==== ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా ఫిల్ము వీక్ మెలిల్లా ఫిల్ము వీక్ అనేది స్పెయిను‌లోని స్వయంప్రతిపత్త నగరం మెలిల్లాలో జరిగే వార్షిక చలనచిత్రోత్సవం. మొదట 2009లో నిర్వహించబడిన ఇది ఈ ప్రాంతంలో సినిమా, ఆడియోవిజువలు సంస్కృతిని ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో అటానమసు సిటీ సాంస్కృతిక శాఖచే సమన్వయం చేయబడింది. ప్రతి ఎడిషను మేలో జరుగుతుంది. జాతీయ, అంతర్జాతీయ చలనచిత్రాలు, లఘు చిత్రాలు, పిల్లల సినిమాతో సహా ఒక కార్యక్రమాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రదర్శనలు ప్రధానంగా థియేటరు కుర్సాలు-ఫెర్నాండో అర్రాబలు, పెరెల్లో సినిమా-థియేటరు‌లో జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవం ప్యానెలు చర్చలు, ప్రదర్శనలు, కచేరీలు వంటి సమాంతర కార్యక్రమాలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. దాని ప్రధాన అవార్డులలో ఒకటి జోసు సాక్రిస్టను బహుమతి (గతంలో “సియుడాడు డి మెలిల్లా బహుమతి”), ఇది స్పానిషు సినిమాలోని ప్రముఖ వ్యక్తులను సత్కరిస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=https://melillahoy.es/el-premio-semana-de-cine-de-melilla-pasar-a-denominarse-a-partir-de-ahora-jos-sacristn/|title=El Premio Semana de Cine de Melilla pasará a denominarse, a partir de ahora, José Sacristán - MelillaHoy|access-date=2025-03-09|last=Melendez|first=Angel|date=2017-01-17|language=es}}</ref> ==== దేవాలయాల మార్గం ==== ప్రధాన వ్యాసం: దేవాలయాల మార్గం దేవాలయాల మార్గం అనేది మెలిల్లాలోని ప్రధాన ప్రార్థనా స్థలాలను సందర్శించే పర్యాటక సర్క్యూటు. ఇది నగరం మతపరమైన వైవిధ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది పురిసిమా కాన్సెప్సియను చర్చి (1657) వద్ద ప్రారంభమవుతుంది. ఇది చివరి రోమనెస్కు, బరోకు శైలులలో ఉన్న భవనం. ఇది అవరు లేడీ ఆఫ్ ది రోసరీకి అంకితం చేయబడింది. ఈ మార్గం యూదు సమాజాన్ని సూచించే ఆధునిక భవనం అయిన ఓర్ జరువా సినగోగు (1924) వరకు కొనసాగుతుంది. తరువాత మెలిల్లా హిందూ ఆలయం ఉంది. ఇది ఆధునిక శైలిలో కూడా ఉంది. ఇది నగరం హిందూ సంప్రదాయాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ పర్యటన ముస్లిం ఆరాధనకు కీలకమైన మెలిల్లా సెంట్రలు మసీదు (1950) వద్ద ముగుస్తుంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.spain.info/es/descubrir-espana/melilla-conocer-rutas/|title=Modernist architecture in Melilla and Route of the Temples|access-date=2025-04-13|website=Spain.info|language=es}}</ref> ==== 5వ చార్లెసు పునరుజ్జీవన మార్కెట్టు ==== ప్రధాన వ్యాసం: 5వ చార్లెసు పునరుజ్జీవన మార్కెట్టు [[File:Carpa gastronomíca del Mercado Renacentista de Melilla, 2024.jpg|thumb|5వ చార్లెసు పునరుజ్జీవన మార్కెట్టు]] 16వ శతాబ్దపు వాతావరణాన్ని పునఃసృష్టించడం. నగరం చారిత్రక వారసత్వాన్ని ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా మెలిల్లాలో జరిగే వార్షిక సాంస్కృతిక కార్యక్రమం. 2016లో ప్రారంభించబడిన ఇది మెలిల్లా లా వీజాలో జరుగుతుంది. ఇది పాత పట్టణాన్ని పునరుజ్జీవనోద్యమ నేపథ్య మార్కెట్టు‌గా మారుస్తుంది. ఈ కార్యక్రమంలో 60 కి పైగా స్టాళ్లు చేతిపనులు, పీరియడు-స్టైలు ఆహారాన్ని అమ్ముతాయి. ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనలు, థియేటరు యాక్టు‌లు, ఫెన్సింగు డిస్ప్లేలు, సంగీతం, ఇంటరాక్టివు కార్యకలాపాలు ఉన్నాయి. మార్కెటు కాస్టిలియను, అమాజిగు, సెఫార్డికు, ఇండో-జిప్సీ వంటి విభిన్న సంస్కృతులను సూచించే నేపథ్య ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. ఈ మార్కెట్టు ప్రతి సంవత్సరం వేలాది మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది. సాంస్కృతిక పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థను పెంచుతుంది. ఇది సాధారణంగా జూన్‌లో జరుగుతుంది. తదుపరి ఎడిషను 2025కి షెడ్యూలు చేయబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://melillamonumental.es/mercado-renacentista-de-carlos-v/|title=Mercado Renacentista de Carlos V|access-date=2025-04-13|website=Melilla Monumental|language=es}}</ref> ==== మూన్ కింద సంగీతం ==== ఇది వేసవి రాత్రులలో జరిగే సాంస్కృతిక కార్యక్రమం నగరంలోని చిహ్న ప్రదేశాలలో బహిరంగ కచేరీలను అందిస్తుంది. క్లాసికలు నుండి ఫ్లేమెన్కో వరకు వివిధ రకాల సంగీత శైలులను కలిగి ఉన్న ఈ కార్యక్రమం బహిరంగంగా ప్రదఋశించబడుతుంది. ఇది స్థానిక, అంతర్జాతీయ ప్రదర్శనకారులను కలిగి ఉంటుంది. ఇది కళలు, సంస్కృతిని ప్రోత్సహిస్తుంది. నగరంలోని ప్రధాన వేసవి ఆకర్షణలలో ఇది ఒకటి. <ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/musica-a-la-luna-una-gran-iniciativa/|title='Música a la Luna', una gran iniciativa - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-13|date=2024-07-07|language=es}}</ref> ==== మెలిల్లా జాజు డేసు ==== మెలిల్లా జాజు డేసు అనేది జాజు సంగీతానికి అంకితమైన వార్షిక కార్యక్రమం, నగరంలోని వివిధ వేదికలలో జాతీయ, అంతర్జాతీయ సంగీతకారుల కచేరీలు ఉంటాయి. ఈ ఉత్సవం సాంప్రదాయ నుండి సమకాలీన వరకు విస్తృత శ్రేణి జాజు శైలులను ప్రదర్శిస్తుంది. స్థానిక కళాకారుల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. కచేరీలతో పాటు, వర్కుషాపు‌లు మాస్టరు‌క్లాసు‌లు వంటి విద్యా కార్యకలాపాలు ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ కార్యక్రమం మెలిల్లా సాంస్కృతిక పర్యాటక ఆకర్షణను పెంచుతుంది. దీనిని సంగీత ప్రియులకు గుర్తించదగిన గమ్యస్థానంగా ఉంచుతుంది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/musica-a-la-luna-una-gran-iniciativa/|title='Música a la Luna', una gran iniciativa - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-13|date=2024-07-07|language=es}}</ref> ==== గాయకుడు-గేయరచయిత పోటీ ==== మెలిల్లా గాయకుడు-గేయరచయిత పోటీ అనేది అసలైన సంగీతాన్ని ప్రోత్సహించే వార్షిక కార్యక్రమం, స్థానికంగా, బయటి నుండి వచ్చిన ఉద్భవిస్తున్న [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]<nowiki>లకు</nowiki> వారి అసలైన కూర్పులను ప్రదర్శించే అవకాశాన్ని అందిస్తుంది. ఈ పోటీ స్థానిక సంస్కృతికి మద్దతు ఇస్తుంది. రికార్డింగు‌లు, కచేరీ అవకాశాలతో సహా బహుమతులతో కొత్త ప్రతిభకు దృశ్యమానతను అందిస్తుంది. ఇది సంగీత అనుభవాన్ని సుసంపన్నం చేసే అదనపు కార్యకలాపాలను కలిగి ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక సమావేశ కేంద్రంగా కూడా మారింది. <ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-cantautor-tontxu-actua-este-miercoles-en-la-uned-de-melilla/|title=El cantautor Tontxu actúa este miércoles en la Uned de Melilla - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-13|date=2025-04-01|language=es}}</ref> === విందులు - పండుగలు === * క్రిస్మసు: ప్రభుత్వ సెలవు దినాలు క్రిస్మసు (డిసెంబరు 25), నూతన సంవత్సర వేడుక (డిసెంబరు 31), నూతన సంవత్సర దినోత్సవం (జనవరి 1), ముగ్గురు రాజుల వేడుక (జనవరి 6). * ఈస్టరు: పవిత్ర గురువారం, గుడ్ ఫ్రైడేతో పాటు. <ref>{{Cite web |title=COFRADÍAS MELILLA 2020 by Carlos Rubiales Morales - Issuu |url=https://issuu.com/carlosrubiales/docs/cofrad_as_melilla_2020.indd |access-date=2022-02-10 |website=issuu.com |date=11 March 2020 |language=en }}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * రంజాన్: ఈద్ అల్-ఫితరు * ఈద్ అల్ అధా: జూలై 11<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla Festive Calendar 2022 |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fact_d4_v1.jsp&contenido=30529&nivel=1400&tipo=2&codMenu=291&evento=1}}</ref> * మేరీ స్వీకరణ: ఆగస్టు 15. * పాట్రను సెయింట్సు ఫెస్టివలు: అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది రోసరీ వేడుక, సెప్టెంబరు 8. * మెలిల్లా డే, సెప్టెంబరు 17. ఇది 1497లో పెడ్రో డి ఎస్టోపినాను మెలిల్లాను జయించిన జ్ఞాపకార్థం, మెలిల్లా కాస్టిలే కిరీటంలో భాగమైంది. * స్పెయిను జాతీయ దినోత్సవం: అక్టోబరు 12 * ఆల్ సెయింట్సు డే: నవంబరు 1 * రాజ్యాంగ దినోత్సవం: డిసెంబరు 6 * ఇమ్మాక్యులేటు కాన్సెప్షను విందు: డిసెంబరు 8 ==== మెలిల్లా ఫెయిరు ==== ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా ఫెయిరు [[File:Feria de Melilla 2008.jpg|thumb| మెలిల్లా ఫెయిరు]] సెప్టెంబరులో జరిగే మెలిల్లా ఫెయిరు వేడుకల సందర్భంగా వీధులు స్పానిషు సంస్కృతి, చరిత్ర, సాంప్రదాయ చిహ్నాలుగా తీపి వైను, టపాసులు, లైవు ఫ్లేమెన్కో ప్రదర్శనలతో చోటు చేసుకుంటాయి. పగటి కార్యక్రమాలలో ప్లాజా డి టోరోసు, డి మెలిల్లాలో నృత్యం, ప్రత్యక్ష సంగీతం (ఫ్లేమెన్కో వంటివి), ఎద్దుల పోరాటాలు ఉంటాయి. అయితే రాత్రి ఉత్సవాన్ని రెస్టారెంట్లు, క్లబ్బు‌లు, రైడు‌లు, ఆటలతో కూడిన మొత్తం ఫెయిరు గ్రౌండు‌తో కూడిన రెసింటో ఫెరియలు‌కు తరలిస్తారు. <ref>{{Cite web |date=2024-09-07 |title=Penúltimo día de la Feria de Melilla en imágenes |url=https://elfarodemelilla.es/penultimo-dia-feria-melilla-imagenes/ |access-date=2025-04-17 |language=es}}</ref> ==== మెలిల్లాలో పవిత్ర వారం ==== [[File:Procesión de Semana Santa en Melilla..jpg|thumb|పవిత్ర వార ఊరేగింపు: హెర్నాండెజు పార్కు‌లో పవిత్ర సోమవారం నాడు "లా పొలినికా"]] మెలిల్లాలోని పవిత్ర వారం నగరంలోని ప్రధాన మతపరమైన ఉత్సవాలలో ఒకటి. ఇది లోతైన సంప్రదాయం. దీనిని బలమైన ప్రజాదరణతో జరుపుకుంటారు. దీని డాక్యుమెంటు మూలాలు 1498 నాటివి. ప్రస్తుతం నగరంలోని పురాతన సోదరభావం అయిన కోఫ్రాడియా డెలు నజరేనో సంరక్షణలో ఉన్న క్రీస్తు ఆఫ్ ది ట్రూ క్రాస్ (క్రిస్టో డి లా వెరా క్రజు) ఊరేగింపు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |date=2025-03-29 |title=Melilla: el secreto mejor guardado de la Semana Santa Española |url=https://www.abc.es/viajar/melilla-secreto-mejor-guardado-semana-santa-espanola-20250319191754-nt.html |access-date=2025-04-17 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> పవిత్ర వారంలో ఐదు సోదర సంఘాలు - ఫ్లాగెలాసియోను, నజారెనో, జెససు కౌటివో, సోలెడాడు, హుమిల్లాడో - పాం సండే నుండి ఈస్టరు ఆదివారం వరకు ఊరేగింపులను నిర్వహిస్తాయి. చారిత్రాత్మక కేంద్రం, నగరంలోని ఆధునిక ప్రాంతాల వీధుల గుండా వెళతాయి.<ref>{{Cite web |last=Rodríguez |first=Víctor A. Lafuente Sánchez, Francisco Sangorrín Perdices y David Rodríguez |title=Semana Santa en Melilla en Melilla |url=https://www.cofradiasyhermandades.es/semanasantae.php?cc=588400 |access-date=2025-04-17 |website=Cofradias y Hermandades |language=es}}</ref> గుడ్ ఫ్రైడే రోజున జరిగే క్రీస్తు విలాప ఊరేగింపు అత్యంత ముఖ్యమైన సంఘటనలలో ఒకటి. ఇది అధికారిక తపస్సు స్టేషను‌గా పరిగణించబడుతుంది. పౌర, సైనిక అధికారులు ఇద్దరూ హాజరవుతారు. గౌరవం, గంభీరమైన ప్రతిబింబానికి చిహ్నంగా నల్ల మాంటిల్లాలు ధరించిన మహిళలు ఉండటం మరొక విలక్షణమైన సంప్రదాయం. <ref>{{Cite web |date=2022-04-14 |title=Recorridos y horarios para las procesiones del Viernes Santo |url=https://elfarodemelilla.es/recorridos-horarios-procesiones-viernes-santo/ |access-date=2025-04-17 |language=es}}</ref> [[File:Día de Melilla (5) Melilla.jpg|thumb| మెలిల్లా దినోత్సవం]] === మెలిల్లా దినోత్సవం === మెలిల్లా దినోత్సవం 1497లో కాస్టిలే కిరీటంలో నగరాన్ని చేర్చడాన్ని గుర్తుచేస్తూ సెప్టెంబరు 17న మెలిల్లా దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగ సందర్భంగా స్మారక కార్యక్రమాలు అధికారిక వేడుకలు జరుగుతాయి.<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla - ¡FELICITACIÓN DÍA DE MELILLA 2024! |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fact_d4_v1.jsp&contenido=37527&nivel=1400&tipo=2&codResi=1&language=es&codMenu=156&codMenuPN=600&codMenuSN=261 |access-date=2025-04-17 |website=www.melilla.es}}</ref> === ఇతర వేడుకలు === [[File:Virgen_del_Carmen_en_Melilla.jpg|thumb|మెలిల్లాలోని అవరు లేడీ ఆఫ్ మౌంటు కార్మెలు]] అవరు లేడీ ఆఫ్ మౌంటు కార్మెలు పండుగ జూలై 16న జరుపుకుంటారు. నావికుల పోషకురాలైన అవరు లేడీ ఆఫ్ మౌంటు కార్మెలు ప్రార్థనలో ఒక భూమి ఊరేగింపు తరువాత సముద్ర చిత్రాల ఊరేగింపు ఉంటుంది. చిత్రాలలో ఒకటి, "వర్జెను డెలు కార్మెను కరోనాడా డెలు పెర్చెలు" ఆమె విందు రోజు తర్వాత ఆదివారం ఉదయం శాన్ అగస్టిను చర్చి వైపు బయలుదేరి మెలిల్లా నౌకాశ్రయంలో బయలుదేరి తరువాత ఆలయానికి తిరిగి ప్రాసెసు చేయబడిన తర్వాత మధ్యాహ్నం తిరిగి వస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Monumental |first=Melilla |date=2020-07-16 |title=Conociendo nuestro patrimonio Virgen del Carmen |url=https://melillamonumental.es/conociendo-nuestro-patrimonio-virgen-del-carmen/ |access-date=2025-03-09 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> జూన్ చివరి వారాంతంలో 5వ కార్లోసు పునరుజ్జీవన మార్కెట్టు వేడుక జరుగుతుంది. ఇది మెలిల్లా లా వీజాలో జరిగే పండుగ. ఇది మూడు రోజుల పాటు మధ్యయుగ మార్కెట్టు‌ను పునఃసృష్టిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=En junio regresa el Mercado Medieval a Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/junio-regresa-mercadop-medieval-melilla/ |access-date=2025-03-14 |language=es}}</ref> [[File:Patrona_de_Melilla_(3).jpg|thumb|మెలిల్లా పోషకురాలు]] ప్రతి సెప్టెంబరు 8న అవరు లేడీ ఆఫ్ రోసరీ, మెలిల్లా పాట్రను సెయింటు దినోత్సవ వేడుకను సూచిస్తుంది. అదనంగా ఈద్ అల్-ఫితరు, ఈద్ అల్-అధాతో సహా రంజాను ఆచారం అధికారికంగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla Calendario de Festivos 2022 |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fact_d4_v1.jsp&contenido=30529&nivel=1400&tipo=2&codMenu=291&evento=1}}</ref> ప్రతి సమాజం దాని స్వంత సెలవులను జరుపుకుంటుంది. ఉదాహరణకు యూదు హనుక్కా,<ref>[http://www.elfarodigital.es/ceuta/sociedad/112160-hoy-quedara-inaugurada-la-iluminacion-con-motivo-de-la-fiesta-hebrea-januca.html Today the lighting will be inaugurated on the occasion of the Jewish holiday 'Hanukkah'] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728190845/http://www.elfarodigital.es/ceuta/sociedad/112160-hoy-quedara-inaugurada-la-iluminacion-con-motivo-de-la-fiesta-hebrea-januca.html}}. El Faro Digital, November 3, 2013.</ref>హిందూ దీపావళి,<ref>[http://www.elfarodigital.es/especiales-diario-impreso/diwali.html Diwali] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129170640/http://www.elfarodigital.es/especiales-diario-impreso/diwali.html}}. El Faro Digital, December 3, 2012.</ref> లేదా త్యాగం పండుగ లేదా గొర్రెపిల్ల పండుగ అని కూడా పిలువబడే ఐద్-అల్ కేబీరు. 2010 నుండి కార్మిక క్యాలెండరు‌లో అధికారికంగా గుర్తించబడిన ఏకైక క్రైస్తవేతర సమాజ వేడుక ఇది.<ref>[http://www.antena3.com/noticias/espana/ceuta-melilla-celebran-fiesta-musulmana-sacrificio-cordero_2010111700092.html Ceuta and Melilla celebrate the Muslim Feast of the Sacrifice]. [[Antena 3 (Spanish TV channel)|Antena 3]], November 17, 2010.</ref> === క్రీడ === ====క్రీడా సౌకర్యాలు==== నగరంలో డిపార్ట్మెంటు ఆఫ్ ఎజ్యుకేషను నిర్వహణలో యువత కొరకు విస్తారమైన క్రీడాకేంద్రాలు ఉన్నాయి. వీటిలో చాలా వరకు పరిపాలనా రాయితీ కింద ప్రైవేటు కంపెనీలచే నిర్వహించబడతాయి. ఈ కేంద్రాలలో చాలా వరకు ఈత వంటి వివిధ రకాల క్రీడా కార్యకలాపాలను అందిస్తాయి. ఇండోరు పెవిలియను‌లు, బహుళ-క్రీడా కోర్టులు, మైదానాలు, ఫిట్నెసు ‌గదులు, క్రీడా ప్రాంగణాల అద్దెకు ప్రాప్తిని అందిస్తాయి. .<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla - Instalaciones Deportivas |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_lloc_d10_v1.jsp&layout=contenedor.jsp&codbusqueda=268&codResi=1&language=es&codMenu=226&codMenuPN=601&codMenuSN=5&numeroPagina=2 |access-date=2025-04-16 |website=www.melilla.es}}</ref> ===== అల్వారెజ్ క్లారో మునిసిపలు స్టేడియం ===== ప్రధాన వ్యాసం: ఎస్టాడియో మునిసిపలు అల్వారెజు క్లారో అల్వారెజు క్లారో మునిసిపలు స్టేడియం మెలిల్లా ప్రధాన క్రీడా వేదికగా ఉంది. యుడి మెలిల్లాకు నిలయం. దీనిని 1945 సెప్టెంబరు 29న అప్పటి మేయరు రాఫెలు అల్వారెజు క్లారో ప్రారంభించారు. ఆయన పేరు మీద స్టేడియంకు పేరు పెట్టారు. దీని సామర్థ్యం 10,000 మంది ప్రేక్షకులు.<ref>{{Cite web |date=2017-08-15 |title=MelillaEsDeporte.es - La inauguración del Estadio Álvarez Claro |url=http://www.melillaesdeporte.es/noticia/4101/la-inauguracion-del-estadio-alvarez-claro |access-date=2025-04-16 |archive-date=15 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815024003/http://www.melillaesdeporte.es/noticia/4101/la-inauguracion-del-estadio-alvarez-claro |url-status=dead }}</ref>దాని చరిత్ర అంతటా ఇది అట్లెటికో మాడ్రిడు, అథ్లెటికు క్లబ్బు, లెవాంటే యుడి, రియలు మాడ్రిడు సిఎఫ్ వంటి క్లబ్బు‌లతో జరిగే ఆటలతో పాటు స్పెయిను యు21 జాతీయ జట్టు కోసం అంతర్జాతీయ మ్యాచు‌లను కూడా నిర్వహించింది. ఇది 2015 కోపా డి లా రీనా డి ఫుట్బాలు ‌ఫైనలు‌కు కూడా ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. <ref>{{Cite web |title=Do you remember the excitement of the 2015 Copa de la Reina? {{!}} www.rfef.es |url=https://rfef.es/es/noticias/recuerdas-la-emocion-de-la-copa-de-la-reina-2015 |access-date=2025-04-16 |website=rfef.es |language=es}}</ref> 2021 నుండి స్టేడియం క్లైంబింగు వాలు, ప్యాడిలు టెన్నిసు కోర్టులు షూటింగు రేంజు వంటి కొత్త సౌకర్యాలతో మునిసిపలు మల్టీ-స్పోర్టు కాంప్లెక్సు‌గా రూపాంతరం చెందుతోంది. <ref>{{Cite web |date=2021-04-06 |title=Álvarez Claro Stadium to become a municipal multi-sport complex |url=https://elfarodemelilla.es/estadio-alvarez-claro-pasa-convertirse-complejo-polideportivo-municipal/?utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-04-16 |language=es}}</ref> ===== జేవియరు ఇంబ్రోడా ఓర్టిజు పెవిలియను ===== జేవియరు ఇంబ్రోడా ఓర్టిజు పెవిలియను 2,900 మంది ప్రేక్షకుల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది మెలిల్లా బాస్కెట్బాలు ‌క్లబ్బు (ఎల్‌ఇబి ఓరో), మెలిల్లా ఫుట్బాలు సాలా (ఎల్‌ఎన్‌ఎఫ్‌ఎస్), మెలిల్లా వాలీబాలు క్లబ్బు (సూపర్లిగా డి వోలీబోలు మస్కులినా) లకు హోం వేదికగా ఉంది.<ref>{{Cite web |last=Baloncesto |first=Melilla |title=Melilla Basketball Club – Official Website |url=https://clubmelillabaloncesto.org/ |access-date=2025-04-16 |website=Club Melilla Baloncesto |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=CD Melistar FS: Club Information {{!}} LNFS |url=https://www.lnfs.es/equipo/cd-melistar-fs/100/info |access-date=2025-04-16 |website=www.lnfs.es |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla Volleyball Club {{!}} Official Site |url=https://clubvoleibolmelilla.com/ |access-date=2025-04-16 |website=Melilla Volleyball Club |language=es}}</ref> దీనిని 1995 ఫిబ్రవరి 17న సియుడాడు డి మెలిల్లా స్పోర్ట్సు పెవిలియను‌గా ప్రారంభించారు. 2007లో స్పానిషు బాస్కెట్బాలులో కీలక వ్యక్తి 1993–94 సీజను‌లో సిబి మలగాతో లిగా ఎసిబిలో రన్నరపు‌గా నిలిచిన మెలిల్లాలో జన్మించిన కోచు జేవియరు ఇంబ్రోడా గౌరవార్థం దీనిని పేరు మార్చారు. .<ref>{{Cite web |title=acb.com |url=https://www.acb.com/entrenador/trayectoria-logros/id/20300073 |access-date=2025-04-16 |website=www.acb.com |language=es}}</ref> పెవిలియను ప్రధాన క్రీడా కార్యక్రమాలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. వీటిలో కోపా ప్రిన్సేసా డి అస్టురియాసు మూడు ఎడిషను‌లు, మూడు లిగా ఎసిబి ప్లేఆఫు ఫైనలు‌లు ఉన్నాయి. 2025లో ఆగస్టు 2024లో జరిగిన 1వ జేవియరు ఇంబ్రోడా మెమోరియలు వంటి ఈవెంటు‌ల సమయంలో నమోదైన అధిక ఉష్ణోగ్రతల తర్వాత వాతావరణ నియంత్రణ వ్యవస్థకు మెరుగుదలలు ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=€87,985 invested to make the Javier Imbroda Pavilion "more human" - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/invierten-87-985-para-hacer-mas-humano-el-pabellon-javier-imbroda/ |access-date=2025-04-16 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=The 2022 Princess of Asturias Cup Final breaks its first record |url=https://www.feb.es/2022/3/10/baloncesto/final-copa-princesa-asturias-2022-bate-primer-record/89545.aspx |access-date=2025-04-16 |website=FEB |language=ES}}</ref> ===== జనరల్ బానుల్స్ సామాజిక సాంస్కృతిక క్రీడా కేంద్రం ===== జనరలు బానుల్సు సామాజిక సాంస్కృతిక క్రీడా కేంద్రం 1914లో మెలిల్లా ఈక్వెస్ట్రియను సొసైటీగా స్థాపించబడింది. దీనిని 1920లో స్పెయిను‌కు చెందిన 13వ అల్ఫోన్సో రాయలు ఈక్వెస్ట్రియను సొసైటీగా గుర్తించి జనరలు ఫ్రాన్సిస్కో బానుల్సు గౌరవార్థం 2014లో దాని ప్రస్తుత పేరును స్వీకరించారు.<ref>{{Cite web |title=General Bañuls Sociocultural Sports Center, Melilla Club - Melilla |url=https://fabs.es/centro-deportivo-sociocultural-hipica-general-banuls-club-en-melilla-melilla/ |access-date=2025-04-16 |language=es}}</ref> ఈ కేంద్రం ఆధునిక సౌకర్యాలతో పాటు దాని ఈక్వెస్ట్రియను, టెన్నిసు పాడిలు టెన్నిసు పాఠశాలల మీద దృష్టి సారించి అనేక రకాల క్రీడలు సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలను అందిస్తుంది. ఇది సంవత్సరాలుగా అనేక టోర్నమెంట్లు, సామాజిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది.<ref>{{Cite web |title=Sociocultural sports centers - DIAPER - Liferay DXP |url=https://ejercito.defensa.gob.es/diaper/centros-deportivos-socio-culturales |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305225717/https://ejercito.defensa.gob.es/diaper/centros-deportivos-socio-culturales |archive-date=5 March 2025 |access-date=2025-04-16 |website=DIAPER |language=es |url-status=live }}</ref> దాని అత్యంత ప్రముఖ పూర్వ విద్యార్థులలో టెన్నిసు ఆటగాడు ఫెలిసియానో ​​లోపెజు ఒకరు ఆయన 5 - 12 సంవత్సరాల మధ్య మెలిల్లాలో ఉన్న సమయంలో ఈ కేంద్రంలో శిక్షణ పొందాడు. తన విజయవంతమైన వృత్తిపరమైన వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ముందు టెన్నిసు‌లో తన మొదటి అడుగులు వేశాడు.<ref>{{Cite web |last=Calderay |first=Antonio |date=2023-07-02 |title=Melilla was key in the development of Feliciano López as a tennis player - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/melilla-fue-clave-en-la-formacion-de-feliciano-lopez-como-tenista/ |access-date=2025-04-16 |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Serras |first=Manel |date=2002-06-30 |title=Feliciano López, the unknown survivor |url=https://elpais.com/diario/2002/06/30/deportes/1025388023_850215.html |access-date=2025-04-16 |newspaper=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> ===== రాయలు మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లా ===== రాయలు మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లా (ఆర్‌సిఎంఎం) అనేది 1944 మార్చి 6న మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లాగా స్థాపించబడిన నాటికలు సంస్థ. ఇది 1944 ఆగస్టు 13న అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది. 2006లో స్పెయిను రాజు జువాను 1వ కార్లోసు నుండి "రాయలు" హోదాను పొందింది. ఇందులో 6,000 కంటే ఎక్కువ మంది సభ్యులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |last=RCMMelilla |title=Royal Maritime Club of Melilla |url=https://www.realclubmaritimomelilla.es/clmar/ |access-date=2025-04-16 |website=Real Club Marítimo de Melilla |language=es}}</ref> ఆర్‌సిఎంఎం క్రీడలలో ముఖ్యంగా సెయిలింగు‌లో రాణిస్తోంది. 1997 నుండి మెలిల్లా నాటికలు వీకు‌ను నిర్వహిస్తోంది. 18 జట్లతో బలమైన బాస్కెటుబాలు విభాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది నాటికలు యాక్టివిటీ ఏరియా, స్విమ్మింగు పూలు, జిం, పెటాంకు కోర్టు, సౌనా, రెస్టారెంటు, కేఫు, ఎగ్జిబిషను హాలు వంటి విస్తృత శ్రేణి సౌకర్యాలు, కార్యకలాపాలను కూడా అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Club Marítimo de Melilla |url=https://www.rcmarsc.es/nacional-e-internacional/club-maritimo-de-melilla |access-date=2025-04-16 |website=rcmarsc.es |language=es}}</ref> సాంస్కృతికంగా క్లబ్బు ఇతర సామాజిక, విద్యా కార్యకలాపాలతో పాటు సముద్ర ఇతివృత్తాల మీద దృష్టి సారించిన సాంస్కృతిక దినోత్సవాలను నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=RCMMelilla |date=2025-02-21 |title=The XI Cultural Days begin |url=https://www.realclubmaritimomelilla.es/clmar/arrancan-las-xi-jornada-culturales-club-maritimo-melilla-rcmm/ |access-date=2025-04-16 |website=Real Club Marítimo de Melilla |language=es}}</ref> ===== ఇతర సౌకర్యాలు ===== మెలిల్లాలో అనేక ఫుట్బాలు, సెవెను-ఎ-సైడు ఫుట్బాలు మైదానాలు, మోటోక్రాసు ట్రాకు, రేడియో-నియంత్రిత కార్ సర్క్యూటు, పాడిలు టెన్నిసు, పెటాంక్ క్లబ్బు‌లు, ఎల్ ఫ్యూర్టే స్పోర్ట్సు క్లబ్బు, మెలిల్లా గోల్ఫు కోర్సు, లాజారో ఫెర్నాండెజు, గార్సియా పెజ్జీ స్పోర్ట్సు పెవిలియను‌లు, మునిసిపలు స్విమ్మింగు పూల్సు, అల్వారెజు క్లారో కోర్టులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla. Sports Facilities. |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_lloc_d10_v1.jsp&layout=contenedor.jsp&codbusqueda=268&codResi=1&language=es&codMenu=226&codMenuPN=601&codMenuSN=7&numeroPagina=2}}</ref> === క్రీడా క్లబ్బులు === ==== ఫుట్బాలు ==== ప్రధాన వ్యాసం: యుడి మెలిల్లా నగరంలోని ఫుట్బాలు క్లబ్బు యుడి మెలిల్లా, స్పానిషు ఫుట్బాలు మూడవ శ్రేణి సెగుండా డివిజను బిలో ఆడుతుంది. ఈ క్లబ్బు 1943లో స్థాపించబడింది. 1945 నుండి 12,000 సీట్ల ఎస్టాడియో మున్సిపలు అల్వారెజు క్లారోలో ఆడుతోంది. 2012లో ఇతర క్లబ్బు రద్దు చేయబడే వరకు యుడి మెలిల్లా ఎడి సియుటాతో సియుటా-మెలిల్లా డెర్బీని ఆడింది. మొరాకోలోకి ప్రవేశించకుండా ఉండటానికి ఈ క్లబ్బు‌లు స్పానిషు ప్రధాన భూభాగం ద్వారా ఒకదానికొకటి ప్రయాణించాయి.<ref name="chameleon">{{cite book |last=Hawkey |first=Ian |title=Feet of the chameleon: the story of African football |url=https://archive.org/details/feetofchameleons0000hawk |publisher=Portico |year=2009 |isbn=978-1-906032-71-5 |location=London}}</ref> నగరంలో రెండవ అత్యధిక ర్యాంకు పొందిన క్లబ్బు నాల్గవ-టైరు టెర్సెరా డివిజను‌కు చెందిన క్యాసినో డెలు రియలు సిఎఫ్. ఫుట్బాలు పాలక సంస్థ మెలిల్లా ఫుట్బాలు ఫెడరేషను.<ref>{{Cite web |title=UD Melilla |url=https://udmelilla.es/ |access-date=2025-04-17 |language=es}}</ref> ==== బాస్కెట్బాలు ==== ప్రధాన వ్యాసం: క్లబ్బు మెలిల్లా బలోన్సెస్టో క్లబ్బు మెలిల్లా బలోన్సెస్టో నగరంలోని ప్రధాన బాస్కెట్బాలు ‌జట్టు. 1984లో స్థాపించబడిన ఈ జట్టు ఎసిబి లీగు‌కి కొంచెం దిగువన ఉన్న స్పానిషు బాస్కెట్బాలు రెండవ శ్రేణి అయిన ఎల్‌ఇబి ఓరోలో పోటీపడుతుంది. మెలిల్లా బలోన్సెస్టో ఈ లీగు‌లో పోటీ జట్టుగా ఉంది. సంవత్సరాలుగా ఎసిబికి అనేక ప్రమోషను దశలలో ఆడింది. ఈ జట్టు తన హోం గేం‌లను పాబెల్లోను మున్సిపలు డి డిపోర్టెసు జేవియరు ఇంబ్రోడాలో ఆడుతుంది. ఇది దాదాపు 5,000 మంది ప్రేక్షకుల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ పెవిలియను మెలిల్లా అభిమానుల గుండె, వారు ప్రతి ఆటలోనూ స్థానిక జట్టుకు ఉద్రేకంతో మద్దతు ఇస్తారు. క్లబ్బు ఇంకా ఎసిబికి ప్రమోషను సాధించనప్పటికీ ఇది ఎల్‌ఇబి ఓరోలో స్థిరమైన పోటీదారుగా ఉంది. క్రమం తప్పకుండా ప్లేఆఫ్‌లలో పాల్గొంటుంది. అధిక స్థాయి ఆటను ప్రదర్శిస్తుంది. అదనంగా మెలిల్లా బలోన్సెస్టో యువ ఆటగాళ్లను అభివృద్ధి చేయడంలో తరువాత ఇతర పోటీలలో రాణించిన ప్రతిభావంతులకు వేదికను అందించడంలో విజయవంతమైంది. ఫుట్బాలు మాదిరిగానే క్లబ్బు ఔరెన్సు బాలోను‌సెస్టో లేదా కాసెరెసు సియుడాడు డెలు బాలోను‌సెస్టో వంటి ఇతర ఎల్‌ఇబి ఓరో జట్లతో జరిగే మ్యాచు‌లలో లీగు‌లోని రెండు క్లబ్బు‌ల పోటీ స్వభావం కారణంగా తరచుగా గణనీయమైన ఉత్సాహాన్ని కలిగిస్తాయి. <ref>{{Cite web |last=Baloncesto |first=Melilla |title=Club Melilla Baloncesto – Web del Club Melilla Baloncesto |url=https://clubmelillabaloncesto.org/ |access-date=2025-04-17 |website=Club Melilla Baloncesto |language=es}}</ref> ==== క్రీడా కార్యక్రమాలు ==== ===== ఆఫ్రికను రేసు ఆఫ్ ది లెజియను ===== ఆఫ్రికను రేసు ఆఫ్ ది లెజియను (కారెరా ఆఫ్రికానా డి లా లెజియను) అనేది స్పానిషు లెజియను‌కు చెందిన 1వ టెర్సియో “గ్రాను కాపిటను” నిర్వహిస్తుంది. మెలిల్లాలో ఏటా జరిగే పోటీ. ఇందులో అనేక వర్గాలు ఉన్నాయి: 50 కి.మీ అడుగుల రేసు, 25 కి.మీ మార్చి, మౌంటెను బైకింగు (బిటిటి), ఎలక్ట్రికు బైకు రేసు (75 కి.మీ)క్రీడలు ఉంటాయి. మినీఆఫ్రికాన అని పిలువబడే ఈ క్రీడలో పిల్లల వెర్షను‌ ఉంటుంది. ఈ క్రీడా మార్గం సహజ ప్రకృతి దృశ్యాలు, బీచు‌లు, చారిత్రాత్మక నగర కేంద్రంలో ప్రయాణిస్తుంది. దాని శారీరక డిమాండ్లు, సుందరమైన ఆకర్షణకు ప్రసిద్ధి చెందింది. పాల్గొనడం 3,500 మంది అథ్లెట్లకు పరిమితం చేయబడింది. ఈ కార్యక్రమంలో రిఫ్రెష్మెంటు ‌స్టేషన్లు, వైద్య సహాయం, సాంప్రదాయ ఆఫ్రికను డిన్నరు వంటి సైడు యాక్టివిటీలు ఉంటాయి. ఇది నగరంలో అత్యంత చిహ్నమైన క్రీడా కార్యక్రమాలలో ఒకటిగా, అథ్లెటిక్సు, లెజియను విలువల మధ్య సంబంధానికి చిహ్నంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|url=https://carreraafricana.com/marcha-carrera/|title=Marcha – Carrera – Carrera Africana|access-date=2022-02-05|language=es}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===== మెలిల్లా సెయిలింగు వారం ===== మెలిల్లా సెయిలింగ్ వీక్ (సెమానా నాటికా డి మెలిల్లా) అనేది ఆగస్టులో నోరే మెరీనాలో రాయలు మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లా నిర్వహించే వార్షిక కార్యక్రమం. ఇది డింగీ, ఆఫ్షోరు రెగట్టాలు వంటి పోటీ సెయిలింగు ఈవెంటు‌లను వినోదం, సాంస్కృతిక, విద్యా కార్యకలాపాలతో మిళితం చేస్తుంది. ఈ కార్యక్రమంలో మెలిల్లాను మోట్రిల్‌తో అనుసంధానించే రెండు ఖండాల ఆఫ్‌షోర్ రెగట్ట అనే హైలైట్ ఉంది. అదనంగా, ఇందులో "ఎ సీ వితౌట్ బారియర్స్" అనే నినాదంతో వర్క్‌షాప్‌లు, గైడెడ్ టూర్లు, కచేరీలు, కుటుంబ-స్నేహపూర్వక కార్యకలాపాలు ఉన్నాయి, ఇవి నాటికల్ క్రీడలకు చేరిక, సార్వత్రిక ప్రాప్యతను ప్రోత్సహిస్తాయి. ఇది క్రీడా పర్యాటకం, నగరం యొక్క సాంస్కృతిక జీవితానికి కీలకమైన కార్యక్రమం. <ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/vii-semana-nautica-vela-ligera-entra-escena/|title=La VII Semana Náutica de Vela Ligera entra en escena - El Faro de Melilla|access-date=2025-03-09|date=2019-08-10|language=es}}</ref> === సాంప్రదాయ దుస్తులు === [[File:Traje típico de Melilla.jpg|left|thumb|మెలిల్లా సాంప్రదాయ మహిళల దుస్తులు]] మెలిల్లా సాంప్రదాయ మహిళల దుస్తులకు సాపేక్షంగా ఇటీవలి చరిత్ర ఉంది. 1994 నుండి జోక్విన్ కాలెజోను, డియెగో పినెరో మిస్ స్పెయిను పోటీలో మెలిల్లా పోటీదారు ధరించే ప్రాంతీయ దుస్తులను రూపొందించారు. ఈ దుస్తులు నగరంలో ఉన్న నాలుగు సంస్కృతులను సూచించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి. నీలం రంగులో (మెలిల్లా జెండా లాగా), విలక్షణమైన అంశాలను కలిగి ఉంటాయి. తెల్లటి మాడ్రోనోలతో కూడిన ఫిషింగు నెటు‌లు స్కర్టు‌లో చేర్చబడ్డాయి. ఆప్రాను స్లీవు‌ల మీద పూల ఎంబ్రాయిడరీ, బెర్బెరు, హిందూ ప్రభావాలను సూచించే ఆర్గాంజా వంటి వివరాలు ఉన్నాయి. నెక్లైను అంచులు యూదు సంస్కృతిని సూచించే స్టారు ఆఫ్ డేవిడు‌ను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ డిజైను తరువాత మిస్టరు మెలిల్లా కోసం పురుష వెర్షను‌గా మార్చబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-01-28 |title=El traje regional de Melilla: la representación de las culturas en un vestido |url=https://elfarodemelilla.es/traje-regional-melilla-representacion-culturas-vestido/ |accessdate=2025-04-05 |language=es}}</ref> === బుల్ ‌ఫైటింగు === [[File:Plaza de toros de Melilla (4956255397).jpg|thumb|మెలిల్లా బుల్రింగు]] మెలిల్లాలో బుల్ ‌ఫైటింగు ప్రాముఖ్యత 1946 నాటిది. నగరంలో మొదటి బుల్ ‌ఫైటు సంవత్సరంలో మెలిల్లా బుల్రింగు నిర్మాణం ఇంకా అసంపూర్తిగా ఉంది. బుల్రింగు అధికారిక ప్రారంభోత్సవం ఒక సంవత్సరం తర్వాత జరిగింది.<ref>{{Cite web |last=Heras |first=Mario de las |date=2023-08-31 |title=La única corrida de toros en África: vuelve la Feria de Melilla con Talavante, de Justo y Caballero |url=https://www.eldebate.com/cultura/20230831/unica-corrida-toros-africa-vuelve-feria-melilla-talavante-justo-caballero_136763.html#:~:text=1946%20fue%20el%20a%C3%B1o%20en,de%20construcci%C3%B3n%20de%20la%20plaza. |access-date=2025-03-19 |website=El Debate |language=es}}</ref> === ఆహారం === మెలిల్లా సాంప్రదాయ వంటకాలు చాలా వైవిధ్యమైనవి. ఇది ఆలివు నూనె, తృణధాన్యాలు, చిక్కుళ్ళు, కూరగాయలు, చేపలు, గింజలు, మాంసం, అలాగే వైను వినియోగం దీర్ఘకాల సంప్రదాయం మీద ఆధారపడిన మధ్యధరా ఆహారంలో భాగంగా ఉంది. అదనంగా ఇది స్పానిషు, రిఫియను, అండలూసియను, మాగ్రెబి, సెఫార్డికు ప్రభావాల ప్రత్యేకమైన మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉంది. దీని ఫలితంగా వివిధ సంస్కృతుల నుండి తీవ్రమైన రుచులు, సంప్రదాయాలతో నిండిన గొప్ప, వైవిధ్యమైన వంటకాలు లభిస్తాయి. మెలిల్లా అత్యంత ప్రాతినిధ్య వంటకాల్లో కొన్ని: రేప్ ఎ లా రుసాదిరు: మాంకు ఫిషు, వివిధ రకాల స్థానిక పదార్థాలతో తయారు చేయడానికి ప్రసిద్ధి చెందిన మెలిల్లా విలక్షణమైన వంటకం. [[File:El Pimpi Pescaíto frito (5782407641).jpg|thumb|పెస్కాడో ఫ్రిటో]] * పాయెల్లా: రిఫియను ప్రాంతంలో కూడా స్వీకరించబడిన ఒక క్లాసికు స్పానిషు వంటకం. * ఓల్లా గిటానా: చిక్కుళ్ళు, మాంసాలు, కూరగాయలతో తయారు చేయబడిన సాంప్రదాయ అండలూసియను వంటకం. * పోలో ఎ లా మోరునా: రిఫియను శైలిలో మసాలా, మెరినేటు చేసిన చికెను, అత్యంత ప్రముఖమైన ప్రత్యేకతలలో ఒకటి. * హరిరా: మాంసం, కాయధాన్యాలు, చిక్పీసు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో తయారు చేసిన మాగ్రెబీ సూపు, భోజనం ప్రారంభించడానికి ముందు అనువైనది. * కాజులా డి పెస్కాడోసు: తాజా సముద్ర ఆహారాలతో తయారు చేసిన సాంప్రదాయ స్పానిషు చేపల వంటకం. [[File:Pinchitos de cordero.jpg|thumb|పిన్చిటోసు]] * పెస్కాడో ఫ్రిటో: ఒక సాధారణ అండలూసియను, రిఫియను వంటకం. ఇక్కడ చేపలను వేడి నూనెలో కరకరలాడే వరకు వేయించాలి. * షెల్ఫిషు: ముఖ్యంగా క్లామ్సు రొయ్యలు. రొయ్యలను వెల్లుల్లితో వండుతారు లేదా కాల్చి, వాటి తాజాదనం, రుచిని హైలైటు చేస్తారు. * పిన్చిటోసు: మసాలా మాంసం, స్కేవర్లు, మెలిల్లా గ్రిల్సు‌లో ప్రసిద్ధ వంటకం. * టాగిను: చేపలు, చికెను, గొడ్డు మాంసం, గొర్రె లేదా కెఫ్టా (ముక్కలు చేసిన మాంసం)తో తయారు చేసిన సాంప్రదాయ మాగ్రెబీ వంటకం. నెమ్మదిగా మట్టి టాగిను‌లో వండుతారు. * ఎన్సలాడా కోచా (మత్బుజా): కూరగాయలు, తాజా మసాలా దినుసులతో తయారు చేసిన సెఫార్డికు వంటకం, రుచిలో తేలికైనది, రిఫ్రెషు. [[File:Cortadillo de Melilla (1).jpg|thumb| కోర్టాడిల్లో]] * కౌస్కసు: సెమోలినా గోధుమలతో తయారు చేయబడింది. ఇది వివిధ రకాల వంటకాలతో వడ్డించే ఒక క్లాసికు మాగ్రెబీ వంటకం. * సెమెను: రిఫియను వంటకాలకు విలక్షణమైన పొరలుగా ఉండే పొరలుగా ఉండే ఫ్లాటు‌బ్రెడు‌లు, పా పాన్‌కేకు‌లు లేదా క్రీపుల మాదిరిగానే. [[File:Moroccan Mint Tea - 1.jpg|thumb|మాగ్రెబీ పుదీనా టీ]] * పాస్టిల్లా: మాంసం, ఎండిన పండ్లు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో నిండిన సాంప్రదాయ మాగ్రెబీ పై, పఫు పేస్ట్రీలో చుట్టబడింది. * చెబాకియా: తేనెలో నానబెట్టి నువ్వుల గింజలతో చల్లిన వేయించిన పిండితో తయారు చేయబడిన సాంప్రదాయ మాగ్రెబీ తీపి. * కోర్టాడిల్లో: స్పాంజు కేక్‌ను పోలి ఉండే స్పానిషు తీపి, పిండి, చక్కెర, నూనెతో తయారు చేయబడింది. * మాగ్రెబీ పుదీనా టీ: రిఫియను ప్రాంతంలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందిన రిఫ్రెషు పానీయం, సాధారణంగా భోజనం తర్వాత ఆనందించబడుతుంది. ఈ పాక వైవిధ్యం మెలిల్లా గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. మధ్యధరా, ఆఫ్రికను వంటకాల నుండి పదార్థాలు, పద్ధతులను మిళితం చేస్తుంది. === ప్రసిద్ధ సంస్కృతిలో మెలిల్లా === ==== నవలలు ==== మెలిల్లా నేపథ్యంలో సాగే కొన్ని ముఖ్యమైన నవలలు: <ref>{{cite book|access-date=2022-02-22 |first=HOYOS RAGEL María del |date=2015-05-07 |isbn=978-84-362-6949-9 |language=es |last=Carmen |publisher=Editorial UNED |title=MELILLA Y LA POESÍA ESPAÑOLA DESDE 1900 |url=https://books.google.com/books?id=9k79CAAAQBAJ&dq=generacion+27+melilla&pg=PT208}}</ref><ref>{{cite journal |access-date=2022-02-23 |date=1909 |first=Carmen de |language=es |last=Burgos |title=En la guerra: (Episodios de Melilla) |journal=El Cuento Semanal |volume=3 |issue=148 |url=https://www.cervantesvirtual.com/obra/en-la-guerra-episodios-de-melilla-1053849/ |archive-date=2022-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223144648/https://www.cervantesvirtual.com/obra/en-la-guerra-episodios-de-melilla-1053849/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|access-date=2022-02-23 |language=es |title=Novelas para viajar a Melilla |url=https://www.hoteles.net/melilla/rutas-literarias-melilla.html |website=Hoteles}}</ref><ref>{{cite web|access-date=2022-02-24 |language=es |last=Colaboraciones |title="Melilla 1921, crónicas de guerra" |url=https://elpueblodeceuta.es//art/57653/melilla-1921-cronicas-de-guerra |website=El Pueblo de Ceuta|date=7 April 2021 }}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite journal |author=María Gajate Bajo |title=Lo que ocurre es que él es ella: un análisis de las crónicas de Teresa de Escoriaza durante el Desastre de Annual |journal=Pasado y Memoria |issue=23 |date=2021 |doi=10.14198/PASADO2021.23.09 |doi-access=free|hdl=10045/116897 |hdl-access=free }}</ref> * విసెంటే గ్రామజే రాసిన క్యుండూ లీజ్ విసెంటే కార్టా * డెమియుర్జు: ది అవేకనింగ్ ఆఫ్ ఫూల్స్ బై ఫ్రాన్సిస్కో ఎలిప్ టోర్నే, ఫెర్రాన్ క్యూబెల్సు టోమియో * ఆర్టురో పెరెజు రివర్టే రచించిన కోర్సెయిర్సు ఆఫ్ ది లెవాంటు, ది క్వీన్ ఆఫ్ ది సౌతు * మై మెలిల్లా ఇంటర్వ్యూ (1949) విసెంటే అలీక్సాండ్రే * ఆల్బెర్టో అల్వారెజు డి సియెను‌ఫ్యూగోసు‌చే మెలిల్లా పాట (1920) * జీవితాన్ని ప్రారంభించడం. కార్మెను కాండే రాసిన మెలిల్లాలో ఒక బాల్యం జ్ఞాపకాలు (1914-1920). * కార్మెను డి బుర్గోసు రాసిన ఇన్ ది వారు: ఎపిసోడ్సు ఆఫ్ మెలిల్లా (1909), రెండవ మెలిల్లా పోరాటంలో యుద్ధ ప్రతినిధిగా ఆమె పని. * కార్లోటా ఓ'నీలు రచించిన స్పానిషు అంతర్యుద్ధంలో ఒక మహిళ * ఇగ్నాసియో మార్టినెజు డి పిసను ద్వారా మంచి పేరు * మార్టిన్ కాసారిగో రచించిన ది కల్నలు డాటరు * ది గ్రూం ఆఫ్ ది వరల్డు ఫిలిపు బెనిటెజు రెయెసు * ఫ్రాన్సిస్కో కార్కానో రచించిన ది డాటరు ఆఫ్ మార్సు * మెలిల్లా జువాను బెరెంగూరు చేత కోరబడినది * మురిల్లో 11: జువాను గెరెరో జమోరా రచించిన మెలిల్లా * డోలోరెసు గార్సియా రూయిజు రచించిన ది షుగరు క్వీన్ * వార్ క్రానికల్సు: మెలిల్లా 1921 ఇండలెసియో ప్రిటో ద్వారా * తెరెసా డి ఎస్కోరియాజా రాసిన ఫ్రం ది పెయిను ఆఫ్ వార్ (1921) ==== టీవీ సిరీస్ ==== మెలిల్లాలో చిత్రీకరించబడిన, సెట్ చేయబడిన అతి ముఖ్యమైన టీవీ సిరీస్‌లు: <ref>{{cite web|access-date=25 April 2019 |archive-date=2019-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424040420/https://melillahoy.es/noticia/117845/cultura/la-unidad-una-serie-de-movistar-que-estara-de-rodaje-en-distintos-lugares-de-la-ciudad-de-melilla-durante-tres-semanas.html |first=Luisa María |language=es |last=Sánchez Ballesteros |title='La Unidad', a Movistar + series that will be filmed in different locations of the city of Melilla for three weeks |url=http://www.melillahoy.es/noticia/117845/cultura/la-unidad-una-serie-de-movistar-que-estara-de-rodaje-en-distintos-lugares-de-la-ciudad-de-melilla-durante-tres-semanas.html |website=Melilla Hoy|date=23 April 2019 }}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=25 April 2019 |date=24 April 2019 |language=es |title=Melilla, the setting for the 'La Unidad' series by Movistar+ |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-escenario-serie-unidad-movistar/ |website=El Faro de Melilla}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref> ==== సినిమాలు ==== మెలిల్లా అనేక చిత్రాలకు నేపథ్యంగా ఉంది:<ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |language=es |title=Melilla, a city of cinema - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-una-ciudad-de-cine/}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref> * ఘెంటార్‌లో, సె మ్యునె ఫాజిల్ (1967) * గోల్డెను బాల్సు (1993) * యు షల్ డై ఇన్ చాఫరినాస్ ‌(1995) * ద మ్యాన్ హూ న్యూ ఇన్ఫినిటీ (2015) * చావెలా (2017) * అడు (2020) * అల్గ్రియా (2021) * ద జంప్ (2024) ==== పాటలు ==== మెలిల్లాకు అంకితం చేయబడిన అత్యంత ప్రసిద్ధ పాటలలో కొన్ని:<ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |language=es |title=Melilla lyrics - Ismael Serrano |url=https://www.cancioneros.com/letras/cancion/8612/melilla-ismael-serrano |website=CANCIONEROS.COM/LETRAS}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |language=es |title=VIVA MELILLA - Emilio El Moro |url=https://www.letras.com/emilio-el-moro/viva-melilla/ |website=Letras.com}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |language=en |title=Leo Rubio - Pasodoble a Melilla |url=https://letsloop.com/artist/leo-rubio/song/pasodoble-a-melilla |website=LetsLoop}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |title=Joaquín Díaz, complete works • Songs |url=https://funjdiaz.net/joaquin-diaz-canciones-ficha.php?id=471 |website=funjdiaz.net}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref> * ఎమిలియో ఎల్ మోరోచే వివా మెలిల్లా (1969). * మేము జోక్విన్ డియాజ్ ద్వారా మెలిల్లా (1979) కోసం బయలుదేరాము * లియో రూబియో ద్వారా పాసోడోబులు టు మెలిల్లా (1993). * ఇస్మాయిలు సెరానో రచించిన మెలిల్లా (2003). === మీడియా === ==== వార్తాపత్రికలు ==== జాతీయ వార్తాపత్రికలతో పాటు, రెండు స్థానిక వార్తాపత్రికలు ఉన్నాయి: మెలిల్లా హోయి<ref>{{Cite web |date=2023-06-29 |title=Melilla Hoy - Actualised y noticias de Melilla |url=https://melillahoy.es/ |access-date=2025-03-19 |language=es}}</ref> ఎల్ ఫారో.<ref>{{Cite web |date=2022-05-24 |title=El Faro de Melilla - Diario digital |url=https://elfarodemelilla.es/ |access-date=2025-03-19 |language=es}}</ref> ==== పబ్లికు టెలివిజను ==== [[File:Televisión Melilla.svg|thumb| టెలివిసియను మెలిల్లా]] అన్ని జాతీయ టెలివిజను ఛానెలు‌లు ప్రసారం చేయబడతాయి. వీటిలో పబ్లికు అండలూసియను ఛానలు, కెనాలు సుర్ టెలివిసియను ఉన్నాయి. నగరంలో రెండు స్థానిక ఛానెలు‌లు, టెలివిసియను మెలిల్లా<ref>{{Cite web |title=Inicio - |url=https://playmelilla.es/ |access-date=2025-03-19 |website=playmelilla.es |language=es}}</ref> పాపులరు టీవీ, ,<ref>{{Cite web |date=2019-06-29 |title=Popular TV Melilla – Hacemos la televisión pensando en ti |url=https://populartvmelilla.es/ |access-date=2025-03-19 |archive-date=29 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629002431/https://populartvmelilla.es/ |url-status=dead }}</ref> అలాగే వార్తలను ప్రసారం చేసే రేడియో టెలివిసియను ఎస్పానోలా స్టూడియో కూడా ఉన్నాయి. ==== రేడియో ==== అన్ని జాతీయ రేడియో స్టేషను‌లను ట్యూను చేయవచ్చు. వీటిలో సిఒపిఇ,<ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=Cope Melilla – 98.4 FM |url=http://copemelilla.com/ |access-date=2025-03-19 |language=es}}</ref> ఒండా సెరో,<ref>{{Cite web |title=Home |url=http://www.ondaceromelilla.net/ml/ |access-date=2025-03-19 |website=www.ondaceromelilla.net}}</ref>, ఇతర వాటితో సహా స్థానిక ఎడిషన్‌లు ఉన్నాయి. ==== ఇంటర్నెటు ==== ఇంటర్నెటు సోషలు మీడియా వ్యాప్తితో, అనేక మీడియా అవుటు‌లెటు‌లు, పోర్టలు‌లు ఉద్భవించాయి. వీటిలో మెలిల్లామీడియా మాత్రమే మిగిలి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=MelillaMedia |url=https://www.melillamedia.es/ |access-date=July 3, 2019 |language=es |archive-date=2 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702091802/https://www.melillamedia.es/ |url-status=dead }}</ref> ఇది స్వయంప్రతిపత్త నగరం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. 2022 అక్టోబరులో మెలిల్లా, ఉత్తర మొరాకోలోని రిఫ్ ప్రాంతం గురించి ఓపెను యాక్సెసు‌తో డిజిటలు ఫైలు వ్యక్తిగత డాక్యుమెంటరీ ఆర్కైవు ప్రారంభించబడింది. ఇది పరిశోధకులు లేదా విద్యార్థులకు సమృద్ధిగా సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Personal Documentary Archive on the History of Melilla and the Rif Region in Northern Morocco |url=https://calentamientoglobalacelerado.net/fondo_documental_Melilla_Riff/ |access-date=November 11, 2022 |language=es}}</ref> === అమెచ్యూరు రేడియో === ఐఎస్‌ఒ 3166-1 ప్రమాణం సియుటా, మెలిల్లాలకు దేశ కోడు‌గా పొడిగింపు ఇఎని రిజర్వు చేస్తుంది. ఈ రెండు నగరాల్లో అమెచ్యూరు రేడియో ఆపరేటర్లు ఉపయోగించే కాల్ సైన్ ఇఎ9, ప్రతి ఒక్కటి ప్రత్యేక "ఎంటిటీ"గా పరిగణించబడుతుంది. === నగర కౌన్సిలు మంజూరు చేసిన గౌరవ విశిష్టతలు === ప్రత్యేక యోగ్యతలు గుర్తించదగిన ప్రయోజనాలు లేదా అసాధారణ సేవలను గుర్తించడానికి మెలిల్లా నగర కౌన్సిలు అధికారికంగా ప్రదానం చేసిన బిరుదులు, గౌరవాలు, అలంకరణలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: మెలిల్లా ఫేవర్డు సన్, అడాప్టేడ్ చైల్డ్ ఆఫ్ మెలిల్లా అనే బిరుదు, మెలిల్లా మెడలు ఆఫ్ ఆనరు, మెడల్ ఆఫ్ మెలిల్లా ది సిటి ఆఫ్ మెలిల్లా మూడు విభాగాలలో: బంగారం, వెండి, కాంస్య పతకాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |last=Press |first=Europa |date=2012-09-15 |title=Margallo receives the distinction of 'Adoptive Son' of Melilla, praising the recognition of Spain's military heroes |url=https://www.europapress.es/nacional/noticia-margallo-recibe-distincion-hijo-adoptivo-melilla-elogiando-reconocimiento-heroes-militares-espana-20120915173623.html |access-date=2025-03-09 |website=www.europapress.es}}</ref> మెలిల్లా నగర మండలి మంజూరు చేసిన మొదటి అత్యున్నత విశిష్టతలు మెలిల్లాలో జన్మించిన విశిష్ట పౌరులకు (ఫెర్నాండో అర్రాబలు లేదా జేవియరు ఇంబ్రోడా,<ref>{{Cite web |title=News about Favored Son in El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/etiquetas/hijo-predilecto/ |access-date=2025-03-09 |language=es}}</ref>ఇతరులలో), మెలిల్లాలో జన్మించని ప్రముఖ వ్యక్తులకు (జోసు మాన్యుయెలు గార్సియా-మార్గల్లో,<ref>{{Cite web |last=Autonómico |first=Confidencial |date=2012-06-21 |title=The UCD seat that earned García Margallo the title of 'Favored Son' of Melilla |url=https://autonomico.elconfidencialdigital.com/articulo/muy-confidencial/UCD-Predilecto-Melilla-Garcia-Margallo/20120621030000013885.html |access-date=2025-03-09 |website=Confidencial Autonómico |language=es}}</ref> లేదా కార్లోటా ఓ'నీల్) అడాప్టివు చైల్డు బిరుదులు అందించబడుతుంటాయి. == సరిహద్దు భద్రత == === రక్షణ - సివిలు గార్డు === ఈ ఎన్క్లేవు రక్షణ స్పానిషు సాయుధ దళాలకు జనరలు కమాండు ఆఫ్ మెలిల్లా బాధ్యత వహిస్తుంది.<ref name="auto">{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/comgemel/Organizacion/index.html | title=Comandancia General de Melilla |website=Ministerio de Defensa}}</ref> స్పానిషు సైన్యం కమాండు పోరాట భాగాలు: * 52వ రెగ్యులర్సు పదాతిదళ రెజిమెంటు; * స్పానిషు లెజియను 1వ టెర్సియో గ్రాను కాపిటను రెజిమెంటు; * 10వ 'అల్కాంటారా' కావల్రీ రెజిమెంటు<ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/rcac10/ | title=REGIMIENTO DE CABALLERIA "ALCÁNTARA"10 |website=Ministerio de Defensa}}</ref> లియోపార్డు 2 ప్రధాన యుద్ధ ట్యాంకులు, పిజారో పదాతిదళ పోరాట వాహనాలను కలిగి ఉంది;<ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/unidades/Melilla/rcac10/Noticias/2021/03_ejercicio_de_tiro.html | title=Ejercicio de tiro del vehículo VCIC Pizarro - Ejército de tierra }}</ref><ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/unidades/Melilla/rcac10/Organizacion/index.html | title=Contenido - Ejército de tierra }}</ref> * 155/52mm టోవ్డు హోవిట్జర్లు, గ్రూపో డి ఆర్టిల్లెరియా ఆంటియేరియా II/32తో ఏర్పాటు చేయబడిన గ్రూపో డి ఆర్టిల్లెరియా డి కాంపానా I/32తో కూడిన 32వ మిశ్రమ ఆర్టిల్లెరీ రెజిమెంటు. ఇందులో 35/90 స్కైడరు/35/90 జిడిఎఫ్-007 యాంటీ-ఎయిర్‌క్రాఫ్టు గన్లను కలిగి ఉంది; <ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/ramix32/Historial/index.html | title=Regimiento Mixto de Artillería 32 |website=Ministerio de Defensa }}</ref><ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/ramix32/Noticias/2022/10_El_GAAA_II32_realiza_ejercicios_de_colaboracion_aerea_y_tiro_AAA_en_el_CMT_de_Rostrogordo.html | title=El GAAA II/32 realiza ejercicios de colaboración aérea y tiro AAA en el CMT de Rostrogordo. - Spanish army }}</ref><ref>{{cite web | url=https://uklandpower.com/2020/12/08/learning-from-how-our-allies-armies-are-organized/ | title=Learning from how our Allies' armies are organized | date=8 December 2020 }}</ref> and * 8వ ఇంజనీరు రెజిమెంటు కమాండు‌లో దాని ప్రధాన కార్యాలయ బెటాలియను అలాగే లాజిస్టిక్సు అంశాలు కూడా ఉన్నాయి. <ref name="auto"/> మెలిల్లా రక్షణతో పాటు, మొరాకో తీరంలో స్పెయిను క్లెయిం చేసిన ద్వీపాలు, రాతి నిర్మాణాల రక్షణకు కూడా దండు బాధ్యత వహిస్తుంది. [[మొరాకో]] చొరబాట్ల నుండి వాటిని రక్షించడానికి దండు యూనిట్లు ఈ రాతి నిర్మాణాలకు మోహరించబడతాయి. ముఖ్యంగా 2002లో పెరెజిలు ద్వీప సంక్షోభం సమయంలో అలా చేశాయి. <ref name="auto"/> తీరప్రాంత భద్రతను పెంపొందించడానికి, స్పానిషు నావికాదళం 2023 మధ్యకాలం నుండి మెలిల్లాలో ఒక ప్రత్యేక గస్తీ పడవ (ఇస్లా పింటో)ను స్థాపించింది. <ref>{{Cite web|title=Entregado a la Armada española el patrullero "Isla Pinto" (P-84) |url=https://www.defensa.com/defensa-naval/entregado-armada-espanola-patrullero-isla-pinto-p-84|website=infodefensa.com |date=28 June 2023}}</ref><ref>{{Cite web|title=La Armada recibe el patrullero 'Isla Pinto' para vigilar las aguas de Melilla |url=https://www.lavanguardia.com/nacional/20230621/9058347/armada-recibe-patrullero-isla-pinto-vigilar-aguas-melilla.html |website=Lavanguardia |date=21 June 2023}}</ref><ref>{{Cite web|title=La Armada incrementará su presencia en Melilla con un patrullero de vigilancia costera|url=https://www.infodefensa.com/texto-diario/mostrar/4192258/armada-incrementara-presencia-melilla-patrullero-vigilancia-costera |website=infodefensa.com |date=27 February 2023}}</ref> మెలిల్లా స్పానిషు ప్రధాన భూభాగంలోని రోటా వద్ద ఉన్న ప్రధాన స్పానిషు నావికా స్థావరం నుండి దాదాపు 350 కిలోమీటర్లు (220 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. స్పానిషు వైమానిక దళం మోరాను వైమానిక స్థావరం 300 కిలోమీటర్లు (190 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. సివిలు గార్డు సరిహద్దు భద్రతకు బాధ్యత వహిస్తుంది. భూభాగం శక్తివంతమైన భూ సరిహద్దును తరచుగా, కొన్నిసార్లు ముఖ్యమైన వలసదారుల చొరబాట్ల నుండి రక్షిస్తుంది. <ref>{{cite web | url=https://www.infomigrants.net/en/post/38932/melilla-thousands-of-migrants-attempt-to-scale-fence-into-spanish-enclave | title=Melilla: Thousands of migrants attempt to scale fence into Spanish enclave | date=3 March 2022 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Guerraoui|first=Saad|date=2021-06-12|title=Spanish report warns of Morocco's 'hybrid strategies' to annex Ceuta, Melilla &#124; Saad Guerraoui|url=https://middle-east-online.com/en/spanish-report-warns-morocco%25E2%2580%2599s-%25E2%2580%2598hybrid-strategies%25E2%2580%2599-annex-ceuta-melilla|access-date=2023-01-14|website=MEO|language=en}}</ref> === సరిహద్దు దాటిన సంబంధాలు === మెలిల్లా పొరుగున ఉన్న మొరాకో స్థావరాలతో పరిమిత ఏకీకరణతో ఒక రకమైన సరిహద్దు దాటిన పట్టణ సంఘాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఇది మొరాకోలో దక్షిణం వైపున బెని ఎన్సారు నుండి నాడోరు, సెలోవేను వరకు ఆర్19 రహదారి వెంట విస్తరించి ఉన్న పట్టణ విస్తరణ వరుస చివరలలో ఒకటిగా ఉంది. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=115}} పట్టణ వ్యవస్థ అధిక స్థాయి క్రమానుగతీకరణ, ప్రత్యేకత, శ్రమ విభజనను కలిగి ఉంది. మెలిల్లా సేవలు, ఆర్థిక, వాణిజ్యానికి ప్రధాన ప్రదాతగా ఉంది; నాడోరు ఒక ప్రముఖ పారిశ్రామిక నగరంగా ఉండగా మిగిలిన మొరాకో స్థావరాలు అధీన ప్రాంతంగా ఉంది. వ్యవసాయ-పట్టణ లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తాయి. శ్రామిక శక్తిని అందించేవారిగా పనిచేస్తున్నాయి.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=115}} ఆరోగ్య సంరక్షణ అందించడంలో ప్రతిబింబించే అసమానత, మొరాకో పౌరులు మెలిల్లాను ఆరోగ్య సేవలను పెద్ద ఎత్తున ఉపయోగించడం వంటి పరిస్థితులను పెంపొందించింది. మెలిల్లా 2018లో దాని జనాభాకు ప్రమాణం కంటే నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ అత్యవసర పరిస్థితులకు హాజరవుతోంది. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=116}}మెలిల్లా శ్రామిక శక్తి అవసరాలను తీర్చడానికి (ప్రధానంగా గృహ సేవ, నిర్మాణం, సరిహద్దు బేలు కార్మికులు వంటి రంగాలలో, తరచుగా అనధికారిక ఒప్పందాల కింద), నాడోరు ప్రావిన్సు‌లోని మొరాకో నివాసితులకు స్వయంప్రతిపత్త నగరంలోకి ప్రవేశించడానికి వీసా అవసరాల నుండి మినహాయింపులు మంజూరు చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=109}}ఈ అభివృద్ధి పైన పేర్కొన్న మినహాయింపును పొందడానికి ఇతర మొరాకో ప్రావిన్సుల నుండి నాడోరు‌కు అంతర్గత వలసల బలమైన ప్రవాహాన్ని ప్రేరేపించింది. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=109}} అయితే మెలిల్లా, దాని పరిసరాల మధ్య 'ద్రవ' సరిహద్దు సంబంధాలు సంఘర్షణ నుండి విముక్తి పొందలేదు. ఎందుకంటే అవి మొరాకో, స్పెయిను మధ్య 'ఉద్రిక్త' అంతర్జాతీయ సంబంధాల మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=118}} === సరిహద్దు భద్రత === [[File:Verjamelilla.jpg|thumb|మెలిల్లా సరిహద్దు కంచె నగరంలోకి అక్రమ వలసలను అరికట్టడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.]] 1990ల ప్రారంభంలో సియుటా, మెలిల్లాలోకి అల్జీరియను, సబ్-సహారా క్రమరహిత వలసదారుల ప్రవాహం పెరిగిన తరువాత,{{Sfn|Ferrer Gallardo|2008|p=140}} 1995 తర్వాత రెండు నగరాల్లో సరిహద్దు కోటల ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. సరిహద్దు, పారగమ్యతను తగ్గించడానికి, ,<ref name=ser>{{Cite web|url=https://cadenaser.com/ser/2018/06/14/sociedad/1529011916_374813.html|website=[[Cadena Ser]]|title=Preguntas y respuestas sobre 20 kilómetros de cuchilas en Ceuta y Melilla|date=14 June 2016|first=Nicolás|last=Castellano}}</ref><ref>{{Cite journal|page=134|url=https://ddd.uab.cat/pub/dag/02121573n51/02121573n51p129.pdf|title=Acrobacias fronterizas en Ceuta y Melilla. Explorando la gestión de los perímetros terrestres de la Unión Europea en el continente africano|first=Xavier|last=Ferrer Gallardo|year=2008|journal=Documents d'anàlisi geogràfica|issue=51|<!--|pages=129–149-->issn=2014-4512|location=Bellaterra|publisher=[[Autonomous University of Barcelona|Servei de Publicacions de la Universitat Autònoma de Barcelona]]}}</ref> 1999 నాటికి కొంతవరకు లక్ష్యాన్ని చేరుకున్నారు.{{Sfn|Ferrer Gallardo|2008|p=140}} అయితే 2005లో కోటల గరిష్ట స్థాయిని చేరుకున్నారు.<ref name=ser /> మొరాకోతో మెలిల్లా సరిహద్దు మెలిల్లా సరిహద్దు కంచె ద్వారా సురక్షితం చేయబడింది. వాచు టవర్లతో కూడిన 6 మీటర్లు (20 అడుగులు) పొడవైన డబుల్ కంచె; అయినప్పటికీ వలసదారులు (పదుల లేదా కొన్నిసార్లు వందల సమూహాలలో) కంచెను ముట్టడించి ఎప్పటికప్పుడు దానిని దాటగలుగుతున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-27601215 |title=BBC News – Hundreds breach Spain enclave border |work=BBC News |access-date=28 May 2014}}</ref> 2005 నుండి కనీసం 14 మంది వలసదారులు కంచెను దాటడానికి ప్రయత్నిస్తూ మరణించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.abc.es/espana/20140206/abci-menos-inmigrantes-fallecido-desde-201402061712.html|website=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Al menos 27 inmigrantes han fallecido desde 2005 tras los asaltos a la valla|date=6 February 2014}}</ref>మెలిల్లా వలసదారుల రిసెప్షను సెంటరు 480 మంది సామర్థ్యంతో నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26382589|title=African migrants storm into Spanish enclave of Melilla|access-date=3 March 2014|date=28 February 2014 |publisher=BBC}}</ref> 2020లో కంచె పైభాగం నుండి ముళ్ల తీగను తొలగించే పనులు (అదే సమయంలో ఉల్లంఘనలకు గురయ్యే అవకాశం ఉన్న ప్రాంతాలలో దాని ఎత్తును 10 మీటర్లు (33 అడుగులు) కంటే ఎక్కువ పెంచడం) ట్రాగ్సా [ఎస్]కి అప్పగించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.elconfidencial.com/espana/2020-08-16/nuevas-vallas-ceuta-melilla-mas-altas-muro-trump-mexico_2713268/|website=[[El Confidencial]]|title=La nueva valla de Ceuta y Melilla será un metro más alta que el muro de Trump|date=16 August 2020|first=Alejandro|last=Mata}}</ref> 2022 జూన్ లో దాదాపు 2,000 మంది వలసదారులు సరిహద్దులోకి చొరబడినప్పుడు కనీసం 23 మంది సబ్-సహారను వలసదారులు, ఇద్దరు మొరాకో భద్రతా సిబ్బంది మరణించారు. కొన్ని ఎన్ఒలు మరణాల సంఖ్య 37 వరకు ఉంటుందని అంచనా వేశారు.<ref>{{Cite web |date=2022-06-26 |title=Calls for investigation over deaths in Moroccan-Spanish border crossing |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/26/calls-investigation-deaths-moroccan-spanish-border-melilla-enclave-crossing |access-date=2022-07-27 |website=the Guardian |language=en}}</ref> దాదాపు 200 మంది స్పానిషు, మొరాకో చట్ట అమలు అధికారులు, కనీసం 76 మంది వలసదారులు గాయపడ్డారు. వందలాది మంది వలసదారులు కంచెను ఉల్లంఘించడంలో విజయం సాధించారు. 133 మంది సరిహద్దు దాటారు.<ref>{{Cite web |date=2022-06-26 |title=Death toll rises to 23 in Melilla border-crossing stampede |url=https://www.politico.eu/article/death-toll-23-melilla-border-crossing-stampede/ |access-date=2022-07-27 |website=POLITICO |language=en}}</ref>విస్తృతంగా ప్రసారం చేయబడిన ఫుటేజు డజన్ల కొద్దీ వలసదారులు కలిసి ఉన్నట్లు చూపించింది.<ref>{{Cite news |last1=Eljechtimi |first1=Ahmed |last2=Keeley |first2=Graham |date=2022-06-25 |title=Dozens of migrants piled together at Melilla border fence |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/dozens-migrants-piled-ground-melilla-disaster-rights-group-says-2022-06-25/ |access-date=2022-07-27}}</ref>ఇది మెలిల్లా చరిత్రలో అత్యంత దారుణమైన సంఘటన.<ref>{{Cite news |date=2022-06-27 |title=Melilla migrant deaths spark anger in Spain |language=en |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-61956104 |access-date=2022-07-27}}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితి, ఆఫ్రికను యూనియను, అనేక మానవ హక్కుల సంఘాలు మొరాకో, స్పానిషు సరిహద్దు గార్డులు అధిక బలప్రయోగం చేసినట్లు ఖండించాయి. అయితే ఎటువంటి ప్రాణాంతక ఆయుధాలు ఉపయోగించబడలేదు. మరణాలు తరువాత "యాంత్రిక ఊపిరాడకుండా చేయడం" కారణంగా ఆపాదించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |title=Moroccan probe finds 23 Melilla border dead likely 'suffocated' |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/13/moroccan-probe-says-melilla-migrants-likely-suffocated-to-death |access-date=2022-07-27 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> ఇయు వలస నియంత్రణను అవుటు‌సోర్సూ చేయడానికి స్పెయిను, యూరోపియను యూనియను రెండూ మొరాకోకు పది లక్షల యూరోలు చెల్లించాయి.<ref name=publico>{{Cite web|url=https://www.publico.es/sociedad/melilla-ceuta-concertinas-altura-colectivos-melilla-ceuta-denuncian-nuevas-vallas-continuan-vulnerando-derechos-humanos.html|website=[[Público (Spain)|Público]]|title=Menos concertinas y más altura: colectivos de Melilla y Ceuta denuncian que las nuevas vallas continúan vulnerando los derechos humanos|first=Lucía|last=Muñoz Medina|date=29 August 2020}}</ref> సరిహద్దులోని స్పానిషు వైపున ఉన్న డబులు కంచెతో పాటు, మొరాకో వైపున పూర్తిగా రేజరు వైరు‌తో తయారు చేయబడిన అదనంగా 3 మీటర్లు (9.8 అడుగులు) ఎత్తైన కంచె అలాగే మధ్యలో ఒక కందకం ఉంది. <ref name=publico /> ఇవి కూడా చూడండి: ఫోర్ట్రెసు యూరపు § యుద్ధానంతర వినియోగం 2022 మెలిల్లా సంఘటన == మొరాకోతో వివాదం == ఇవి కూడా చూడండి: గ్రేటర్ మొరాకో మెలిల్లా, [[సియుటా]], ప్లాజాస్ డి సోబెరానియా సార్వభౌమత్వాన్ని మొరాకోకు బదిలీ చేయాలని మొరాకో ప్రభుత్వం స్పెయిను‌కు పదేపదే పిలుపునిచ్చింది. స్పెయిను అలా చేయడానికి నిరాకరించడం మొరాకో-స్పెయిను సంబంధాలలో ఉద్రిక్తతకు ప్రధాన మూలంగా పనిచేస్తుంది. మొరాకోలో సియుటాను తరచుగా "ఆక్రమిత సెబ్తా" అని పిలుస్తారు. మొరాకో ప్రభుత్వం ఈ నగరం ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర స్పానిషు భూభాగాలతో పాటు, కాలనీలు అని వాదించింది.<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-57305882 | title=Ceuta and Melilla: Spain's enclaves in North Africa | work=BBC News | date=4 June 2021 }}</ref><ref>{{Cite book|title=Europe or Africa? A contemporary study of the Spanish North African exclaves of Ceuta and Melilla|url=https://archive.org/details/europeorafricaco0000gold|publisher=Liverpool University Press|isbn=0-85323-985-1|year=2000|pages=XII–XIII|first=Peter|last=Gold}}</ref> మెలిల్లాపై సార్వభౌమత్వాన్ని పొందే ప్రయత్నాలలో మొరాకో ఉపయోగించిన ప్రధాన వాదనలలో ఒకటి నగరం భౌగోళిక స్థానాన్ని సూచిస్తుంది. ఎందుకంటే మెలిల్లా మొరాకో భూభాగం, మధ్యధరా సముద్రంతో చుట్టుముట్టబడిన ఒక ఎక్సుకేవు, స్పెయిను‌లోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో ప్రాదేశిక కొనసాగింపు లేదు.<ref>{{ cite book | last=Castan Pinos | first= J. |date=2014 | chapter=The Spanish-Moroccan relationship: combining bonne entente with territorial disputes | editor=K. Stoklosa |title= Living on the border. European Border Regions in Comparison |page= 103 | place=Abingdon | publisher= Routledge}}</ref> ఈ వాదనను మొదట మొరాకో ఇస్టిక్లాలు పార్టీ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరైన అలాల్-ఎల్ ఫాసి అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన మొరాకో స్పానిషు పాలనలో మెలిల్లా ఇతర ఉత్తర ఆఫ్రికా భూభాగాలను ఆక్రమించుకోవాలని బహిరంగంగా వాదించాడు. <ref>{{ cite book | last=Castan Pinos|first= J. |date=2014 | title= La Fortaleza Europea: Schengen, Ceuta y Melilla|place= Ceuta|publisher= Instituto de Estudios Ceutíes|page= 61 |isbn=978-84-92627-67-7}}</ref> ప్రపంచంలోని మిగిలిన దేశాల మాదిరిగానే స్పెయిను కూడా మెలిల్లా మీద మొరాకో వాదనను ఎప్పుడూ గుర్తించలేదు. స్పానిషు ప్రభుత్వం అధికారిక స్థానం ఏమిటంటే మెలిల్లా స్పెయిను‌లో అంతర్భాగం. 1956లో స్పెయిను, [[ఫ్రాన్సు][ నుండి మొరాకో స్వాతంత్ర్యం పొందటానికి శతాబ్దాల ముందు నుండి 16వ శతాబ్దం నుండి ఉంది.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2003/jun/12/worlddispatch.gibraltar |title=A rocky relationship |work=The Guardian|date= 12 June 2003|access-date=17 June 2009 | location=London | first=Giles | last=Tremlett}}</ref> మెలిల్లా జనాభాలో ఎక్కువ మంది స్పానిషు సార్వభౌమత్వాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. భూభాగం మీద మొరాకో నియంత్రణను వ్యతిరేకిస్తున్నారు.<ref>{{cite thesis| author= François Papet-Périn | title=La mer d'Alboran ou Le contentieux territorial hispano-marocain sur les deux bornes européennes de Ceuta et Melilla | id= 2 volumes | degree= doctorat d'histoire contemporaine soutenue | date= 2012 |institution= Paris 1-Sorbonne }}</ref> 1986లో స్పెయిను నాటోలో చేరారు. అయితే ఉత్తర అట్లాంటికు ఒప్పందంలోని ఆర్టికలు 6 అటువంటి కవరేజీని యూరపు, ఉత్తర [[అమెరికా]] కర్కాటక రేఖకు ఉత్తరాన ఉన్న దీవులకు పరిమితం చేయడంతో మెలిల్లా నాటో రక్షణలో లేదు. అయితే ఫ్రాన్సు ప్రవేశించిన తర్వాత ఫ్రెంచి [[అల్జీరియా]] ఈ ఒప్పందంలో స్పష్టంగా చేర్చబడింది. ఒప్పందంలోని ఇతర ఆర్టిక‌లు ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని స్పానిషు భూభాగాలను కవరు చేయగలవని న్యాయ నిపుణులు పేర్కొన్నారు, కానీ ఈ వివరణ ఆచరణలో పరీక్షించబడలేదు.<ref name="Newtral">{{cite web |title=¿Están Ceuta y Melilla bajo el paraguas de la OTAN? |url=https://www.newtral.es/ceuta-melilla-otan-expertos/20211002/ |website=Newtral |access-date=25 February 2022 |language=es |date=2 October 2021 |author=Thess Móstoles}}</ref> 2022 మాడ్రిడు శిఖరాగ్ర సమావేశంలో, మెలిల్లా రక్షణ అంశాన్ని [[స్పెయిన్]] లేవనెత్తింది, నాటో సెక్రటరీ జనరలు జెన్సు స్టోల్టెన్బర్గు ‌ఇలా అన్నారు: "నాటో ఏ భూభాగాలను రక్షిస్తుందో సియుటా, మెలిల్లా అన్ని మిత్రదేశాలను ఏవైనా ముప్పుల నుండి రక్షించడానికి నాటో ఉంది. చివరికి ఆర్టికలు 5ని అమలు చేయడం ఎల్లప్పుడూ రాజకీయ నిర్ణయం అవుతుంది. కానీ అన్ని మిత్రదేశాలను రక్షించడానికి నాటో ఉందని హామీ ఇవ్వండి".<ref>{{Cite web|title=Press conference by NATO Secretary General Jens Stoltenberg following the meeting of the North Atlantic Council at the level of Heads of State and Government (2022 NATO Summit)|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/opinions_197301.htm|access-date=2023-01-14|website=NATO|language=en | date= 30 June 2022 | author1= Jens Stoltenberg | author1-link=Jens Stoltenberg | type=transcript}}</ref> 2020 డిసెంబరు 21న మెలిల్లా "సహారా వలె మొరాకో" అని మొరాకో ప్రధాన మంత్రి సాదెద్దీను ఒథ్మానీ చేసిన ప్రకటనల తర్వాత స్పానిషు ప్రభుత్వం మొరాకో రాయబారి కరిమా బెన్యాచు‌ను పిలిపించి స్పెయిను తన భాగస్వాములందరూ ఆఫ్రికాలోని తన భూభాగం సార్వభౌమత్వాన్ని, ప్రాదేశిక సమగ్రతను గౌరవించాలని ఆశిస్తున్నట్లు తెలియజేసింది. ఒథ్మానీ మాటలకు వివరణ కోరింది.<ref>{{Cite web|work=elDiario.es|date=21 December 2020|title=España convoca a la embajadora de Marruecos por unas declaraciones de su primer ministro sobre Ceuta y Melilla|url=https://www.eldiario.es/politica/espana-convoca-embajadora-marruecos-declaraciones-ceuta-melilla_1_6523031.html|access-date=22 December 2020|language=es}}{{pb}}{{cite web|date=22 December 2020|title=Moroccan Ambassador to Spain summoned over calls for territorial sovereignty talks|url=https://www.africanews.com/2020/12/22/moroccan-ambassador-to-spain-summoned-over-calls-for-territorial-sovereignty-talks/|access-date=22 December 2020|website=AfricaNews|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:స్పెయిన్]] [[వర్గం:ఆఫ్రికా దేశాలు]] mxapepfg8rcb7ccnrsbgepf7buzuxhy లారా డెల్ రే 0 456336 4963660 4611603 2026-09-21T11:45:53Z స్వరలాసిక 13980 /* 2014-2016: */ 4963660 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = లారా డెల్ రే | image = LanaDRPrimavera310524 (32 of 147) (53765476960) (cropped).jpg <!-- Please do not change the image without consensus.--> | caption = 2024లో డెల్ రే | alt = Lana Del Rey smiling at a festival performance | birth_name = ఎలిజబెత్ వూల్రిడ్జ్ గ్రాంట్ | alias = {{Hlist|లానా డెల్ రే|లానా రే డెల్ మార్|లిజ్జీ గ్రాంట్|మే జైలర్|స్పార్కిల్ జంప్ రోప్ క్వీన్}} | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1985|6|21}} | birth_place = న్యూయార్క్ సిటీ, యూఎస్ | occupation = {{hlist|గాయకురాలు|పాటల రచయిత}}<!-- The goal is to highlight what she's known for, not give an exhaustive record of her abilities. Also please refrain from adding "poet" to her occupations. For more info, visit the talk page. When you add something here, It is a good practice to seek other's opinions first. --> | years_active = 2005–ప్రస్తుతం | alma_mater = ఫోర్ధమ్ విశ్వవిద్యాలయం ( బిఎ ) | spouse = {{marriage|జెరెమీ డుఫ్రేన్|2024}}<ref>{{Cite web|date=2024-09-27|title=Lana Del Rey Marries Alligator Tour Guide Jeremy Dufrene in Louisiana Wedding|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/lana-del-rey-marries-jeremy-dufrene-in-louisiana-wedding/|access-date=2024-09-27|website=US Magazine|language=en}}</ref> | works = {{hlist| డిస్కోగ్రఫీ|పాటలు|వీడియోగ్రఫీ}} | awards = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = <!-- Consensus was established in December 2019 and October 2022 to display four genres: alternative pop, baroque pop, dream pop, rock. Until 2019, when users discussed and reached a first consensus, there were several edit wars in this article: please discuss in the talk page before any genre change-->{{Hlist|ఆల్ట్-పాప్|బరోక్ పాప్|డ్రీమ్ పాప్|ఇండీ పాప్|రాక్}} | instrument = Vocals<!--- For instrument(s) that the artist is primarily known for using, per reliable sources. The instruments infobox parameter is not intended as a WP:COATRACK for every instrument the subject has ever used. If you think an instrument should be listed or removed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument.---> | label = {{Hlist|{{nowrap|5 పాయింట్లు}}|స్ట్రేంజర్|పాలిడోర్|ఇంటర్‌స్కోప్<!-- Reorganized to the order that the artist signed to. Polydor is a label distributed and operated Interscope.-->}} | website = {{official URL}} }} | signature = Lana Del Rey signature.svg | signature_size = 100px }} '''ఎలిజబెత్ వూల్రిడ్జ్ గ్రాంట్''' (జననం జూన్ 21,1985), వృత్తిపరంగా '''లానా డెల్ రే''' అని పిలుస్తారు, ఒక అమెరికన్ గాయని-పాటల రచయిత. ఆమె సంగీతం పాప్ సంస్కృతి 1950-1970ల అమెరికా గురించి తరచుగా ప్రస్తావిస్తూ, దాని విషాదకరమైన [[Glamour (presentation)|గ్లామర్]], శృంగారం అన్వేషణకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="all">{{Cite web|last=[[Erlewine, Stephen Thomas]]|title=Lana Del Rey &#124; Biography & History|url=https://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160628023832/http://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography|archive-date=June 28, 2016|access-date=June 29, 2016|publisher=[[AllMusic]]}}</ref> ఆమె ఒక MTV వీడియో మ్యూజిక్ అవార్డు, మూడు ఏం టీవీ యూరప్ మ్యూజిక్ అవార్డ్స్, రెండు బ్రిట్ అవార్డ్స్, రెండు బిల్బోర్డ్ ఉమెన్ ఇన్ మ్యూజిక్ అవార్డ్స్, ఒక శాటిలైట్ అవార్డు పాటు పదకొండు గ్రామీ అవార్డ్స్, గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు నామినేషన్లు అందుకుంది.<ref>{{Cite magazine|last=Mier|first=Tomás|date=November 11, 2023|title=Lana Del Rey 'Woke Up Very Excited' About Her 5 Grammy Nods|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-grammys-2023-nominations-celebrates-1234875660/|magazine=Rolling Stone|access-date=November 25, 2023}}</ref> వెరైటీ వారి హిట్మేకర్స్ అవార్డులలో "21వ శతాబ్దపు అత్యంత ప్రభావవంతమైన గాయని-పాటల రచయితలలో ఒకరు" గా ఆమెను సత్కరించింది. 2023లో ''రోలింగ్ స్టోన్'' డెల్ రేను వారి "200 గ్రేటెస్ట్ సింగర్స్ ఆఫ్ ఆల్ టైమ్" జాబితాలో ఉంచగా, వారి సోదరి ప్రచురణ రోలింగ్స్టోన్ యూకే ఆమెను "21వ శతాబ్దపు గ్రేటెస్ట్ అమెరికన్ పాటల రచయిత" గా పేర్కొంది.<ref name="Ewens">{{Cite magazine|last=Ewens|first=Hannah|date=March 8, 2023|title=Lana Del Rey: she does it for the girls|url=https://www.rollingstone.co.uk/music/features/lana-del-rey-she-does-it-for-the-girls-album-27426/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=May 20, 2023}}</ref><ref name="rollingstone.com">{{Cite magazine|date=January 1, 2023|title=The 200 Greatest Singers of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/lana-del-rey-14-1234642409/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=February 17, 2023}}</ref> అప్స్టేట్ న్యూయార్క్లో పెరిగిన డెల్ రే 2005లో సంగీత వృత్తిని కొనసాగించడానికి న్యూయార్క్ నగరానికి వెళ్లారు. డెల్ రే పురోగతి 2011లో ఆమె సింగిల్ "[[Video Games (Lana Del Rey song)|వీడియో గేమ్స్]]" వైరల్ విజయంతో వచ్చింది, ఇది పాలీడోర్, ఇంటర్స్కోప్ రికార్డింగ్ ఒప్పందానికి దారితీసింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop|title=Lana Del Rey: The strange story of the star who rewrote her past|last=Harris|first=Paul|date=January 21, 2012|work=[[The Guardian]]|access-date=June 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626140818/https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop|archive-date=June 26, 2016}}</ref> ఆమె 2012లో తన రెండవ ఆల్బం <nowiki>''</nowiki>బోర్న్ టు డై<nowiki>''</nowiki> తో విమర్శనాత్మక, వాణిజ్యపరంగా విజయాన్ని సాధించింది, ఇందులో మూడీ, హిప్ హాప్-ఇన్ఫ్లెక్టెడ్ సౌండ్ ఉంది, స్లీపర్ హిట్ "సమ్మర్టైమ్ సాడ్నెస్" ను సృష్టించింది. ఈ ఆల్బమ్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక జాతీయ చార్టులలో అగ్రస్థానంలో నిలిచి 2023లో యూఎస్ ''బిల్బోర్డ్'' 200 500 వారాలకు పైగా గడిపిన మహిళ రెండవ ఆల్బమ్ గా నిలిచింది. ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన ఆరవ ఆల్బమ్ ''నార్మన్ ఫకింగ్ రాక్వెల్!'' (2019) 62వ వార్షిక గ్రామీ అవార్డులలో ఆల్బమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్ కు నామినేట్ చేయబడి, ''రోలింగ్ స్టోన్'' చేత "500 గ్రేటెస్ట్ ఆల్బమ్స్ ఆఫ్ ఆల్ టైమ్" లో ఒకటిగా జాబితా చేయబడింది.<ref>{{Cite magazine|last=Spanos|first=Brittany|date=July 31, 2019|title=Lana Del Rey Announces 'Norman F-cking Rockwell' Release Date|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-release-date-track-list-865743/|magazine=[[Rolling Stone]]|quote=''Norman Fucking Rockwell'' will be out on August 30th.}}</ref><ref name="Schewitz">{{Cite magazine|last=Schewitz|first=Brett|date=January 25, 2021|title=Rolling Stone 500 Greatest Albums Of All Time|url=https://www.rs500albums.com/350-301/321|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=May 20, 2023|archive-date=2025-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250110104655/https://www.rs500albums.com/350-301/321|url-status=dead}}</ref> డెల్ రే యొక్క తొమ్మిదవ స్టూడియో ఆల్బమ్ డిడ్ యు నో దెట్ దేర్ ఈజ్ ఎ టన్నెల్ అండర్ ఓషన్ బ్లివిడ 2023లో విడుదలైంది, దీనికి విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన సింగిల్ "[[A&W (song)|A & W]]" మద్దతు ఇచ్చింది, రెండోది ''రోలింగ్ స్టోన్'' "500 గ్రేటెస్ట్ సాంగ్స్ ఆఫ్ ఆల్ టైమ్" లో ఒకటిగా ఎంపికైంది.<ref name="Greatest500Songs">{{Cite magazine|date=February 16, 2024|title=The 500 Greatest Songs of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-songs-of-all-time-1224767/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=February 18, 2024}}</ref> ఆ సంవత్సరం తరువాత, ఆమె ''బిల్బోర్డ్'' గ్లోబల్ 200 టాప్-20 హిట్ "సే యెస్ టు హెవెన్" ను విడుదల చేసింది. డెల్ రే 2013 లో విజువల్ మీడియా కోసం సౌండ్ట్రాక్లపై సహకరించారు, ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన సంగీత లఘు చిత్రం ''ట్రోపికో'' లో వ్రాసి నటించింది శృంగార నాటకం ''ది గ్రేట్ గాట్స్బీ'' కోసం "యంగ్ అండ్ బ్యూటిఫుల్" ను విడుదల చేసింది, ఇది విమర్శకులచే ప్రశంసించబడి, గ్రామీ అవార్డు, క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ అవార్డ్ నామినేషన్లు పొందింది.<ref>{{Cite magazine|last=Cooper|first=Duncan|date=December 6, 2013|title=Why Did Lana Del Rey Make a 30-Minute Video About God, and What Does It Mean for Me?|url=http://www.thefader.com/2013/12/06/why-did-lana-del-rey-make-a-30-minute-video-about-god-and-what-does-it-mean-for-me|magazine=[[The Fader]]|access-date=October 24, 2021}}</ref> 2014లో, ఆమె డార్క్ ఫాంటసీ అడ్వెంచర్ చిత్రం మేల్ఫిసెంట్ కోసం "వన్స్ అపాన్ ఎ డ్రీం" ను, గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు నామినేట్ అయిన బయోపిక్ బిగ్ ఐస్ కోసం టైటిల్ థీమ్ సాంగ్ను రికార్డ్ చేసింది.<ref>{{Cite magazine|last=Kreps|first=Daniel|date=December 13, 2014|title=Coldplay, Lorde, Lana Del Rey Make Best Original Song Oscar Shortlist|url=https://www.rollingstone.com/tv-movies/tv-movie-news/coldplay-lorde-lana-del-rey-make-best-original-song-oscar-shortlist-182267/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=May 20, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=January 15, 2015|title=Oscar Nominations 2015: Full List|url=https://variety.com/2015/film/news/oscar-nominations-2015-full-list-academy-award-nominees-1201405517/|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|access-date=May 20, 2023}}</ref> డెల్ రే యాక్షన్ కామెడీ చార్లీస్ ఏంజిల్స్ (2019) కోసం "డోంట్ కాల్ మీ ఏంజెల్" సహకారాన్ని కూడా రికార్డ్ చేశారు. డెల్ రే కవిత్వం, ఫోటోగ్రఫీ సేకరణ వైలెట్ బెంట్ బ్యాక్వర్డ్స్ ఓవర్ ది గ్రాస్ (2020) ను ప్రచురించారు. ప్రారంభ జీవితం & విద్య ఎలిజబెత్ వూల్రిడ్జ్ గ్రాంట్ జూన్ 21,1985న, న్యూయార్క్ నగరంలోని మన్హట్టన్లో, [[Grey Global Group|గ్రే గ్రూప్]] [[Copywriter|కాపీ రైటర్]] అయిన రాబర్ట్ ఇంగ్లాండ్ గ్రాంట్ జూనియర్ అదే సంస్థలో అకౌంట్ ఎగ్జిక్యూటివ్ అయిన ప్యాట్రిసియా ఆన్ "పాట్" గ్రాంట్ దంపతులకు జన్మించింది.<ref name="age" /><ref name="vbio">{{Cite web|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012|access-date=June 20, 2012|website=Vogue}}</ref><ref name="DNJournal">{{Cite web|last=Jackson|first=Ron|date=April 2008|title=The Domain Giant You Didn't Know: Rob Grant's Roundabout Route to Real Estate Riches (Online and Off!)|url=http://www.dnjournal.com/cover/2008/april.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014143231/http://www.dnjournal.com/cover/2008/april.htm|archive-date=October 14, 2012|access-date=January 1, 2013|publisher=DN Journal}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1982/06/13/style/robert-england-grant-jr-marries-patricia-ann-hill.html|title=Robert England Grant Jr. Marries Patricia Ann Hill|date=June 13, 1982|work=[[The New York Times]]|access-date=December 4, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202022012/http://www.nytimes.com/1982/06/13/style/robert-england-grant-jr-marries-patricia-ann-hill.html|archive-date=February 2, 2015}}</ref><ref>{{Cite book|title=Joseph and Mary Dale and their descendants|last=Bock|first=Melvin Lynn|last2=E. Dale Hooper|last3=Carole J. Skelly|date=1998|publisher=Windmill Publications|page=113}}</ref> ఆమెకు ఒక చెల్లెలు, కరోలిన్ "చక్" గ్రాంట్, ఒక తమ్ముడు, చార్లీ గ్రాంట్ ఉన్నారు.<ref name="meetSister">{{Cite web|last=Zupkus|first=Lauren|date=October 8, 2014|title=Meet Chuck Grant, Lana Del Rey's Equally Gorgeous And Talented Sister|url=https://www.huffingtonpost.com/2014/10/08/chuck-grant-lana-del-rey-sister_n_5952704.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018081804/http://www.huffingtonpost.com/2014/10/08/chuck-grant-lana-del-rey-sister_n_5952704.html|archive-date=October 18, 2014|access-date=October 26, 2017|website=[[The Huffington Post]]}}</ref><ref name="grazia">{{Cite paper}}</ref><ref name="nylon">{{Cite web|last=Giannini|first=Melissa|date=November 28, 2013|title=National Anthem|url=http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203120905/http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon|archive-date=December 3, 2013|access-date=June 8, 2014|website=[[Nylon (magazine)|Nylon]]}}</ref> ఆమె [[కాథలిక్ చర్చి|కాథలిక్]] గా పెరిగింది, [[Scottish Americans|స్కాటిష్]], ఇంగ్లీష్ సంతతికి చెందినది.<ref>{{Cite web|date=April 10, 2016|title=Celebrities who are practicing Catholics or were raised in the church|url=http://www.newsday.com/entertainment/celebrities/catholic-celebrities-1.4802809|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006095622/http://www.newsday.com/entertainment/celebrities/catholic-celebrities-1.4802809|archive-date=October 6, 2016|access-date=April 10, 2017|website=[[Newsday]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=August 22, 2014|title=Ultra Lana|url=https://celticlifeintl.com/ultra-lana/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204183531/https://celticlifeintl.com/ultra-lana/|archive-date=December 4, 2022|website=Celtic Life International|quote=Drawn to Scotland by her ex-boyfriend Barrie-James O’Neill (lead singer of indie band Kassidy) coupled with her Scottish/Anglo ancestry}}</ref> ఆమె ఒక సంవత్సరం వయస్సులో ఉన్నప్పుడు, కుటుంబం న్యూయార్క్లోని లేక్ ప్లాసిడ్కు తరలించబడింది.<ref name="pitchbio">{{Cite web|last=Dombal|first=Ryan|date=August 30, 2011|title=Rising: Lana Del Rey|url=https://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124171215/http://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey|archive-date=January 24, 2012|access-date=January 25, 2012|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> లేక్ ప్లాసిడ్లో, ఆమె తండ్రి వ్యవస్థాపక [[డొమైన్ పేరు|డొమైన్]] పెట్టుబడిదారుడు కావడానికి ముందు ఒక ఫర్నిచర్ కంపెనీలో పనిచేశారు ఆమె తల్లి పాఠశాల ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేశారు.<ref name="kent">{{Cite magazine|last=Hiatt|first=Brian|date=January 9, 2014|title=Lana Del Rey: Vamp of Constant Sorrow|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-74230/|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924175923/http://www.rollingstone.com/music/features/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-20140731?page=8|archive-date=September 24, 2015|access-date=July 31, 2014}}</ref><ref name="KentFA-Sydney">{{Cite web|last=Tranter|first=Kirsten|date=May 10, 2014|title=Lolita in the 'hood|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406012455/http://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|archive-date=April 6, 2015|access-date=March 7, 2015|website=[[Sydney Morning Herald]]}}</ref> అక్కడ, ఆమె తన ప్రాథమిక సంవత్సరాల్లో సెయింట్ ఆగ్నెస్ పాఠశాలలో చదివింది. ఆమె చర్చి గాయక బృందంలో పాడటం ప్రారంభించింది, అక్కడ ఆమె క్యాంటర్గా ఉండేది.<ref name="nylon" /><ref name="clashmusic">{{Cite web|last=Welch|first=Andy|date=November 29, 2011|title=Lana Del Rey Interview|url=http://www.clashmusic.com/feature/lana-del-rey-interview|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927010125/http://www.clashmusic.com/feature/lana-del-rey-interview|archive-date=September 27, 2013|access-date=February 24, 2013|website=Clash}}</ref> ఆమె తల్లి ఒక సంవత్సరం పాటు బోధించిన ఉన్నత పాఠశాలకు హాజరయింది, కానీ ఆమె 14 లేదా 15 సంవత్సరాల వయస్సులో, ఆమె తల్లిదండ్రులు ఆమెను [[మద్యపాన వ్యసనం|మద్యపానం]] నుండి తెలివిగా ఉండటానికి కనెక్టికట్లోని [[Kent School|కెంట్ స్కూల్]], [[Episcopal Church (USA)|ఎపిస్కోపల్]] బోర్డింగ్ పాఠశాలకు పంపారు.<ref name="KentFA-Sydney2">{{Cite web|last=Tranter|first=Kirsten|date=May 10, 2014|title=Lolita in the 'hood|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406012455/http://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|archive-date=April 6, 2015|access-date=March 7, 2015|website=[[Sydney Morning Herald]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Heaf|first=Jonathan|date=October 1, 2012|title=Woman Of The Year: Lana Del Rey|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/woman-of-the-year-lana-del-rey|access-date=October 17, 2022|website=British [[GQ]]}}</ref><ref>{{multiref2|{{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|access-date=June 20, 2012|work=Vogue|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012}}|{{cite web|last=Tranter|first=Kirsten|title=Lolita in the 'hood|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|work=[[Sydney Morning Herald]]|access-date=March 7, 2015|date=May 10, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406012455/http://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html|archive-date=April 6, 2015}}|{{cite web|title=Paradise Lost: An interview with Lana Del Rey|url=http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|work=[[Electronic Beats]]|first=Lisa|last=Banning|access-date=October 2, 2013|date=June 19, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005012807/http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|archive-date=October 5, 2013}}}}</ref><ref name="paradiselost">{{Cite web|last=Banning|first=Lisa|date=June 19, 2013|title=Paradise Lost: An interview with Lana Del Rey|url=http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005012807/http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|archive-date=October 5, 2013|access-date=October 2, 2013|website=[[Electronic Beats]]}}</ref> మాదకద్రవ్యాలతో పాటు మద్యపానం, ఆమె యుక్తవయసులో ప్రారంభమైన సమస్యగా మారింది, గ్రాంట్ తో సహా ఆమె కుటుంబం మొత్తం ఆందోళనకు గురైంది. గ్రాంట్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో ఇలా పంచుకున్నారుః "నేను 14 సంవత్సరాల వయస్సులో బోర్డింగ్ పాఠశాలకు పంపబడ్డాను-తెలివిగా ఉండటానికి". పాఠశాలలో అడ్మిషన్ అధికారి అయిన ఆమె మామ, హాజరు కావడానికి ఆమెకు ఆర్థిక సహాయం అందించాడు.<ref name=":2" /><ref>{{multiref2|{{cite magazine|last=Hiatt|first=Brian|title=Lana Del Rey: Vamp of Constant Sorrow|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-74230/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=July 31, 2014|date=January 9, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924175923/http://www.rollingstone.com/music/features/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-20140731?page=8|archive-date=September 24, 2015}}|{{cite web|last=Hiatt|first=Brian|title=Dark places: summertime sadness with Lana Del Ray|url=http://www.independent.ie/entertainment/music/dark-places-summertime-sadness-with-lana-del-ray-30539731.html|work=[[Irish Independent]]|access-date=March 7, 2015|date=January 9, 2014}}|{{cite web|last=Zadeh|first=Joe|title=American Dreamer: Lana Del Rey Interviewed|url=http://www.clashmusic.com/features/american-dreamer-lana-del-rey-interviewed|work=[[Clash (magazine)|Clash]]|access-date=March 8, 2015|date=December 6, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320212351/http://www.clashmusic.com/features/american-dreamer-lana-del-rey-interviewed|archive-date=March 20, 2015}}|{{cite web|title=Lana Del Rey: Happiness is a process|url=https://sg.entertainment.yahoo.com/news/lana-del-rey-happiness-process-003000606.html|publisher=Cover Media/[[Yahoo]]|access-date=March 8, 2015|date=July 4, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402170408/https://sg.entertainment.yahoo.com/news/lana-del-rey-happiness-process-003000606.html|archive-date=April 2, 2015}}}}</ref> గ్రాంట్ ప్రకారం, ఆమె యుక్తవయస్సు, ప్రారంభ వయోజన సంవత్సరాల్లో చాలా వరకు స్నేహితులను సంపాదించడంలో ఇబ్బంది పడింది.<ref name="GQ2011">{{Cite news|url=https://www.gq.com/entertainment/music/201110/lana-del-rey-interview-video-games|title=Ice Breaker: Lana Del Rey|last=Fennessey|first=Sean|date=October 6, 2011|work=[[GQ]]|access-date=March 7, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150313145103/http://www.gq.com/entertainment/music/201110/lana-del-rey-interview-video-games|archive-date=March 13, 2015}}</ref> తాను చిన్న వయస్సు నుండే మరణంతో నిమగ్నమై ఉన్నానని, ఆమె ఆందోళన, పరాయీకరణ భావాలలో దాని పాత్ర ఉందని ఆమె చెప్పింది. గ్రాంట్ తరువాత పునరావాసానికి వెళ్లడానికి పాఠశాల నుండి తప్పుకుంది, ఆమె 2003 నుండి తెలివిగా ఉంది.<ref name=":22">{{Cite web|last=Heaf|first=Jonathan|date=October 1, 2012|title=Woman Of The Year: Lana Del Rey|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/woman-of-the-year-lana-del-rey|access-date=October 17, 2022|website=British [[GQ]]}}</ref> ఆమె తన అత్త, మామతో కలిసి [[Long Island|లాంగ్ ఐలాండ్]] ఒక సంవత్సరం గడిపి వెయిట్రెస్గా పనిచేసింది.<ref name="kent2">{{Cite magazine|last=Hiatt|first=Brian|date=January 9, 2014|title=Lana Del Rey: Vamp of Constant Sorrow|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-74230/|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924175923/http://www.rollingstone.com/music/features/lana-del-rey-vamp-of-constant-sorrow-20140731?page=8|archive-date=September 24, 2015|access-date=July 31, 2014}}</ref> ఈ సమయంలో, గ్రాంట్ మామ ఆమెకు గిటార్ వాయించడం నేర్పించారు. ఆమె "ఆ ఆరు తీగలతో బహుశా ఒక మిలియన్ పాటలు రాయగలదని గ్రహించింది".<ref name="bbclovelaw">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|title=Love, the law, and Lana Del Rey|last=Savage|first=Mark|date=January 27, 2012|work=[[BBC News]]|access-date=January 1, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203202621/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|archive-date=February 3, 2012}}</ref> కొంతకాలం తర్వాత, ఆమె "స్పార్కిల్ జంప్ రోప్ క్వీన్" & "లిజ్జీ గ్రాంట్ అండ్ ది ఫెనోమినా" వంటి వివిధ పేర్లతో నగరంలోని నైట్క్లబ్లలో పాటలు రాయడం, ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.<ref name="bbclovelaw" /> "నేను ఎప్పుడూ పాడుతూనే ఉన్నాను, కానీ దానిని తీవ్రంగా కొనసాగించాలని అనుకోలేదు" అని ఆమె చెప్పింది. నేను పద్దెనిమిది సంవత్సరాల వయస్సులో న్యూయార్క్ నగరానికి చేరుకున్నప్పుడు, నేను బ్రూక్లిన్లోని క్లబ్లలో ఆడటం ప్రారంభించాను-భూగర్భ సన్నివేశంలో నాకు మంచి స్నేహితులు, అంకితమైన అభిమానులు ఉన్నారు, కాని మేము ఆ సమయంలో ఒకరికొకరు ఆడుతున్నాము-అంతే.<ref name="vbio2">{{Cite web|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012|access-date=June 20, 2012|website=Vogue}}</ref> ఆమె మొదట న్యూయార్క్లోని జెనెసియో లోని సునీ జెనెసియోకు వెళ్ళింది, కానీ ఒక సంవత్సరం విరామం తీసుకోవడానికి తప్పుకుంది.<ref>{{Cite web|last=Cummings|first=Alex Sayf|date=February 2, 2015|title=The Gonzo Vision of Lana Del Rey|url=https://tropicsofmeta.com/2015/02/02/the-gonzo-vision-of-lana-del-rey/|website=Tropics of Meta}}</ref> 2004 చివరలో, 19 సంవత్సరాల వయస్సులో, గ్రాంట్ న్యూయార్క్ నగరంలోని [[The Bronx|ది బ్రోంక్స్]] ఫోర్డ్హామ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరాడు, అక్కడ ఆమె [[తత్వం|తత్వశాస్త్రం]] ప్రావీణ్యం పొందింది, అధిభౌతిక శాస్త్రానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చింది.<ref name="vbio3">{{Cite web|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012|access-date=June 20, 2012|website=Vogue}}</ref> "ఇది దేవునికి, విజ్ఞాన శాస్త్రానికి మధ్య అంతరాన్ని తగ్గించింది... నాకు దేవునిపై ఆసక్తి ఉండేది, మనం ఎక్కడ నుండి వచ్చామో, ఎందుకు వచ్చామో తెలుసుకోవడానికి సాంకేతికత మనల్ని ఎలా దగ్గర చేస్తుంది" అని ఆమె చెప్పింది.<ref name="vbio3" /> == కెరీర్ == === 2005-2010: వృత్తి ప్రారంభాలు & ప్రారంభ రికార్డింగ్లు === 2005 వసంతకాలంలో, కళాశాలలో ఉన్నప్పుడు, డెల్ రే యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపీరైట్ ఆఫీస్తో ఏడు-పాటల పొడిగించిన నాటకాన్ని నమోదు చేశాడు-అప్లికేషన్ శీర్షిక ''రాక్ మీ స్టేబుల్'', మరొక శీర్షిక యంగ్ లైక్ మీ కూడా జాబితా చేయబడింది.<ref>{{Cite web|year=2005|title=Registration Number / Date: PAu002950687 / April 25, 2005|url=http://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&Search_Code=REGS&PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&SEQ=20120822045916&CNT=25&HIST=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202171514/http://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&Search_Code=REGS&PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&SEQ=20120822045916&CNT=25&HIST=1|archive-date=February 2, 2016|access-date=August 21, 2012|website=Digital Spy}}</ref> రెండవ విస్తరించిన నాటకం, ఫ్రమ్ ది ఎండ్, ఆ సమయంలో డెల్ రే యొక్క రంగస్థల పేరు మే జైలర్ క్రింద కూడా రికార్డ్ చేయబడింది.<ref name="hellyer">{{Cite web|last=Hellyer, Isabelle|date=April 18, 2017|title=The Greatest Lana Del Rey Songs That Never Made an (Official) Album|url=https://i-d.co/article/the-greatest-lana-del-rey-songs-that-never-made-an-official-album/|access-date=August 13, 2017|website=I-D|publisher=Vice}}</ref> 2005 - 2006 మధ్య ఆమె మే జైలర్ ప్రాజెక్ట్ కింద సైరన్స్ అనే ధ్వని ఆల్బమ్ను రికార్డ్ చేసింది, ఇది 2012 మధ్యలో ఇంటర్నెట్‌లో లీక్ అయింది.<ref name="hellyer" /><ref>{{multiref2|{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|title=Lana Del Rey's May Jailer 'Sirens' album leaks in full|date=June 1, 2012|first=Mayer|last=Nissim|work=Digital Spy|access-date=August 9, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705091211/http://www.digitalspy.com/music/news/a384853/lana-del-reys-may-jailer-sirens-album-leaks-in-full.html|archive-date=July 5, 2012}}|{{cite web|url=http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|title=Spinner: Lana Del Rey, May Jailer: Did Singer Have ANOTHER Alter Ego?|year=2012 |publisher=spinner.com|access-date=May 31, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110031234/http://www.spinner.com/2012/05/31/lana-del-rey-may-jailer/|archive-date=January 10, 2013}}|{{cite web|url=https://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |title=Another early album from Lana Del Rey leaks online? |date=June 1, 2021 |first=Leonie |last=Cooper |work=[[NME]]|access-date=July 30, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604072107/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/64117 |archive-date=June 4, 2012 }}|{{cite web|url=http://www.entertainmentwise.com/news/77282/LISTEN-Unheard-Lana-Del-Rey-Album-Leaks-Online- |title=LISTEN: Unheard Lana Del Rey Album Leaks Online |year=2012 |publisher=entertainmentwise.com |access-date=July 30, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120602174707/http://www.entertainmentwise.com/news/77282/LISTEN-Unheard-Lana-Del-Rey-Album-Leaks-Online- |archive-date=June 2, 2012 }}|{{cite web|url=http://www.thestrut.com/2012/05/31/lana-del-reys-first-album-sirens-leaks/ |title=Lana Del Rey's first album 'Sirens' leaks |date=May 31, 2012 |first=Josh |last=Morrissey |publisher=strut.com |access-date=July 30, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606022747/http://www.thestrut.com/2012/05/31/lana-del-reys-first-album-sirens-leaks/ |archive-date=June 6, 2012}}}}</ref> 2006లో విలియమ్స్బర్గ్ లైవ్ సాంగ్రైటింగ్ కాంపిటీషన్ కోసం ఆమె చేసిన మొదటి బహిరంగ ప్రదర్శనలో, డెల్ రే, డేవిడ్ నిచ్టెర్న్ యాజమాన్యంలోని 5 పాయింట్స్ రికార్డ్స్, కోసం A & R ప్రతినిధి అయిన వాన్ విల్సన్ ను కలుసుకున్నారు.<ref name="wlsc2006">{{Cite web|title=Williamsburg Live Songwriter Competition 2006 (WLSC 2006): Prizes|url=http://wlsc2006.com/915.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013161339/http://wlsc2006.com/915.html|archive-date=October 13, 2007|access-date=April 12, 2014}}</ref><ref name="disappeared">{{Cite web|last=Ayers|first=David|date=January 30, 2012|title=Why Lana Del Rey's First Album Disappeared|url=http://www.mtv.com/news/2695337/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410054156/http://www.mtvhive.com/2012/01/30/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview|archive-date=April 10, 2014|website=[[MTV]]}}</ref> 2007లో, ఫోర్డ్హామ్లో సీనియర్‌గా ఉన్నప్పుడు, ఆమె నో కుంగ్ ఫూ అనే ధ్వని పాటల డెమో టేప్ను 5 పాయింట్లకు సమర్పించింది, ఇది ఆమెకు $10,000కి రికార్డింగ్ కాంట్రాక్టును ఇచ్చింది.<ref name="hellyer3">{{Cite web|last=Hellyer, Isabelle|date=April 18, 2017|title=The Greatest Lana Del Rey Songs That Never Made an (Official) Album|url=https://i-d.co/article/the-greatest-lana-del-rey-songs-that-never-made-an-official-album/|access-date=August 13, 2017|website=I-D|publisher=Vice}}</ref> ఆమె ఆ డబ్బును న్యూజెర్సీలోని నార్త్ బెర్గెన్లోని మాన్హాటన్ మొబైల్ హోమ్ పార్క్ అనే ట్రైలర్ పార్కుకు మార్చడానికి ఉపయోగించింది, నిర్మాత [[David Kahne|డేవిడ్ కహ్నే]] కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించింది.<ref name="vbio4">{{Cite web|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012|access-date=June 20, 2012|website=Vogue}}</ref><ref name="paradiselost2">{{Cite web|last=Banning|first=Lisa|date=June 19, 2013|title=Paradise Lost: An interview with Lana Del Rey|url=http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005012807/http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview|archive-date=October 5, 2013|access-date=October 2, 2013|website=[[Electronic Beats]]}}</ref><ref name="disappeared" /> నికెర్టన్ గుర్తుచేసుకున్నాడుః "మా ప్రణాళిక అంతా క్రమబద్ధీకరించి, వెళ్ళడానికి ఒక రికార్డును కలిగి ఉండడమే ఆమె కళాశాల నుండి పట్టభద్రురాలైన వెంటనే ఆమె పర్యటన చేయవలసి ఉంటుంది. చాలా మంది కళాకారుల మాదిరిగానే, ఆమె మార్ఫింగ్ చేసింది. ఆమె మొదటిసారి మా వద్దకు వచ్చినప్పుడు, ఆమె ప్లంకి చిన్న ధ్వని గిటార్ వాయిస్తోంది, ఒక విధమైన నేరుగా అందగత్తె జుట్టు, చాలా అందమైన యువతి. కొంచెం నల్లగా, కానీ చాలా తెలివైనది. మేము దానిని విన్నాము. కానీ ఆమె చాలా త్వరగా అభివృద్ధి చెందుతూ వచ్చింది".<ref name="disappeared" /> తన తొలి ఆల్బం కోసం ఒక రంగస్థల పేరును ఎంచుకోవడం గురించి ఆమె ఇలా చెప్పిందిః "నేను సంగీతాన్ని రూపొందించగల పేరు కావాలనుకున్నాను. ఆ సమయంలో నేను మయామికి చాలా వెళుతున్నాను, క్యూబాకు చెందిన నా స్నేహితులతో చాలా స్పానిష్ మాట్లాడుతున్నాను-లానా డెల్ రే సముద్రతీరంలోని ఆకర్షణను గుర్తుచేసింది. ఇది నాలుక కొన నుండి అందంగా అనిపించింది". ఈ పేరు కూడా నటి లానా టర్నర్, ఫోర్డ్ డెల్ రే సెడాన్ నుండి ప్రేరణ పొందింది, దీనిని 1980లలో బ్రెజిల్లో నిర్మించి విక్రయించారు.<ref>{{Cite paper}}</ref><ref>{{multiref2|{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/lana-del-rey-is-exhausted |magazine=[[The New Yorker]] |title=Lana Del Rey Is Exhausted |date=September 29, 2015 |author=Petrusich, Amanda |archive-date=April 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160430175215/http://www.newyorker.com/culture/culture-desk/lana-del-rey-is-exhausted |url-status=dead }}|{{cite web |author=Varga, George |date=February 14, 2018 |title=Lana Del Rey has legs, a stalker, four Grammy nominations and a possible Broadway musical |url=http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/music/sd-et-music-lana-delrey-20180214-story.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20180524100405/http://www.sandiegouniontribune.com/entertainment/music/sd-et-music-lana-delrey-20180214-story.html |archive-date=May 24, 2018 |access-date=May 24, 2018 |work=[[The San Diego Union Tribune]] |location=San Diego, California}}|{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-album-feminism-metoo-music-a9085266.html|work=[[The Independent]]|title=Why I feel uneasy declaring my love for Lana Del Rey's music|date=August 30, 2019|last=Brown|first=Helen|archive-url=https://archive.today/20190926014533/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell-album-feminism-metoo-music-a9085266.html|archive-date=September 26, 2019|access-date=September 26, 2019|url-status=live}}}}</ref> ప్రారంభంలో ఆమె లానా డెల్ ''రే'' అనే ప్రత్యామ్నాయ స్పెల్లింగ్ను ఉపయోగించింది, ఈ పేరుతో ఆమె స్వీయ-పేరున్న తొలి ఆల్బం జనవరి 2010లో విడుదలైంది.<ref name="disappeared2">{{Cite web|last=Ayers|first=David|date=January 30, 2012|title=Why Lana Del Rey's First Album Disappeared|url=http://www.mtv.com/news/2695337/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410054156/http://www.mtvhive.com/2012/01/30/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview|archive-date=April 10, 2014|website=[[MTV]]}}</ref> ఆమె తండ్రి ఆల్బమ్ యొక్క మార్కెటింగ్కు సహాయం చేశారు, ఇది ఏప్రిల్ 2010లో ఉపసంహరించుకోవడానికి ముందు కొంతకాలం పాటు iTunesలో కొనుగోలు చేయడానికి అందుబాటులో ఉంది.<ref name="adirondackdailyenterprise">{{Cite web|last=Collier|first=Jessica|date=January 28, 2010|title=Lizzy Grant aka. Lana Del Rey releases album|url=http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605033333/http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050|archive-date=June 5, 2012|access-date=September 27, 2011|publisher=adirondack daily enterprise.com}}</ref><ref name="disappeared2" /> డెల్ రే 5 పాయింట్ల నుండి హక్కులను తిరిగి కొనుగోలు చేసినట్లు కహ్నే, నిక్టర్న్ ఇద్దరూ చెప్పారు, ఎందుకంటే "దానిని పంపిణీ చేయడానికి భవిష్యత్ అవకాశాలను అణచివేయడానికి-ఈ చర్య లెక్కించిన వ్యూహంలో భాగమని పుకార్ల ప్రతిధ్వని".<ref name="disappeared2" /><ref name="bbcoverstory">{{Cite news|url=http://billboard.kargo.com/entry/view/id/36380?KSID=d484ffab298b29ae43789596b9c919bd/|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|last=Horowitz, Steven J.|date=January 14, 2012|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928144049/http://billboard.kargo.com/entry/view/id/36380?KSID=d484ffab298b29ae43789596b9c919bd%2F|archive-date=September 28, 2013}}</ref> ''లానా డెల్ రే'' విడుదలైన మూడు నెలల తర్వాత డెల్ రే తన నిర్వాహకులైన బెన్ మాసన్, ఎడ్ మిల్లెట్లను కలుసుకున్నారు, వారు 5 పాయింట్స్ రికార్డ్స్తో ఆమె ఒప్పందం నుండి బయటపడటానికి సహాయపడ్డారు, అక్కడ ఆమె అభిప్రాయం ప్రకారం, "ఏమీ జరగలేదు". కొంతకాలం తర్వాత, ఆమె లండన్కు వెళ్లి, మాసన్తో కలిసి "కొన్ని సంవత్సరాలు" నివసించింది.<ref name="nylon2">{{Cite web|last=Giannini|first=Melissa|date=November 28, 2013|title=National Anthem|url=http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203120905/http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon|archive-date=December 3, 2013|access-date=June 8, 2014|website=[[Nylon (magazine)|Nylon]]}}</ref> 2010 సెప్టెంబరు 1న బెర్లిన్లోని యూనియన్ ఫిల్మ్-స్టూడియోలో జరిగిన ''[[MTV Unplugged|MTV అన్ప్లగ్డ్]]'' కచేరీలో [[Mando Diao|మాండో డియావో]] డెల్ రేను ప్రదర్శించారు.<ref name="mandodiao">{{Cite web|title=INTERVIEW MIT MANDO DIAO|url=http://hitparade.ch/interview.asp?id=443|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031152527/http://hitparade.ch/interview.asp?id=443|archive-date=October 31, 2012|access-date=August 27, 2012|publisher=Hitparade.ch}}</ref> అదే సంవత్సరం, ఆమె పూల్సైడ్ అనే లఘు చిత్రంలో నటించింది, దీనిని ఆమె అనేక మంది స్నేహితులతో కలిసి చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Poolside (2012)|url=http://www.filmweb.pl/film/Poolside-2012-682904|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531105319/http://www.filmweb.pl/film/Poolside-2012-682904|archive-date=May 31, 2014|access-date=May 30, 2014|website=Film Web}}</ref> 2011-2013: బోర్న్ టు డై అండ్ పారడైజ్ తో పురోగతి 2011లో, డెల్ రే తన పాటలైన "[[Video Games (Lana Del Rey song)|వీడియో గేమ్స్]]", "[[Blue Jeans (Lana Del Rey song)|బ్లూ జీన్స్]]" కోసం స్వీయ-నిర్మిత మ్యూజిక్ వీడియోలను యూట్యూబ్లో అప్లోడ్ చేసింది, ఇందులో ఆమె వెబ్క్యామ్లో ఆమె పాడిన షాట్లతో కూడిన పాతకాలపు ఫుటేజ్ ఉంది.<ref>{{Cite web|last=Dobbins|first=Amanda|date=September 21, 2011|title=Meet Lana Del Rey, the New Singer Music Bloggers Love to Hate|url=https://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111212020754/http://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html|archive-date=December 12, 2011|website=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref> "వీడియో గేమ్స్" మ్యూజిక్ వీడియో ఇంటర్నెట్ లో వైరల్ అయింది, ఇది డెల్ రే తన తొలి సింగిల్ గా విడుదల చేయడానికి స్ట్రేంజర్ రికార్డ్స్ చేత సంతకం చేయబడటానికి దారితీసింది.<ref name="all2">{{Cite web|last=[[Erlewine, Stephen Thomas]]|title=Lana Del Rey &#124; Biography & History|url=https://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160628023832/http://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography|archive-date=June 28, 2016|access-date=June 29, 2016|publisher=[[AllMusic]]}}</ref><ref name="signstranger">{{Cite web|date=June 30, 2011|title=Lana Del Rey signs to Stranger!|url=http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111218225159/http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger|archive-date=December 18, 2011|access-date=December 23, 2011|publisher=Stranger Records}}</ref> ఆమె ది అబ్జర్వర్తో ఇలా చెప్పిందిః "నాకు ఇష్టమైన పాట కాబట్టి కొన్ని నెలల క్రితం నేను ఆ పాటను ఆన్లైన్లో ఉంచాను. నిజాయితీగా చెప్పాలంటే, ఇది సింగిల్ కాదు, కానీ ప్రజలు నిజంగా దానికి ప్రతిస్పందించారు". ఈ పాట అక్టోబర్ 2011లో "నెక్స్ట్ బిగ్ థింగ్" కోసం [[Q Awards|Q అవార్డు]] సంపాదించి, 2012లో "ఉత్తమ సమకాలీన పాట" కోసం [[Ivor Novello Awards|ఐవోర్ నోవెల్లో]] సంపాదించింది.<ref name="vbio5">{{Cite web|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012|access-date=June 20, 2012|website=Vogue}}</ref><ref>{{Cite web|last=Larsen|first=luke|date=October 25, 2011|title=Lana Del Rey Wins Q Award, Says Album Due Out January|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128043120/http://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html|archive-date=January 28, 2012|access-date=January 20, 2012|website=Paste|publisher=Wolfgang's Vault}}</ref><ref name="novello">{{Cite web|last=Corner|first=Lewis|date=May 17, 2012|title=Adele, Lana Del Rey, Take That win at Ivor Novellos 2012|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a382199/adele-lana-del-rey-take-that-win-at-ivor-novellos-2012.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625182551/http://www.digitalspy.com/music/news/a382199/adele-lana-del-rey-take-that-win-at-ivor-novellos-2012.html|archive-date=June 25, 2012|access-date=October 15, 2012|website=[[Digital Spy]]}}</ref> అదే నెలలో, ఆమె తన రెండవ స్టూడియో ఆల్బమ్ బోర్న్ టు డైని విడుదల చేయడానికి ఇంటర్స్కోప్ రికార్డ్స్, [[Polydor|పాలీడోర్]] ఉమ్మడి ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.<ref>{{multiref2|{{cite news |last=Savage |first=Mark |date=January 27, 2012 |title=Love, the law, and Lana Del Rey |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |url-status=live |access-date=January 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203202621/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |archive-date=February 3, 2012}}|{{cite magazine|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|last=Horowitz|first=Stephen|url=https://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|magazine=Billboard|date=January 13, 2012|access-date=February 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206004648/http://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|archive-date=February 6, 2013}}|{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/464840/lana-del-rey-to-release-interscope-debut-january-2012|title=Lana Del Rey to Release Interscope Debut January 2012|last=Halperin|first=Shirley|date=December 5, 2011|access-date=December 23, 2011|magazine=Billboard|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528113255/http://www.billboard.com/articles/news/464840/lana-del-rey-to-release-interscope-debut-january-2012|archive-date=May 28, 2013}}|{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2011/sep/04/one-to-watch-lana-del-rey|title=One to watch: Lana Del Rey|date=September 4, 2011|access-date=December 20, 2011|work=The Observer|last=Swash|first=Rosie|location=London, UK|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921215205/http://www.theguardian.com/music/2011/sep/04/one-to-watch-lana-del-rey|archive-date=September 21, 2013}}}}</ref> ఆమె అదే సంవత్సరంలో స్కాటిష్ గాయకుడు [[Barrie-James O'Neill|బారీ-జేమ్స్ ఓ 'నీల్]] డేటింగ్ ప్రారంభించింది. ఈ జంట మూడు సంవత్సరాల తరువాత 2014 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|last=Luke Morgan Britton|date=November 24, 2015|title=Lana Del Rey's ex-boyfriend says she broke up with him in an interview|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-21-1192710|access-date=October 24, 2021|website=[[NME]]}}</ref> డెల్ రే జనవరి 14,2012 న సాటర్డే నైట్ లైవ్లో ఆల్బమ్ నుండి రెండు పాటలను ప్రదర్శించారు, వివిధ విమర్శకులు, సాధారణ ప్రజల నుండి ప్రతికూల స్పందనను అందుకున్నారు, వారు ప్రదర్శన అసమానంగా, స్వరపరంగా అస్థిరంగా భావించారు.<ref name="montgomery">{{Cite web|last=Montgomery, James|date=January 17, 2012|title=Lana Del Rey's 'SNL' Performance Has Critics Howling|url=http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102122305/http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/|archive-date=November 2, 2014|website=[[MTV]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Anderson|first=Kyle|date=January 16, 2012|title=Lana Del Rey's 'SNL' performance draws criticism, counter-backlash|url=https://ew.com/article/2012/01/16/lana-del-rey-saturday-night-live/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150313071844/https://ew.com/article/2012/01/16/lana-del-rey-saturday-night-live/|archive-date=March 13, 2015}}</ref> ఆమె ఇంతకుముందు ఈ కార్యక్రమంలో తన స్థానాన్ని సమర్థిస్తూ ఇలా చెప్పిందిః "నేను మంచి సంగీతకారుడిని... నేను చాలా కాలంగా పాడుతున్నాను, [SNL సృష్టికర్త [[Lorne Michaels|లార్న్ మైఖేల్స్]] అది తెలుసు... ఇది ఒక ఆకస్మిక నిర్ణయం కాదు".<ref name="montgomery" /> [[దస్త్రం:Lana_Del_Rey_Cannes_2012.jpg|ఎడమ|thumb|269x269px|2012 [[కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్]] పాల్గొన్న డెల్ రే]] బోర్న్ టు డై జనవరి 31,2012 న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదలై, వాణిజ్యపరంగా విజయం సాధించింది, 11 దేశాలలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. US [[Billboard 200|''బిల్బోర్డ్'' 200]] ఆల్బమ్ చార్ట్లో రెండవ స్థానంలో నిలిచింది, అయితే ఆ సమయంలో విమర్శకులు విభజించబడ్డారు.<ref>{{Cite web|last=Jones|first=Alan|date=February 6, 2012|title=Official Chart Analysis: Lana Del Rey album sells 117k, 43% digital|url=http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=1&storycode=1048405&c=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105151858/http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=1&storycode=1048405&c=1|archive-date=November 5, 2013|access-date=March 29, 2012|website=Music Week}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lana Del Rey&nbsp;– Born to Die|url=https://www.metacritic.com/music/born-to-die/critic-reviews|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131044226/http://www.metacritic.com/music/born-to-die/critic-reviews|archive-date=January 31, 2012|access-date=January 30, 2012|publisher=Metacritic}}</ref> అదే వారం, ఆమె తన 2010 తొలి ఆల్బం హక్కులను తిరిగి కొనుగోలు చేసినట్లు ప్రకటించింది. 2012 వేసవిలో ఇంటర్స్కోప్ రికార్డ్స్ , పాలీడోర్ క్రింద తిరిగి విడుదల చేయాలని యోచిస్తోంది.<ref name="albumrerelease2">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|title=Lana Del Rey to release 'secret album'|work=BBC News|access-date=January 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127145937/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|archive-date=January 27, 2012}}</ref> డెల్ రే యొక్క పత్రికా ప్రకటనకు విరుద్ధంగా, ఆమె మునుపటి రికార్డు లేబుల్, నిర్మాత డేవిడ్ కహ్నే ఇద్దరూ ఏప్రిల్ 2010లో కొత్త ఒప్పందం ప్రతిపాదన కారణంగా ఆమె లేబుల్ కంపెనీ విడిపోయినప్పుడు ఆమె ఆల్బమ్ హక్కులను కొనుగోలు చేసినట్లు పేర్కొన్నారు.<ref name="bbcover2">{{Cite magazine|last=Horowitz|first=Stephen|date=January 13, 2012|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|url=https://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206004648/http://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|archive-date=February 6, 2013|access-date=February 27, 2012}}</ref> బోర్న్ టు డై 2012 లో 3.4 మిలియన్ కాపీలు అమ్ముడైంది, ఇది 2012 లో ఐదవ అత్యధికంగా అమ్ముడైన ఆల్బమ్గా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=February 26, 2013|title=Adele's 21 Is Biggest-Selling Album in World... Again|url=http://www.mtv.co.uk/news/adele/376313-adele-21-world-biggest-selling-album-second-year|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616220631/http://www.mtv.co.uk/news/adele/376313-adele-21-world-biggest-selling-album-second-year|archive-date=June 16, 2013|access-date=February 27, 2013|publisher=MTV}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/prnewswire/press_releases/California/2013/09/03/LA71967|title=Lana Del Rey Breaks into The Top 10&nbsp;– San Francisco Business Times|date=September 3, 2013|work=The Business Journals|access-date=September 24, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055257/http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/prnewswire/press_releases/California/2013/09/03/LA71967|archive-date=September 21, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|title=IFPI Digital Music Report 2013 (Page 11)|url=http://www.ifpi.org/content/library/dmr2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927190016/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2013.pdf|archive-date=September 27, 2013|access-date=September 24, 2013|website=San Francisco Business Times}}</ref> &nbsp;యునైటెడ్ స్టేట్స్లో, బోర్న్ టు డై 2012లో [[Billboard 200|''బిల్బోర్డ్'' 200]] మంచి స్థానాన్ని పొందింది, చార్ట్లో 36 వారాల తర్వాత 76వ స్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{Cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|date=October 12, 2012|title=Lana Del Rey Unveils 10-Minute 'Ride' Video: Watch|url=https://www.billboard.com/articles/columns/viral-videos/474676/lana-del-rey-unveils-10-minute-ride-video-watch|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528142437/http://www.billboard.com/articles/columns/viral-videos/474676/lana-del-rey-unveils-10-minute-ride-video-watch|archive-date=May 28, 2013|access-date=October 15, 2012}}</ref> &nbsp;ఫిబ్రవరి 3,2024 నాటికి, బోర్న్ టు డై ''బిల్బోర్డ్ 200'' 520 వారాలు (10 సంవత్సరాలు) గడిపింది, దీనితో డెల్ రే ఈ మైలురాయిని చేరుకున్న రెండవ మహిళగా నిలిచింది, గతంలో దీనిని [[Adele|అడిలె]] మాత్రమే సాధించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2024/02/05/lana-del-rey-joins-adele-in-a-major-chart-milestone/|title=Lana Del Rey Joins Adele In A Major Chart Milestone|last=McIntyre|first=Hugh|date=February 5, 2024|work=Forbes|access-date=February 5, 2024}}</ref> ''[[Billboard (magazine)|బిల్బోర్డ్]]'' ఈ ఆల్బమ్ను "2010ల మధ్యలో పాప్ యొక్క బ్రష్ EDM నుండి మూడియర్, [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]]-ఇన్ఫ్లెక్టెడ్ పాలెట్కు మారడానికి ప్రధాన ఉత్ప్రేరకాల్లో ఒకటి" గా పేర్కొంది.<ref>{{Cite magazine|title=Every Lana Del Rey Song, Ranked: Critic's List|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8528500/lana-del-rey-best-songs-ranked|magazine=Billboard|access-date=2019-08-30}}</ref> 2012 సెప్టెంబరులో, డెల్ రే [[2012 Paris Motor Show|పారిస్ మోటార్ షో]] [[Jaguar Cars|జాగ్వార్]] కోసం ఎఫ్-టైప్ను ఆవిష్కరించారు, తరువాత "బర్నింగ్ డిజైర్" పాటను రికార్డ్ చేశారు, ఇది వాహనం కోసం ప్రచార లఘు చిత్రంలో కనిపించింది.<ref name="Elliott">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/08/22/jaguar-taps-lana-del-rey-for-f-type|title=Jaguar Taps Lana Del Rey For F-Type|last=Elliott|first=Hannah|date=August 22, 2012|work=[[Forbes]]|access-date=August 23, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823181352/http://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/08/22/jaguar-taps-lana-del-rey-for-f-type|archive-date=August 23, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|date=March 4, 2013|title=Jaguar Releases Dramatic Trailer For Short Feature Film 'DESIRE' with Ridley Scott Associates|url=http://media.jaguar.com/news/2013/03/jaguar-releases-dramatic-trailer-short-feature-film-desire-ridley-scott-associates|access-date=July 12, 2017|website=Jaguar.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=George|first=Anita|date=April 25, 2013|title=Watch Ridley Scott Associates and Jaguar's Short Film, Desire|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2013/04/watch-jaguars-short-film-desire.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725112204/https://www.pastemagazine.com/articles/2013/04/watch-jaguars-short-film-desire.html|archive-date=July 25, 2018|access-date=July 12, 2017|website=Paste Magazine}}</ref> జాగ్వార్ గ్లోబల్ బ్రాండ్ డైరెక్టర్ అడ్రియన్ హాల్మార్క్, సంస్థ యొక్క ఎంపికను వివరిస్తూ, డెల్ రే "ప్రామాణికత ఆధునికత ప్రత్యేకమైన మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉంది" అని అన్నారు.<ref name="Elliott" /> 2012 సెప్టెంబరు చివరలో, డెల్ రే యొక్క "[[Blue Velvet (song)|బ్లూ వెల్వెట్]]" ముఖచిత్రం కోసం ఒక మ్యూజిక్ వీడియో [[H&M|H & M]] 2012 శరదృతువు ప్రచారం కోసం ప్రచార సింగిల్గా విడుదల చేయబడింది, ఇది డెల్ రే కూడా ముద్రణ ప్రకటనల కోసం రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite web|last=Rowley|first=Allison|date=September 15, 2012|title=Lana Del Rey's H&M TV advert revealed&nbsp;– watch|url=http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a406180/lana-del-reys-hm-tv-advert-revealed-watch.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916195833/http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a406180/lana-del-reys-hm-tv-advert-revealed-watch.html|archive-date=September 16, 2012|access-date=October 12, 2012|website=[[Digital Spy]]}}</ref><ref name="Alexander">{{Cite web|last=Alexander|first=Ella|date=July 17, 2012|title=H&M Confirms Lana|url=http://www.vogue.co.uk/news/2012/07/17/lana-del-rey-confirmed-as-h-and-m-campaign-star|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719093813/http://www.vogue.co.uk/news/2012/07/17/lana-del-rey-confirmed-as-h-and-m-campaign-star|archive-date=July 19, 2012|access-date=July 18, 2012|website=[[Vogue U.K.]]}}</ref> సెప్టెంబరు 25న, డెల్ రే తన రాబోయే [[Extended play|EP]], పారడైజ్ ప్రమోషన్ లో సింగిల్ "రైడ్" ను విడుదల చేసింది.<ref name="bbparadise">{{Cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|date=September 25, 2012|title=Lana Del Rey Releases 'Ride' Single From 'Born To Die' Deluxe Edition|url=https://www.billboard.com/articles/news/474939/lana-del-rey-releases-ride-single-from-born-to-die-deluxe-edition|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330054604/http://www.billboard.com/articles/news/474939/lana-del-rey-releases-ride-single-from-born-to-die-deluxe-edition|archive-date=March 30, 2013}}</ref> ఆ తరువాత ఆమె అక్టోబర్ 10,2012న కాలిఫోర్నియాలోని శాంటా మోనికాలోని [[American Cinematheque#American Cinematheque's Theaters|ఏరో థియేటర్]] "రైడ్" కోసం మ్యూజిక్ వీడియోను ప్రదర్శించారు.<ref>{{Cite web|title=Lana Del Rey premieres her new Ride music video in Santa Monica|url=http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/pictures-today/2012/10/11/lana-del-rey-ride-music-video-santa-monica|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018045023/http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/pictures-today/2012/10/11/lana-del-rey-ride-music-video-santa-monica|archive-date=October 18, 2012|access-date=October 11, 2012|website=Glamour}}</ref><ref name="nme2">{{Cite web|last=Jones|first=Lucy|title=Lana Del Rey Channels Blanche DuBois in Music Video For 'Ride'|url=https://www.nme.com/blog/index.php?blog=1&title=lana_del_rey_channels_blanche_dubois_in_&more=1&c=1&tb=1&pb=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001214335/http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/lana-del-rey-channels-blanche-dubois-in-music-video-for-ride|archive-date=October 1, 2013|access-date=October 12, 2012|website=[[NME]]}}</ref> కొంతమంది విమర్శకులు ఈ వీడియోను వ్యభిచార అనుకూలమైనది, స్త్రీ వ్యతిరేకమైనదిగా పేర్కొన్నారు, ఎందుకంటే డెల్ రే ఒక బైకర్ ముఠాలో వేశ్యగా చిత్రీకరించారు.<ref name="nme2" /><ref name="ok!">{{Cite web|title=Lana Del Rey plays a prostitute in new 'Ride' video, has some old truckers for customers|url=http://www.ok.co.uk/celebrity-news/view/54978/Lana-Del-Rey-plays-a-prostitute-in-new-Ride-video-has-some-old-truckers-for-customers|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610075223/http://www.ok.co.uk/celebrity-news/view/54978/Lana-Del-Rey-plays-a-prostitute-in-new-Ride-video-has-some-old-truckers-for-customers|archive-date=June 10, 2013|access-date=October 12, 2012|website=OK!}}</ref><ref name="bbclovelaw2">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|title=Love, the law, and Lana Del Rey|last=Savage|first=Mark|date=January 27, 2012|work=[[BBC News]]|access-date=January 1, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203202621/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651|archive-date=February 3, 2012}}</ref><ref name="slant">{{Cite web|last=Rice|first=Paul|date=February 8, 2012|title=Lana Del Rey's Feminist Problem|url=https://www.slantmagazine.com/house/2012/02/lana-del-reys-feminist-problem|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120815072720/http://www.slantmagazine.com/house/2012/02/lana-del-reys-feminist-problem|archive-date=August 15, 2012|access-date=October 12, 2012|website=[[Slant Magazine]]}}</ref> పారడైజ్ నవంబర్ 12,2012 న స్వతంత్ర విడుదలగా విడుదలైంది, అలాగే ''బోర్న్ టు డైః ది పారడైజ్ ఎడిషన్'', ఇది డెల్ రే యొక్క మునుపటి ఆల్బమ్ను పారడైజ్లో అదనపు ఎనిమిది ట్రాక్లతో కలిపింది.<ref name="bbparadise2">{{Cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|date=September 25, 2012|title=Lana Del Rey Releases 'Ride' Single From 'Born To Die' Deluxe Edition|url=https://www.billboard.com/articles/news/474939/lana-del-rey-releases-ride-single-from-born-to-die-deluxe-edition|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330054604/http://www.billboard.com/articles/news/474939/lana-del-rey-releases-ride-single-from-born-to-die-deluxe-edition|archive-date=March 30, 2013}}</ref> పారడైజ్ యునైటెడ్ స్టేట్స్లో డెల్ రే యొక్క రెండవ టాప్ 10 ఆల్బమ్గా గుర్తించబడింది, ఇది మొదటి వారంలో 67,000 కాపీలు అమ్ముడవడంతో [[Billboard 200|''బిల్బోర్డ్'' 200]] 10వ స్థానంలో నిలిచింది.<ref name="prnewswire">{{Cite news|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-rey-debuts-at-10-on-billboard-200-with-paradise-ep-interscopepolydor-180400941.html|title=Lana Del Rey Debuts at No. 10 on Billboard 200 With 'Paradise' EP (Interscope/Polydor)|date=November 21, 2012|access-date=November 22, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605021444/http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-rey-debuts-at-10-on-billboard-200-with-paradise-ep-interscopepolydor-180400941.html|archive-date=June 5, 2013|agency=PR Newswire|location=Santa Monica, California}}</ref> ఇది తరువాత 56వ వార్షిక గ్రామీ అవార్డులలో [[Best Pop Vocal Album|ఉత్తమ పాప్ గాత్ర ఆల్బమ్]] కూడా ప్రతిపాదించబడింది.<ref name="ldrgrammys">{{Cite web|title=Lana Del Rey|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/lana-del-rey|access-date=September 27, 2019|website=[[Grammy Awards]]}}</ref> డెల్ రే నవంబర్ లో [[2012 MTV Europe Music Awards|2012 MTV యూరోప్ మ్యూజిక్ అవార్డ్స్]] అనేక నామినేషన్లు అందుకొని ఉత్తమ ప్రత్యామ్నాయ ప్రదర్శనకారుడిగా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=McGovern|first=Kyle|date=November 12, 2012|title=MTV EMAs 2012: Taylor Swift Is Popular in Europe, Too|url=https://www.spin.com/2012/11/mtv-emas-2012-taylor-swift-justin-bieber-video/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125024439/https://www.spin.com/2012/11/mtv-emas-2012-taylor-swift-justin-bieber-video/|archive-date=November 25, 2015|website=[[Spin (magazine)|Spin]]}}</ref> ఫిబ్రవరి 2013 లో బ్రిట్ అవార్డులలో, ఆమె ఇంటర్నేషనల్ ఫిమేల్ సోలో ఆర్టిస్ట్ అవార్డును గెలుచుకుంది, తరువాత ఉత్తమ అంతర్జాతీయ నూతన నటి, ఉత్తమ అంతర్జాతీయ పాప్/రాక్ ఆర్టిస్ట్ విభాగాలలో రెండు [[Echo Award|ఎకో అవార్డు]] గెలుచుకుంది.<ref name="billboardbrit">{{Cite magazine|last=Smirke|first=Richard|date=February 21, 2013|title=Brit Awards 2013: Emeli Sande, Mumford & Sons, Adele Win Big|url=https://www.billboard.com/articles/news/1549402/brit-awards-2013-emeli-sande-mumford-sons-adele-win-big|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224045347/http://www.billboard.com/articles/news/1549402/brit-awards-2013-emeli-sande-mumford-sons-adele-win-big|archive-date=February 24, 2013|access-date=February 21, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|date=March 22, 2013|title=Lana Del Rey Wows In White At Echo Music Awards|url=https://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity-news/lana-del-rey-wows-in-white-at-echo-music-awards-126590|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927001147/https://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity-news/lana-del-rey-wows-in-white-at-echo-music-awards-126590|archive-date=September 27, 2019|website=[[Marie Claire]] UK}}</ref> తరువాతి కొన్ని నెలల్లో, ఆమె రెండు కవర్ పాటల వీడియోలను విడుదల చేసిందిః [[Leonard Cohen|లియోనార్డ్ కోహెన్]] యొక్క "[[New Skin for the Old Ceremony|చెల్సియా హోటల్ #2]]", తరువాత ఆమె అప్పటి ప్రియుడు, [[Lee Hazlewood|లీ హాజిల్వుడ్]] యొక్క [[Barrie-James O'Neill|బారీ-జేమ్స్ ఓ 'నీల్]] యుగళగీతం, [[Nancy Sinatra|నాన్సీ సినాట్రా]] యొక్క "సమ్మర్ వైన్".<ref name="cohen">{{Cite web|last=Sia|first=Nicole|date=March 27, 2013|title=Lana Del Rey Enters Her '70s Folk Period in 'Chelsea Hotel No. 2' Video|url=https://www.spin.com/2013/03/lana-del-rey-chelsea-hotel-no-2-video-leonard-cohen/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329165804/https://www.spin.com/2013/03/lana-del-rey-chelsea-hotel-no-2-video-leonard-cohen/|archive-date=March 29, 2013|website=[[Spin (magazine)|Spin]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Cooper|first=Leonie|date=April 21, 2013|title=Lana Del Rey covers Nancy & Lee's 'Summer Wine' with Kassidy boyfriend|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-134-1249105|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702040757/http://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-134-1249105|archive-date=July 2, 2018|website=[[NME]]}}</ref> మే 2013లో, డెల్ రే ది గ్రేట్ గాట్స్బీ యొక్క 2013 చలన చిత్ర అనుసరణ సౌండ్ట్రాక్ కోసం "[[Young and Beautiful (Lana Del Rey song)|యంగ్ అండ్ బ్యూటిఫుల్]]" అనే అసలు పాటను విడుదల చేశారు.<ref name="latimesgatsby">{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-gatsby-soundtrack-to-feature-jayz-lana-del-rey-the-xx-and-more-20130404,0,6073681.story|title='Gatsby' soundtrack to feature Jay-Z, Lana del Rey, The xx and more|last=Brown|first=August|date=April 4, 2013|work=Los Angeles Times|access-date=April 6, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406002137/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-gatsby-soundtrack-to-feature-jayz-lana-del-rey-the-xx-and-more-20130404%2C0%2C6073681.story|archive-date=April 6, 2013}}</ref> ఈ పాట విడుదలైన తర్వాత, ఇది [[Billboard Hot 100|''బిల్బోర్డ్'' హాట్ 100]] 22వ స్థానానికి చేరుకుంది.<ref name="bbhot100">{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=May 5, 2013|title=Weekly Chart Notes: Steve Martin, Edie Brickell Blast Back; Lana Del Rey Debuts; Mariah Carey, Nicki Minaj Get Hot (100)-Headed|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/1560679/weekly-chart-notes-steve-martin-edie-brickell-blast-back-lana|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508004558/http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/1560679/weekly-chart-notes-steve-martin-edie-brickell-blast-back-lana|archive-date=May 8, 2013|access-date=May 7, 2013}}</ref> అయితే, సమకాలీన హిట్ రేడియోకు విడుదలైన కొద్దికాలానికే, లేబుల్ దానిని ముందుగానే తీసివేసి, జూలై 2,2013 న రేడియోకు వేరే పాటను పంపించాలని నిర్ణయించుకుంది, డెల్ రే యొక్క "సమ్మర్టైమ్ సాడ్నెస్" యొక్క సెడ్రిక్ గెర్వైస్ రీమిక్స్ రేడియోకు స్లీపర్ హిట్గా పంపబడింది, ఈ పాట వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది, "యంగ్ అండ్ బ్యూటిఫుల్" ను అధిగమించి, ''బిల్బోర్డ్'' హాట్ 100 లో 6 వ స్థానానికి చేరుకుంది. ఆమె మొదటి అమెరికన్ టాప్ టెన్ హిట్గా నిలిచింది.<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=August 28, 2013|title=Robin Thicke Leads Hot 100, Katy Perry Holds at No. 2|url=https://www.billboard.com/articles/news/5672768/robin-thicke-leads-hot-100-katy-perry-holds-at-no-2|magazine=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828173211/http://www.billboard.com/articles/news/5672768/robin-thicke-leads-hot-100-katy-perry-holds-at-no-2|archive-date=August 28, 2013|access-date=August 28, 2013}}</ref> ఈ రీమిక్స్ 2013లో [[Grammy Award for Best Remixed Recording, Non-Classical|ఉత్తమ రీమిక్స్డ్ రికార్డింగ్, నాన్-క్లాసికల్ కోసం గ్రామీ అవార్డు]] గెలుచుకుంది, అయితే "యంగ్ అండ్ బ్యూటిఫుల్" విజువల్ మీడియా కోసం ఉత్తమ పాటకు నామినేట్ చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=56th Annual GRAMMY Awards Winners & Nominees|url=http://www.grammy.com/nominees?genre=30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601132218/http://www.grammy.com/nominees?genre=30|archive-date=June 1, 2013|website=[[Grammy Awards]]}}</ref><ref name="ldrgrammys2">{{Cite web|title=Lana Del Rey|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/lana-del-rey|access-date=September 27, 2019|website=[[Grammy Awards]]}}</ref> జూన్ 2013లో, డెల్ రే [[Anthony Mandler|ఆంథోనీ మాండ్లర్]] దర్శకత్వం వహించిన పారడైజ్ నుండి పాటలకు జత చేసిన ''[[Tropico (2013 film)|ట్రోపికో]]'' అనే సంగీత లఘు చిత్రాన్ని చిత్రీకరించారు.<ref name="tropico1">{{Cite web|last=Hogan|first=Marc|date=August 19, 2013|title=Lana Del Rey, as the Virgin Mother, Hints 'Tropico' Film Will Send Her Career to Heaven|url=https://www.spin.com/2013/08/lana-del-rey-farewell-project-tropico-short-film/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828024341/https://www.spin.com/2013/08/lana-del-rey-farewell-project-tropico-short-film/|archive-date=August 28, 2013|access-date=August 28, 2013|website=[[Spin (magazine)|Spin]]}}</ref><ref name="tropico2">{{Cite web|last=Levine|first=Nick|date=August 18, 2013|title=Lana Del Rey confuses fans by tweeting about 'the farewell project'|url=https://www.nme.com/news/lana-del-rey/72098|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827130021/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/72098|archive-date=August 27, 2013|access-date=August 28, 2013|website=[[NME]]}}</ref> డెల్ రే ఈ చిత్రాన్ని 2013 డిసెంబర్ 4న హాలీవుడ్లోని సినెరామా డోమ్లో ప్రదర్శించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html|title=Lana Del Rey's 'Ultra-Violence' Album Announced at 'Tropico' Premiere|last=Boardman|first=Madeline|date=December 5, 2013|work=[[The Huffington Post]]|access-date=April 5, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211013111/http://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html|archive-date=February 11, 2014}}</ref> డిసెంబర్ 6న, సౌండ్ట్రాక్ డిజిటల్ అవుట్లెట్లలో విడుదల చేయబడింది.<ref name="huffingtonpost">{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html|title=Lana Del Rey's 'Ultra-Violence' Album Announced At 'Tropico' Premiere|last=Boardman|first=Madeline|date=December 5, 2013|work=[[The Huffington Post]]|access-date=April 12, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211013111/http://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html|archive-date=February 11, 2014}}</ref><ref name="rollingstone">{{Cite magazine|last=Grow|first=Kory|date=December 5, 2013|title=Lana Del Rey Announces New Album 'Ultra-Violence'|url=https://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-reys-new-album-is-called-ultra-violence-20131205|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311010256/http://www.rollingstone.com/music/news/lana-del-reys-new-album-is-called-ultra-violence-20131205|archive-date=March 11, 2014|access-date=April 12, 2014}}</ref> [[దస్త్రం:Lana_Del_Rey_Coachella.jpg|ఎడమ|thumb|2014లో [[Coachella Valley Music and Arts Festival|కోచెల్లా ఫెస్టివల్]] ప్రదర్శన ఇస్తున్న డెల్ రే]] === 2014-2016: === జనవరి 26,2014న, డెల్ రే 2014 చీకటి ఫాంటసీ చిత్రం మేల్ఫిసెంట్ కోసం "వన్స్ అపాన్ ఎ డ్రీం" ముఖచిత్రాన్ని విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|title='Maleficent' to Feature 'Once Upon a Dream' by Lana Del Rey|url=http://www.stitchkingdom.com/disney-lana-del-rey-maleficent-68709|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125045949/http://www.stitchkingdom.com/disney-lana-del-rey-maleficent-68709|archive-date=January 25, 2014|access-date=January 23, 2014|website=Stitch Kingdom}}</ref> పారడైజ్ పూర్తయిన తరువాత, డెల్ రే [[Dan Auerbach|డాన్ ఔర్బాచ్]] నిర్మాణంతో తన తదుపరి ఆల్బమ్ అల్ట్రా వయోలెన్స్ను రాయడం,రికార్డ్ చేయడం ప్రారంభించింది.<ref name="Guardian">{{Cite web|date=December 5, 2013|title=Lana Del Rey announces new album title: Ultraviolence|url=https://www.theguardian.com/music/2013/dec/05/lana-del-rey-new-album-title-ultraviolence|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415051803/http://www.theguardian.com/music/2013/dec/05/lana-del-rey-new-album-title-ultraviolence|archive-date=April 15, 2014|access-date=April 5, 2014|website=[[The Guardian]]|location=London, UK|issn=0261-3077|oclc=60623878}}</ref> అల్ట్రా వయోలెన్స్ జూన్ 13,2014న విడుదలైంది. యునైటెడ్ స్టేట్స్, యునైటెడ్ కింగ్డంతో సహా 12 దేశాలలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. మొదటి వారంలోనే ప్రపంచవ్యాప్తంగా 880,000 కాపీలు అమ్ముడైన ఈ ఆల్బమ్, సింగిల్స్ "వెస్ట్ కోస్ట్", "[[Shades of Cool|షేడ్స్ ఆఫ్ కూల్]]", "అల్ట్రా వయోలెన్స్", "[[Brooklyn Baby|బ్రూక్లిన్ బేబీ]]" లకు ముందు వచ్చింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-reys-ultraviolence-interscopepolydor-uk-debuts-at-1-in-twelve-countries-including-us--uk-plus-top-5-in-eight-other-countries-264631091.html|title=Lana Del Rey's 'ULTRAVIOLENCE' (Interscope/Polydor UK) Debuts At No. 1 in Twelve Countries Including U.S. & U.K., Plus Top 5 in Eight Other Countries|date=June 25, 2014|access-date=June 26, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140630083607/http://www.prnewswire.com/news-releases/lana-del-reys-ultraviolence-interscopepolydor-uk-debuts-at-1-in-twelve-countries-including-us--uk-plus-top-5-in-eight-other-countries-264631091.html|archive-date=June 30, 2014|agency=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Wigler|first=Josh|date=May 26, 2014|title=Listen To Lana Del Rey's New Single, 'Shades of Cool'|url=http://www.mtv.com/news/1831922/listen-to-lana-del-reys-new-single-shades-of-cool|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530100553/http://www.mtv.com/news/1831922/listen-to-lana-del-reys-new-single-shades-of-cool|archive-date=May 30, 2014|access-date=June 6, 2014|website=[[MTV]]|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|last=Frydenlund|first=Zach|title=Listen to Lana Del Rey's "Ultraviolence"|url=http://www.complex.com/music/2014/06/listen-to-lana-del-reys-ultraviolence|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607234414/http://www.complex.com/music/2014/06/listen-to-lana-del-reys-ultraviolence|archive-date=June 7, 2014|access-date=June 4, 2014|website=[[Complex (magazine)|Complex]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pollard|first=Alexandra|title=Lana Del Rey reveals 'Brooklyn Baby', 10 other tracks leak online|url=http://www.gigwise.com/news/91617/Lana-Del-Rey-reveals-%27Brooklyn-Baby%27-10-other-tracks-leak-online|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714201550/http://www.gigwise.com/news/91617/Lana-Del-Rey-reveals-%27Brooklyn-Baby%27-10-other-tracks-leak-online|archive-date=July 14, 2014|access-date=June 8, 2014|website=[[Gigwise]]}}</ref> "అల్ట్రా వయోలెన్స్" కోసం డెల్ రే యొక్క మ్యూజిక్ వీడియోకు దర్శకత్వం వహించిన తర్వాత ఆమె ఫోటోగ్రాఫర్ ఫ్రాన్సెస్కో కరోజ్జినీతో డేటింగ్ ప్రారంభించింది-ఒక సంవత్సరానికి పైగా గడిచిన తరువాత నవంబర్ 2015లో ఇద్దరూ విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|last=Heller|first=Corinne|date=November 11, 2015|title=Lana Del Rey and Boyfriend Francesco Carrozzini Split: Report|url=https://www.eonline.com/news/715031/lana-del-rey-and-boyfriend-francesco-carrozzini-split-report|website=[[E!]]}}</ref> డెల్ రే ఈ ఆల్బమ్ను "మరింత స్ట్రిప్ డౌన్ అయినప్పటికీ ఇప్పటికీ సినిమాటిక్, డార్క్" గా అభివర్ణించారు, అయితే కొంతమంది విమర్శకులు ఈ రికార్డును [[Psychedelic rock|మనోధర్మి.]] ఎడారి రాక్-ప్రభావితమైనదిగా వర్ణించారు, ఆమె మునుపటి విడుదలల కంటే గిటార్ వాయిద్యాలను మరింత ప్రముఖంగా కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/newsbeat/21593264|title=Lana Del Rey says her second album will be 'spiritual'|date=February 27, 2013|work=BBC News|access-date=February 27, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302030047/http://www.bbc.co.uk/newsbeat/21593264|archive-date=March 2, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|last=Frank|first=Alex|date=September 7, 2015|title=Best Fall Music of 2015: Justin Bieber, Lana Del Rey and More|url=http://www.vogue.com/13331635/vogue-fall-2015-music-guide/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20151021075130/http://www.vogue.com/13331635/vogue-fall-2015-music-guide/|archive-date=October 21, 2015|access-date=September 26, 2019|website=[[Vogue (magazine)|Vogue]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Horner|first=Al|date=October 28, 2014|title=Lana Del Rey – Ultraviolence|url=https://www.nme.com/reviews/lana-del-rey/15401|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20190926204430/https://www.nme.com/reviews/album/reviews-lana-del-rey-15401|archive-date=September 26, 2019|access-date=September 26, 2019|website=[[NME]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Power|first=Ed|date=June 21, 2014|title=Album review: Lana Del Rey, Ultraviolence|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsfilmtv/music/album-review-lana-del-rey-ultraviolence-272791.html|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20190926204442/https://www.irishexaminer.com/lifestyle/artsfilmtv/music/album-review-lana-del-rey-ultraviolence-272791.html|archive-date=September 26, 2019|access-date=September 26, 2019|website=[[Irish Examiner]]}}</ref> ఆ సంవత్సరం తరువాత, డెల్ రే [[Tim Burton|టిమ్ బర్టన్]] యొక్క 2014 జీవితచరిత్ర చిత్రం బిగ్ ఐస్ కు "బిగ్ ఐస్" , "ఐ కెన్ ఫ్లై" పాటలను అందించారు.<ref>{{Cite web|last=Willman|first=Chris|date=November 18, 2014|title='Big Eyes': The Story Behind Lana Del Rey's Stunning Secret Songs|url=https://www.hollywoodreporter.com/earshot/big-eyes-lana-del-rey-749904|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141121041522/http://www.hollywoodreporter.com/earshot/big-eyes-lana-del-rey-749904|archive-date=November 21, 2014|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> డెల్ రే యొక్క నాల్గవ స్టూడియో ఆల్బం ''[[Honeymoon (Lana Del Rey album)|హనీమూన్]]'', సెప్టెంబర్ 18,2015 న విడుదలైంది, సంగీత విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకుంది.<ref>{{Cite magazine|last=Lipshutz|first=Jason|date=August 14, 2015|title=Lana Del Rey's 'Honeymoon' Album Gets Sept. 18 Release Date|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6663895/lana-del-rey-honeymoon-release-date|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150816165425/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6663895/lana-del-rey-honeymoon-release-date|archive-date=August 16, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Reviews for Honeymoon|url=https://www.metacritic.com/music/honeymoon/lana-del-rey|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920204618/http://www.metacritic.com/music/honeymoon/lana-del-rey|archive-date=September 20, 2015|access-date=September 18, 2015|website=[[Metacritic]]}}</ref> ఆల్బమ్ విడుదలకు ముందు, డెల్ రే "[[Honeymoon (Lana Del Rey song)|హనీమూన్]]" పాట, సింగిల్ "హై బై ది బీచ్", ప్రచార సింగిల్ "టెర్రెన్స్ లవ్స్ యు" లను ప్రివ్యూ చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Plaugic|first=Lizzie|date=July 14, 2015|title=Lana Del Rey's new single 'Honeymoon' is six minutes of meandering bliss|url=https://www.theverge.com/2015/7/14/8961617/lana-del-rey-new-song-honeymoon|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20150807194944/http://www.theverge.com/2015/7/14/8961617/lana-del-rey-new-song-honeymoon|archive-date=August 7, 2015|access-date=September 26, 2019|website=[[The Verge]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Reed|first=Ryan|date=August 21, 2015|title=Hear Lana Del Rey's Hypnotic New Song, 'Terrence Loves You'|url=https://www.rollingstone.com/music/news/hear-lana-del-reys-hypnotic-new-song-terrence-loves-you-20150821|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160723211007/http://www.rollingstone.com/music/news/hear-lana-del-reys-hypnotic-new-song-terrence-loves-you-20150821|archive-date=July 23, 2016|access-date=September 18, 2016}}</ref> ''హనీమూన్'' విడుదలకు ముందు, డెల్ రే మే 2015 లో ది ఎండ్లెస్ సమ్మర్ టూర్ను ప్రారంభించాడు, ఇందులో [[Courtney Love|కోర్ట్నీ లవ్,]] [[Grimes|గ్రిమ్స్]] ప్రారంభ ప్రదర్శనలుగా నటించారు.<ref>{{Cite web|last=Mansfield|first=Brian|date=December 1, 2014|title=Lana Del Rey to tour with Courtney Love|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/12/01/lana-del-rey-courtney-love-tour/19730675/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204153531/http://www.usatoday.com/story/life/music/2014/12/01/lana-del-rey-courtney-love-tour/19730675/|archive-date=December 4, 2014|website=[[USA Today]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Reed|first=Ryan|date=April 2015|title=Lana Del Rey Recruits Grimes for Endless Summer Tour|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-recruits-grimes-for-endless-summer-tour-79491/|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107080031/https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-recruits-grimes-for-endless-summer-tour-79491/|archive-date=January 7, 2020}}</ref> అదనంగా, డెల్ రే ఆగష్టు 28,2015 న విడుదలైన వీకెండ్స్ బ్యూటీ బిహైండ్ ది మ్యాడ్నెస్ నుండి "ప్రిజనర్" ట్రాక్లో సహ-రచన, గాత్రాన్ని అందించారు.<ref>{{Cite web|last=Carley|first=Brennan|date=August 4, 2015|title=The Weeknd's New Album Features Lana Del Rey|url=https://www.spin.com/2015/08/the-weeknd-beauty-behind-the-madness-new-album-lana-del-rey-prisoner/|archive-url=https://web.archive.org/web/20151213045855/https://www.spin.com/2015/08/the-weeknd-beauty-behind-the-madness-new-album-lana-del-rey-prisoner/|archive-date=December 13, 2015|website=[[Spin (magazine)|Spin]]}}</ref> నవంబర్ 2015లో, డెల్ రే ఎగ్జిక్యూటివ్ [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] [[Daniel Johnston|డేనియల్ జాన్స్టన్]] జీవితాన్ని డాక్యుమెంట్ చేస్తూ హాయ్, హౌ ఆర్ యు డేనియల్ జాన్స్టన అనే లఘు చిత్రాన్ని నిర్మించారు.<ref name="dj">{{Cite magazine|last=Stutz, Colin|date=November 9, 2015|title=When Lana Del Rey Met Daniel Johnston: Inside 'Hi, How Are You Daniel Johnston?' L.A. Premiere|url=https://www.billboard.com/articles/news/6754166/lana-del-rey-daniel-johnston-hi-how-are-you-daniel-johnston-short-film-premiere|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706045120/https://www.billboard.com/articles/news/6754166/lana-del-rey-daniel-johnston-hi-how-are-you-daniel-johnston-short-film-premiere|archive-date=July 6, 2018}}</ref> ఈ చిత్రం కోసం, ఆమె జాన్స్టన్ పాట "సమ్ థింగ్స్ లాస్ట్ ఎ లాంగ్ టైమ్" ను కవర్ చేసింది.<ref>{{Cite magazine|last=Stutz|first=Colin|date=November 6, 2015|title=Lana Del Rey Covers Daniel Johnston's 'Some Things Last a Long Time': Listen|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6754030/lana-del-rey-covers-daniel-johnston-some-things-last-a-long-time|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210140245/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6754030/lana-del-rey-covers-daniel-johnston-some-things-last-a-long-time|archive-date=December 10, 2015|access-date=December 4, 2015}}</ref> నవంబర్ 2015 లో, డెల్ రే బిల్బోర్డ్ ఉమెన్ ఇన్ మ్యూజిక్ వేడుకలో ట్రైల్ బ్లేజర్ అవార్డును అందుకుంది, ఉత్తమ ప్రత్యామ్నాయంగా MTV యూరప్ మ్యూజిక్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite magazine|date=November 6, 2015|title=Lana Del Rey to Be Honored as 'Trailblazer' at Billboard's Women in Music|url=https://www.billboard.com/articles/events/women-in-music/6753805/lana-del-rey-trailblazer-billboard-women-in-music|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328203745/http://www.billboard.com/articles/events/women-in-music/6753805/lana-del-rey-trailblazer-billboard-women-in-music|archive-date=March 28, 2017|access-date=March 31, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hosken|first=Patrick|title=2015 MTV EMA: See The Full Winners List|url=http://www.mtv.com/news/2360044/2015-ema-winners-list|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224103111/http://www.mtv.com/news/2360044/2015-ema-winners-list|archive-date=December 24, 2015|access-date=March 31, 2017|website=[[MTV News]]}}</ref> ఫిబ్రవరి 9,2016న, డెల్ రే లాస్ ఏంజిల్స్లోని [[Wiltern Theatre|విల్టర్న్ థియేటర్]] ''హనీమూన్'' నుండి "ఫ్రీక్" పాట కోసం ఒక మ్యూజిక్ వీడియోను ప్రదర్శించారు.<ref>{{Cite web|last=Torres|first=Erik|date=January 25, 2016|title=Lana Del Rey's Forthcoming "Freak" Video Will Star Father John Misty|url=https://pitchfork.com/news/63130-lana-del-reys-forthcoming-freak-video-will-star-father-john-misty/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20160212015947/http://pitchfork.com/news/63130-lana-del-reys-forthcoming-freak-video-will-star-father-john-misty/|archive-date=February 12, 2016|access-date=September 26, 2019|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Britton|first=Luke Morgan|date=March 22, 2016|title=Lana Del Rey is back in the studio|url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-7-1201093|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926214237/https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-7-1201093|archive-date=September 26, 2019|website=[[NME]]}}</ref> ఆ సంవత్సరం తరువాత, డెల్ రే తన ఆల్బమ్ స్టార్బాయ్ కోసం వీకెండ్తో కలిసి పనిచేశాడు, "పార్టీ మాన్స్టర్" లో నేపథ్య గాత్రం, "స్టార్గర్ల్ ఇంటర్ల్యూడ్" లో ప్రధాన గాత్రం అందించాడు.<ref>{{Cite web|last=Minsker|first=Evan|date=November 17, 2016|title=The Weeknd Details Starboy Tracklist Feat. Lana Del Rey, Kendrick Lamar, Future, Daft Punk|url=https://pitchfork.com/news/69086-the-weeknd-details-starboy-tracklist-feat-lana-del-rey-kendrick-lamar-future-daft-punk/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161212215640/http://pitchfork.com/news/69086-the-weeknd-details-starboy-tracklist-feat-lana-del-rey-kendrick-lamar-future-daft-punk/|archive-date=December 12, 2016|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Starboy album credits|url=http://cache.umusic.com/_sites/theweeknd.com/pdf/starboy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206072243/http://cache.umusic.com/_sites/theweeknd.com/pdf/starboy.pdf|archive-date=February 6, 2017|access-date=February 21, 2017|publisher=[[Universal Music Group]]}}</ref> డెల్ రే సహ రచయితగా కూడా పనిచేసిన "పార్టీ మాన్స్టర్", ఒక సింగిల్ గా విడుదలైంది, తరువాత ''బిల్బోర్డ్'' హాట్ 100 లో టాప్ 20 స్థానానికి చేరుకుంది, USలో [[Platinum record|డబుల్ ప్లాటినం సర్టిఫికేట్]] పొందింది.<ref>{{Cite web|last=Mench|first=Chris|date=November 18, 2016|title=The Weeknd Drops Two New Songs, "Party Monster" and "I Feel It Coming" f/ Daft Punk|url=http://www.complex.com/music/2016/11/the-weeknd-new-songs-party-monster-i-feel-it-coming-feat-daft-punk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212023520/https://www.complex.com/music/2016/11/the-weeknd-new-songs-party-monster-i-feel-it-coming-feat-daft-punk|archive-date=February 12, 2023|access-date=January 18, 2017|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|publisher=}}</ref><ref>{{Cite magazine|title=The Weeknd Chart History: Hot 100|url=https://www.billboard.com/artist/the-weeknd/chart-history/hsi/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825112435/https://www.billboard.com/music/the-weeknd/chart-history/Hot-100|archive-date=August 25, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=American single certifications – The Weeknd – Party Monster|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=The+Weeknd&ti=Party+Monster#search_section|access-date=September 26, 2019|publisher=[[Recording Industry Association of America]]}}</ref> == ప్రశంసలు == డెల్ రే 3 MTV యూరప్ మ్యూజిక్ అవార్డ్స్, 2 [[Brit Award|బ్రిట్ అవార్డ్స్]], ఒక [[Satellite Award|శాటిలైట్ అవార్డు]], 9 GAFFA అవార్డులతో సహా అనేక అవార్డులను అందుకున్నారు. ఆ ప్రశంసలతో పాటు, 11 [[Grammy Award|గ్రామీ అవార్డులు,]] [[గోల్డెన్ గ్లోబ్ పురస్కారాలు|గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు]] కూడా నామినేట్ చేయబడింది.<ref name="Lana Del Rey">{{Cite web|title=Lana Del Rey|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/lana-del-rey|access-date=August 3, 2016|publisher=[[The Recording Academy]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=January 11, 2015|title=Golden Globe Winners 2015: Complete List|url=https://variety.com/2015/film/news/golden-globe-winners-2015-updated-list-1201400369/|access-date=January 12, 2015|website=Variety}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == డెల్ రే, జెరెమీ డుఫ్రేన్ను 2024 సెప్టెంబర్ 26న [[లూసియానా]] వివాహం చేసుకున్నాడు.<ref name="wedding marsh">{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2024-09-27/lana-del-rey-wedding-jeremy-dufrene-alligator-guide-louisiana|title=The wedding marsh: Lana Del Rey reportedly marries alligator tour guide Jeremy Dufrene|last=Saad|first=Nardine|date=September 27, 2024|work=Los Angeles Times}}</ref><ref name="Shock">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/lana-del-rey-alligator-tour-guide-wedding-jeremy-dufrene-b2619884.html|title=Lana Del Rey marries alligator tour guide Jeremy Dufrene in shock wedding in Louisiana|last=Spencer-Elliott|first=Lydia|date=27 September 2024|work=The Independent}}</ref> లూసియానాలోని డెస్ అల్లెమాండ్స్లో టూర్ బోట్ కెప్టెన్ అయిన డుఫ్రేన్ డెల్ రే 2019లో అతనితో కలిసి పర్యటనకు వెళ్లారు.<ref name="About Lana">{{Cite news|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a62103404/who-is-lana-del-rey-boyfriend-jeremy-dufrene/|title=All About Lana Del Rey's Husband, Jeremy Dufrene|last=LUTKIN|first=AIMÉE|date=September 27, 2024|work=Elle}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/10/23/arts/music/lana-del-rey-jeremy-dunfre-dolly-parton.html|title=Lana Del Rey Married a Normie. Other Celebrities Have Too.|last=Petri|first=Alexandra|date=October 23, 2024|work=New York Times}}</ref> డెల్ రే తాను దేవుణ్ణి నమ్ముతున్నానని పేర్కొంది.<ref>{{Cite web|last=Stimson|first=Brie|date=2023-10-10|title=Lana Del Rey shuts down claims she practiced witchcraft on her tour|url=https://www.foxnews.com/entertainment/lana-del-rey-shuts-down-claims-practiced-witchcraft-tour#:~:text=The%20%22Say%20Yes%20to%20Heaven,would%20believe%20in%20God%20too.|access-date=2025-03-16|website=Fox News|language=en-US}}</ref> ఆమె 2011లో ది క్వైటస్తో ఇలా చెప్పింది, "దేవుని గురించి నా అవగాహన నా స్వంత వ్యక్తిగత అనుభవాల నుండి వచ్చింది... ఎందుకంటే నేను న్యూయార్క్లో చాలా సార్లు ఇబ్బందుల్లో ఉన్నాను, మీరు నా స్థానంలో ఉంటే, మీరు కూడా దేవుణ్ణి నమ్ముతారు... వారానికి ఒకసారి చర్చిలో సమావేశమవడం గురించి నాకు తెలియదు ఇవన్నీ, కానీ మీరు పిలవగల దైవిక శక్తి ఉందని నేను విన్నప్పుడు, నేను చేసాను. మతం పట్ల నా విధానం సంగీతం పట్ల నా విధానం లాంటిదని నేను అనుకుంటాను-నాకు కావలసినది నేను తీసుకుంటాను, మిగిలిన వాటిని వదిలివేస్తాను".<ref>{{Cite web|last=Calvert|first=John|date=2011-10-04|title=Original Sin: An Interview With Lana Del Rey|url=https://thequietus.com/interviews/lana-del-rey-interview/|access-date=2025-03-11|website=[[The Quietus]]|language=en-GB}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == * పూల్సైడ్ (2010) * ''జాతీయ గీతం'' (2012) * రైడ్ (2012) * ''ట్రోపికో'' (2013) * ''హాయ్, మీరు ఎలా ఉన్నారు డేనియల్ జాన్స్టన్?'' (2015) * ఫ్రీక్ (2016) * ''టవర్ ఆఫ్ సాంగ్ః ఎ మెమోరియల్ ట్రిబ్యూట్ టు లియోనార్డ్ కోహెన్'' (2017) * కాసీ ముస్గ్రేవ్స్ క్రిస్మస్ షో (2019) * నార్మన్ ఫకింగ్ రాక్వెల్ (2019) == టూర్స్ == * బోర్న్ టు డై టూర్ (2011-2012) <ref name="bandsintown5">{{Cite web|title=Lana Del Rey|url=http://www.bandsintown.com/LanaDelRey/past_events?page=5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417155424/http://www.bandsintown.com/LanaDelRey/past_events?page=5|archive-date=April 17, 2016|access-date=April 17, 2016|website=bandsintown.com}}</ref> * పారడైజ్ టూర్ (2013-2014) <ref name="bandsintown5" /> * ది ఎండ్‌లెస్ సమ్మర్ టూర్ (2015) * LA టు ది మూన్ టూర్ (2018) * నార్మన్ ఫకింగ్ రాక్వెల్! టూర్(2019) [2](2019)<ref>{{Cite magazine|last=Kreps|first=Daniel|date=August 1, 2019|title=Lana Del Rey Sets First Leg of Norman F-cking Rockwell Tour|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/lana-del-rey-norman-f-cking-rockwell-tour-866062/|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> * 2023-2024 టూర్ * యూకే, ఐర్లాండ్ టూర్ 2025 <ref name=":0">{{Cite magazine|last=Smith|first=Thomas|date=2024-11-25|title=Lana Del Rey Announces Dates For 2025 U.K. and Ireland Stadium Shows|url=https://www.billboard.com/music/music-news/lana-del-rey-uk-ireland-stadium-tour-2025-tickets-1235837928/|magazine=Billboard|language=en-US|access-date=2024-11-28}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1985 జననాలు]] ax5o5g8q8ytthxdugdyr3ui13f8c9po వెస్ట్రన్ ఇండియా క్రికెట్ టీమ్ 0 457521 4963318 4791714 2026-09-20T14:44:25Z స్వరలాసిక 13980 4963318 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = వెస్ట్రన్ ఇండియా క్రికెట్ టీమ్ | image = | captain = | coach = | founded = 1933 | last_match = 1946 | ground = | capacity = | owner = | first_fc = [[Marylebone Cricket Club]] | first_fc_year = 1933 | first_fc_venue = రాజ్ కుమార్ కళాశాల మైదానం, [[రాజ్‌కోట్]] | title1 = [[Ranji Trophy]] | title1wins = 1 }} '''వెస్ట్రన్ ఇండియా క్రికెట్ టీమ్ (పశ్చిమ భారత క్రికెట్ జట్టు''') 1933, నవంబరు నుండి 1946, ఫిబ్రవరి వరకు [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్‌లో]] చురుగ్గా ఉంది, పన్నెండు సీజన్ల పాటు [[రంజీ ట్రోఫీ]] వెస్ట్ జోన్‌లో పనిచేసింది. ఇది [[గుజరాత్|గుజరాత్‌లోని]] [[రాజ్‌కోట్|రాజ్‌కోట్‌లో]] ఉండేది, అప్పట్లో సౌరాష్ట్ర రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉండేది. ఇంగ్లీష్ ఆటగాడు [[హెర్బర్ట్ బారిట్]] నాయకత్వంలోని వెస్ట్రన్ ఇండియా 1943-44లో రంజీ ట్రోఫీని గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Ranji Trophy, 1943/44, Final|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1940S/1943-44/IND_LOCAL/RANJI/W-IND_BENG_RJI-FINAL_07-10APR1944.html|access-date=16 January 2023|website=Cricinfo}}</ref> 1946లో [[సౌరాష్ట్ర క్రికెట్ జట్టు|కథియావర్]] వెస్ట్రన్ ఇండియా స్థానంలో ఫస్ట్-క్లాస్ జట్టుగా అవతరించాడు, ఆ తర్వాత 1950లో [[సౌరాష్ట్ర క్రికెట్ జట్టు|సౌరాష్ట్ర]] జట్టు ఆ స్థానాన్ని దక్కించుకుంది. అప్పటి నుండి సౌరాష్ట్ర రంజీ ట్రోఫీలో పోటీ పడుతోంది, 2019–20, 2022–23లో గెలిచింది. == గౌరవాలు == * '''[[రంజీ ట్రోఫీ]]''' ** '''విజేతలు (1):''' 1943-44 == క్రికెటర్లు == * [[ఉసుఫ్ చిప్పా]] * [[ఘనశ్యామ్సిన్హ్జీ దౌలత్సిన్హ్జీ ఝాలా|కెఎస్ లింబ్డీ]] * [[అబ్దుల్ ఖలీక్]] (1941) == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]] [[వర్గం:1933 స్థాపితాలు]] i4ltaqas69jpfigvoc5sv4jsglgd2bq ది ప్యారడైజ్ 0 464273 4963372 4960052 2026-09-20T18:50:39Z Srijankasoju 154493 /* */ 4963372 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ది ప్యారడైజ్ | image = THE PARADISE.jpg | alt = | caption = | native_name = | director = [[శ్రీకాంత్ ఓదెల]] | writer = [[శ్రీకాంత్ ఓదెల]] | producer = [[సుధాకర్ చెరుకూరి]] | starring = {{Ubl|[[నాని (నటుడు)|నాని]]|[[మోహన్ బాబు]]| [[బరగి విక్రమ్ రెడ్డి]]|[[రాఘవ్ జుయల్]]}} {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= ప్రొడక్షన్ డిజైనర్ | data1 = అవినాష్ కొల్లా}} | cinematography = జికె విష్ణు | editing = [[నవీన్ నూలి]] | music = [[అనిరుధ్ రవిచందర్]] | studio = శ్రీ లక్ష్మీ వెంకటేశ్వర సినిమాస్ | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2026|09|24}} | runtime = | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = 200 crores | gross = }} '''[[SUNENDRA|ది]] ప్యారడైజ్''' 2026లో విడుదలకానున్న యాక్షన్ థ్రిల్లర్ సినిమా. శ్రీ లక్ష్మీ వెంకటేశ్వర సినిమాస్ (ఎస్ఎల్‌వి సినిమాస్) బ్యానర్‌పై సుధాకర్ చెరుకూరి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[శ్రీకాంత్ ఓదెల]] దర్శకత్వం వహించాడు. [[నాని (నటుడు)|నాని]], [[సోనాలి కులకర్ణి]], [[మోహన్ బాబు]], [[రాఘవ్ జుయల్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా తెలుగుతో పాటు తమిళ, కన్నడ, మలయాళ, హిందీ, బెంగాలీ, స్పానిష్, ఇంగ్లీష్ భాషల్లో 2026 సెప్టెంబర్ 24న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదల కానుంది.<ref name="Nani-starrer ‘The Paradise’ to hit screens on March 26, 2026">{{cite news |last1= |first1= |title=Nani-starrer ‘The Paradise’ to hit screens on March 26, 2026 |url=https://telanganatoday.com/nani-starrer-the-paradise-to-hit-screens-on-march-26-2026 |accessdate=27 September 2025 |publisher=Telangana Today |date=26 March 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250927063754/https://telanganatoday.com/nani-starrer-the-paradise-to-hit-screens-on-march-26-2026 |archivedate=27 September 2025 |language=en}}</ref> ది ప్యార‌డైజ్‌ గ్లింప్స్‌ను 2025 మార్చి 3న విడుద‌ల చేశారు.<ref name="అదిరిపోయిన నాని 'ది ప్యార‌డైజ్' గ్లింప్స్‌.. ఇది క‌డుపు మండిన కాకుల క‌థ‌.">{{cite news |last1= |first1= |title=అదిరిపోయిన నాని 'ది ప్యార‌డైజ్' గ్లింప్స్‌.. ఇది క‌డుపు మండిన కాకుల క‌థ‌. |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/nani-the-paradise-glimpse-out-now-vm-921310.html |accessdate=27 September 2025 |publisher=10TV Telugu |date=3 March 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250927063404/https://10tv.in/telugu-news/movies/nani-the-paradise-glimpse-out-now-vm-921310.html |archivedate=27 September 2025 |language=te}}</ref><ref name="‘The Paradise’ glimpse: Nani, Srikanth Odela take a dark, gritty route">{{cite news |last1= |first1= |title=‘The Paradise’ glimpse: Nani, Srikanth Odela take a dark, gritty route |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-paradise-glimpse-nani-srikanth-odela-take-a-dark-gritty-route/article69284812.ece |accessdate=27 September 2025 |publisher=The Hindu |date=3 March 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250927063358/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-paradise-glimpse-nani-srikanth-odela-take-a-dark-gritty-route/article69284812.ece |archivedate=27 September 2025 |language=en-IN}}</ref> ==నటీనటులు== * [[నాని (నటుడు)|Nani]]<ref name="ది ప్యారడైజ్.. నాని జ‌డ‌ల్ లుక్">{{cite news |title=ది ప్యారడైజ్.. నాని జ‌డ‌ల్ లుక్ |url=https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/natural-star-nani-look-out-from-srikanth-odela-the-paradise-movie-ktr-65404.html |accessdate=27 September 2025 |publisher=Chitrajyothy |date=8 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250927063031/https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/natural-star-nani-look-out-from-srikanth-odela-the-paradise-movie-ktr-65404.html |archivedate=27 September 2025 |language=te}}</ref>as Jadal * [[మోహన్ బాబు|Mohan Babu]]<ref name="‘ది ప్యారడైజ్‌’ సర్‌ప్రైజ్‌ వచ్చేసింది.. మోహన్‌బాబు లుక్‌ రిలీజ్‌">{{cite news |title=‘ది ప్యారడైజ్‌’ సర్‌ప్రైజ్‌ వచ్చేసింది.. మోహన్‌బాబు లుక్‌ రిలీజ్‌ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mohan-babu-look-in-nani-the-paradise/0205/125177260 |accessdate=27 September 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=27 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250927061755/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/mohan-babu-look-in-nani-the-paradise/0205/125177260 |archivedate=27 September 2025 |language=te}}</ref> as Shikanja Malik * [[సోనాలి కులకర్ణి|Sonali Kulkarni]] as Jadal’s mother * [[రాఘవ్ జుయల్|Raghav Juyal]]<ref name="‘The Paradise’: ‘Kill’ star Raghav Juyal joins Nani’s next with Srikanth Odela">{{cite news |last1= |first1= |title=‘The Paradise’: ‘Kill’ star Raghav Juyal joins Nani’s next with Srikanth Odela |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-paradise-nani-srikanth-odela-kill-star-raghav-juyal/article69799121.ece |accessdate=27 September 2025 |publisher=The Hindu |date=11 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250927061634/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-paradise-nani-srikanth-odela-kill-star-raghav-juyal/article69799121.ece |archivedate=27 September 2025 |language=en-IN}}</ref> as Vikram “chota” malik, Shikanja Malik son * [[:en:Kayadu_Lohar|Kayadu lohar]] as Subbalakshmi “subbu”, Jadal’s love interest * [[:en:Sampoornesh_Babu|Sampoornesh Babu]] as Biriyani, Jadal’s Friend * [[:en:Keerthy_Suresh|Keerthi Suresh]] as Bujjavva, song appearance in “Yeshanagula” == పాటలు== {{Track listing | headline = | total_length = | extra_column = గాయకులు | title1 = ఆయా షేర్ | extra1 = అడ్డుల జంగిరెడ్డి, అర్జున్ చందీ | lyrics1 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]<ref name="నా కెరీర్‌‌కు కిక్ ఇచ్చిన పాట ఆయా షేర్‌: కాసర్ల శ్యామ్">{{cite news |last1= |first1= |title=నా కెరీర్‌‌కు కిక్ ఇచ్చిన పాట ఆయా షేర్‌: కాసర్ల శ్యామ్ |url=https://www.v6velugu.com/the-song-that-gave-a-kick-to-my-career-is-aaya-sher-kasarla-shyam |accessdate=12 March 2026 |publisher=V6 Velugu |date=12 March 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260312173819/https://www.v6velugu.com/the-song-that-gave-a-kick-to-my-career-is-aaya-sher-kasarla-shyam#goog_rewarded |archivedate=12 March 2026 |language=te}}</ref> | music1 = | length1 = 4:56 }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb title |31969655}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా]] [[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]] q2zua0cgplmjvgfv2k7vo20h3b37sr1 వనరాజ్ భాటియా 0 475592 4963600 4794421 2026-09-21T10:57:14Z స్వరలాసిక 13980 /* చాంబర్ సంగీతం */ 4963600 wikitext text/x-wiki  {{Infobox person | name = వనరాజ్ భాటియా | image = Vanraj Bhatia, Indian composer.jpg | caption = 2015 లో భాటియా | othername = | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1927|5|31}} | birth_place = [[బొంబాయి]], [[బాంబే ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిషు భారతదేశం]] | death_date = {{death date and age|2021|5|5|1927|5|31|df=y}} | death_place = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | yearsactive = | height = | website = }} '''వనరాజ్ భాటియా''' (1927 మే 31 – 2021 మే 7) [[సమాంతర సినిమా|భారతీయ నూతన తరంగ సినిమా]] రంగంలో తన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందిన భారతీయ స్వరకర్త.<ref>{{Cite web|date=7 May 2021|title=Legendary composer Vanraj Bhatia passes away; Hansal Mehta mourns the loss|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/legendary-composer-vanraj-bhatia-passes-away-hansal-mehta-mourns-the-loss/articleshow/82450334.cms|access-date=7 May 2021|website=[[The Times of India]]}}</ref> అతను భారతదేశంలో [[శాస్త్రీయ సంగీతం|పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతానికి]] ప్రముఖ స్వరకర్తలలో ఒకడు. భాటియా టెలివిజన్ చిత్రం ''తమస్'' (1988) కి [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు]], సృజనాత్మక, ప్రయోగాత్మక సంగీతానికి [[సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు]] (1989), భారతదేశపు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర గౌరవం [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] (2012)లను అందుకున్నాడు. ఆయన 2021 మేలో ముంబైలో మరణించాడు.<ref>{{Cite web|date=7 May 2021|title=Legendary composer Vanraj Bhatia passes away; Hansal Mehta mourns the loss|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/legendary-composer-vanraj-bhatia-passes-away-hansal-mehta-mourns-the-loss/articleshow/82450334.cms|access-date=7 May 2021|website=[[The Times of India]]}}</ref> == జీవిత చరిత్ర == === ప్రారంభ జీవితం, విద్య === కచ్ వ్యాపారవేత్తల కుటుంబంలో జన్మించిన భాటియా, బొంబాయిలోని న్యూ ఎరా స్కూల్‌లో చదివి, దేవధర్ స్కూల్ ఆఫ్ మ్యూజిక్‌లో విద్యార్థిగా [[హిందుస్థానీ సంగీతం|హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని]] నేర్చుకున్నాడు. యుక్తవయసులో చైకోవ్స్కీ ''పియానో కాన్సర్టో నంబర్ 1'' విన్న తర్వాత, అతను పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతంపై ఆసక్తి పెంచుకున్నాడు. డాక్టర్ మానెక్ భగత్ వద్ద నాలుగు సంవత్సరాలు పియానో అభ్యసించాడు. 1949లో [[ముంబై విశ్వవిద్యాలయం|బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయంలోని]] ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ కళాశాల నుండి ఎంఏ (ఇంగ్లీష్ ఆనర్స్) పొందిన తరువాత, భాటియా లండన్‌లోని రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ మ్యూజిక్‌లో హోవార్డ్ ఫెర్గూసన్, అలాన్ బుష్, విలియం ఆల్విన్‌లతో సంగీతం కూర్పును అభ్యసించాడు. అక్కడ అతను సర్ మైఖేల్ కోస్టా స్కాలర్‌షిప్ (1951–54) గ్రహీత. 1954లో బంగారు పతకంతో పట్టభద్రుడయ్యాక భాటియా, రాక్‌ఫెల్లర్ స్కాలర్‌షిప్ (1954–58), ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్ (1957–58) లను గెలుచుకున్నాడు, దీని వలన అతను ఐదు సంవత్సరాలు కన్జర్వేటోయిర్ డి పారిస్‌లో నాడియా బౌలాంజర్‌తో కలిసి చదువుకోవడానికి వీలు కలిగింది. === కెరీర్ === 1959లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత భాటియా, భారతదేశంలో ఒక ప్రకటన చిత్రానికి (శక్తి సిల్క్ చీరలకు) సంగీతం అందించిన మొదటి వ్యక్తి అయ్యాడు. లిరిల్, <ref>{{Cite web|date=7 May 2021|title=Legendary composer Vanraj Bhatia passes away; Hansal Mehta mourns the loss|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/legendary-composer-vanraj-bhatia-passes-away-hansal-mehta-mourns-the-loss/articleshow/82450334.cms|access-date=7 May 2021|website=[[The Times of India]]}}</ref> [[Garden Vareli|గార్డెన్ వరేలి]],<ref>{{Cite web|date=7 May 2021|title=Legendary composer Vanraj Bhatia passes away; Hansal Mehta mourns the loss|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/legendary-composer-vanraj-bhatia-passes-away-hansal-mehta-mourns-the-loss/articleshow/82450334.cms|access-date=7 May 2021|website=[[The Times of India]]}}</ref> డ్యూలక్స్ వంటి 7,000 జింగిల్స్‌ను కంపోజ్ చేశాడు. ఈ సమయంలో, అతను 1960 నుండి 1965 వరకు [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం|ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో]] పాశ్చాత్య సంగీత శాస్త్రంలో రీడర్‌గా కూడా పనిచేసాడు. భాటియా మొదటి చలనచిత్ర సంగీతం [[శ్యామ్ బెనగళ్|శ్యామ్ బెనెగల్]] దర్శకత్వం వహించిన తొలి చిత్రం ''[[అంకుర్ (సినిమా)|అంకుర్]]'' (1974). ''[[మంథన్]]'' (1976) చిత్రంలోని "మేరో గామ్ కథా పారే" పాటతో సహా దాదాపు బెనెగల్ సినిమాలన్నిటికీ పనిచేశాడు. భాటియా ప్రధానంగా [[సమాంతర సినిమా|ఇండియన్ న్యూ వేవ్]] ఉద్యమంలో [[గోవింద్ నిహలానీ]] (''తమస్'', భాటియాకు [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు]] తెచ్చిన సినిమా), కుందన్ షా (''జానే భీ దో యారో''), [[అపర్ణా సేన్]] (''36 చౌరింగీ లేన్''), సయీద్ అఖ్తర్ మీర్జా (''హొ! హజ్హూ తారంగ్'') వంటి చిత్రనిర్మాతలతో [[విధు వినోద్ చోప్రా|కలిసి]] పనిచేశారు. [[విధు వినోద్ చోప్రా|వినోద్ చోప్రా]] (''ఖామోష్''), [[విజయ మెహతా]] ''(పెస్టోంజీ''), [[ప్రకాష్ ఝా]] (''హిప్ హిప్ హుర్రే''). భాటియా ''[[Lifeline (Indian TV series)|లైఫ్‌లైన్]]'', ''ఖండాన్'', ''యాత్ర'', ''వాగ్లే కి దునియా'', ''బనేగి అప్నీ బాత్,'' [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] రాసిన ''ది డిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా'' ఆధారంగా 53 ఎపిసోడ్‌ల ''[[భారత్ ఏక్ ఖోజ్]]'' వంటి టెలివిజన్ షోలకు స్వరాలు సమకూర్చాడు. అలాగే అనేక డాక్యుమెంటరీలకు కూడా స్వరాలు సమకూర్చారు. ఆయన మ్యూజిక్ టుడే లేబుల్‌పై ఆధ్యాత్మిక సంగీత ఆల్బమ్‌లను కూడా విడుదల చేశారు. ఎక్స్‌పో '70, ఒసాకా, ఆసియా 1972, న్యూఢిల్లీ వంటి వాణిజ్య ఉత్సవాలకు సంగీతం సమకూర్చాడు. భాటియా భారతదేశంలో పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతానికి అత్యంత ప్రసిద్ధ స్వరకర్త. పియానో కోసం ''సి లో ఫాంటాసియా అండ్ ఫ్యూగ్'', స్ట్రింగ్స్ కోసం ''సిన్ఫోనియా కాన్సర్టెంట్,'' ''సిక్స్ సీజన్స్'' అనే పాటల చక్రం ఆయన ఎక్కువగా ప్రదర్శించే కృతులు. 2019 జనవరిలో ముంబైలో జరిగిన ఒక కచేరీలో యో-యో మా అతని ''రెవెరీ''ని ప్రదర్శించారు. [[గిరీష్ కర్నాడ్]] నాటకం ''అగ్ని వర్ష'' ఆధారంగా అదే పేరుతో 2012 లో అతను న్యూయార్క్ నగరంలో ప్రదర్శించిన ఒపేరా లోని మొదటి రెండు రంగాల్లో కూడా దాన్ని చేర్చాడు. === మరణం === భాటియా వృద్ధాప్యం కారణంగా 2021 మే 7 న ముంబైలోని తన ఇంట్లో మరణించాడు. == కూర్పుల జాబితా == === సోలో పియానోకు సంగీతం === * ''రాగ్ బహార్ (c. 1950లు)లో టొక్కాటా నం. 1'' * ''సొనాట'' (1952) * ''పరిచయం, తిరోగమనం'' (1959) * ''సి (1999) లో ఫాంటాసియా అండ్ ఫ్యూగ్'' * ''"అగ్ని వర్ష" (2007) పై రాప్సొడీ'' * ''గుజరాతీ నర్సరీ'' (2010) === చాంబర్ సంగీతం ===  {{colbegin}} * క్లారినెట్, సెల్లో, పియానో ​​కోసం ''ట్రియో'' (సుమారు 1950లు) * ఫ్లూట్, హార్ప్, వయోలా, రెండు సెల్లోల కోసం ''క్వింటెట్'' (సుమారు 1950లు) * [[బాసూన్]], పియానో ​​కోసం ''డైవర్టిమెంటో'' (1951) * వయోలిన్, పియానో ​​కోసం ''సోనాటా'' (1954) * పియానో ​​ఫోర్ హ్యాండ్స్ కోసం ''ఇండియన్ నర్సరీ: పీసెస్'' (1956) * వయోలిన్, పియానో ​​కోసం ''సోనాటినా'' (1956) * ఫ్లూట్, ఒబో, రెండు క్లారినెట్, బాసూన్ కోసం ''డైవర్టిమెంటో పాస్టోరల్'' (1957) * సోలో ఫ్లూట్ ''సంగీత్ రాత్: నైట్ మ్యూజిక్'' (1964) * సెల్లో, హార్ప్సికార్డ్ కోసం ''సైక్లిక్ వేరియేషన్స్'' (1965) * సిద్ధం చేసిన పియానో ​, స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ కోసం ''కాలిడోస్కోప్'' (1965) * వయోలిన్, వయోలా, సెల్లో, పియానో ​​కోసం ''కాలిడోస్కోప్'' (2002) * సెల్లో, పియానో ​​కోసం ''రెవెరీ'' (2014) * స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ కోసం ''స్ప్రింగ్: యాన్ అవేకెనింగ్'' (2018){{colend}} === గాత్ర సంగీతం ===  {{colbegin}} * గాత్రం, పియానో ​​కోసం ''ధూన్'' (సుమారు 1950లు) * సోప్రానో, వయోలిన్, పియానో ​​కోసం ''కింగురి-వాలి'' (1960) * ట్రిపుల్ కోరస్ కోసం ''రుద్రనామ్'' (1973) * అన్‌కంపనీడ్ కోరస్ కోసం ''జైసల్మేర్'' (1977) * అన్‌కంపనీడ్ కోరస్ కోసం ''వాసన్సి జీర్నాని'' (1981) * అన్‌కంపనీడ్ కోరస్ కోసం ''సిక్స్ సీజన్స్'' (1989) * ''తంత్రం: వాయిస్, పియానో ​​కోసం మెడిటేషన్స్'' (1994) * డబుల్ కోరస్ కోసం ''ట్రాన్స్‌సెండెన్స్'' (2002) * డబుల్ కోరస్ కోసం ''ఋగ్వేద స్తుతులు'' (2003) * సోప్రానో, పియానో ​​కోసం ''సిక్స్ సీజన్స్'' (2009){{colend}} === పెద్ద సమిష్టికి సంగీతం === * ఆర్కెస్ట్రా కోసం ''గీత గోవిందం'' (1954) * పియానో అండ్ స్ట్రింగ్స్ కోసం ''వన్ మోవ్‌మెంట్'' కాన్సర్టో (1955) * ''సిన్ఫోనియా కాన్సర్టెంట్'' ఫర్ స్ట్రింగ్స్ (2001) === ఒపెరా === * ''అగ్ని వర్ష'' (2017) === సినిమాలకు ===  {{colbegin}} * ''[[ది హౌజ్‌హోల్డర్]]'' (1963) - నేపథ్య సంగీతం మాత్రమే * ''[[అంకుర్ (చిత్రం)|అంకుర్]]'' (1974) * ''[[నిశాంత్ (చిత్రం)|నిశాంత్]]'' (1975) * ''ఏక్ దల్ మితి'' ({{circa|1976}}, విడుదల కాలేదు) * ''[[మంథన్]]'' (1976) * ''[[భూమిక (చిత్రం)|భూమిక]]'' (1977) * ''[[కొండూర|అనుగ్రహం/కొండూర]]'' (1978) * ''[[జునూన్ (1978 సినిమా)|జునూన్]]'' (1979) * ''[[36 చౌరింగ్‌గీ లేన్]]'' (1981) * ''[[కలియుగ్ (1981 చిత్రం)|కలియుగ్]]'' (1981) * ''[[సజాయే మౌత్]]'' (1981) * ''జే పీడ్ పరై జానే రే'' (1982) * ''[[జానే భీ దో యారో]]'' (1983) * ''[[మండి (1983 చిత్రం)|మండి]]'' (1983) * ''[[హిప్ హిప్ హుర్రే (చిత్రం)|హిప్ హిప్ హుర్రే]]'' (1984) * ''[[మోహన్ జోషి హజీర్ హో!|మోహన్ జోషి హాజిర్ హో!]]'' (1984) * ''[[తరంగ్ (చిత్రం)|తరంగ్]]'' (1984) * ''[[అఘాత్]]'' (1985) – పాట మాత్రమే * ''[[ఖామోష్]]'' (1985) * ''[[మస్సే సాహిబ్]]'' (1985) - గుర్తింపు పొందలేదు * ''సుర్ఖియాన్'' (1985) * ''[[త్రికాల్]]'' (1985) * ''మజబ్'' (1986, విడుదల 1996) * ''[[మోహ్రే]]'' (1987) * ''[[పెస్టోంజీ]]'' (1987) * ''[[సుస్మాన్ (చిత్రం)|సుస్మాన్]]'' (1987) * ''[[పెర్సీ (1989 చిత్రం)|పెర్సీ]]'' (1989) * ''[[అజూబా]]'' (1991) - బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్ మాత్రమే * ''[[అంతర్నాడ్]]'' (1991) * ''జజీరే'' (1991) * ''[[కస్బా (చిత్రం)|కస్బా]]'' (1991) * ''[[పిటా (1991 చిత్రం)|పిటా]]'' (1991) * ''[[బెఖుదీ]]'' (1992) - బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్ మాత్రమే * ''[[బీటా (చిత్రం)|బీటా]]'' (1992) – బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్ మాత్రమే * ''[[చమత్కర్]]'' (1992) - బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్ మాత్రమే * ''[[రామాయణం: ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]]'' (1992) * ''[[సూరజ్ కా సత్వన్ ఘోడా]]'' (1992) * ''[[దామిని]]'' (1993) - బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్ మాత్రమే * ''[[సర్దార్ (1993 చిత్రం)|సర్దార్]]'' (1993) * ''[[ద్రోహ్కాల్|ద్రోహ్ కాల్]]'' (1994) * ''[[మమ్మో]]'' (1994) * ''[[బంగర్వాడి]]'' (1995) * ''[[నసీమ్ (చిత్రం)|నసీమ్]]'' (1995) * ''[[బందీష్ (1996 చిత్రం)|బందీష్]]'' (1996) – బ్యాక్ గ్రౌండ్ స్కోర్ మాత్రమే * ''[[ఘటక్: లెథల్|ఘటక్]]'' (1996) - బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్ మాత్రమే * ''కథా దోన్ గణపత్రోంచి'' (1996) - బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్ మాత్రమే * ''[[సర్దారీ బేగం]]'' (1996) * ''[[ది మేకింగ్ ఆఫ్ ది మహాత్మా]]'' (1996) * ''[[జయ గంగ]]'' (1996) * ''[[చార్ అధ్యాయ్]]'' (1997) * ''[[హిమాలయ్ పుత్ర]]'' (1997) - బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్ మాత్రమే * ''[[పర్దేస్ (1997 చిత్రం)|పర్దేస్]]'' (1997) – నేపథ్య స్కోర్ మాత్రమే * ''[[చైనా గేట్ (1998 చిత్రం)|చైనా గేట్]]'' (1998) – నేపథ్య సంగీతం మాత్రమే * ''[[సమర్ (1999 చిత్రం)|సమర్]]'' (1999) * ''ధాద్'' (2000, 2018లో విడుదలైంది) * ''[[హరి-భరి]]'' (2000) * ''[[చమేలి (చిత్రం)|చమేలి]]'' (2003) – నేపథ్య సంగీతం మాత్రమే * ''[[తాలిబాన్ నుండి తప్పించుకోవడం]]'' (2003) – నేపథ్య సంగీతం మాత్రమే * ''[[నియమాలు: ప్యార్ కా సూపర్‌హిట్ ఫార్ములా]]'' (2003) – నేపథ్య సంగీతం మాత్రమే * ''కహాన్ సే ఆయే బదర్వా: ఫర్గాటెన్ షవర్స్'' (2005), ''భాగ్య నా జానే కోయి'' (2017)గా తిరిగి విడుదల చేయబడింది – నేపథ్య సంగీతం మాత్రమే * ''[[హల్లా బోల్]]'' (2008) – ఒకే ఒక పాట{{colend}} === టెలివిజన్ స్కోర్‌లు ===  {{colbegin}} * ''[[ఖందాన్ (టీవీ సిరీస్)|ఖందాన్]]'' (1985) * ''[[కథా సాగర్]]'' (1986) – ఎంచుకున్న ఎపిసోడ్‌లు * ''[[యాత్ర (1986 TV సిరీస్)|యాత్ర]]'' (1986) * ''[[తమస్ (చిత్రం)|తమస్]]'' (1987) * ''[[భారత్ ఏక్ ఖోజ్]]'' (1988) * ''నకాబ్'' (1988) * ''[[వాగ్లే కి దునియా]]'' (1988) * ''లైఫ్‌లైన్'' (1991) * ''బైంగన్ రాజా'' (c. 1990లు) * ''[[బైబిల్ కి కహానియా]]న్'' (1993) – ఎంచుకున్న ఎపిసోడ్‌లు * ''[[బనేగీ అప్ని బాత్]]'' (1994) * ''సంక్రాంతి'' (1997){{colend}} === డాక్యుమెంటరీ స్కోర్‌లు (ఎంచుకున్న కొన్ని) ===   == పురస్కారాలు == * లిలి బౌలాంగర్ స్మారక నిధి (1957) <ref>{{Cite web|date=7 May 2021|title=Legendary composer Vanraj Bhatia passes away; Hansal Mehta mourns the loss|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/legendary-composer-vanraj-bhatia-passes-away-hansal-mehta-mourns-the-loss/articleshow/82450334.cms|access-date=7 May 2021|website=[[The Times of India]]}}</ref> * సంగీతానికి బెంగాల్ ఫిల్మ్ జర్నలిస్ట్ అసోసియేషన్ అవార్డు: ''మంథన్'' (1976), ''భూమిక'' (1977) * ఉత్తమ క్లాసికల్ స్కోర్/పాటకు సుర్ సింగర్ సంసద్ అవార్డు (1986, 1987) * 1988లో ''తమస్'' చిత్రానికి [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం]] * సృజనాత్మక, ప్రయోగాత్మక సంగీతానికి [[సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు]] (1989) * మహారాష్ట్ర రాజ్య పురస్కార్ (1990) * [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] (2012) == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:2021 మరణాలు]] [[వర్గం:1927 జననాలు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు]] 96tht93ebc44gubfbtjevgj8wz59zk9 జి. విజయరాఘవన్ 0 476075 4963365 4843275 2026-09-20T16:58:37Z Srinivasrjy 31053 మరణం 4963365 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ గుండె వైద్య నిపుణుడు}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = గోవిందన్ విజయరాఘవన్ | honorific_suffix = | native_name = ജി. വിജയരാഘവൻ | native_name_lang = ml | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1942|09|18}} | birth_place = పెరుంపుజ, [[కొల్లాం జిల్లా]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|09|20|1942|09|18}} | citizenship = [[భారతీయుడు]] | education = కార్డియాలజిస్ట్, [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత]] | alma_mater = ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల, [[తిరువనంతపురం]] | occupation = | years_active = 1982–? | employer = | known_for = భారతదేశంలో 2D ఎకోకార్డియోగ్రఫీని స్థాపించడం | boards = కిమ్స్ (KIMS) (వైస్ చైర్మన్)<br>అశ్విని స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్ (చైర్మన్) | awards = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] | website = {{URL|gvr.co.in}} }} '''గోవిందన్ విజయరాఘవన్''' (1942 సెప్టెంబరు 18- 2026 సెప్టెంబరు 20) ఒక భారతీయ కార్డియాలజిస్ట్ (గుండె వైద్య నిపుణుడు). భారతదేశంలో మొట్టమొదటి టు-డైమెన్షనల్ (2D) ఎకోకార్డియోగ్రఫీ ప్రయోగశాలను ఆయనే స్థాపించారు. అతను తిరువనంతపురంలోని కిమ్స్ (KIMS) హెల్త్‌కేర్ వ్యవస్థాపకుడు, వైస్ చైర్మన్, అలాగే సొసైటీ ఫర్ కంటిన్యూయింగ్ మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్, కేరళకు అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు. వైద్య శాస్త్రానికి అతను చేసిన సేవలకు గాను 2009లో [[భారత ప్రభుత్వం]] [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పురస్కారంతో సత్కరించింది.<ref name="Padma Awards2">{{Cite web| date=2015 | title=Padma Awards | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | archive-date=15 October 2015 | access-date=July 21, 2015 | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | df=dmy}}</ref> ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీ, ఇండియన్ కాలేజ్ ఆఫ్ కార్డియాలజీ, కార్డియాలజికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా నుండి లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులను అందుకున్నారు. == ప్రారంభ జీవితం == విజయరాఘవన్ 1942 సెప్టెంబరు 18న [[కేరళ]]లోని [[కొల్లాం జిల్లా|కొల్లాం]] సమీపంలోని పెరుంపుజలో జన్మించారు. అతను తండ్రి ''సాహిత్య శిరోమణి'' ఎం.కె. గోవిందన్, ఒక సంస్కృత పండితుడు. తన ప్రాథమిక విద్యను ట్రావెండ్రం మోడల్ స్కూల్‌లో అభ్యసించారు. 1964లో తిరువనంతపురం వైద్య కళాశాల నుండి వైద్యవిద్యను పూర్తి చేసి, 1969లో జనరల్ మెడిసిన్‌లో MD పూర్తి చేశారు. అనంతరం వెల్లూరులోని క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజ్‌లో తన చదువును కొనసాగించి, 1973లో కార్డియాలజీలో డాక్టరేట్ (DM) పొందారు. అక్కడే అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌గా తన వృత్తిని ప్రారంభించారు.<ref name="sehat">{{Cite web | url=http://www.sehat.com/doctors-in-thiruvananthapuram/drg-vijayaraghavan/162874/1/ | title=Dr.G. Vijayaraghavan, Cardiologist in Thiruvananthapuram &#124; Dr.G. Vijayaraghavan Kerala Institute of Medical Sciences (KIMS) &#124; sehat | publisher=sehat.com | access-date=3 May 2014 | archive-date=3 మే 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140503140334/http://www.sehat.com/doctors-in-thiruvananthapuram/drg-vijayaraghavan/162874/1/ | url-status=dead }}</ref> 1976లో తిరువనంతపురం వైద్య కళాశాలకు తిరిగి వచ్చి, కేరళలో సాధారణంగా కనిపించే ''ఎండోమయోకార్డియల్ ఫైబ్రోసిస్'' అనే గుండె జబ్బుపై పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ మెడికల్ స్కూల్, లండన్‌లోని బ్రాంప్టన్ హాస్పిటల్ సహకారంతో పరిశోధనలు కొనసాగించారు. == వృత్తి జీవితం == ఎండోమయోకార్డియల్ ఫైబ్రోసిస్‌పై విజయరాఘవన్ చేసిన పరిశోధనలు ఆ రంగంలో విప్లవాత్మకమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. దక్షిణ భారతదేశంలోని పేద ప్రజలు ఆత్మహత్యకు ఉపయోగించే ''సెర్బెరా ఒడోల్లం'' (Cerebra Odollum) అనే మొక్క విషంపై ఆయన చేసిన పరిశోధనలు , దానికి చికిత్సా విధానాలను కనుగొనడంలో సహాయపడ్డాయి, అవి ఇప్పటికీ వాడుకలో ఉన్నాయి. 1983లో లాస్ ఏంజిల్స్‌లోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం (UCLA)లో పనిచేయడానికి ఆహ్వానించబడ్డారు. అక్కడ డాప్లర్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీలో మార్గదర్శక పరిశోధకులలో ఒకరిగా నిలిచారు. USA నుండి ఈ విషయంపై వచ్చిన మొదటి పుస్తకానికి సహ-రచయితగా వ్యవహరించారు (1985). విజయరాఘవన్ భారతదేశంలో, విదేశాలలో కార్డియాలజీ ఉపాధ్యాయునిగా సుపరిచితులు. 1980లలో భారతదేశం అంతటా వైద్య విద్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించడంలో ఆయన చేసిన కృషి ఫలితంగా, ఈ దేశంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కార్డియాలజీ పరీక్షగా 2-D ఎకోకార్డియోగ్రఫీ స్థిరపడింది. ప్రొఫెసర్‌గా, కార్డియాలజీ విభాగాధిపతిగా, విజయరాఘవన్ తిరువనంతపురం వైద్య కళాశాలలో దేశంలోనే అత్యంత ఆధునిక కార్డియాలజీ విభాగాలలో ఒకదాన్ని స్థాపించారు. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ, భారత ప్రభుత్వం సహాయంతో, కేరళలోని పేద ప్రజలలో గుండెపోటు, దాని ప్రమాద కారకాలు చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయని ఆయన నిరూపించారు. ఆయన ''ఇండియన్ జర్నల్ ఆఫ్ క్లినికల్ కార్డియాలజీ'' (IJCC)కి ఎడిటర్-ఇన్-చీఫ్‌గా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web| url=http://www.onlineijc.org/index.php/iaccjournal | title=Indian Journal of Clinical Cardiology | access-date=13 February 2016 | archive-date=17 August 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180817115145/http://www.onlineijc.org/index.php/iaccjournal | url-status=dead}}</ref> ఆయన రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్ ఆఫ్ ఎడిన్‌బర్గ్, రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్ ఆఫ్ లండన్ (FRCP లండన్), అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ కార్డియాలజీ నుండి గౌరవ ఫెలోషిప్‌లను, అమెరికన్ హార్ట్ అసోసియేషన్ నుండి ''ప్రీమియర్ గోల్డెన్ హార్ట్ ఫెలోషిప్''ను పొందారు. 2010లో తిరువనంతపురంలో జరిగిన IACCCON వార్షిక శాస్త్రీయ సమావేశంలో ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ క్లినికల్ కార్డియాలజిస్ట్స్ ముఖ్య పోషకుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web| url=http://www.gvr.co.in/ | title=Distinguished teacher award - 2012 | publisher=gvr.co.in | access-date=13 February 2016}}</ref><ref>{{Cite web| url=http://www.accindia.org/ | title=Publications | access-date=13 February 2016}}</ref> ఆయన ''సర్క్యులేషన్'' , ''హైపర్‌టెన్షన్'' జర్నల్స్ యొక్క భారతీయ ఎడిషన్‌ల ఎడిటోరియల్ బోర్డు సభ్యుడు. అలాగే కార్డియాలజికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా యొక్క ఎకోకార్డియాలజీ కౌన్సిల్ చైర్మన్‌గా ఉన్నారు. 1984 నుండి చనిపోయేవరకు కేరళ విశ్వవిద్యాలయంలో కార్డియాలజీలో పిహెచ్‌డికి గైడ్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.<ref name="gvr">{{Cite web| url=http://www.gvr.co.in/about_me.php | title=Dr. Govindan Vijayaraghavan | publisher=gvr.co.in | access-date=3 May 2014}}</ref> == మరణం == గోవిందన్ విజయరాఘవన్ 2026 సెప్టెంబర్ 20న తమ 84వ ఏట మరణించాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Anand|date=2026-09-20|title=Dr G Vijayaraghavan, Padma Shri-winning cardiologist, dies|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/dr-g-vijayaraghavan-padma-shri-winning-cardiologist-dies-shpld9f8|access-date=2026-09-20|website=Mathrubhumi English|language=en}}</ref> == ప్రచురణలు == విజయరాఘవన్ భారతదేశంలో, విదేశాలలో అనేక పత్రాలు, కథనాలు, జర్నల్స్‌ను ప్రచురించారు. {| class="wikitable" |- ! శీర్షిక !! ప్రచురణకర్త !! సంవత్సరం |- | డాప్లర్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీ; ఏ ప్రాక్టికల్ మాన్యువల్ || జాన్ విలీ & సన్స్ || 1985 |- | డాప్లర్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీ; ఏ ప్రాక్టికల్ మాన్యువల్ (చైనీస్) || సువాన్ జె. పి. || 1987 |- | ''హృదయం హృద్రోగం'' (మలయాళం) || లాంగ్వేజ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కేరళ || 1987 |- | కార్డియోవాస్కులర్ డిసీజ్ ప్రివెన్షన్ || మెడికల్ కాలేజ్, ట్రావెండ్రం || 1996 |- | ఇంటెన్సివ్ కరోనరీ కేర్, ది ట్రావెండ్రం ప్రోటోకాల్ || మెడికల్ కాలేజ్, ట్రావెండ్రం || 1997 |- | ''హృద్రోగం కేరళీయరిల్'' (మలయాళం) || సంకీర్తనం పబ్లికేషన్స్, కేరళ || 2003 |} == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1942 జననాలు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] 2mo81iu5tiwizx6d1j1f5o8uwa2zvfg 4963366 4963365 2026-09-20T16:58:50Z Srinivasrjy 31053 [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963366 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ గుండె వైద్య నిపుణుడు}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = గోవిందన్ విజయరాఘవన్ | honorific_suffix = | native_name = ജി. വിജയരാഘവൻ | native_name_lang = ml | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1942|09|18}} | birth_place = పెరుంపుజ, [[కొల్లాం జిల్లా]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|09|20|1942|09|18}} | citizenship = [[భారతీయుడు]] | education = కార్డియాలజిస్ట్, [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత]] | alma_mater = ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల, [[తిరువనంతపురం]] | occupation = | years_active = 1982–? | employer = | known_for = భారతదేశంలో 2D ఎకోకార్డియోగ్రఫీని స్థాపించడం | boards = కిమ్స్ (KIMS) (వైస్ చైర్మన్)<br>అశ్విని స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్ (చైర్మన్) | awards = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] | website = {{URL|gvr.co.in}} }} '''గోవిందన్ విజయరాఘవన్''' (1942 సెప్టెంబరు 18- 2026 సెప్టెంబరు 20) ఒక భారతీయ కార్డియాలజిస్ట్ (గుండె వైద్య నిపుణుడు). భారతదేశంలో మొట్టమొదటి టు-డైమెన్షనల్ (2D) ఎకోకార్డియోగ్రఫీ ప్రయోగశాలను ఆయనే స్థాపించారు. అతను తిరువనంతపురంలోని కిమ్స్ (KIMS) హెల్త్‌కేర్ వ్యవస్థాపకుడు, వైస్ చైర్మన్, అలాగే సొసైటీ ఫర్ కంటిన్యూయింగ్ మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్, కేరళకు అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు. వైద్య శాస్త్రానికి అతను చేసిన సేవలకు గాను 2009లో [[భారత ప్రభుత్వం]] [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పురస్కారంతో సత్కరించింది.<ref name="Padma Awards2">{{Cite web| date=2015 | title=Padma Awards | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | archive-date=15 October 2015 | access-date=July 21, 2015 | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | df=dmy}}</ref> ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీ, ఇండియన్ కాలేజ్ ఆఫ్ కార్డియాలజీ, కార్డియాలజికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా నుండి లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులను అందుకున్నారు. == ప్రారంభ జీవితం == విజయరాఘవన్ 1942 సెప్టెంబరు 18న [[కేరళ]]లోని [[కొల్లాం జిల్లా|కొల్లాం]] సమీపంలోని పెరుంపుజలో జన్మించారు. అతను తండ్రి ''సాహిత్య శిరోమణి'' ఎం.కె. గోవిందన్, ఒక సంస్కృత పండితుడు. తన ప్రాథమిక విద్యను ట్రావెండ్రం మోడల్ స్కూల్‌లో అభ్యసించారు. 1964లో తిరువనంతపురం వైద్య కళాశాల నుండి వైద్యవిద్యను పూర్తి చేసి, 1969లో జనరల్ మెడిసిన్‌లో MD పూర్తి చేశారు. అనంతరం వెల్లూరులోని క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజ్‌లో తన చదువును కొనసాగించి, 1973లో కార్డియాలజీలో డాక్టరేట్ (DM) పొందారు. అక్కడే అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌గా తన వృత్తిని ప్రారంభించారు.<ref name="sehat">{{Cite web | url=http://www.sehat.com/doctors-in-thiruvananthapuram/drg-vijayaraghavan/162874/1/ | title=Dr.G. Vijayaraghavan, Cardiologist in Thiruvananthapuram &#124; Dr.G. Vijayaraghavan Kerala Institute of Medical Sciences (KIMS) &#124; sehat | publisher=sehat.com | access-date=3 May 2014 | archive-date=3 మే 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140503140334/http://www.sehat.com/doctors-in-thiruvananthapuram/drg-vijayaraghavan/162874/1/ | url-status=dead }}</ref> 1976లో తిరువనంతపురం వైద్య కళాశాలకు తిరిగి వచ్చి, కేరళలో సాధారణంగా కనిపించే ''ఎండోమయోకార్డియల్ ఫైబ్రోసిస్'' అనే గుండె జబ్బుపై పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ మెడికల్ స్కూల్, లండన్‌లోని బ్రాంప్టన్ హాస్పిటల్ సహకారంతో పరిశోధనలు కొనసాగించారు. == వృత్తి జీవితం == ఎండోమయోకార్డియల్ ఫైబ్రోసిస్‌పై విజయరాఘవన్ చేసిన పరిశోధనలు ఆ రంగంలో విప్లవాత్మకమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. దక్షిణ భారతదేశంలోని పేద ప్రజలు ఆత్మహత్యకు ఉపయోగించే ''సెర్బెరా ఒడోల్లం'' (Cerebra Odollum) అనే మొక్క విషంపై ఆయన చేసిన పరిశోధనలు , దానికి చికిత్సా విధానాలను కనుగొనడంలో సహాయపడ్డాయి, అవి ఇప్పటికీ వాడుకలో ఉన్నాయి. 1983లో లాస్ ఏంజిల్స్‌లోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం (UCLA)లో పనిచేయడానికి ఆహ్వానించబడ్డారు. అక్కడ డాప్లర్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీలో మార్గదర్శక పరిశోధకులలో ఒకరిగా నిలిచారు. USA నుండి ఈ విషయంపై వచ్చిన మొదటి పుస్తకానికి సహ-రచయితగా వ్యవహరించారు (1985). విజయరాఘవన్ భారతదేశంలో, విదేశాలలో కార్డియాలజీ ఉపాధ్యాయునిగా సుపరిచితులు. 1980లలో భారతదేశం అంతటా వైద్య విద్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించడంలో ఆయన చేసిన కృషి ఫలితంగా, ఈ దేశంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కార్డియాలజీ పరీక్షగా 2-D ఎకోకార్డియోగ్రఫీ స్థిరపడింది. ప్రొఫెసర్‌గా, కార్డియాలజీ విభాగాధిపతిగా, విజయరాఘవన్ తిరువనంతపురం వైద్య కళాశాలలో దేశంలోనే అత్యంత ఆధునిక కార్డియాలజీ విభాగాలలో ఒకదాన్ని స్థాపించారు. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ, భారత ప్రభుత్వం సహాయంతో, కేరళలోని పేద ప్రజలలో గుండెపోటు, దాని ప్రమాద కారకాలు చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయని ఆయన నిరూపించారు. ఆయన ''ఇండియన్ జర్నల్ ఆఫ్ క్లినికల్ కార్డియాలజీ'' (IJCC)కి ఎడిటర్-ఇన్-చీఫ్‌గా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web| url=http://www.onlineijc.org/index.php/iaccjournal | title=Indian Journal of Clinical Cardiology | access-date=13 February 2016 | archive-date=17 August 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180817115145/http://www.onlineijc.org/index.php/iaccjournal | url-status=dead}}</ref> ఆయన రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్ ఆఫ్ ఎడిన్‌బర్గ్, రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్ ఆఫ్ లండన్ (FRCP లండన్), అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ కార్డియాలజీ నుండి గౌరవ ఫెలోషిప్‌లను, అమెరికన్ హార్ట్ అసోసియేషన్ నుండి ''ప్రీమియర్ గోల్డెన్ హార్ట్ ఫెలోషిప్''ను పొందారు. 2010లో తిరువనంతపురంలో జరిగిన IACCCON వార్షిక శాస్త్రీయ సమావేశంలో ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ క్లినికల్ కార్డియాలజిస్ట్స్ ముఖ్య పోషకుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web| url=http://www.gvr.co.in/ | title=Distinguished teacher award - 2012 | publisher=gvr.co.in | access-date=13 February 2016}}</ref><ref>{{Cite web| url=http://www.accindia.org/ | title=Publications | access-date=13 February 2016}}</ref> ఆయన ''సర్క్యులేషన్'' , ''హైపర్‌టెన్షన్'' జర్నల్స్ యొక్క భారతీయ ఎడిషన్‌ల ఎడిటోరియల్ బోర్డు సభ్యుడు. అలాగే కార్డియాలజికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా యొక్క ఎకోకార్డియాలజీ కౌన్సిల్ చైర్మన్‌గా ఉన్నారు. 1984 నుండి చనిపోయేవరకు కేరళ విశ్వవిద్యాలయంలో కార్డియాలజీలో పిహెచ్‌డికి గైడ్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.<ref name="gvr">{{Cite web| url=http://www.gvr.co.in/about_me.php | title=Dr. Govindan Vijayaraghavan | publisher=gvr.co.in | access-date=3 May 2014}}</ref> == మరణం == గోవిందన్ విజయరాఘవన్ 2026 సెప్టెంబర్ 20న తమ 84వ ఏట మరణించాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Anand|date=2026-09-20|title=Dr G Vijayaraghavan, Padma Shri-winning cardiologist, dies|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/dr-g-vijayaraghavan-padma-shri-winning-cardiologist-dies-shpld9f8|access-date=2026-09-20|website=Mathrubhumi English|language=en}}</ref> == ప్రచురణలు == విజయరాఘవన్ భారతదేశంలో, విదేశాలలో అనేక పత్రాలు, కథనాలు, జర్నల్స్‌ను ప్రచురించారు. {| class="wikitable" |- ! శీర్షిక !! ప్రచురణకర్త !! సంవత్సరం |- | డాప్లర్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీ; ఏ ప్రాక్టికల్ మాన్యువల్ || జాన్ విలీ & సన్స్ || 1985 |- | డాప్లర్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీ; ఏ ప్రాక్టికల్ మాన్యువల్ (చైనీస్) || సువాన్ జె. పి. || 1987 |- | ''హృదయం హృద్రోగం'' (మలయాళం) || లాంగ్వేజ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కేరళ || 1987 |- | కార్డియోవాస్కులర్ డిసీజ్ ప్రివెన్షన్ || మెడికల్ కాలేజ్, ట్రావెండ్రం || 1996 |- | ఇంటెన్సివ్ కరోనరీ కేర్, ది ట్రావెండ్రం ప్రోటోకాల్ || మెడికల్ కాలేజ్, ట్రావెండ్రం || 1997 |- | ''హృద్రోగం కేరళీయరిల్'' (మలయాళం) || సంకీర్తనం పబ్లికేషన్స్, కేరళ || 2003 |} == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:1942 జననాలు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] ttziix1ia01i3fb627d9s3uqjeb96it 4963367 4963366 2026-09-20T16:59:17Z Srinivasrjy 31053 [[వర్గం:2026 మరణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963367 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ గుండె వైద్య నిపుణుడు}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = గోవిందన్ విజయరాఘవన్ | honorific_suffix = | native_name = ജി. വിജയരാഘവൻ | native_name_lang = ml | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1942|09|18}} | birth_place = పెరుంపుజ, [[కొల్లాం జిల్లా]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|09|20|1942|09|18}} | citizenship = [[భారతీయుడు]] | education = కార్డియాలజిస్ట్, [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[రచయిత]] | alma_mater = ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల, [[తిరువనంతపురం]] | occupation = | years_active = 1982–? | employer = | known_for = భారతదేశంలో 2D ఎకోకార్డియోగ్రఫీని స్థాపించడం | boards = కిమ్స్ (KIMS) (వైస్ చైర్మన్)<br>అశ్విని స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్ (చైర్మన్) | awards = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] | website = {{URL|gvr.co.in}} }} '''గోవిందన్ విజయరాఘవన్''' (1942 సెప్టెంబరు 18- 2026 సెప్టెంబరు 20) ఒక భారతీయ కార్డియాలజిస్ట్ (గుండె వైద్య నిపుణుడు). భారతదేశంలో మొట్టమొదటి టు-డైమెన్షనల్ (2D) ఎకోకార్డియోగ్రఫీ ప్రయోగశాలను ఆయనే స్థాపించారు. అతను తిరువనంతపురంలోని కిమ్స్ (KIMS) హెల్త్‌కేర్ వ్యవస్థాపకుడు, వైస్ చైర్మన్, అలాగే సొసైటీ ఫర్ కంటిన్యూయింగ్ మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్, కేరళకు అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు. వైద్య శాస్త్రానికి అతను చేసిన సేవలకు గాను 2009లో [[భారత ప్రభుత్వం]] [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పురస్కారంతో సత్కరించింది.<ref name="Padma Awards2">{{Cite web| date=2015 | title=Padma Awards | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | archive-date=15 October 2015 | access-date=July 21, 2015 | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | df=dmy}}</ref> ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీ, ఇండియన్ కాలేజ్ ఆఫ్ కార్డియాలజీ, కార్డియాలజికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా నుండి లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులను అందుకున్నారు. == ప్రారంభ జీవితం == విజయరాఘవన్ 1942 సెప్టెంబరు 18న [[కేరళ]]లోని [[కొల్లాం జిల్లా|కొల్లాం]] సమీపంలోని పెరుంపుజలో జన్మించారు. అతను తండ్రి ''సాహిత్య శిరోమణి'' ఎం.కె. గోవిందన్, ఒక సంస్కృత పండితుడు. తన ప్రాథమిక విద్యను ట్రావెండ్రం మోడల్ స్కూల్‌లో అభ్యసించారు. 1964లో తిరువనంతపురం వైద్య కళాశాల నుండి వైద్యవిద్యను పూర్తి చేసి, 1969లో జనరల్ మెడిసిన్‌లో MD పూర్తి చేశారు. అనంతరం వెల్లూరులోని క్రిస్టియన్ మెడికల్ కాలేజ్‌లో తన చదువును కొనసాగించి, 1973లో కార్డియాలజీలో డాక్టరేట్ (DM) పొందారు. అక్కడే అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌గా తన వృత్తిని ప్రారంభించారు.<ref name="sehat">{{Cite web | url=http://www.sehat.com/doctors-in-thiruvananthapuram/drg-vijayaraghavan/162874/1/ | title=Dr.G. Vijayaraghavan, Cardiologist in Thiruvananthapuram &#124; Dr.G. Vijayaraghavan Kerala Institute of Medical Sciences (KIMS) &#124; sehat | publisher=sehat.com | access-date=3 May 2014 | archive-date=3 మే 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140503140334/http://www.sehat.com/doctors-in-thiruvananthapuram/drg-vijayaraghavan/162874/1/ | url-status=dead }}</ref> 1976లో తిరువనంతపురం వైద్య కళాశాలకు తిరిగి వచ్చి, కేరళలో సాధారణంగా కనిపించే ''ఎండోమయోకార్డియల్ ఫైబ్రోసిస్'' అనే గుండె జబ్బుపై పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ మెడికల్ స్కూల్, లండన్‌లోని బ్రాంప్టన్ హాస్పిటల్ సహకారంతో పరిశోధనలు కొనసాగించారు. == వృత్తి జీవితం == ఎండోమయోకార్డియల్ ఫైబ్రోసిస్‌పై విజయరాఘవన్ చేసిన పరిశోధనలు ఆ రంగంలో విప్లవాత్మకమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. దక్షిణ భారతదేశంలోని పేద ప్రజలు ఆత్మహత్యకు ఉపయోగించే ''సెర్బెరా ఒడోల్లం'' (Cerebra Odollum) అనే మొక్క విషంపై ఆయన చేసిన పరిశోధనలు , దానికి చికిత్సా విధానాలను కనుగొనడంలో సహాయపడ్డాయి, అవి ఇప్పటికీ వాడుకలో ఉన్నాయి. 1983లో లాస్ ఏంజిల్స్‌లోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం (UCLA)లో పనిచేయడానికి ఆహ్వానించబడ్డారు. అక్కడ డాప్లర్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీలో మార్గదర్శక పరిశోధకులలో ఒకరిగా నిలిచారు. USA నుండి ఈ విషయంపై వచ్చిన మొదటి పుస్తకానికి సహ-రచయితగా వ్యవహరించారు (1985). విజయరాఘవన్ భారతదేశంలో, విదేశాలలో కార్డియాలజీ ఉపాధ్యాయునిగా సుపరిచితులు. 1980లలో భారతదేశం అంతటా వైద్య విద్య కార్యక్రమాలను నిర్వహించడంలో ఆయన చేసిన కృషి ఫలితంగా, ఈ దేశంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కార్డియాలజీ పరీక్షగా 2-D ఎకోకార్డియోగ్రఫీ స్థిరపడింది. ప్రొఫెసర్‌గా, కార్డియాలజీ విభాగాధిపతిగా, విజయరాఘవన్ తిరువనంతపురం వైద్య కళాశాలలో దేశంలోనే అత్యంత ఆధునిక కార్డియాలజీ విభాగాలలో ఒకదాన్ని స్థాపించారు. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ, భారత ప్రభుత్వం సహాయంతో, కేరళలోని పేద ప్రజలలో గుండెపోటు, దాని ప్రమాద కారకాలు చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయని ఆయన నిరూపించారు. ఆయన ''ఇండియన్ జర్నల్ ఆఫ్ క్లినికల్ కార్డియాలజీ'' (IJCC)కి ఎడిటర్-ఇన్-చీఫ్‌గా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web| url=http://www.onlineijc.org/index.php/iaccjournal | title=Indian Journal of Clinical Cardiology | access-date=13 February 2016 | archive-date=17 August 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180817115145/http://www.onlineijc.org/index.php/iaccjournal | url-status=dead}}</ref> ఆయన రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్ ఆఫ్ ఎడిన్‌బర్గ్, రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్ ఆఫ్ లండన్ (FRCP లండన్), అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ కార్డియాలజీ నుండి గౌరవ ఫెలోషిప్‌లను, అమెరికన్ హార్ట్ అసోసియేషన్ నుండి ''ప్రీమియర్ గోల్డెన్ హార్ట్ ఫెలోషిప్''ను పొందారు. 2010లో తిరువనంతపురంలో జరిగిన IACCCON వార్షిక శాస్త్రీయ సమావేశంలో ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ క్లినికల్ కార్డియాలజిస్ట్స్ ముఖ్య పోషకుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web| url=http://www.gvr.co.in/ | title=Distinguished teacher award - 2012 | publisher=gvr.co.in | access-date=13 February 2016}}</ref><ref>{{Cite web| url=http://www.accindia.org/ | title=Publications | access-date=13 February 2016}}</ref> ఆయన ''సర్క్యులేషన్'' , ''హైపర్‌టెన్షన్'' జర్నల్స్ యొక్క భారతీయ ఎడిషన్‌ల ఎడిటోరియల్ బోర్డు సభ్యుడు. అలాగే కార్డియాలజికల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా యొక్క ఎకోకార్డియాలజీ కౌన్సిల్ చైర్మన్‌గా ఉన్నారు. 1984 నుండి చనిపోయేవరకు కేరళ విశ్వవిద్యాలయంలో కార్డియాలజీలో పిహెచ్‌డికి గైడ్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.<ref name="gvr">{{Cite web| url=http://www.gvr.co.in/about_me.php | title=Dr. Govindan Vijayaraghavan | publisher=gvr.co.in | access-date=3 May 2014}}</ref> == మరణం == గోవిందన్ విజయరాఘవన్ 2026 సెప్టెంబర్ 20న తమ 84వ ఏట మరణించాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Anand|date=2026-09-20|title=Dr G Vijayaraghavan, Padma Shri-winning cardiologist, dies|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/dr-g-vijayaraghavan-padma-shri-winning-cardiologist-dies-shpld9f8|access-date=2026-09-20|website=Mathrubhumi English|language=en}}</ref> == ప్రచురణలు == విజయరాఘవన్ భారతదేశంలో, విదేశాలలో అనేక పత్రాలు, కథనాలు, జర్నల్స్‌ను ప్రచురించారు. {| class="wikitable" |- ! శీర్షిక !! ప్రచురణకర్త !! సంవత్సరం |- | డాప్లర్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీ; ఏ ప్రాక్టికల్ మాన్యువల్ || జాన్ విలీ & సన్స్ || 1985 |- | డాప్లర్ ఎకోకార్డియోగ్రఫీ; ఏ ప్రాక్టికల్ మాన్యువల్ (చైనీస్) || సువాన్ జె. పి. || 1987 |- | ''హృదయం హృద్రోగం'' (మలయాళం) || లాంగ్వేజ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కేరళ || 1987 |- | కార్డియోవాస్కులర్ డిసీజ్ ప్రివెన్షన్ || మెడికల్ కాలేజ్, ట్రావెండ్రం || 1996 |- | ఇంటెన్సివ్ కరోనరీ కేర్, ది ట్రావెండ్రం ప్రోటోకాల్ || మెడికల్ కాలేజ్, ట్రావెండ్రం || 1997 |- | ''హృద్రోగం కేరళీయరిల్'' (మలయాళం) || సంకీర్తనం పబ్లికేషన్స్, కేరళ || 2003 |} == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:1942 జననాలు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] 485ht3uuipduojsmtmmf9h2ygpbxbt1 మద్రాస్ శాసనమండలి (1861–1891) 0 484493 4963377 4916069 2026-09-20T22:42:57Z వైజాసత్య 58 4963377 wikitext text/x-wiki మొదటి ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ చట్టం 1861 (విక్టోబర్ 24 & 25, 67) '''మద్రాస్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్‌ను''' ఒక సలహా సంస్థగా ఏర్పాటు చేసింది, దీని ద్వారా వలసరాజ్య పరిపాలన సలహా సహాయం పొందింది. ఈ చట్టం మొదటిసారిగా నలుగురు ఆంగ్లేతర భారతీయ సభ్యులను కౌన్సిల్‌కు నామినేట్ చేయడానికి ప్రావిన్షియల్ గవర్నర్‌కు అధికారం ఇచ్చింది. ఈ చట్టం ప్రకారం, నామినేట్ చేయబడిన సభ్యులు తమ సొంత బిల్లులను ప్రవేశపెట్టడానికి కౌన్సిల్‌లో ప్రవేశపెట్టిన బిల్లులపై ఓటు వేయడానికి అనుమతించబడ్డారు. అయితే, కార్యనిర్వాహకవర్గాన్ని ప్రశ్నించడానికి, తీర్మానాలను ప్రవేశపెట్టడానికి లేదా బడ్జెట్ను పరిశీలించడానికి, కేంద్ర శాసనసభ ఆమోదించిన చట్టాలలో జోక్యం చేసుకోవడానికి వారికి అనుమతి లేదు. [[గవర్నరు|గవర్నర్]] మండలికి అధ్యక్షుడిగా కూడా ఉంటారు, ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎంతకాలం పాటు మండలిని సమావేశపరచాలి, దేని గురించి చర్చించాలి అనే దానిపై ఆయనకు పూర్తి అధికారం ఉంటుంది. ఆయన కార్యనిర్వాహక మండలికి చెందిన ఇద్దరు సభ్యులు, మద్రాసు అడ్వకేట్ జనరల్ కూడా మండలిలో పాల్గొనడానికి, ఓటు వేయడానికి అనుమతించబడ్డారు. ఈ చట్టం కింద నామినేట్ చేయబడిన భారతీయులు ఎక్కువగా [[జమిందారు|జమీందార్లు]], రైయత్వారీ భూస్వాములు, వీరు తరచుగా వలస ప్రభుత్వంతో వారి అనుబంధం నుండి ప్రయోజనం పొందారు. సహాయక సభ్యులు తరచుగా అనేక పదాలకు తిరిగి నామినేట్ చేయబడ్డారు. జి. ఎన్. గజపతి రావు ఎనిమిది సార్లు, [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] 23 సంవత్సరాలు, [[తాతినేని రామారావు|టి. రామారావు]], పి. చెంట్లారావు ఆరు సంవత్సరాలు చొప్పున సభ్యులుగా ఉన్నారు. ఈ కాలంలో ఇతర ప్రముఖ సభ్యులలో [[సి. వి. రంగనాథ శాస్త్రి|సి. వి. రుంగనాడ శాస్త్రి]], వి. భాష్యం అయ్యంగార్, ఎస్. సుబ్రమణ్య అయ్యర్, [[అమరావతి శేషయ్య శాస్త్ర్రి|ఎ. శేషయ్య శాస్త్రి]], [[సి. శంకరన్ నాయర్]] ఉన్నారు. ఈ మండలి అరుదుగా సమావేశమై కొన్ని సంవత్సరాలలో (1874,1892) ఒక్కసారి కూడా సమావేశమవ్వలేదు. ఒక సంవత్సరంలో ఇది కలిసిన గరిష్ట సంఖ్య పద్దెనిమిది. సంవత్సరంలో గరిష్టంగా పద్దెనిమిది సార్లు సమావేశమైంది. గవర్నర్ తన వేసవి విడిది [[ఉదగమండలం]]<nowiki/>లో కౌన్సిల్‌ను సమావేశపరచడానికి ఇష్టపడ్డాడు , ఇది భారతీయ సభ్యుల అసంతృప్తికి దారితీసింది. కౌన్సిల్ సమావేశమైన కొన్ని సార్లు, బిల్లులు, తీర్మానాలను హడావిడిగా ఆమోదించడంతో కొన్ని గంటలు మాత్రమే జరిగింది.<ref name="Krishnaswamy">{{Cite book|title=The role of Madras Legislature in the freedom struggle, 1861-1947|last=S. Krishnaswamy|publisher=People's Pub. House (New Delhi)|year=1989|pages=5–70}}</ref> ==సభ్యుల జాబితా== ఇది 1861, 1891 మధ్య మద్రాస్ శాసన మండలిలో అధికారిక అనధికారిక సభ్యుల జాబితా. వ్యక్తిగత సభ్యుల వేర్వేరు నియామక తేదీల కారణంగా ఇచ్చిన సమయంలో మండలిలో సభ్యుల సంఖ్య మారవచ్చు.<ref>{{Cite book|title=Madras Legislative Council; Its constitution and working between 1861 and 1909|last=K. C. Markandan|publisher=S. Chand & CO|year=1964|pages=148–188}}</ref> {| class="wikitable" ! align="left" valign="top" style="background-color:#E9E9E9" |సంవత్సరం. ! align="left" valign="top" style="background-color:#E9E9E9" |గవర్నర్ ! align="left" style="background-color:#E9E9E9" |అధికారులు ! align="left" style="background-color:#E9E9E9" |అధికారులు కాని వారు |- | align="left" |1861-1862 | align="left" |విలియం థామస్ డెనిసన్ | align="left" | # థామస్ సిడ్నీ స్మిత్ # థామస్ పైక్రాఫ్ట్ # చార్లెస్ పెల్లీ | align="left" | # [[రాబర్ట్ ఒర్ర్ కాంప్బెల్]] # విలియం రీయర్సన్ అర్బత్నోట్ సీనియర్ # వి. సదగోపాచార్లు |- | align="left" |1862-1863 | align="left" |ఎడ్వర్డ్ మాల్ట్బీ (తాత్కాలిక గవర్నర్) | align="left" | # జేమ్స్ హోప్ గ్రాంట్ # థామస్ పైక్రాఫ్ట్ # చార్లెస్ పెల్లీ # థామస్ సిడ్నీ స్మిత్ # విలియం రీయర్సన్ అర్బత్నోట్ సీనియర్ | align="left" | # విలియం రీయర్సన్ అర్బత్నోట్, సీనియర్ # [[రాబర్ట్ ఒర్ర్ కాంప్బెల్]] # వి. సదగోపాచార్లు # జాన్ బ్రూస్ నార్టన్ # షర్ఫ్-ఊల్-ఒమ్రా-బహదూర్ |- | align="left" |1863-1864 | align="left" |విలియం థామస్ డెనిసన్ | align="left" | # జేమ్స్ హోప్ గ్రాంట్ # థామస్ పైక్రాఫ్ట్ # హెన్రీ డొమినిక్ ఫిలిప్స్ # చార్లెస్ పెల్లీ # సర్ అలెగ్జాండర్ జాన్ అర్బుత్నోట్ # జాన్ బ్రూస్ నార్టన్ | align="left" | # విలియం రీయర్సన్ అర్బత్నోట్, సీనియర్ # [[రాబర్ట్ ఒర్ర్ కాంప్బెల్]] # షర్ఫ్-ఊల్-ఒమ్రా-బహదూర్ # [[గాజుల లక్ష్మీనర్సు శెట్టి]] # ఎడ్వర్డ్ మాల్ట్బీ |- | align="left" |1864-1865 | align="left" |విలియం థామస్ డెనిసన్ | align="left" | # జాన్ గాస్పర్డ్ లే మర్చంట్ # థామస్ పైక్రాఫ్ట్ # హెన్రీ డొమినిక్ ఫిలిప్స్ # చార్లెస్ పెల్లీ # సర్ అలెగ్జాండర్ జాన్ అర్బుత్నోట్ # జాన్ బ్రూస్ నార్టన్ # రాబర్ట్ స్టాంటన్ ఎల్లిస్ | align="left" | # [[రాబర్ట్ ఒర్ర్ కాంప్బెల్]] # షర్ఫ్-ఊల్-ఒమ్రా-బహదూర్ # [[గాజుల లక్ష్మీనర్సు శెట్టి]] |- | align="left" |1865-1866 | align="left" |లార్డ్ నేపియర్ | align="left" | # జాన్ గాస్పర్డ్ లే మర్చంట్ # థామస్ పైక్రాఫ్ట్ # హెన్రీ డొమినిక్ ఫిలిప్స్ # చార్లెస్ పెల్లీ # సర్ అలెగ్జాండర్ జాన్ అర్బుత్నోట్ # రాబర్ట్ స్టాంటన్ ఎల్లిస్ | align="left" | # ఎ. ఎఫ్. బ్రౌన్ # జాన్ యంగ్ # షర్ఫ్-ఊల్-ఒమ్రా-బహదూర్ # [[గాజుల లక్ష్మీనర్సు శెట్టి]] |- | align="left" |1866-1867 | align="left" |లార్డ్ నేపియర్ | align="left" | # లెఫ్టినెంట్ జనరల్ విలియం అన్సన్ మెక్క్లెవర్టీ # హెన్రీ డొమినిక్ ఫిలిప్స్ # సర్ అలెగ్జాండర్ జాన్ అర్బుత్నోట్ # థామస్ క్లార్క్ # రాబర్ట్ స్టాంటన్ ఎల్లిస్ # జాన్ బ్రూస్ నార్టన్ | align="left" | # అలెగ్జాండర్ ఫారెస్టర్ బ్రౌన్ # విలియం రీయర్సన్ అర్బత్నోట్, సీనియర్ # [[గాజుల లక్ష్మీనర్సు శెట్టి]] # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] |- | align="left" |1867-1868 | align="left" |లార్డ్ నేపియర్ | align="left" | # లెఫ్టినెంట్ జనరల్ విలియం అన్సన్ మెక్క్లెవర్టీ # హెన్రీ డొమినిక్ ఫిలిప్స్ # సర్ అలెగ్జాండర్ జాన్ అర్బుత్నోట్ # థామస్ క్లార్క్ # రాబర్ట్ స్టాంటన్ ఎల్లిస్ # జాన్ బ్రూస్ నార్టన్ # వి. రామియంగార్ | align="left" | # విలియం రీయర్సన్ అర్బత్నోట్, సీనియర్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # జాన్ చార్లెస్ లోచ్ # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] |- | align="left" |1869-1870 | align="left" |లార్డ్ నేపియర్ | align="left" | # లెఫ్టినెంట్ జనరల్ విలియం అన్సన్ మెక్క్లెవర్టీ # సర్ అలెగ్జాండర్ జాన్ అర్బుత్నోట్ # జేమ్స్ డంకన్ సిమ్ # రాబర్ట్ స్టాంటన్ ఎల్లిస్ # జె. బి. నార్టన్ # వి. రామియంగార్ | align="left" | # విలియం రీయర్సన్ అర్బత్నోట్, సీనియర్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # జాన్ చార్లెస్ లోచ్ # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] |- | align="left" |1870-1871 | align="left" |లార్డ్ నేపియర్ | align="left" | # లెఫ్టినెంట్ జనరల్ విలియం అన్సన్ మెక్క్లెవర్టీ # సర్ అలెగ్జాండర్ జాన్ అర్బుత్నోట్ # జేమ్స్ డంకన్ సిమ్ # రాబర్ట్ స్టాంటన్ ఎల్లిస్ # జాన్ డి. మేన్ # వి. రామియంగార్ | align="left" | # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # ఎ. ఎఫ్. బ్రౌన్ # ఎ. మెకెంజీ # వెంకట సంజీవరావు |- | align="left" |1871-1872 | align="left" |లార్డ్ హోబర్ట్ | align="left" | # సర్ ఫ్రెడరిక్ పాల్ హైన్స్ # జేమ్స్ డంకన్ సిమ్ # రాబర్ట్ స్టాంటన్ ఎల్లిస్ # హెచ్. ఎస్. కన్నింగ్హామ్ # విలియం హడిల్స్టన్ # సోర్డాన్ సుల్లివన్ # [[వి. రామియంగార్]] | align="left" | |- | align="left" |1872-1873 | align="left" |లార్డ్ హోబర్ట్ | align="left" | # సర్ ఫ్రెడరిక్ పాల్ హైన్స్ # జేమ్స్ డంకన్ సిమ్ # విలియం రాబిన్సన్ # హెచ్. ఎస్. కన్నింగ్హామ్ # విలియం హడిల్స్టన్ # వి. రామియంగార్ | align="left" | # వి. సంజీవ రావు # ఎ. ఎఫ్. బ్రౌన్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # విలియం రీయర్సన్ అర్బత్నోట్ సీనియర్ |- | align="left" |1873-1874 | align="left" |లార్డ్ హోబర్ట్ | align="left" | # సర్ ఫ్రెడరిక్ పాల్ హైన్స్ # జేమ్స్ డంకన్ సిమ్ # విలియం రోజ్ రాబిన్సన్ # హెచ్. ఎస్. కన్నింగ్హామ్ # డేవిడ్ ఫ్రెమాంటిల్ కార్మిచాయెల్ # వి. రామియంగార్ | align="left" | # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # విలియం రీయర్సన్ అర్బత్నోట్, సీనియర్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] |- | align="left" |1874-1875 | align="left" |డ్యూక్ ఆఫ్ బకింగ్హామ్ & చాండోస్ | align="left" | # సర్ ఫ్రెడరిక్ పాల్ హైన్స్ # విలియం రోజ్ రాబిన్సన్ # ఆర్. ఎస్. ఎల్లిస్ # హెచ్. ఎస్. కన్నింగ్హామ్ # డేవిడ్ ఫ్రెమాంటిల్ కార్మిచాయెల్ # వి. రామియంగార్ # విలియం హడిల్స్టన్ | align="left" | # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # జె. జి. కోల్మన్ # పి. మాక్ఫడీన్ |- | align="left" |1875-1876 | align="left" |డ్యూక్ ఆఫ్ బకింగ్హామ్ & చాండోస్ | align="left" | # సర్ నెవిల్లే బౌల్స్ చాంబర్లేన్ # విలియం రోజ్ రాబిన్సన్ # ఆర్. ఎస్. ఎల్లిస్ # హెచ్. ఎస్. కన్నింగ్హామ్ # వి. రామియంగార్ # విలియం హడిల్స్టన్ # డి. ఎఫ్. కార్మిచాయెల్ | align="left" | # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # జె. జి. కోల్మన్ # పి. మాక్ఫైడెన్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] |- | align="left" |1876-1877 | align="left" |డ్యూక్ ఆఫ్ బకింగ్హామ్ & చాండోస్ | align="left" | # సర్ నెవిల్లే బౌల్స్ చాంబర్లేన్ # విలియం రోజ్ రాబిన్సన్ # విలియం హడిల్స్టన్ # డి. ఎఫ్. కార్మిచాయెల్ # వి. రామియంగార్ # పాట్రిక్ ఓ 'సుల్లివన్ | align="left" | # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # జె. జి. కోల్మన్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] |- | align="left" |1877-1878 | align="left" |డ్యూక్ ఆఫ్ బకింగ్హామ్ & చాండోస్ | align="left" | # సర్ నెవిల్లే బౌల్స్ చాంబర్లేన్ # విలియం హడిల్స్టన్ # డి. ఎఫ్. కార్మిచాయెల్ # పాట్రిక్ ఓ 'సుల్లివన్ | align="left" | # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # జె. జి. కోల్మన్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # పిఠాపురం రాజు # [[అమరావతి శేషయ్య శాస్త్రి|ఎ. శేషయ్య శాస్త్రి]] # అలెగ్జాండర్ మెకెంజీ |- | align="left" |1878-1879 | align="left" |డ్యూక్ ఆఫ్ బకింగ్హామ్ & చాండోస్ | align="left" | # సర్ నెవిల్లే బౌల్స్ చాంబర్లేన్ # విలియం హడిల్స్టన్ # డి. ఎఫ్. కార్మిచాయెల్ # వి. రామియంగార్ # పాట్రిక్ ఓ 'సుల్లివన్ | align="left" | # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # జె. జి. కోల్మన్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # పిఠాపురం రాజు # [[అమరావతి శేషయ్య శాస్త్రి|ఎ. శేషయ్య శాస్త్రి]] # పాట్రిక్ మాక్ఫాడియన్ |- | align="left" |1879-1880 | align="left" |విలియం పాట్రిక్ ఆడమ్ | align="left" | # సర్ నెవిల్లే బౌల్స్ చాంబర్లేన్ # విలియం హడిల్స్టన్ # డి. ఎఫ్. కార్మిచాయెల్ # పాట్రిక్ ఓ 'సుల్లివన్ # రాబర్ట్ డేవిడ్సన్ | align="left" | # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # జె. జి. కోల్మన్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # పిఠాపురం రాజు # పాట్రిక్ మాక్ఫాడియన్ # [[సి. వి. రంగనాథ శాస్త్రి]] |- | align="left" |1880-1881 | align="left" |మౌంట్‌స్టువర్ట్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ | align="left" | # సర్ ఫ్రెడరిక్ స్లెయిగ్ రాబర్ట్స్ # విలియం హడిల్స్టన్ # డి. ఎఫ్. కార్మిచాయెల్ # పాట్రిక్ ఓ 'సుల్లివన్ # రాబర్ట్ డేవిడ్సన్ # హెన్రీ ఎడ్వర్డ్ సుల్లివన్ | align="left" | # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # పిఠాపురం రాజు # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # జె. జి. కోల్మన్ # పాట్రిక్ మాక్ఫాడియన్ # [[రాజా టి.రామారావు]] |- | align="left" |1881-1882 | align="left" |మౌంట్‌స్టువర్ట్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ | align="left" | # సర్ ఫ్రెడరిక్ స్లెయిగ్ రాబర్ట్స్ # డి. ఎఫ్. కార్మిచాయెల్ # హెన్రీ ఎడ్వర్డ్ సుల్లివన్ # పాట్రిక్ ఓ 'సుల్లివన్ # సి. జి. మాస్టర్ # రాబర్ట్ డేవిడ్సన్ | align="left" | # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # జె. జి. కోల్మన్ # [[అమరావతి శేషయ్య శాస్త్రి|ఎ. శేషయ్య శాస్త్రి]] # అలెగ్జాండర్ మెకెంజీ # [[రాజా టి.రామారావు]] |- | align="left" |1882-1883 | align="left" |మౌంట్‌స్టువర్ట్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ | align="left" | # సర్ ఫ్రెడరిక్ స్లెయిగ్ రాబర్ట్స్ # హెచ్. ఇ. సుల్లివన్ # సి. జి. మాస్టర్ # పాట్రిక్ ఓ 'సుల్లివన్ # ఎడ్మండ్ ఫోస్టర్ వెబ్స్టర్ # జాన్ హెరాన్ మాక్స్వెల్ షా-స్టీవార్ట్ # డబ్ల్యూ. హెచ్. కార్నిష్ | align="left" | # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[అమరావతి శేషయ్య శాస్త్రి|ఎ. శేషయ్య శాస్త్రి]] # అలెగ్జాండర్ మెకెంజీ # [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు|జి. ఎన్. గజపతిరావు]] # [[రాజా టి.రామారావు]] |- | align="left" |1883-1884 | align="left" |మౌంట్‌స్టువర్ట్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ | align="left" | # సర్ ఫ్రెడరిక్ స్లెయిగ్ రాబర్ట్స్ # హెచ్. ఇ. సుల్లివన్ # సి. జి. మాస్టర్ # పాట్రిక్ ఓ 'సుల్లివన్ # ఎడ్మండ్ ఫోస్టర్ వెబ్స్టర్ # జాన్ హెరాన్ మాక్స్వెల్ షా-స్టీవార్ట్ # డబ్ల్యూ. హెచ్. కార్నిష్ | align="left" | # [[రాజా టి.రామారావు]] # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు (విజయనగరం మహారాజు)|విజయనగరం మహారాజు]] # అలెగ్జాండర్ మెకెంజీ # ఎస్. సుబ్రమణియన్ అయ్యర్ |- | align="left" |1884-1885 | align="left" |మౌంట్‌స్టువర్ట్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ | align="left" | # సర్ ఫ్రెడరిక్ స్లెయిగ్ రాబర్ట్స్ # హెచ్. ఇ. సుల్లివన్ # సి. జి. మాస్టర్ # హేల్ హొరాషియో షెపర్డ్ # జాన్ హెరాన్ మాక్స్వెల్ షా-స్టీవార్ట్ # విలియం విల్సన్ # రిచర్డ్ వెల్లెస్లీ బార్లో | align="left" | # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు (విజయనగరం మహారాజు)|విజయనగరం మహారాజు]] # ఎస్. సుబ్రమణియన్ అయ్యర్ # జాన్ అలెగ్జాండర్ బ్రౌన్ # [[రాజా టి.రామారావు]] |- | align="left" |1885-1886 | align="left" |లార్డ్ కొన్నెమారా | align="left" | # చార్లెస్ జార్జ్ అర్బుత్నోట్ # హెచ్. ఎమ్. సుల్లివన్ # సి. జి. మాస్టర్ # ఫిలిప్ పెర్సెవల్ హచిన్స్ # ఆర్. డబ్ల్యూ. బార్లో # పాట్రిక్ ఓ 'సుల్లివన్ # హెచ్. ఇ. స్టోక్స్ | align="left" | # జాన్ అలెగ్జాండర్ బోయ్సన్ # [[రాజా టి.రామారావు]] # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు (విజయనగరం మహారాజు)|విజయనగరం మహారాజు]] # ఎస్. సుబ్రమణియన్ అయ్యర్ |- | align="left" |1886-1887 | align="left" |లార్డ్ కొన్నెమారా | align="left" | # చార్లెస్ జార్జ్ అర్బుత్నోట్ # సి. జి. మాస్టర్ # పి. పి. హచిన్స్ # హెచ్. ఇ. స్టోక్స్ # జె. హెచ్. స్ప్రింగ్-బ్రాన్సన్ # జాన్ ఓర్డ్ హాస్పార్డ్ | align="left" | # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[పూసపాటి ఆనంద గజపతి రాజు (విజయనగరం మహారాజు)|విజయనగరం మహారాజు]] # ఎస్. సుబ్రమణియన్ అయ్యర్ # స్టీవర్ట్ రాబర్ట్సన్ టర్న్బుల్ |- | align="left" |1887-1888 | align="left" |లార్డ్ కొన్నెమారా | align="left" | # చార్లెస్ జార్జ్ అర్బుత్నోట్ # సి. జి. మాస్టర్ # హెచ్. ఇ. స్టోక్స్ # జె. హెచ్. స్ప్రింగ్-బ్రాన్సన్ # జాన్ ఫ్రెడరిక్ ప్రైస్ # జేమ్స్ గ్రోస్ # వెంబాక్కం బశ్యామ్ అయ్యంగార్ | align="left" | # [[రాజగోపాల కృష్ణ యాచేంద్ర|వెంకటగిరికి చెందిన రాజగోపాల్ కృష్ణ యచేంద్ర]] # జాన్ అలెగ్జాండర్ బోయ్సన్ # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # పి. చెంతసళ్ రావు |- | align="left" |1888-1889 | align="left" |లార్డ్ కొన్నెమారా | align="left" | # చార్లెస్ జార్జ్ అర్బుత్నోట్ # హెచ్. ఇ. స్టోక్స్ # జె. హెచ్. గార్స్టిన్ # జె. ఎఫ్. ధర # జేమ్స్ గ్రోస్ # వెంబాక్కం బశ్యామ్ అయ్యంగార్ # జె. హెచ్. స్ప్రింగ్-బ్రాన్సన్ | align="left" | # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[రాజగోపాల కృష్ణ యాచేంద్ర|వెంకటగిరికి చెందిన రాజగోపాల్ కృష్ణ యచేంద్ర]] # జె. ఎ. బోయ్సన్ # [[సి. శంకరన్ నాయర్]] |- | align="left" |1889-1890 | align="left" | | align="left" | # చార్లెస్ జార్జ్ అర్బుత్నోట్ # హెచ్. ఇ. స్టోక్స్ # జేమ్స్ గ్రోస్ # హెన్రీ విలియం బ్లిస్ # జె. ఎఫ్. ధర # జె. హెచ్. స్ప్రింగ్-బ్రాన్సన్ | align="left" | # [[సి. శంకరన్ నాయర్]] # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[రాజగోపాల కృష్ణ యాచేంద్ర|వెంకటగిరికి చెందిన రాజగోపాల్ కృష్ణ యచేంద్ర]] # జార్జ్ హామ్నెట్ # వెంబాక్కం భాష్యం అయ్యంగార్ # జాన్ అలెగ్జాండర్ బోయ్సన్ |- | align="left" |1890-1891 | align="left" |లార్డ్ వెన్లాక్ | align="left" | # జేమ్స్ చార్లెమాగ్నే డోర్మెర్ # హెచ్. ఇ. స్టోక్స్ # జె. హెచ్. గార్స్టిన్ # జె. ఎఫ్. ధర # జేమ్స్ గ్రోస్ # హెచ్. జి. వెడ్డర్బర్న్ | align="left" | # [[మీర్ హుమాయూన్ జా బహదూర్]] # [[రాజగోపాల కృష్ణ యాచేంద్ర|వెంకటగిరికి చెందిన రాజగోపాల్ కృష్ణ యచేంద్ర]] # జార్జ్ హామ్నెట్ # వెంబాక్కం భాష్యం అయ్యంగార్ # జె. ఎ. బోయ్సన్ # [[సి. శంకరన్ నాయర్]] |} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ జనాభా వివరాలు]] * [[మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ద్వంద్వ ప్రభుత్వం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తమిళనాడు చరిత్ర]] [[వర్గం:తమిళనాడు ప్రభుత్వం]] [[వర్గం:బ్రిటిషు భారతదేశంలో పాలనా వ్యవస్థ]] [[వర్గం:మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] 4csju4u90w6516az0d2ibcov0dt5h82 ది కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గాడ్ ఈజ్ వితిన్ యు 0 484789 4963585 4918752 2026-09-21T10:05:34Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963585 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ది కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గాడ్ ఈజ్ వితిన్ యు | image = Tolstoi1st.jpg | caption = ది కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గాడ్ ఈజ్ వితిన్ యు పుస్తకం మొదటి ఇంగ్లీష్ ఎడిషన్ | author = [[లియో టాల్‌స్టాయ్]] | country = రష్యా (రచన)/జర్మనీ (మొదటి ప్రచురణ) | language = రష్యన్ | title_orig = కార్స్ట్వో బోజి వ్న్యూట్రి వాస్ъ | orig_lang_code = ru | subject = క్రైస్తవ వేదాంతశాస్త్రం, [[తత్వం|తత్వశాస్త్రం]], [[అరాజకత్వం]] | published = 1894 | media_type = హార్డ్ కవర్, పేపర్‌బ్యాక్ | pages = 335 పేజీలు (1927 ఎడిషన్, హార్డ్ కవర్) | isbn = 1603863826 | wikisource = ది కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గాడ్ ఈజ్ వితిన్ యు }} '''''ది కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గాడ్ ఈజ్ వితిన్ యు''''' (Pre-Reform Russia: Картво богие внутри васутры васунтри варсуте бозие вонуттривас, రోమనీకరించబడిందిః Tsárstvo Bózhiye vnutrí vasʼ) అనేది [[లియో టాల్‌స్టాయ్]] రచించిన ఒక కాల్పనికం కాని పుస్తకం. ఒక క్రైస్తవ అరాచకవాద తాత్విక గ్రంథం, ఈ పుస్తకం స్వదేశమైన రష్యాలో నిషేధించబడిన తరువాత 1894లో జర్మనీలో మొదటిసారి ప్రచురించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nU2lErM3VgwC&q=tolstoy+%22The+Kingdom+of+God+Is+Within+You%22+-intitle:%22The+Kingdom+of+God+Is+Within+You%22&pg=PA31|title=The Cambridge Companion to Tolstoy|last=Donna Tussing Orwin|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=0-521-52000-2}}</ref> ఇది టాల్‌స్టాయ్ 30 సంవత్సరాల ఆలోచనకు పరాకాష్ట సార్వత్రిక ప్రేమపై దృష్టి సారించిన క్రైస్తవ మతం వివరణ ఆధారంగా సమాజానికి ఒక కొత్త సంస్థను రూపొందిస్తుంది. అహింస, [[అహింసాత్మక ప్రతిఘటన]], క్రైస్తవ అరాచకవాద ఉద్యమం టాల్స్టోయన్ ప్రతిపాదకులకు ''దేవుని రాజ్యం మీలోనే ఉంది'' అనేది ఒక కీలక గ్రంథం.<ref>{{Cite book|title=Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel|last=Christoyannopoulos|first=Alexandre|publisher=Imprint Academic|year=2010|location=Exeter|page=19|quote=[Tolstoy] wrote countless essays and books on the topic, but the most often cited one among anarchists is ''The Kingdom of God Is within You''.|author-link=Alexandre Christoyannopoulos}}</ref> == నేపథ్యం == [[File:Lev_tolstoi_carstvo_bozhie_vnutri_vas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lev_tolstoi_carstvo_bozhie_vnutri_vas.jpg|thumb|ది కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గాడ్ ఈజ్ వితిన్ యు మొదటి సంచిక, 1894]] పుస్తకం శీర్షిక లూకా 17:21 నుండి ఉద్భవించింది. ఈ పుస్తకంలో, హింసను ఎదుర్కొన్నప్పుడు [[అహింసాత్మక ప్రతిఘటన]] సూత్రం గురించి టాల్‌స్టాయ్ మాట్లాడతాడు, ఇది యేసుక్రీస్తు బోధించినట్లు. మరొక చెంపను తిప్పమని క్రీస్తు చెప్పినప్పుడు, హింసను, రక్షణాత్మకమైనదాన్ని కూడా రద్దు చేయడం, ప్రతీకారం తీర్చుకోవడం అని క్రీస్తు అర్థం అని టాల్‌స్టాయ్ నొక్కిచెప్పారు. దాని పరిధిని పరిమితం చేయడానికి ప్రయత్నించిన రోమన్ మధ్యయుగ పండితుల వ్యాఖ్యానాన్ని టాల్‌స్టాయ్ తిరస్కరించారు.<blockquote>"దేవుని ఆజ్ఞలో 'హత్య చేయవద్దు' అని వ్రాయబడి ఉన్నప్పుడు, మీరు ప్రజలను ఎలా చంపగలరు?"</blockquote>టాల్‌స్టాయ్ ఎక్కువగా అమెరికన్ క్రిస్టియన్ అరాచకవాదులు అడిన్ బాల్లో, విలియం లాయిడ్ గారిసన్ రచనల నుండి ప్రేరణ పొందాడు, వారు యుద్ధం చేసిన అన్ని ప్రభుత్వాలు క్రొత్త నిబంధన క్రైస్తవ నైతికతకు అవమానకరమని తన అభిప్రాయాన్ని పంచుకున్నారు. ఈ పుస్తకంలో టాల్‌స్టాయ్ బల్లౌ, గారిసన్ గ్రంథాలు జీవిత చరిత్రలను సుదీర్ఘంగా చర్చించారు, ఇందులో బల్లౌ నాన్-రెసిస్టెన్స్ కేటెచిజం (మొదట 1844లో ప్రచురించబడింది) మొత్తం సారాంశం కూడా ఉంది. ఆ సమయంలో రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి రాష్ట్ర విధానాలకు పూర్తిగా లోబడి ఉన్న రష్యన్ రాజ్యంతో విలీనం కావడంతో, టాల్‌స్టాయ్ దాని బోధనలను క్రీస్తు నిజమైన [[సువార్త]] అని తాను విశ్వసించిన దాని నుండి, ముఖ్యంగా పర్వతం మీద ఉపన్యాసం నుండి వేరు చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. జాతీయవాద సమస్యలకు పరిష్కారంగా, చర్చి కపటత్వాన్ని చూడటానికి ఒక మార్గంగా టాల్‌స్టాయ్ అహింసను సమర్థించాడు. సువార్తలలో యేసు మాటలను చదివేటప్పుడు, టాల్‌స్టాయ్ ఆధునిక చర్చి ఒక మతవిశ్వాశాల సృష్టి అని గమనించాడు:<blockquote>చర్చి ప్రకటనలో తప్ప, ఎక్కడా లేదా దేనిలోనూ, దేవుడు లేదా క్రీస్తు చర్చి ద్వారా చర్చి అర్థం చేసుకున్నట్లుగా ఏదైనా స్థాపించారని మనం కనుగొనలేము.</blockquote>టాల్‌స్టాయ్ వివిధ వ్యక్తిగత అనుభవాలకు సంబంధించిన పత్రికలు, వార్తాపత్రికల నుండి సారాంశాలను సమర్పించారు. క్రైస్తవ మతం పునాది నుండి ప్రతిఘటన లేని చరిత్ర గురించి లోతైన అంతర్దృష్టిని ఇచ్చారు, దీనిని కొద్ది మంది విశ్వాసులు మాత్రమే విశ్వసించారు. ముఖ్యంగా, అతను ''యథాతథ స్థితి'' కొనసాగించాలని కోరుకునే వారిని ఎదుర్కొంటాడు: <blockquote>పేదరికం, కరువులు, జైళ్లు, ఉరిశిక్షలు, సైన్యాలు & యుద్ధాలతో కూడిన ఈ సామాజిక వ్యవస్థ సమాజానికి అవసరమని; ఈ సంస్థ నాశనం చేయబడితే ఇంకా గొప్ప విపత్తు సంభవిస్తుందని; ఈ సంస్థ ద్వారా లాభం పొందే వారు మాత్రమే ఇవన్నీ చెబుతారు, అయితే దానితో బాధపడేవారు -  వారు పది రెట్లు ఎక్కువ మంది - దీనికి విరుద్ధంగా ఆలోచిస్తారు  చెబుతారు.</blockquote>ఈ రచనను 1894లో [[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్లం]] అనువదించిన కాన్‌స్టాన్స్ గార్నెట్, తన అనువాదకుడి ముందుమాటలో ఈ క్రింది విధంగా రాశారు:<blockquote>ఆంగ్ల ప్రజలు, ఆలోచనలచే ప్రభావితమైనంత నెమ్మదిగా, తార్కికమైన వాటిపై సహజంగా అపనమ్మకం కలిగి, చీకటిలో దూకి, టాల్‌స్టాయ్ జీవన సిద్ధాంతాన్ని ఆచరణలో పెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తారని ఎవరూ ఊహించలేరు. కానీ ప్రస్తుత సామాజిక, రాజకీయ పాలనపై ఆయన చేసిన విధ్వంసక విమర్శలు మన చుట్టూ జరుగుతున్న విచ్ఛిన్నం, సామాజిక పునర్నిర్మాణ పనిలో శక్తివంతమైన శక్తిగా మారుతాయని కనీసం ఎవరైనా అనుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book|title="The Kingdom of God is Within You": Christianity Not as a Mystic Religion But as a New Theory of Life|url=https://archive.org/details/kingdomofgodiswi00tols_1|last=Tolstoy|first=graf Leo|date=1894|publisher=Cassell Publishing Company}}</ref></blockquote> == రిసెప్షన్ == [[File:Gandhi_Tolstoy_Farm.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_Tolstoy_Farm.jpg|ఎడమ|thumb|మోహన్‌దాస్ కె. గాంధీ, టాల్‌స్టాయ్ ఫార్మ్ (టాల్‌స్టాయ్ ఉద్యమం భాగంగా స్థాపించబడిన కాలనీ) లోని ఇతర నివాసితులు, దక్షిణాఫ్రికా, 1910]] === మోహన్‌దాస్ గాంధీతో టాల్‌స్టాయ్ సంబంధం === టాల్‌స్టాయ్ పుస్తకం తనను "ముంచెత్తింది", "స్థిరమైన ముద్ర వేసింది" అని [[మహాత్మా గాంధీ|మోహన్దాస్ గాంధీ]] తన ఆత్మకథ ది స్టోరీ ఆఫ్ మై ఎక్స్పెరిమెంట్స్ విత్ ట్రూత్ ([[wikisource:The Story of My Experiments with Truth/Part II/Religious Ferment|పార్ట్ II, చాప్టర్ 15]]) లో రాశారు. గాంధీ టాల్‌స్టాయ్ పుస్తకాన్ని, అలాగే [[జాన్ రస్కిన్]] అన్టూ దిస్ లాస్ట్ కవి శ్రీమద్ రాజ్చంద్ర (రాయ్చంద్ భాయ్) లను తన జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఆధునిక ప్రభావాలుగా పేర్కొన్నాడు.<ref>{{Cite book|url=http://www.nalanda.nitc.ac.in/resources/english/etext-project/Biography/gandhi/part2.chapter1.html|title=The Story of My Experiments with Truth|last=Mohandas K. Gandhi|year=1929|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801050423/http://www.nalanda.nitc.ac.in/resources/english/etext-project/Biography/gandhi/part2.chapter1.html|archive-date=2010-08-01}}</ref> ఈ పుస్తకాన్ని చదవడం వల్ల ప్రపంచ ప్రఖ్యాత టాల్‌స్టాయ్ మనస్సును ఆ సమయంలో దక్షిణాఫ్రికాలో నివసిస్తున్న యువ నిరసనకారుడు అయిన గాంధీకి తెరిచింది. 1908లో టాల్‌స్టాయ్ ఎ లెటర్ టు ఎ హిందూ అనే లేఖను రాశారు, దీనిని గాంధీ చదివి, [[అహింసాత్మక ప్రతిఘటన]] ద్వారా ప్రేమను ఆయుధంగా ఉపయోగించడం ద్వారా మాత్రమే స్థానిక భారతీయ ప్రజలు వలసవాద బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యాన్ని పడగొట్టగలరనే భావనను ఇది వివరించింది.<ref>{{Citation|last=Parel|first=Anthony J.|title=Meditations on Gandhi : a Ravindra Varma festschrift|pages=96–112|year=2002|editor-last=M. P. Mathai|chapter=Gandhi and Tolstoy|contribution-url=https://books.google.com/books?id=kcpDOVk5Gp8C&pg=PA96|place=New Delhi|publisher=Concept|access-date=2012-09-08|author-link=Anthony Parel|editor2-last=M. S. John|editor3-last=Siby K. Joseph}}</ref> ఈ ఆలోచన చివరికి గాంధీ నిర్వహించిన దేశవ్యాప్త అహింసాత్మక సమ్మెలు, నిరసనల ద్వారా సంవత్సరాలలో ఫలించింది. 1909లో గాంధీ తన మాతృభాష [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] ఎ లెటర్ టు ఎ హిందూని తిరిగి ప్రచురించడానికి సలహా, అనుమతి కోరుతూ టాల్‌స్టాయ్ లేఖ రాశారు. టాల్‌స్టాయ్ ప్రతిస్పందించి, ఒక సంవత్సరం తరువాత 1910లో టాల్‌స్టాయ్ మరణించే వరకు ఇద్దరూ ఒక ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాన్ని కొనసాగించారు. ఈ లేఖలు అహింస యొక్క ఆచరణాత్మక, వేదాంతపరమైన అనువర్తనాలకు సంబంధించినవి, అలాగే టాల్‌స్టాయ్ ఆరోగ్యం కోసం గాంధీ కోరికలకు సంబంధించినవి. గాంధీకి టాల్‌స్టాయ్ రాసిన చివరి లేఖ "ఆయన వ్రాసిన చివరి లేఖలలో ఒకటి, కాకపోయినా చివరిది".<ref>{{Cite book|title=Mahatma Gandhi and Leo Tolstoy: Letters|year=1987|isbn=0-941910-03-2|editor-last=B. Srinivasa Murthy}}</ref><ref>{{Cite web|title="Leo Tolstoy and Mahatma Gandhi: A Double Portrait in the Interior of the Age"- Russian documentary which captures correspondence between the two spiritual teachers of humanity|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=149509|access-date=5 December 2016|publisher=[[Press Information Bureau]]}}</ref> === ఇతర అహింసాత్మక కార్యకర్తలతో === 1894లో, ది కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గాడ్ ఈజ్ వితిన్ యు పత్రిక సైనికుడు ఆర్థర్ సెయింట్ జాన్‌ను శాంతివాదిగా మార్చడానికి ప్రేరేపించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-lyn2ROnIRIC|title=Tolstoy: A Russian Life|last=Rosamund|first=Bartlett|date=2011|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=978-0151014385|page=363}}</ref> 1960లలో పౌర హక్కుల ఉద్యమం ప్రధాన వ్యూహకర్త అయిన జేమ్స్ బెవెల్‌పై కూడా గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపింది.<ref>Randall L. Kryn, "James L. Bevel; The Strategist of the 1960s Civil Rights Movement", in [[David Garrow]], ''We Shall Overcome, Volume II'' (1989), Carlson Publishing Company</ref><ref>[http://cfm40.middlebury.edu/node/287 Randy Kryn, "Movement Revision Research Summary Regarding James Bevel"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174523/http://cfm40.middlebury.edu/node/287 |date=2016-03-03 }}, October 2005, [[Middlebury College]]</ref> యు. ఎస్. నౌకాదళంలో పనిచేస్తున్నప్పుడు ఈ పుస్తకాన్ని చదివిన తరువాత, బెవెల్ తాను మరొక వ్యక్తిని చంపలేనని నిర్ధారణకు వచ్చాడు.ఆయన ఆ తర్వాత గౌరవప్రదమైన డిశ్చార్జ్ కోసం ప్రయత్నించాడు, మతపరమైన శిక్షణ కోసం ఒక సెమినరీలో చేరాడు.<ref>[https://books.google.com/books?id=Rv-8E76FZWkC&dq=%22James+Bevel%22+Tolstoy+%22The+Children%22+Halberstam&pg=PT806 ''The Children'', 1999, David Halberstam]</ref> ==== యేసు మాటల ప్రాముఖ్యత ==== "దేవుని రాజ్యం మీలోనే ఉంది" అనేది లూకా 17:21 లోని ముఖ్య పదబంధం, ఇది అహింస ఆలోచనను మరింత ముందుకు తీసుకువెళుతుంది. దేవుని రాజ్యం ఎప్పుడు వస్తుందో అని పరిసయ్యులు అడిగినప్పుడు యేసు, "ఇదిగో, దేవుని రాజ్యం మీలో ఉంది" అని అన్నాడు. జ్ఞానోదయం మీలో, మీ హృదయంలో, మీ దేవుని కిర్పి ఎల్లప్పుడూ ఉందని ఈ సామెత అనేక వివరణలను కలిగి ఉంది. అందువల్ల అహింసాత్మక, శాంతియుత స్వభావం మాత్రమే అహింసాత్మకమైన, శాంతియుతమైన, దేవుని రాజ్య ఫలితాలకు దారి తీస్తుంది.<ref>''The Meditation Book'', by Blair Abee, pages 25-26</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుస్తకాలు]] [[వర్గం:లియో టాల్‌స్టాయ్ రచనలు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] 5hc0ifujbxmtw1rcj90z6g5rg1e8ab7 2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు 0 485209 4963512 4925443 2026-09-21T07:54:23Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[2008 పశ్చిమ భారతదేశంలో బాంబు దాడులు]] పేజీని [[2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4925443 wikitext text/x-wiki 2008 సెప్టెంబరు 29న భారతదేశంలోని [[గుజరాత్]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో మూడు బాంబులు పేలాయి, ఇందులో 6 మంది మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.<ref name="press">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/5-killed-80-injured-in-blasts-in-guj-maha-towns/367394/|title=06 killed, 80 injured in blasts in Gujarat, Mahashtra towns|date=29 September 2008|work=The Indian Express|access-date=29 September 2008|agency=Press Trust of India}}</ref> మహారాష్ట్రలోని మాలేగావ్‌లో రెండు బాంబులు పేలి తొమ్మిది మంది మృతి చెందగా, గుజరాత్‌లోని [[మొదాసా|మోడాసా]] జరిగిన మరో పేలుడులో ఒకరు మరణించారు. 2025 ఏప్రిల్ 24 నాటికి, ఎన్ఐఏ మాజీ బిజెపి ఎంపి ప్రజ్ఞా సింగ్ ఠాకూర్ సహా 7 మంది దోషులను గుర్తించి, యుఎపిఎ కింద శిక్షించాలని డిమాండ్ చేసింది. అలాంటి వారికి జీవిత ఖైదు, జరిమానా లేదా మరణశిక్ష విధించబడుతుంది. జూలై 2025లో, ఎన్ఐఏ సాక్ష్యం లేదని పేర్కొంటూ అనుమానితులందరినీ నిర్దోషులుగా ప్రకటించింది, అయితే, నిర్దోషిగా ప్రకటించడాన్ని బాధితులు హైకోర్టులో సవాలు చేశారు.<ref>{{Cite web|title=NIA demands death penalty for former BJP MP Pragya Thakur in 2008 Malegaon bomb blast case|url=https://www.india.com/news/india/nia-demands-death-penalty-for-former-bjp-mp-pragya-thakur-in-2008-malegaon-bomb-blast-case-7777161/|access-date=2025-04-24|website=www.india.com|language=en}}</ref> == నేపథ్యం == మే 2008 నుండి భారతదేశంలో ఉగ్రవాద దాడులు పెరిగాయి, ఆ తర్వాత జైపూర్‌లో వరుస పేలుళ్లలో 63 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/unknown-terror-group-claims-responsibility/story-iuinbeKkvLE0QSQOPLG2gO.html|title=Unknown terror group claims responsibility|last=Majumdar|first=Bappa|date=15 May 2008|work=Hindustan Times}}</ref> అప్పటి నుండి, [[బెంగళూరు]], [[అహ్మదాబాద్]], ఢిల్లీతో సహా ఇతర ప్రధాన భారతీయ నగరాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|date=25 July 2008|title=Nine blasts rock Bangalore &#124; Chaos and {{sic|nolink=y|curiousity}}|url=http://www.ibnlive.com/news/nine-blasts-rock-bangalore-two-killed/69540-3.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080805034238/http://www.ibnlive.com/news/nine-blasts-rock-bangalore-two-killed/69540-3.html|archive-date=5 August 2008|access-date=3 August 2008|publisher=IBN Live}}</ref><ref name="Deaths">{{Cite web|date=6 August 2008|title=Gujarat police release three sketches|url=http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&task=view&id=15625&Itemid=88|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004152410/http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&task=view&id=15625&Itemid=88|archive-date=4 October 2008|access-date=6 August 2008|website=[[The Hindu]]|publisher=Kasturi & Sons Ltd}}</ref> 2008 సెప్టెంబరు 29న గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్‌లో పోలీసులు 17 బాంబులను కనుగొని నిర్వీర్యం చేసి ఉగ్రవాద దాడిని భగ్నం చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7642937.stm|title=Police 'find 17 bombs' in Gujarat|date=29 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002144900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7642937.stm|archive-date=2 October 2008|publisher=BBC News}}</ref> అయితే, [[రంజాన్]] ఉపవాసం విరమించుకున్న ముస్లింలతో నిండిన మార్కెట్‌లో బాంబు పేలడంతో ఒకరు మృతి చెందగా, 15 మంది గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna26946171|title=Explosion kills 1, wounds 15 in western India|date=29 September 2008|access-date=3 October 2008|publisher=NBC News|agency=Associated Press}}</ref> [[ఫరీదాబాద్]] ఒక ఆలయానికి సమీపంలో ఉంచిన మరో బాంబు కనుగొని నిర్వీర్యం చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Bomb-found-in-Faridabad-defused-by-civilian/articleshow/3540338.cms|title=Bomb found in Faridabad, defused by civilian|date=28 September 2008|work=[[The Times of India]]|access-date=3 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104120050/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-29/india/27925521_1_bomb-faridabad-banke-bihari-temple|archive-date=4 November 2012}}</ref> ఇంకా, ఈ బాంబులు ఈ దాడికి రెండు రోజుల ముందు ఢిల్లీలో పేలిన బాంబులను పోలి ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Blasts-in-Maharashtra-Gujarat-8-killed/articleshow/3542011.cms|title=Blasts in Maharashtra, Gujarat; 8 killed|last=Hafeez|first=Mateen|date=30 September 2008|work=[[The Times of India]]|access-date=3 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220128/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-30/india/27950271_1_cylinder-delhi-blasts-mysterious-blasts|archive-date=21 October 2012|last2=Naik|first2=Yogesh}}</ref> భారతదేశం అంతటా జరుపుకునే ప్రధాన హిందూ పండుగ అయిన [[నవరాత్రి]] సందర్భంగా మాలేగావ్, మోడాసాలో పేలుళ్లు సంభవించాయి.<ref name="hindustantimes1">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=HomePage&id=58462ebb-1d3d-42c5-962f-a93c44f86424&&Headline=Three+blown+dead%3a+This+terror+run+isn%E2%80%99t+over+yet|title=3 blown dead: This terror run isn't over yet|date=29 September 2008|work=Hindustan Times|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003001737/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=HomePage&id=58462ebb-1d3d-42c5-962f-a93c44f86424&&Headline=Three+blown+dead%3a+This+terror+run+isn%E2%80%99t+over+yet|archive-date=3 October 2008}}</ref> == పేలుడు == మహారాష్ట్రలోని భిక్కు చౌక్ వద్ద ఒక హోటల్ సమీపంలో మాలేగావ్ పేలుడు సంభవించింది. బాంబులను [[హీరో మోటోకార్ప్|హీరో హోండా]] మోటార్‌సైకిల్‌కు అమర్చారు, పేల్చడానికి రిగ్గింగ్ చేశారు.<ref name="hindustantimes2">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=HomePage&id=e36f87dc-df91-4445-8fe3-79cfbaa4fc69&&Headline=Situation+remains+tense%3b+curfew+relaxed|title=Malegaon blast: Situation remains tense; curfew relaxed|date=30 September 2008|work=Hindustan Times|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004142124/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=HomePage&id=e36f87dc-df91-4445-8fe3-79cfbaa4fc69&&Headline=Situation+remains+tense%3B+curfew+relaxed|archive-date=4 October 2008}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/blasts-in-maharashtra-gujarat-towns-4-dead/74634-3.html|title=Four dead in Guj, Maharashtra blasts|date=29 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002114844/http://www.ibnlive.com/news/blasts-in-maharashtra-gujarat-towns-4-dead/74634-3.html|archive-date=2 October 2008|publisher=ibnlive.com}}</ref> ముస్లింలు అధికంగా ఉండే సుక్కా బజార్‌లోని మసీదు సమీపంలో జరిగిన మోటారుసైకిల్ బాంబు పేలుడు ఫలితంగా 15 ఏళ్ల బాలుడు మరణించడంతో పాటు అనేక మంది గాయపడ్డారు. ఈ సంఘటన మసీదు లోపల ప్రత్యేక రంజాన్ ప్రార్థనలు (తారావిహ్) చేస్తున్నప్పుడు జరిగింది.<ref name="indianexpress">{{Cite web|date=28 October 2008|title=Modasa blast: ABVP members to be quizzed|url=http://www.indianexpress.com/news/Modasa-blast--ABVP-members-to-be-quizzed/378587|access-date=28 October 2008|website=The Indian Express}}</ref> == పరిణామం == పేలుడు తరువాత 20,000 మంది ముస్లింల గుంపు పేలుడు జరిగిన ప్రదేశానికి సమీపంలో గుమిగూడిందని ఐబిఎన్ నివేదించింది, ఆ తరువాత మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం ఎటువంటి గుంపు హింసను నివారించడానికి రిజర్వ్ పోలీసు ఫోర్స్‌ను మోహరించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/malegaon-mob-violence-postblast-patil-appeals-for-peace/74640-3.html|title=Malegaon: Mob violence post-blast, Patil appeals for peace|date=30 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002112334/http://www.ibnlive.com/news/malegaon-mob-violence-postblast-patil-appeals-for-peace/74640-3.html|archive-date=2 October 2008|publisher=ibnlive.com}}</ref> గుంపుతో స్వల్ప ఘర్షణ తరువాత పోలీసులు పరిస్థితిని అదుపులోకి తెచ్చారు. <ref name="hindustantimes2" /> ''[[గర్బా నృత్యం|గర్బా]]'' ఉత్సవాల సందర్భంగా భారీ సంఖ్యలో పోలీసులను మోహరించే ప్రణాళికలను గుజరాత్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/security-concerns-wheel-in-drivein-garba-in-gujarat/74641-3.html|title=Security concerns wheel in drive-in Garba in Gujarat|date=30 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004200312/http://www.ibnlive.com/news/security-concerns-wheel-in-drivein-garba-in-gujarat/74641-3.html|archive-date=4 October 2008|publisher=ibnlive.com}}</ref> == పరిశోధన == మాలేగావ్‌లోని స్థానిక దర్యాప్తు అధికారులకు సహాయం చేయడానికి ముంబై పోలీసులు ఉగ్రవాద నిరోధక బృందాన్ని మోహరించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/ats-team-to-investigate-blast-at-malegaon/story-KmIHYL9xOhyDhpqXxJe5lM.html|title=ATS team to investigate blast at Malegaon|date=2008-09-30|work=Hindustan Times|access-date=3 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004142119/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=e2b9f3a1-b55b-460a-8b60-e600256ece3d&ParentID=e36f87dc-df91-4445-8fe3-79cfbaa4fc69&&Headline=ATS+team+to+investigate+blast+at+Malegaon|archive-date=4 October 2008}}</ref> 3 రోజుల క్రితం ఢిల్లీలో పేల్చిన బాంబుల మాదిరిగానే అధునాతనమైన, ముడి బాంబులను ఉపయోగించినట్లు పోలీసులు చెబుతున్నారు.<ref name="hindustantimes1" /> ఈ దర్యాప్తుకు 2008 ముంబై దాడుల్లో మరణించిన ముంబై ఉగ్రవాద నిరోధక దళం అధిపతి హేమంత్ కర్కరే నాయకత్వం వహించాడు. భారతదేశం అంతటా ముఖ్యంగా ఢిల్లీలో పోలీసులకు అనేక నకిలీ కాల్స్, ఎస్ఎంఎస్లు వచ్చాయి, ఇది దర్యాప్తుకు ఆటంకం కలిగించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/hoax-terror-calls-smses-give-cops-sleepless-nights/74642-3.html|title=Hoax terror calls, SMSes give cops sleepless nights|date=30 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004200253/http://www.ibnlive.com/news/hoax-terror-calls-smses-give-cops-sleepless-nights/74642-3.html|archive-date=4 October 2008|publisher=ibnlive.com}}</ref> అక్టోబర్ 5న బాంబు పేలుళ్లకు సంబంధించి ఒక వ్యక్తిని అరెస్టు చేసినట్లు పోలీసులు తెలిపారు. మరిన్ని అరెస్టులు జరుగుతాయని తదుపరి దర్యాప్తు కొనసాగుతోందని [[ప్రెస్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా]] నివేదించింది.<ref>{{Cite web|date=5 October 2008|title=Man arrested over India blast|url=http://www.radioaustralia.net.au/news/stories/200810/s2382370.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005234708/http://www.radioaustralia.net.au/news/stories/200810/s2382370.htm|archive-date=5 October 2008|access-date=6 October 2008|publisher=Radioaustralia.net.au}}</ref> == మాలేగావ్ పేలుళ్లు == === హేమంత్ కర్కరే ఆధ్వర్యంలో తొలి ఎటిఎస్ దర్యాప్తు === అభినవ్ భారత్ అనే హిందుత్వ సంస్థతో సంబంధాలున్నాయని ఆరోపిస్తూ [[ప్రగ్యా సింగ్ ఠాకూర్|సాధ్వి ప్రజ్ఞా సింగ్ ఠాకూర్]], లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ ప్రసాద్ పురోహిత్ సహా పలువురు అనుమానితులను ఎటిఎస్ అరెస్టు చేసింది. హిందూ తీవ్రవాద సమూహాలతో కూడిన ఉగ్రవాద కేసుగా అరుదుగా కనిపించే ఈ దర్యాప్తు వివాదాస్పద "కాషాయ ఉగ్రవాదం" కథనం భావనను రేకెత్తించింది.<ref>{{Cite web|title=2008 Malegaon explosion: Not enough evidence to establish guilt|url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2025/Aug/03/2008-malegaon-explosion-not-enough-evidence-to-establish-guilt?}}</ref> === విధానపరమైన లోపాలు, దుర్వినియోగ ఆరోపణలు === కోర్టు తరువాత అనేక దర్యాప్తు లోపాలను గమనించింది: బైక్ ఛాసిస్/ఇంజిన్ నంబర్లు తారుమారు చేయబడ్డాయి; దానికి ఫోరెన్సిక్ లింకులు అసంపూర్తిగా ఉన్నాయి. మూక హింస కారణంగా నేరస్థలం కలుషితమైంది,సరైన విధానంలో డియెన్ఏ లేదా బాలిస్టిక్ ఆధారాలు సేకరించబడలేదు. పోలీసులు చట్టబద్ధమైన అనుమతి లేకుండా ఫోన్ ట్యాప్‌లు,  వాయిస్ నమూనాలను ఉపయోగించారు; ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను సరిగ్గా సీల్ చేయలేదు, కస్టోడియల్ నియమాలను ఉల్లంఘించారు.<ref>{{Cite web|title=Court points out 5 loopholes in Malegaon 2008 blast investigations|url=https://www.indiatoday.in/india/law-news/story/court-points-out-5-loopholes-in-malegaon-2008-blast-investigations-2764487-2025-08-01}}</ref>నార్కో-విశ్లేషణ నివేదికలు, నిందితులకు అనుకూలమైన ఇతర శాస్త్రీయ పరీక్షలను ఉద్దేశపూర్వకంగా ఛార్జ్షీట్ నుండి దాచారు—ఇది ఒక పెద్ద విధానపరమైన వైఫల్యంగా తేలింది.<ref>{{Cite web|title='Prosecution withheld narco reports favouring accused'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/prosecution-withheld-narco-reports-favouring-accused/articleshow/123051312.cms?utm_source=chatgpt.com|website=The Times of India}}</ref> === బలవంతపు ఒప్పుకోలు, సాక్షుల ఉపసంహరణల ఆధారాలు === మిలింద్ జోషిరావుతో సహా అనేక మంది సాక్షులను యోగి ఆదిత్యనాథ్, ఇతరుల వంటి ఆర్ఎస్ఎస్ వ్యక్తుల పేర్లను పేర్కొనే వరకు హింసించారు, బెదిరించారు లేదా చట్టవిరుద్ధంగా నిర్బంధించారని సాక్ష్యం వెల్లడించింది. ఈ ప్రకటనలు బలవంతంగా నమోదు చేయబడ్డాయని కోర్టు అంగీకరించింది, వేలాది మంది సాక్షుల ప్రకటనలు ప్రతికూలంగా మారాయని, ప్రాసిక్యూషన్ విశ్వసనీయతను దెబ్బతీస్తున్నాయని అంగీకరించింది<ref>{{Cite web|title=Tortured, told to implicate Yogi, witness told court|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/tortured-told-to-implicate-yogi-witness-told-court/articleshow/123051332.cms?utm_source=chatgpt.com|website=The Times of India}}</ref> === ఎన్ఐఏ దర్యాప్తు === ఈ కేసును ఏప్రిల్ 2011లో జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ తన ఆధీనంలోకి తీసుకుంది, 2016లో అనుబంధ ఛార్జిషీట్‌ను దాఖలు చేసింది, ఇది MCOCA అభియోగాలను తొలగించి ఎటిఎస్ కథనం నుండి గణనీయంగా భిన్నంగా ఉంది. ఎటిఎస్ కింద ఒప్పుకోలు, అనేక ప్రాసిక్యూషన్లు బలవంతపు ప్రకటనల ఆధారంగా జరిగాయని వాటికి ధృవీకరణ లేదని ఎన్ఐఏ హైలైట్ చేసింది.<ref>{{Cite web|title=2008 Malegaon explosion: Not enough evidence to establish guilt|url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2025/Aug/03/2008-malegaon-explosion-not-enough-evidence-to-establish-guilt?utm_source=chatgpt.com}}</ref>   === కోర్టు విచారణ, సాక్షి పరీక్ష === 2018 నుండి నవంబర్ 2023 వరకు కోర్టు 323 మంది ప్రాసిక్యూషన్ సాక్షులను విచారించింది, వారిలో 37 మందికి పైగా ప్రతికూలంగా మారారు. తుది వాదనలు ఏప్రిల్ 2025లో ముగిశాయి.<ref>{{Cite web|title=Timeline of events in 2008 Malegaon blasts case|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/07/31/bom12-mh-court-malegaon-blast-timeline.html?utm_source=chatgpt.com|website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]}}</ref> === తుది తీర్పు ( 2025 జూలై 31) === సాధ్వి ప్రజ్ఞా ఠాకూర్, లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ పురోహిత్ సహా ఏడుగురు నిందితులను ప్రత్యేక ఎన్ఐఏ కోర్టు నిర్దోషులుగా ప్రకటించింది, ప్రాసిక్యూషన్ కుట్రను సహేతుకమైన సందేహానికి మించి నిరూపించడంలో విఫలమైందని పేర్కొంది. ఎటిఎస్ దుష్ప్రవర్తనపై కోర్టు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది: అసలు పత్రాలు లేకపోవడం, గొలుసు కస్టడీ ఉల్లంఘనలు, సాక్ష్యాలను నాటడం & విచారణల సమయంలో బలవంతం ఉపయోగించడం.<ref>{{Cite web|title=2008 Malegaon Blast Verdict: Special NIA Court Flags Evidence Tampering, Recommends Action Against ATS Officers|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/2008-malegaon-blast-verdict-special-nia-court-flags-evidence-tampering-recommends-action-against-ats-officers?utm_source=chatgpt.com}}</ref> ముఖ్యంగా, నిందితుల నివాసాల వద్ద పేలుడు జాడలు (RDX) అమర్చారనే అనుమానాల కారణంగా ఎటిఎస్ అధికారులను విచారణకు సిఫార్సు చేశారు.<ref>{{Cite web|title=Malegaon blast Judgement highlights contradictions in probe by NIA and ATS|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/08/01/bom37-mh-court-malegaon-blast-judgment.html?utm_source=chatgpt.com|website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]}}</ref> న్యాయమూర్తి నొక్కిచెప్పారు: “అనుమానం చట్టపరమైన రుజువును భర్తీ చేయదు”, నేరారోపణలకు సరైన, నమ్మదగిన, ఆమోదయోగ్యమైన ఆధారాలు అవసరమని స్పష్టం చేశారు. === తరువాత పరిణామాలు === సమీర్ కులకర్ణి వంటి నిర్దోషిగా తేలిన నిందితులు కాంగ్రెస్ పాలనలో ఎటిఎస్ తారుమారు, రాజకీయ కుట్ర, హిందువులను అన్యాయంగా లక్ష్యంగా చేసుకున్నారని ఆరోపించారు. మాజీ ఎటిఎస్ అధికారి మెహబూబ్ ముజావర్ ఆర్ఎస్ఎస్ చీఫ్ మోహన్ భగవత్ వంటి వ్యక్తులను తప్పుగా ఇరికించాలని తనను ఆదేశించారని పేర్కొన్నారు - సెక్షన్ 313 కింద నమోదు చేయబడినందున , ధృవీకరణ లేకపోవడంతో కోర్టు ఈ వాదనను తోసిపుచ్చింది. ఆయన ప్రకటన చట్టబద్ధంగా ఆమోదయోగ్యం కాదు, అయినప్పటికీ అది ఆ వాదనల సత్యాన్ని నేరుగా అంచనా వేయలేదు.<ref>{{Cite web|title='Was asked to arrest Mohan Bhagwat, instruction came directly from top', Ex-ATS officer on Malegaon case|url=https://www.thestatesman.com/india/was-asked-to-arrest-mohan-bhagwat-instruction-came-directly-from-top-ex-ats-officer-on-malegaon-case-1503465387.html?utm_source=chatgpt.com|website=[[The Statesman (India)|The Statesman]]}}</ref> === మోడాసా పేలుళ్లు === [[సబర్‌కాంత జిల్లా|సబర్కాంత]] చెందిన కాంగ్రెస్ ఎంపీ మధుసూదన్ మిస్త్రీ అనుమానితులపై వేలు చూపినప్పటికీ పేలుడు వెనుక ఉన్న "నిజమైన" నేరస్థులను పట్టుకోవడానికి సిద్ధంగా లేరని కేంద్ర జౌళి శాఖ మంత్రి శంకర్సిన్హ్ వాఘేలా గుజరాత్ ప్రభుత్వంపై తీవ్ర దాడి చేశారు. ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం జారీ చేసిన ఆదేశాల మేరకు మాత్రమే వ్యవహరించడంలో గుజరాత్ పోలీసులు తమను తాము "పనికిరానివి" గా నిరూపించుకున్నారని ఆయన పేర్కొన్నారు. గుజరాత్లోని మోడేసాలో అరెస్టులు లేకపోవడం ఆధారంగా ఆయన దీనిని రూపొందించారు, అయితే మహారాష్ట్ర పోలీసులు ఇప్పటికే మాలేగావ్ కేసులో అరెస్టులు చేశారు. మాలేగావ్‌లో హిందూ అనుమానితులతో సంబంధంతో, ఈ పేలుళ్లలో కూడా ఇదే హస్తం ఉందని తాను అనుమానిస్తున్నానని ఆయన అన్నారు. "ఇది ఉగ్రవాదానికి మతం తెలియదని, ఇప్పటివరకు అనుమానం & ప్రశ్నించడం కోసం ఒక సమాజాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవడం ఏకపక్ష ధోరణిగా ఉండటం ఆందోళన కలిగించే విషయం" అని ఆయన ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web|date=27 October 2008|title=Modasa blast: Vaghela accuses Modi govt of lacking will, calls police useless|url=http://www.expressindia.com/latest-news/modasa-blast-vaghela-accuses-modi-govt-of-lacking-will-calls-police-useless/378435/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114034949/http://www.expressindia.com/latest-news/modasa-blast-vaghela-accuses-modi-govt-of-lacking-will-calls-police-useless/378435/|archive-date=14 January 2009|access-date=27 October 2008|publisher=Express India}}</ref> గుజరాత్‌లో దాడికి సంబంధించిన దర్యాప్తుకు నాయకత్వం వహిస్తున్న డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్, కె. కె. మైసూర్వాలా, ఇలా అన్నారు: "మా దర్యాప్తును ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి వారి వాంగ్మూలాలను నమోదు చేయడానికి మేము కొంతమంది క్రియాశీల ఎబివిపి సభ్యులను పిలిపించాము". అయితే, పిలిపించబడిన వారి పేర్లను అలా చేయడానికి గల కారణాన్ని చెప్పడానికి ఆయన నిరాకరించారు. సబర్కాంత పోలీసులు 28 అక్టోబర్ 2008 వరకు సుమారు 500 మంది వ్యక్తుల వాంగ్మూలాలను నమోదు చేశారు.<ref name="indianexpress2">{{Cite web|date=28 October 2008|title=Modasa blast: ABVP members to be quizzed|url=http://www.indianexpress.com/news/Modasa-blast--ABVP-members-to-be-quizzed/378587|access-date=28 October 2008|website=The Indian Express}}</ref> అక్టోబర్ 31న గుజరాత్ పేలుళ్లలో ప్రమేయం నుండి మాలెగావ్ నిందితులను ఆయన నిర్దోషులుగా ప్రకటించారు. "మాలెగావ్ పేలుడుకు సంబంధించి ప్రస్తుతం ముంబై పోలీసుల కస్టడీలో ఉన్న ఐదుగురినీ మేము విచారించాము. అయితే, వారిలో ఎవరికీ మోడాసా పేలుడులో సంబంధం లేదు" అని ఆయన చెప్పారు.<ref>{{Cite web|date=31 October 2008|title=Modasa blast: Police give clean chit to Sadhvi, others|url=http://www.indianexpress.com/news/Modasa-blast--Police-give-clean-chit-to-Sadhvi--others/380031|access-date=12 November 2008|website=The Indian Express}}</ref> నవంబర్ 7న, ఆధారాలు వెలువడే అవకాశం ఉందని తెలిసింది. బాంబు టైమర్ సర్క్యూట్లో ఉపయోగించే రెడీమేడ్ ప్రింటెడ్ సర్క్యూట్ బోర్డ్ (పిసిబి) మూలం ఎక్కువ ఆధారాలను ఇచ్చి అరెస్టులకు దారితీయవచ్చు. సమీకరించిన పిసిబిల మాదిరిగా కాకుండా, రెడీమేడ్ పిసిబి తయారీని దాని నిర్దిష్ట తయారీ డిజైన్, సీరియల్ నంబర్ సహాయంతో ట్రాక్ చేయవచ్చు. గుజరాత్ రాజధాని గాంధీనగర్‌లోని డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఫోరెన్సిక్ సైన్సెస్ (డిఎఫ్ఎస్) భౌతికశాస్త్ర విభాగం నిపుణులు మాట్లాడుతూ, రెడీమేడ్ పిసిబిలో రెండు ఫిలిప్స్ ఇంటిగ్రేటెడ్ సర్క్యూట్లు (ఐసిఎస్), కొన్ని కెపాసిటర్లు, రెసిస్టర్లు ఒక నిర్దిష్ట క్రమంలో సర్క్యూట్ బోర్డుపై అమర్చబడి ఉంటాయి. ఈ కేసుతో సంబంధం ఉన్న ఒక నిపుణుడు ఇలా అన్నాడు, "ఈ రకమైన పిసిబిలను తయారు చేసే కొన్ని కంపెనీల పేర్లను మేము షార్ట్ లిస్ట్ చేసాము. ఈ జాబితాను సబర్కాంత పోలీసులకు కూడా అప్పగించారు, వారు పిసిబి తుది గ్రహీతను ట్రాక్ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఇది కష్టమైన పని అయినప్పటికీ, ఇది అసాధ్యం కాదు".<ref>{{Cite web|date=6 November 2008|title=Readymade Printed Circuit Board may provide clue in Modasa blast|url=http://www.expressindia.com/latest-news/readymade-printed-circuit-board-may-provide-clue-in-modasa-blast/382458/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224022547/http://www.expressindia.com/latest-news/readymade-printed-circuit-board-may-provide-clue-in-modasa-blast/382458/|archive-date=24 December 2008|access-date=12 November 2008|publisher=Express India}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2024|title=Malegaon 2008 blast case: Court allows exemption to Pragya Thakur as a 'last chance'|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/malegaon-2008-blast-case-court-allows-exemption-to-pragya-thakur-as-a-last-chance-9281835/|publisher=Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mumbai: Court Grants BJP MP Pragya Thakur Extension Citing Health Reasons In 2008 Malegaon Blast Case|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/mumbai-court-grants-bjp-mp-pragya-thakur-extension-citing-health-reasons-in-2008-malegaon-blast-case|publisher=Free Press Journal}}</ref><ref>{{Cite web|title=16 years on, victims of 2008 Malegaon blast await justice|url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/16-years-on-victims-of-2008-malegaon-blast-await-justice-3210977|publisher=deccanherald}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[2006 మాలేగావ్ బాంబు దాడులు]] * [[అజ్మీర్ దర్గా బాంబు దాడి]] * [[2008 ఇంఫాల్ బాంబు పేలుళ్లు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతదేశంలో ఉగ్రవాద చర్యలు చేసిన సంస్థలు]] [[వర్గం:2008 సంఘటనలు]] [[వర్గం:భారతీయ ఉగ్రవాద సంస్థలు]] 9podpa6bmbsd7s25e1mohjddjyh47vh 4963520 4963512 2026-09-21T08:21:00Z Chaduvari 97 ప్రవేశిక సవరణ 4963520 wikitext text/x-wiki 2008 సెప్టెంబరు 29న పశ్చిమ భారతదేశం లోని [[గుజరాత్]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో మూడు బాంబులు పేలాయి. ఇందులో ఆరుగురు మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.<ref name="press">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/5-killed-80-injured-in-blasts-in-guj-maha-towns/367394/|title=06 killed, 80 injured in blasts in Gujarat, Mahashtra towns|date=29 September 2008|work=The Indian Express|access-date=29 September 2008|agency=Press Trust of India}}</ref> మహారాష్ట్రలోని మాలేగావ్‌లో రెండు బాంబులు పేలి తొమ్మిది మంది మృతి చెందగా, గుజరాత్‌లోని [[మొదాసా|మోడాసా]] జరిగిన మరో పేలుడులో ఒకరు మరణించారు. 2025 ఏప్రిల్ 24 నాటికి, ఎన్ఐఏ మాజీ బిజెపి ఎంపి ప్రజ్ఞా సింగ్ ఠాకూర్ సహా 7 మంది దోషులను గుర్తించి, యుఎపిఎ కింద శిక్షించాలని డిమాండ్ చేసింది. అలాంటి వారికి జీవిత ఖైదు, జరిమానా లేదా మరణశిక్ష విధించబడుతుంది. జూలై 2025లో, ఎన్ఐఏ సాక్ష్యం లేదని పేర్కొంటూ అనుమానితులందరినీ నిర్దోషులుగా ప్రకటించింది, అయితే, నిర్దోషిగా ప్రకటించడాన్ని బాధితులు హైకోర్టులో సవాలు చేశారు.<ref>{{Cite web|title=NIA demands death penalty for former BJP MP Pragya Thakur in 2008 Malegaon bomb blast case|url=https://www.india.com/news/india/nia-demands-death-penalty-for-former-bjp-mp-pragya-thakur-in-2008-malegaon-bomb-blast-case-7777161/|access-date=2025-04-24|website=www.india.com|language=en}}</ref> == నేపథ్యం == మే 2008 నుండి భారతదేశంలో ఉగ్రవాద దాడులు పెరిగాయి, ఆ తర్వాత జైపూర్‌లో వరుస పేలుళ్లలో 63 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/unknown-terror-group-claims-responsibility/story-iuinbeKkvLE0QSQOPLG2gO.html|title=Unknown terror group claims responsibility|last=Majumdar|first=Bappa|date=15 May 2008|work=Hindustan Times}}</ref> అప్పటి నుండి, [[బెంగళూరు]], [[అహ్మదాబాద్]], ఢిల్లీతో సహా ఇతర ప్రధాన భారతీయ నగరాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|date=25 July 2008|title=Nine blasts rock Bangalore &#124; Chaos and {{sic|nolink=y|curiousity}}|url=http://www.ibnlive.com/news/nine-blasts-rock-bangalore-two-killed/69540-3.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080805034238/http://www.ibnlive.com/news/nine-blasts-rock-bangalore-two-killed/69540-3.html|archive-date=5 August 2008|access-date=3 August 2008|publisher=IBN Live}}</ref><ref name="Deaths">{{Cite web|date=6 August 2008|title=Gujarat police release three sketches|url=http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&task=view&id=15625&Itemid=88|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004152410/http://www.khabrein.info/index.php?option=com_content&task=view&id=15625&Itemid=88|archive-date=4 October 2008|access-date=6 August 2008|website=[[The Hindu]]|publisher=Kasturi & Sons Ltd}}</ref> 2008 సెప్టెంబరు 29న గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్‌లో పోలీసులు 17 బాంబులను కనుగొని నిర్వీర్యం చేసి ఉగ్రవాద దాడిని భగ్నం చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7642937.stm|title=Police 'find 17 bombs' in Gujarat|date=29 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002144900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7642937.stm|archive-date=2 October 2008|publisher=BBC News}}</ref> అయితే, [[రంజాన్]] ఉపవాసం విరమించుకున్న ముస్లింలతో నిండిన మార్కెట్‌లో బాంబు పేలడంతో ఒకరు మృతి చెందగా, 15 మంది గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna26946171|title=Explosion kills 1, wounds 15 in western India|date=29 September 2008|access-date=3 October 2008|publisher=NBC News|agency=Associated Press}}</ref> [[ఫరీదాబాద్]] ఒక ఆలయానికి సమీపంలో ఉంచిన మరో బాంబు కనుగొని నిర్వీర్యం చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Bomb-found-in-Faridabad-defused-by-civilian/articleshow/3540338.cms|title=Bomb found in Faridabad, defused by civilian|date=28 September 2008|work=[[The Times of India]]|access-date=3 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104120050/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-29/india/27925521_1_bomb-faridabad-banke-bihari-temple|archive-date=4 November 2012}}</ref> ఇంకా, ఈ బాంబులు ఈ దాడికి రెండు రోజుల ముందు ఢిల్లీలో పేలిన బాంబులను పోలి ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Blasts-in-Maharashtra-Gujarat-8-killed/articleshow/3542011.cms|title=Blasts in Maharashtra, Gujarat; 8 killed|last=Hafeez|first=Mateen|date=30 September 2008|work=[[The Times of India]]|access-date=3 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220128/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-30/india/27950271_1_cylinder-delhi-blasts-mysterious-blasts|archive-date=21 October 2012|last2=Naik|first2=Yogesh}}</ref> భారతదేశం అంతటా జరుపుకునే ప్రధాన హిందూ పండుగ అయిన [[నవరాత్రి]] సందర్భంగా మాలేగావ్, మోడాసాలో పేలుళ్లు సంభవించాయి.<ref name="hindustantimes1">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=HomePage&id=58462ebb-1d3d-42c5-962f-a93c44f86424&&Headline=Three+blown+dead%3a+This+terror+run+isn%E2%80%99t+over+yet|title=3 blown dead: This terror run isn't over yet|date=29 September 2008|work=Hindustan Times|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003001737/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=HomePage&id=58462ebb-1d3d-42c5-962f-a93c44f86424&&Headline=Three+blown+dead%3a+This+terror+run+isn%E2%80%99t+over+yet|archive-date=3 October 2008}}</ref> == పేలుడు == మహారాష్ట్రలోని భిక్కు చౌక్ వద్ద ఒక హోటల్ సమీపంలో మాలేగావ్ పేలుడు సంభవించింది. బాంబులను [[హీరో మోటోకార్ప్|హీరో హోండా]] మోటార్‌సైకిల్‌కు అమర్చారు, పేల్చడానికి రిగ్గింగ్ చేశారు.<ref name="hindustantimes2">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=HomePage&id=e36f87dc-df91-4445-8fe3-79cfbaa4fc69&&Headline=Situation+remains+tense%3b+curfew+relaxed|title=Malegaon blast: Situation remains tense; curfew relaxed|date=30 September 2008|work=Hindustan Times|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004142124/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=HomePage&id=e36f87dc-df91-4445-8fe3-79cfbaa4fc69&&Headline=Situation+remains+tense%3B+curfew+relaxed|archive-date=4 October 2008}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/blasts-in-maharashtra-gujarat-towns-4-dead/74634-3.html|title=Four dead in Guj, Maharashtra blasts|date=29 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002114844/http://www.ibnlive.com/news/blasts-in-maharashtra-gujarat-towns-4-dead/74634-3.html|archive-date=2 October 2008|publisher=ibnlive.com}}</ref> ముస్లింలు అధికంగా ఉండే సుక్కా బజార్‌లోని మసీదు సమీపంలో జరిగిన మోటారుసైకిల్ బాంబు పేలుడు ఫలితంగా 15 ఏళ్ల బాలుడు మరణించడంతో పాటు అనేక మంది గాయపడ్డారు. ఈ సంఘటన మసీదు లోపల ప్రత్యేక రంజాన్ ప్రార్థనలు (తారావిహ్) చేస్తున్నప్పుడు జరిగింది.<ref name="indianexpress">{{Cite web|date=28 October 2008|title=Modasa blast: ABVP members to be quizzed|url=http://www.indianexpress.com/news/Modasa-blast--ABVP-members-to-be-quizzed/378587|access-date=28 October 2008|website=The Indian Express}}</ref> == పరిణామం == పేలుడు తరువాత 20,000 మంది ముస్లింల గుంపు పేలుడు జరిగిన ప్రదేశానికి సమీపంలో గుమిగూడిందని ఐబిఎన్ నివేదించింది, ఆ తరువాత మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం ఎటువంటి గుంపు హింసను నివారించడానికి రిజర్వ్ పోలీసు ఫోర్స్‌ను మోహరించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/malegaon-mob-violence-postblast-patil-appeals-for-peace/74640-3.html|title=Malegaon: Mob violence post-blast, Patil appeals for peace|date=30 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002112334/http://www.ibnlive.com/news/malegaon-mob-violence-postblast-patil-appeals-for-peace/74640-3.html|archive-date=2 October 2008|publisher=ibnlive.com}}</ref> గుంపుతో స్వల్ప ఘర్షణ తరువాత పోలీసులు పరిస్థితిని అదుపులోకి తెచ్చారు. <ref name="hindustantimes2" /> ''[[గర్బా నృత్యం|గర్బా]]'' ఉత్సవాల సందర్భంగా భారీ సంఖ్యలో పోలీసులను మోహరించే ప్రణాళికలను గుజరాత్ ప్రకటించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/security-concerns-wheel-in-drivein-garba-in-gujarat/74641-3.html|title=Security concerns wheel in drive-in Garba in Gujarat|date=30 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004200312/http://www.ibnlive.com/news/security-concerns-wheel-in-drivein-garba-in-gujarat/74641-3.html|archive-date=4 October 2008|publisher=ibnlive.com}}</ref> == పరిశోధన == మాలేగావ్‌లోని స్థానిక దర్యాప్తు అధికారులకు సహాయం చేయడానికి ముంబై పోలీసులు ఉగ్రవాద నిరోధక బృందాన్ని మోహరించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/ats-team-to-investigate-blast-at-malegaon/story-KmIHYL9xOhyDhpqXxJe5lM.html|title=ATS team to investigate blast at Malegaon|date=2008-09-30|work=Hindustan Times|access-date=3 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004142119/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=e2b9f3a1-b55b-460a-8b60-e600256ece3d&ParentID=e36f87dc-df91-4445-8fe3-79cfbaa4fc69&&Headline=ATS+team+to+investigate+blast+at+Malegaon|archive-date=4 October 2008}}</ref> 3 రోజుల క్రితం ఢిల్లీలో పేల్చిన బాంబుల మాదిరిగానే అధునాతనమైన, ముడి బాంబులను ఉపయోగించినట్లు పోలీసులు చెబుతున్నారు.<ref name="hindustantimes1" /> ఈ దర్యాప్తుకు 2008 ముంబై దాడుల్లో మరణించిన ముంబై ఉగ్రవాద నిరోధక దళం అధిపతి హేమంత్ కర్కరే నాయకత్వం వహించాడు. భారతదేశం అంతటా ముఖ్యంగా ఢిల్లీలో పోలీసులకు అనేక నకిలీ కాల్స్, ఎస్ఎంఎస్లు వచ్చాయి, ఇది దర్యాప్తుకు ఆటంకం కలిగించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/hoax-terror-calls-smses-give-cops-sleepless-nights/74642-3.html|title=Hoax terror calls, SMSes give cops sleepless nights|date=30 September 2008|access-date=3 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004200253/http://www.ibnlive.com/news/hoax-terror-calls-smses-give-cops-sleepless-nights/74642-3.html|archive-date=4 October 2008|publisher=ibnlive.com}}</ref> అక్టోబర్ 5న బాంబు పేలుళ్లకు సంబంధించి ఒక వ్యక్తిని అరెస్టు చేసినట్లు పోలీసులు తెలిపారు. మరిన్ని అరెస్టులు జరుగుతాయని తదుపరి దర్యాప్తు కొనసాగుతోందని [[ప్రెస్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా]] నివేదించింది.<ref>{{Cite web|date=5 October 2008|title=Man arrested over India blast|url=http://www.radioaustralia.net.au/news/stories/200810/s2382370.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005234708/http://www.radioaustralia.net.au/news/stories/200810/s2382370.htm|archive-date=5 October 2008|access-date=6 October 2008|publisher=Radioaustralia.net.au}}</ref> == మాలేగావ్ పేలుళ్లు == === హేమంత్ కర్కరే ఆధ్వర్యంలో తొలి ఎటిఎస్ దర్యాప్తు === అభినవ్ భారత్ అనే హిందుత్వ సంస్థతో సంబంధాలున్నాయని ఆరోపిస్తూ [[ప్రగ్యా సింగ్ ఠాకూర్|సాధ్వి ప్రజ్ఞా సింగ్ ఠాకూర్]], లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ ప్రసాద్ పురోహిత్ సహా పలువురు అనుమానితులను ఎటిఎస్ అరెస్టు చేసింది. హిందూ తీవ్రవాద సమూహాలతో కూడిన ఉగ్రవాద కేసుగా అరుదుగా కనిపించే ఈ దర్యాప్తు వివాదాస్పద "కాషాయ ఉగ్రవాదం" కథనం భావనను రేకెత్తించింది.<ref>{{Cite web|title=2008 Malegaon explosion: Not enough evidence to establish guilt|url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2025/Aug/03/2008-malegaon-explosion-not-enough-evidence-to-establish-guilt?}}</ref> === విధానపరమైన లోపాలు, దుర్వినియోగ ఆరోపణలు === కోర్టు తరువాత అనేక దర్యాప్తు లోపాలను గమనించింది: బైక్ ఛాసిస్/ఇంజిన్ నంబర్లు తారుమారు చేయబడ్డాయి; దానికి ఫోరెన్సిక్ లింకులు అసంపూర్తిగా ఉన్నాయి. మూక హింస కారణంగా నేరస్థలం కలుషితమైంది,సరైన విధానంలో డియెన్ఏ లేదా బాలిస్టిక్ ఆధారాలు సేకరించబడలేదు. పోలీసులు చట్టబద్ధమైన అనుమతి లేకుండా ఫోన్ ట్యాప్‌లు,  వాయిస్ నమూనాలను ఉపయోగించారు; ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను సరిగ్గా సీల్ చేయలేదు, కస్టోడియల్ నియమాలను ఉల్లంఘించారు.<ref>{{Cite web|title=Court points out 5 loopholes in Malegaon 2008 blast investigations|url=https://www.indiatoday.in/india/law-news/story/court-points-out-5-loopholes-in-malegaon-2008-blast-investigations-2764487-2025-08-01}}</ref>నార్కో-విశ్లేషణ నివేదికలు, నిందితులకు అనుకూలమైన ఇతర శాస్త్రీయ పరీక్షలను ఉద్దేశపూర్వకంగా ఛార్జ్షీట్ నుండి దాచారు—ఇది ఒక పెద్ద విధానపరమైన వైఫల్యంగా తేలింది.<ref>{{Cite web|title='Prosecution withheld narco reports favouring accused'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/prosecution-withheld-narco-reports-favouring-accused/articleshow/123051312.cms?utm_source=chatgpt.com|website=The Times of India}}</ref> === బలవంతపు ఒప్పుకోలు, సాక్షుల ఉపసంహరణల ఆధారాలు === మిలింద్ జోషిరావుతో సహా అనేక మంది సాక్షులను యోగి ఆదిత్యనాథ్, ఇతరుల వంటి ఆర్ఎస్ఎస్ వ్యక్తుల పేర్లను పేర్కొనే వరకు హింసించారు, బెదిరించారు లేదా చట్టవిరుద్ధంగా నిర్బంధించారని సాక్ష్యం వెల్లడించింది. ఈ ప్రకటనలు బలవంతంగా నమోదు చేయబడ్డాయని కోర్టు అంగీకరించింది, వేలాది మంది సాక్షుల ప్రకటనలు ప్రతికూలంగా మారాయని, ప్రాసిక్యూషన్ విశ్వసనీయతను దెబ్బతీస్తున్నాయని అంగీకరించింది<ref>{{Cite web|title=Tortured, told to implicate Yogi, witness told court|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/tortured-told-to-implicate-yogi-witness-told-court/articleshow/123051332.cms?utm_source=chatgpt.com|website=The Times of India}}</ref> === ఎన్ఐఏ దర్యాప్తు === ఈ కేసును ఏప్రిల్ 2011లో జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ తన ఆధీనంలోకి తీసుకుంది, 2016లో అనుబంధ ఛార్జిషీట్‌ను దాఖలు చేసింది, ఇది MCOCA అభియోగాలను తొలగించి ఎటిఎస్ కథనం నుండి గణనీయంగా భిన్నంగా ఉంది. ఎటిఎస్ కింద ఒప్పుకోలు, అనేక ప్రాసిక్యూషన్లు బలవంతపు ప్రకటనల ఆధారంగా జరిగాయని వాటికి ధృవీకరణ లేదని ఎన్ఐఏ హైలైట్ చేసింది.<ref>{{Cite web|title=2008 Malegaon explosion: Not enough evidence to establish guilt|url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2025/Aug/03/2008-malegaon-explosion-not-enough-evidence-to-establish-guilt?utm_source=chatgpt.com}}</ref>   === కోర్టు విచారణ, సాక్షి పరీక్ష === 2018 నుండి నవంబర్ 2023 వరకు కోర్టు 323 మంది ప్రాసిక్యూషన్ సాక్షులను విచారించింది, వారిలో 37 మందికి పైగా ప్రతికూలంగా మారారు. తుది వాదనలు ఏప్రిల్ 2025లో ముగిశాయి.<ref>{{Cite web|title=Timeline of events in 2008 Malegaon blasts case|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/07/31/bom12-mh-court-malegaon-blast-timeline.html?utm_source=chatgpt.com|website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]}}</ref> === తుది తీర్పు ( 2025 జూలై 31) === సాధ్వి ప్రజ్ఞా ఠాకూర్, లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ పురోహిత్ సహా ఏడుగురు నిందితులను ప్రత్యేక ఎన్ఐఏ కోర్టు నిర్దోషులుగా ప్రకటించింది, ప్రాసిక్యూషన్ కుట్రను సహేతుకమైన సందేహానికి మించి నిరూపించడంలో విఫలమైందని పేర్కొంది. ఎటిఎస్ దుష్ప్రవర్తనపై కోర్టు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది: అసలు పత్రాలు లేకపోవడం, గొలుసు కస్టడీ ఉల్లంఘనలు, సాక్ష్యాలను నాటడం & విచారణల సమయంలో బలవంతం ఉపయోగించడం.<ref>{{Cite web|title=2008 Malegaon Blast Verdict: Special NIA Court Flags Evidence Tampering, Recommends Action Against ATS Officers|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/2008-malegaon-blast-verdict-special-nia-court-flags-evidence-tampering-recommends-action-against-ats-officers?utm_source=chatgpt.com}}</ref> ముఖ్యంగా, నిందితుల నివాసాల వద్ద పేలుడు జాడలు (RDX) అమర్చారనే అనుమానాల కారణంగా ఎటిఎస్ అధికారులను విచారణకు సిఫార్సు చేశారు.<ref>{{Cite web|title=Malegaon blast Judgement highlights contradictions in probe by NIA and ATS|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/08/01/bom37-mh-court-malegaon-blast-judgment.html?utm_source=chatgpt.com|website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]}}</ref> న్యాయమూర్తి నొక్కిచెప్పారు: “అనుమానం చట్టపరమైన రుజువును భర్తీ చేయదు”, నేరారోపణలకు సరైన, నమ్మదగిన, ఆమోదయోగ్యమైన ఆధారాలు అవసరమని స్పష్టం చేశారు. === తరువాత పరిణామాలు === సమీర్ కులకర్ణి వంటి నిర్దోషిగా తేలిన నిందితులు కాంగ్రెస్ పాలనలో ఎటిఎస్ తారుమారు, రాజకీయ కుట్ర, హిందువులను అన్యాయంగా లక్ష్యంగా చేసుకున్నారని ఆరోపించారు. మాజీ ఎటిఎస్ అధికారి మెహబూబ్ ముజావర్ ఆర్ఎస్ఎస్ చీఫ్ మోహన్ భగవత్ వంటి వ్యక్తులను తప్పుగా ఇరికించాలని తనను ఆదేశించారని పేర్కొన్నారు - సెక్షన్ 313 కింద నమోదు చేయబడినందున , ధృవీకరణ లేకపోవడంతో కోర్టు ఈ వాదనను తోసిపుచ్చింది. ఆయన ప్రకటన చట్టబద్ధంగా ఆమోదయోగ్యం కాదు, అయినప్పటికీ అది ఆ వాదనల సత్యాన్ని నేరుగా అంచనా వేయలేదు.<ref>{{Cite web|title='Was asked to arrest Mohan Bhagwat, instruction came directly from top', Ex-ATS officer on Malegaon case|url=https://www.thestatesman.com/india/was-asked-to-arrest-mohan-bhagwat-instruction-came-directly-from-top-ex-ats-officer-on-malegaon-case-1503465387.html?utm_source=chatgpt.com|website=[[The Statesman (India)|The Statesman]]}}</ref> === మోడాసా పేలుళ్లు === [[సబర్‌కాంత జిల్లా|సబర్కాంత]] చెందిన కాంగ్రెస్ ఎంపీ మధుసూదన్ మిస్త్రీ అనుమానితులపై వేలు చూపినప్పటికీ పేలుడు వెనుక ఉన్న "నిజమైన" నేరస్థులను పట్టుకోవడానికి సిద్ధంగా లేరని కేంద్ర జౌళి శాఖ మంత్రి శంకర్సిన్హ్ వాఘేలా గుజరాత్ ప్రభుత్వంపై తీవ్ర దాడి చేశారు. ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం జారీ చేసిన ఆదేశాల మేరకు మాత్రమే వ్యవహరించడంలో గుజరాత్ పోలీసులు తమను తాము "పనికిరానివి" గా నిరూపించుకున్నారని ఆయన పేర్కొన్నారు. గుజరాత్లోని మోడేసాలో అరెస్టులు లేకపోవడం ఆధారంగా ఆయన దీనిని రూపొందించారు, అయితే మహారాష్ట్ర పోలీసులు ఇప్పటికే మాలేగావ్ కేసులో అరెస్టులు చేశారు. మాలేగావ్‌లో హిందూ అనుమానితులతో సంబంధంతో, ఈ పేలుళ్లలో కూడా ఇదే హస్తం ఉందని తాను అనుమానిస్తున్నానని ఆయన అన్నారు. "ఇది ఉగ్రవాదానికి మతం తెలియదని, ఇప్పటివరకు అనుమానం & ప్రశ్నించడం కోసం ఒక సమాజాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవడం ఏకపక్ష ధోరణిగా ఉండటం ఆందోళన కలిగించే విషయం" అని ఆయన ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web|date=27 October 2008|title=Modasa blast: Vaghela accuses Modi govt of lacking will, calls police useless|url=http://www.expressindia.com/latest-news/modasa-blast-vaghela-accuses-modi-govt-of-lacking-will-calls-police-useless/378435/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114034949/http://www.expressindia.com/latest-news/modasa-blast-vaghela-accuses-modi-govt-of-lacking-will-calls-police-useless/378435/|archive-date=14 January 2009|access-date=27 October 2008|publisher=Express India}}</ref> గుజరాత్‌లో దాడికి సంబంధించిన దర్యాప్తుకు నాయకత్వం వహిస్తున్న డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్, కె. కె. మైసూర్వాలా, ఇలా అన్నారు: "మా దర్యాప్తును ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి వారి వాంగ్మూలాలను నమోదు చేయడానికి మేము కొంతమంది క్రియాశీల ఎబివిపి సభ్యులను పిలిపించాము". అయితే, పిలిపించబడిన వారి పేర్లను అలా చేయడానికి గల కారణాన్ని చెప్పడానికి ఆయన నిరాకరించారు. సబర్కాంత పోలీసులు 28 అక్టోబర్ 2008 వరకు సుమారు 500 మంది వ్యక్తుల వాంగ్మూలాలను నమోదు చేశారు.<ref name="indianexpress2">{{Cite web|date=28 October 2008|title=Modasa blast: ABVP members to be quizzed|url=http://www.indianexpress.com/news/Modasa-blast--ABVP-members-to-be-quizzed/378587|access-date=28 October 2008|website=The Indian Express}}</ref> అక్టోబర్ 31న గుజరాత్ పేలుళ్లలో ప్రమేయం నుండి మాలెగావ్ నిందితులను ఆయన నిర్దోషులుగా ప్రకటించారు. "మాలెగావ్ పేలుడుకు సంబంధించి ప్రస్తుతం ముంబై పోలీసుల కస్టడీలో ఉన్న ఐదుగురినీ మేము విచారించాము. అయితే, వారిలో ఎవరికీ మోడాసా పేలుడులో సంబంధం లేదు" అని ఆయన చెప్పారు.<ref>{{Cite web|date=31 October 2008|title=Modasa blast: Police give clean chit to Sadhvi, others|url=http://www.indianexpress.com/news/Modasa-blast--Police-give-clean-chit-to-Sadhvi--others/380031|access-date=12 November 2008|website=The Indian Express}}</ref> నవంబర్ 7న, ఆధారాలు వెలువడే అవకాశం ఉందని తెలిసింది. బాంబు టైమర్ సర్క్యూట్లో ఉపయోగించే రెడీమేడ్ ప్రింటెడ్ సర్క్యూట్ బోర్డ్ (పిసిబి) మూలం ఎక్కువ ఆధారాలను ఇచ్చి అరెస్టులకు దారితీయవచ్చు. సమీకరించిన పిసిబిల మాదిరిగా కాకుండా, రెడీమేడ్ పిసిబి తయారీని దాని నిర్దిష్ట తయారీ డిజైన్, సీరియల్ నంబర్ సహాయంతో ట్రాక్ చేయవచ్చు. గుజరాత్ రాజధాని గాంధీనగర్‌లోని డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఫోరెన్సిక్ సైన్సెస్ (డిఎఫ్ఎస్) భౌతికశాస్త్ర విభాగం నిపుణులు మాట్లాడుతూ, రెడీమేడ్ పిసిబిలో రెండు ఫిలిప్స్ ఇంటిగ్రేటెడ్ సర్క్యూట్లు (ఐసిఎస్), కొన్ని కెపాసిటర్లు, రెసిస్టర్లు ఒక నిర్దిష్ట క్రమంలో సర్క్యూట్ బోర్డుపై అమర్చబడి ఉంటాయి. ఈ కేసుతో సంబంధం ఉన్న ఒక నిపుణుడు ఇలా అన్నాడు, "ఈ రకమైన పిసిబిలను తయారు చేసే కొన్ని కంపెనీల పేర్లను మేము షార్ట్ లిస్ట్ చేసాము. ఈ జాబితాను సబర్కాంత పోలీసులకు కూడా అప్పగించారు, వారు పిసిబి తుది గ్రహీతను ట్రాక్ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఇది కష్టమైన పని అయినప్పటికీ, ఇది అసాధ్యం కాదు".<ref>{{Cite web|date=6 November 2008|title=Readymade Printed Circuit Board may provide clue in Modasa blast|url=http://www.expressindia.com/latest-news/readymade-printed-circuit-board-may-provide-clue-in-modasa-blast/382458/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224022547/http://www.expressindia.com/latest-news/readymade-printed-circuit-board-may-provide-clue-in-modasa-blast/382458/|archive-date=24 December 2008|access-date=12 November 2008|publisher=Express India}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 April 2024|title=Malegaon 2008 blast case: Court allows exemption to Pragya Thakur as a 'last chance'|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/malegaon-2008-blast-case-court-allows-exemption-to-pragya-thakur-as-a-last-chance-9281835/|publisher=Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mumbai: Court Grants BJP MP Pragya Thakur Extension Citing Health Reasons In 2008 Malegaon Blast Case|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/mumbai-court-grants-bjp-mp-pragya-thakur-extension-citing-health-reasons-in-2008-malegaon-blast-case|publisher=Free Press Journal}}</ref><ref>{{Cite web|title=16 years on, victims of 2008 Malegaon blast await justice|url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/16-years-on-victims-of-2008-malegaon-blast-await-justice-3210977|publisher=deccanherald}}</ref> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[2006 మాలేగావ్ బాంబు దాడులు]] * [[అజ్మీర్ దర్గా బాంబు దాడి]] * [[2008 ఇంఫాల్ బాంబు పేలుళ్లు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతదేశంలో ఉగ్రవాద చర్యలు చేసిన సంస్థలు]] [[వర్గం:2008 సంఘటనలు]] [[వర్గం:భారతీయ ఉగ్రవాద సంస్థలు]] 6ry1010cjjht03ai5yvtao57atdlm1k చర్చ:2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు 1 485210 4963514 4785805 2026-09-21T07:54:24Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[చర్చ:2008 పశ్చిమ భారతదేశంలో బాంబు దాడులు]] పేజీని [[చర్చ:2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4785805 wikitext text/x-wiki {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-3 లో భాగం}} 712latlxyvhwp64143nkh80frn9jqt5 ఫ్రెడ్డీ మెర్క్యూరీ 0 485239 4963648 4836761 2026-09-21T11:37:43Z స్వరలాసిక 13980 4963648 wikitext text/x-wiki {{Short description|బ్రిటిష్ రాక్ సంగీతకారుడు (1946–1991)}} {{Use dmy dates|date=June 2025}} {{Infobox person | name = ఫ్రెడ్డీ మెర్క్యూరీ | image = Freddie Mercury performing in New Haven, CT, November 1977.jpg | caption = 1977లో మెర్క్యూరీ | birth_name = ఫరోఖ్ బుల్సారా | birth_date = {{birth date|1946|09|05|df=y}} | birth_place = [[స్టోన్ టౌన్]], [[జాంజిబార్ సుల్తానేట్]] | death_date = {{death date and age|1991|11|24|1946|09|05|df=y}} | death_place = [[కెన్సింగ్టన్]], [[లండన్]], [[ఇంగ్లాండ్]] | other_names = * ఫ్రెడ్డీ బుల్సారా * ల్యారీ ల్యూరెక్స్ | education = * [[వెస్ట్ థేమ్స్ కాలేజ్]] * [[ఈలింగ్ ఆర్ట్ కాలేజ్]] | occupation = * గాయకుడు * గేయరచయిత | years_active = 1969–1991 }} '''ఫ్రెడ్డీ మెర్క్యూరీ''' (జననం '''ఫరోఖ్ బుల్సారా'''; 5 సెప్టెంబర్ 1946 – 24 నవంబర్ 1991) ఒక [[బ్రిటన్|బ్రిటిష్]] [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]. ఆయన ప్రముఖ రాక్ సంగీత బృందం క్వీన్ కు ప్రధాన గాయకుడు, పియానో వాదకుడిగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి పొందారు. రాక్ సంగీత చరిత్రలో అత్యుత్తమ గాయకులలో ఒకరిగా ఆయనను భావిస్తారు. ఆయన వేదికపై చేసే వైభవమైన ప్రదర్శనలు, నాలుగు ఆక్టేవ్ల వరకు విస్తరించే గాత్ర పరిధి ఆయన ప్రత్యేకతగా నిలిచాయి. మెర్క్యూరీ 1946లో జాంజిబార్లో భారతీయ మూలాలున్న [[పార్సీ]] కుటుంబంలో జన్మించారు. ఎనిమిదేళ్ల వయసులో భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ బోర్డింగ్ పాఠశాలల్లో చదువుకున్నారు. మధ్యస్థ విద్య పూర్తయ్యాక జాంజిబార్‌కు తిరిగి వెళ్లారు. 1964లో జరిగిన జాంజిబార్ విప్లవం తరువాత ఆయన కుటుంబం ఇంగ్లాండ్‌లోని మిడిల్సెక్స్కు వలస వెళ్లింది. 1970లో గిటారిస్ట్ బ్రియాన్ మే, డ్రమ్మర్ రోజర్ టేలర్తో కలిసి క్వీన్ బృందాన్ని స్థాపించారు. మెర్క్యూరీ క్వీన్ కోసం అనేక ప్రసిద్ధ గీతాలను రచించారు. వాటిలో "కిల్లర్ క్వీన్", "బోహీమియన్ రాప్సడీ", "సంబడీ టు లవ్", "వి ఆర్ ది చాంపియన్స్", "డోంట్ స్టాప్ మీ నౌ", "క్రేజీ లిటిల్ థింగ్ కాల్డ్ లవ్" ముఖ్యమైనవి. 1985లో జరిగిన లైవ్ ఎయిడ్ సంగీత కార్యక్రమంలో ఆయన ప్రదర్శన అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రేక్షకులతో ఆయన చేసే పరస్పర చర్యలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా ఉండేవి. ఆయన సోలో గాయకుడిగా కూడా పనిచేశారు, ఇతర కళాకారులకు నిర్మాతగా, అతిథి సంగీతకారుడిగా సహకరించారు. 1987లో మెర్క్యూరీకి [[ఎయిడ్స్]] ఉన్నట్టు నిర్ధారణ అయింది. అయినప్పటికీ ఆయన క్వీన్ బృందంతో పాటలు రికార్డ్ చేయడం కొనసాగించారు. ఆయన మరణానంతరం విడుదలైన క్వీన్ చివరి ఆల్బమ్ ''మేడ్ ఇన్ హెవెన్'' (1995)లో కూడా ఆయన గాత్రం వినిపిస్తుంది. 1991లో తన వ్యాధిని ప్రజలకు ప్రకటించిన మరుసటి రోజే ఆయన 45 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు. 1992లో ఆయన స్మారకార్థం ఫ్రెడ్డీ మెర్క్యూరీ స్మారక సంగీత కార్యక్రమంను వెంబ్లీ స్టేడియంలో నిర్వహించారు. క్వీన్ సభ్యుడిగా మెర్క్యూరీకి అనేక గౌరవాలు లభించాయి. 2001లో ఆయనను రాక్ అండ్ రోల్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లో చేర్చారు. 2003లో సాంగ్‌రైటర్స్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లో, 2004లో యూకే మ్యూజిక్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లో చేర్చబడ్డారు. 2002లో బీబీసీ నిర్వహించిన 100 గొప్ప బ్రిటిష్ వ్యక్తులు జాబితాలో మెర్క్యూరీ 58వ స్థానంలో నిలిచారు. ==ప్రారంభ జీవితం== ===జాంజిబార్, భారతదేశం=== ఫ్రెడ్డీ మెర్క్యూరీ అసలు పేరు ఫరోఖ్ బుల్సారా. ఆయన 5 సెప్టెంబర్ 1946న తూర్పు ఆఫ్రికాలోని [[టాంజానియా]]కు చెందిన జాంజిబార్ సుల్తానేట్లోని స్టోన్ టౌన్లో జన్మించాడు.<ref name="LindaB_2000"/><ref name="inourstar.com">{{cite web|url=http://www.inoutstar.com/news/Freddie-Mercury-real-name-Farrokh-Bulsara-1876.html |title=Freddie Mercury (real name Farrokh Bulsara) Biography |publisher=Inout Star |access-date=11 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810151824/http://www.inoutstar.com/news/Freddie-Mercury-real-name-Farrokh-Bulsara-1876.html|archive-date=10 August 2011}}</ref> ఆయన నాలుగు అదనపు ముందు పళ్లతో ( హైపర్‌డాంటియా ) జన్మించాడు. తరువాత తన గొంతు విస్తృత శ్రుతి పరిధికి ఇది ఒక కారణమని ఆయన భావించేవాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.yahoo.com/entertainment/review-bohemian-rhapsody-wont-rock-malek-223428252.html|title=Review: 'Bohemian Rhapsody' won't rock you, but Malek will|date=29 October 2018|first=Jake|last=Coyle|agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]]|publisher=[[యాహూ]]|access-date=30 October 2018|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330080438/https://www.yahoo.com/entertainment/review-bohemian-rhapsody-wont-rock-malek-223428252.html|url-status=live}}</ref> ఆయన తల్లిదండ్రులు బోమీ బుల్సారా, జెర్ బుల్సారా. వీరు పశ్చిమ భారతదేశానికి చెందిన పార్సీలు సమాజానికి చెందినవారు.<ref name="LindaB_2000"/> బుల్సారా కుటుంబానికి కాశ్మీరా అనే ఒక చెల్లెలు ఉంది.<ref>{{cite news |last1=Simpson |first1=George |title=Freddie Mercury's sister shuts down myth on Queen singer's death |url=https://www.express.co.uk/entertainment/music/1625948/Freddie-Mercury-sister-Kashmira-Bulsara-Freddie-Mercury-death |work=[[డైలీ ఎక్స్‌ప్రెస్]] |date=15 June 2022 |language=en |access-date=23 December 2022}}</ref> {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 200 | image1 = Freddie Mercury's birthplace.jpg | caption1 = మెర్క్యూరీ చిన్ననాటి నివాసం ఉన్న [[జాంజిబార్]]లోని ఇల్లు | image2 = Freddie Mercury's stamp collection.jpg | caption2 = లండన్‌లోని [[పోస్టల్ మ్యూజియం, లండన్|పోస్టల్ మ్యూజియం]]లో ఉన్న మెర్క్యూరీ స్టాంపుల ఆల్బమ్ }} బోమీ బుల్సారా బ్రిటిష్ వలస ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో కాషియర్‌గా పనిచేసేవారు. పార్సీ సమాజానికి చెందిన వారు కావడంతో ఈ కుటుంబం జరోస్త్రియన్ మతంను అనుసరించేది.<ref name="Sky 1992 8–9">{{citation|last=Sky|first=Rick|year=1992|title=The Show Must Go On|place=London|publisher= Fontana |isbn= 978-0-00-637843-3|pages=8–9}}</ref> మెర్క్యూరీ చిన్ననాటి ఎక్కువ కాలం భారతదేశంలో గడిపాడు. ఏడు సంవత్సరాల వయసులోనే పియానో నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాడు.<ref>[https://web.archive.org/web/20100808050139/http://www.queenonline.com/history/35 Queen Online – History: Freddie Mercury]</ref> 1954లో ఎనిమిదేళ్ల వయసులో [[ముంబై]] సమీపంలోని పంచగనిలో ఉన్న సెంట్ పీటర్స్ స్కూల్, పంచగని అనే బోర్డింగ్ పాఠశాలలో చదవడానికి పంపించారు.<ref name="Jones_1998">{{harvnb|Jones|2011}}.</ref> తండ్రి ప్రభావంతో ఆయన చిన్నప్పటి నుండి తపాలా స్టాంపుల సేకరణపై ఆసక్తి చూపాడు. 9 నుండి 12 సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో ఆయన అనేక దేశాల స్టాంపులను సేకరించాడు.<ref name="Stamps"/> ప్రస్తుతం ఆయన స్టాంపుల ఆల్బమ్ పోస్టల్ మ్యూజియం, లండన్లో ప్రదర్శనలో ఉంది.<ref name="Stamps"/> 12 సంవత్సరాల వయసులో ఆయన తన పాఠశాలలో ది హెక్తిక్స్ అనే సంగీత బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ బృందం రాక్ అండ్ రోల్ గాయకులు క్లిఫ్ రిచర్డ్, [[ఎల్విస్ ప్రెస్లీ]], లిటిల్ రిచర్డ్ పాటలను ప్రదర్శించేది.<ref name="Hodkinson_2004"/> అదే సమయంలో ఆయన తనను తాను “ఫ్రెడ్డీ” అని పిలుచుకోవడం ప్రారంభించాడు. 1963లో తిరిగి జాంజిబార్‌కు వెళ్లి తన తల్లిదండ్రులతో కలిసి నివసించాడు.<ref>{{cite book|author=Jones, Lesley-Ann |title=Mercury: An Intimate Biography of Freddie Mercury|url=https://archive.org/details/mercuryintimateb00jone |date=2012|publisher=Simon and Schuster}}</ref> ===ఇంగ్లాండ్‌కు వలస=== 1964లో జరిగిన జాంజిబార్ విప్లవంలో జరిగిన హింసను తప్పించుకోవడానికి మెర్క్యూరీ కుటుంబం ఇంగ్లాండ్‌కు వలస వెళ్లింది.<ref name="Januszczak_1996"/> వారు మొదట మిడిల్సెక్స్లోని ఫెల్తమ్ పట్టణంలో నివసించారు. తరువాత మెర్క్యూరీ వెస్ట్ లండన్లోని ఇసిల్‌వర్త్ పాలిటెక్నిక్లో కళలను అభ్యసించాడు. తరువాత ఈలింగ్ ఆర్ట్ కాలేజ్లో గ్రాఫిక్ ఆర్ట్, డిజైన్ చదివి 1969లో డిప్లొమా పొందాడు.<ref name="Encyclopædia Britannica2">{{cite encyclopedia|title=Freddie Mercury, British singer and songwriter|url=https://www.britannica.com/biography/Freddie-Mercury|encyclopedia=[[ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]]|access-date=11 June 2015}}</ref> తరువాత తన గ్రాఫిక్ డిజైన్ నైపుణ్యాలను ఉపయోగించి తన సంగీత బృందం క్వీన్ కోసం లోగో రూపొందించాడు.<ref name="Queen logo"/> [[File:FREDDIE MERCURY (FRED BULSARA) 1946-1991 Singer and Songwriter lived here.jpg|thumb|upright|left|లండన్‌లోని 22 గ్లాడ్‌స్టోన్ అవెన్యూలో ఉన్న ఇంగ్లీష్ హెరిటేజ్ నీలి పలక]] చదువు పూర్తయ్యాక ఆయన కొన్ని సంగీత బృందాలలో పనిచేశాడు. అలాగే లండన్‌లోని కెన్సింగ్టన్ మార్కెట్లో పాతకాలపు దుస్తులు విక్రయించేవాడు. అదే సమయంలో భవిష్యత్తులో క్వీన్ బృందంలో సభ్యుడైన రోజర్ టేలర్తో కలిసి పనిచేశాడు. ఆయన కొంతకాలం హీత్రో విమానాశ్రయంలో సామాను మోయే ఉద్యోగం కూడా చేశాడు.<ref>{{cite news |title=Freddie Mercury fans hit Heathrow to celebrate Queen star's stint as a baggage handler |url=https://www.thetimes.com/article/freddie-mercury-fans-hit-heathrow-to-celebrate-queen-star-s-stint-as-a-baggage-handler-bg5jkmjrv |newspaper=[[ది టైమ్స్]]}}</ref> 1969లో ఆయన [[లివర్‌పూల్]]కు చెందిన ఇబెక్స్ అనే సంగీత బృందంలో చేరాడు. తరువాత అది “Wreckage”గా మారింది. ఆ బృందం విఫలమైన తరువాత ఆయన సవర్ మిల్క్ సీ అనే మరో బృందంలో చేరాడు. కానీ అది కూడా ఎక్కువకాలం కొనసాగలేదు. 1970లో మెర్క్యూరీ, రోజర్ టేలర్, గిటారిస్ట్ బ్రియాన్ మే కలిసి కొత్త బృందాన్ని ప్రారంభించారు. తరువాత 1971లో బాసిస్టు జాన్ డీకన్ కూడా ఈ బృందంలో చేరాడు. ఈ కొత్త బృందానికి మెర్క్యూరీ “క్వీన్” అనే పేరు పెట్టాడు. అదే సమయంలో ఆయన తన కుటుంబపేరు బుల్సారాను మార్చి “మెర్క్యూరీ”గా అధికారికంగా స్వీకరించాడు.<ref name=Sutcliffe/> క్వీన్ బృందం తొలి ఆల్బమ్ విడుదలకు కొద్దిసమయం ముందు మెర్క్యూరీ బృందానికి “క్వీన్ క్రెస్ట్” అనే లోగో రూపొందించాడు.<ref name="Queen logo"/> ఈ లోగోలో సభ్యుల రాశి చిహ్నాలు ఉన్నాయి — డీకన్, టేలర్ కోసం రెండు సింహాలు ([[సింహ రాశి]]), మే కోసం ఒక పీత (కర్కాటక రాశి), మెర్క్యూరీ కోసం రెండు పరిలు (కన్య రాశి). పైభాగంలో ఒక పెద్ద [[ఫీనిక్స్]] పక్షి కూడా ఉంటుంది. ==కళాత్మక శైలి== ===గానం=== [[File:Freddie Mercury range (F2-F6, with falsetto).svg|thumb|upright|మెర్క్యూరీ గాత్ర పరిధి]] మెర్క్యూరీ సాధారణంగా మాట్లాడే సమయంలో అతని స్వరం బారిటోన్ పరిధిలో ఉండేది. అయితే ఆయన పాడిన పాటలలో ఎక్కువ భాగం టెనర్ పరిధిలో ఉండేవి.<ref>{{Citation |author1=Evans, David |author2=Peter Freestone |title=Freddie Mercury: an intimate memoir by the man who knew him best |publisher=Omnibus |location=London |year=2001 |url=https://books.google.com/books?id=AH8zZsbmB98C&pg=PA108|pages=108–9 |isbn=978-0-7119-8674-9}}</ref> ఆయన గాత్ర పరిధి బాస్ లోని తక్కువ F (F₂) నుంచి సోప్రానో లోని ఉన్నత F (F₆) వరకు విస్తరించిందని చెప్పబడుతుంది.<ref name="soto">{{citation|last=Soto-Morettini|first=D.|title=Popular Singing: A Practical Guide To: Pop, Jazz, Blues, Rock, Country and Gospel|year=2006|publisher=A & C Black|isbn=978-0713672664}}</ref> ఆయన టెనర్ ఉన్నత F (F₅) వరకు కూడా శక్తివంతంగా పాడగలిగేవారు.<ref name="soto"/> జీవిత చరిత్ర రచయిత డేవిడ్ బ్రెట్ ప్రకారం, ఆయన గాత్రం కొద్ది క్షణాల్లోనే లోతైన రాక్ గర్జన నుంచి సున్నితమైన, ప్రకాశవంతమైన టెనర్ స్వరానికి, తరువాత అత్యంత ఉన్నతమైన కలరటూరా స్వరానికి సులభంగా మారుతుందని పేర్కొన్నారు.<ref name="Bret_1996_26">{{harvnb|Bret|1996|p=26}}.</ref> స్పానిష్ [[సోప్రానో]] గాయని మోంట్‌సెరాట్ కబాలే, మెర్క్యూరీతో కలిసి ఆల్బమ్ రికార్డ్ చేసిన తర్వాత ఇలా అభిప్రాయపడ్డారు: "ఫ్రెడ్డీ, ఇతర రాక్ గాయకుల మధ్య ప్రధాన తేడా ఏమిటంటే, అతను తన స్వరాన్ని అమ్మేవాడు." ఆమె ఇలా కూడా పేర్కొన్నారు: <blockquote> ఆయన గానం చేసే విధానం అద్భుతంగా ఉండేది. వేగం లేదా లయలో ఎలాంటి సమస్య ఉండేది కాదు. ఒక గాత్రస్థాయి నుంచి మరొక గాత్రస్థాయికి సులభంగా మారగలిగేవారు. ఆయన సంగీత భావన గొప్పది. ప్రతి పదానికి సరైన భావాన్ని వ్యక్తపరచగలిగేవారు.<ref name="soto"/> </blockquote> [[File:FreddieMercurySinging1977.jpg|thumb|upright|1977లో వేదికపై పాడుతున్న మెర్క్యూరీ]] ది హూ బృంద ప్రధాన గాయకుడు రోజర్ డాల్ట్రీ మెర్క్యూరీని "అన్ని కాలాలలో అత్యుత్తమ రాక్ అండ్ రోల్ గాయకుడు"గా వర్ణించారు.<ref>O'Donnell, Jim (2013). ''Queen Magic: Freddie Mercury Tribute and Brian May Interview''. CreateSpace Independent Publishing Platform. {{ISBN|978-1491235393}}</ref> 2016లో పరిశోధకులు మెర్క్యూరీ స్వరానికి ప్రత్యేకత ఏమిటో తెలుసుకోవడానికి ఒక శాస్త్రీయ అధ్యయనం నిర్వహించారు.<ref>{{cite web |url=https://www.npr.org/2016/04/25/475611808/why-freddie-mercurys-voice-was-so-great-as-explained-by-science |title=Why Freddie Mercury's Voice Was So Great, As Explained By Science |website=NPR.org |date=25 April 2016}}</ref> ఆ పరిశోధనలో ఆయన స్వరంలో వేగంగా వచ్చే వైబ్రాటో, సబ్‌హార్మోనిక్స్ వినియోగం ప్రత్యేక లక్షణాలుగా గుర్తించారు.<ref name="journal">{{cite journal |first1=Christian T.|last1=Herbst|first2=Stellan|last2=Hertegard|first3=Daniel|last3=Zangger-Borch|first4=Per-Åke|last4=Lindestad |title=Freddie Mercury—acoustic analysis of speaking fundamental frequency, vibrato, and subharmonics |journal=Logopedics Phoniatrics Vocology |date=15 April 2016}}</ref> ===పాటల రచన=== మెర్క్యూరీ, క్వీన్ బృందం విడుదల చేసిన ''గ్రేటెస్ట్ హిట్స్'' ఆల్బమ్‌లోని 17 పాటలలో 10 పాటలను రచించారు. వాటిలో "బోహీమియన్ రాప్సడీ", "కిల్లర్ క్వీన్", "సంబడీ టు లవ్", "వి ఆర్ ది చాంపియన్స్", "డోంట్ స్టాప్ మీ నౌ", "క్రేజీ లిటిల్ థింగ్ కాల్డ్ లవ్" వంటి ప్రసిద్ధ గీతాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/greatest-hits-vols-1-2-r220568|title=Queen – Greatest Hits}}</ref> 2003లో మెర్క్యూరీ మరణానంతరం సాంగ్‌రైటర్స్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లో క్వీన్ సభ్యులతో కలిసి చేర్చబడ్డారు.<ref>{{cite web|url=http://www.songwritershalloffame.org/ceremony/entry/C3124/207916|title=2003 Award and Induction Ceremony: Queen}}</ref> మెర్క్యూరీ పాటల ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఆయన వివిధ సంగీత శైలులను కలిపి ఉపయోగించడం. అందులో రాక్‌బిల్లీ, ప్రోగ్రెసివ్ రాక్, హెవీ మెటల్, గాస్పెల్ సంగీతం, డిస్కో వంటి శైలులు ఉన్నాయి.<ref name="Wenner_2001"/> ===ప్రత్యక్ష వేదిక ప్రదర్శనలు=== [[File:Queen 1984 0009.jpg|thumb|upright|1984లో వేదికపై మెర్క్యూరీ]] మెర్క్యూరీ తన ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనల వల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి పొందారు. ఆయన వేదికపై అత్యంత నాటకీయంగా ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ద్వారా ప్రేక్షకులను ఆకర్షించేవారు.<ref name="Hince"/> 1985లో జరిగిన లైవ్ ఎయిడ్ సంగీత కార్యక్రమంలో క్వీన్ బృందంతో కలిసి చేసిన ప్రదర్శన రాక్ సంగీత చరిత్రలో అత్యుత్తమ ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనలలో ఒకటిగా గుర్తించబడింది.<ref name="Encyclopædia Britannica2"/> క్వీన్ గిటారిస్ట్ బ్రియాన్ మే ప్రకారం, మెర్క్యూరీ స్టేడియం చివరలో కూర్చున్న ప్రేక్షకుడికీ తనతో సంబంధం ఉన్నట్టు అనిపించేలా చేయగలిగేవారు.<ref>{{cite web |author1=May, Brian |title=Happy birthday, Freddie Mercury}}</ref> మెర్క్యూరీ తన జీవితకాలంలో క్వీన్ బృందంతో కలిసి ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 700 సంగీత కచేరీలు నిర్వహించారు. 1986లో జరిగిన క్నెబ్వర్త్ ఫెస్టివల్లో జరిగిన ప్రదర్శన ఆయన చివరి ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనగా నిలిచింది.{{sfn|Blake|2016}} ===వాద్యకారుడు=== [[File:Queen 1984 012.jpg|thumb|మెర్క్యూరీ 1984లో క్వీన్ కచేరీలో గిటార్ వాయిస్తున్న దృశ్యం]] మెర్క్యూరీ చిన్నప్పుడే భారతదేశంలో పియానో శిక్షణ పొందారు. తరువాత లండన్‌లో నివసిస్తున్నప్పుడు గిటార్ కూడా నేర్చుకున్నారు. ఆయనకు ఇష్టమైన సంగీతకారుల్లో ది బీట్‌ల్స్, జిమీ హెండ్రిక్స్, డేవిడ్ బోవీ, లెడ్ జెపెలిన్ వంటి వారు ఉన్నారు. క్వీన్ ప్రసిద్ధ గీతాలలో చాలా వాటిలో మెర్క్యూరీ పియానో వాయించారు. వాటిలో "బోహీమియన్ రాప్సడీ", "వి ఆర్ ది చాంపియన్స్", "సంబడీ టు లవ్" వంటి పాటలు ఉన్నాయి. ===సొలో సంగీత జీవితం=== క్వీన్ బృందంతో పాటు మెర్క్యూరీ స్వతంత్రంగా కూడా సంగీత ఆల్బమ్‌లు విడుదల చేశారు. ఆయన విడుదల చేసిన రెండు ప్రధాన సొలో ఆల్బమ్‌లు ''మిస్టర్ బ్యాడ్ గై'' (1985), ''బార్సిలోనా'' (1988).<ref name="Encyclopædia Britannica2"/> ''మిస్టర్ బ్యాడ్ గై'' ఆల్బమ్‌లోని "లివింగ్ ఆన్ మై ఓన్" పాట 1993లో యుకే సంగీత పట్టికలో మొదటి స్థానాన్ని పొందింది.<ref name="ReesCrampton_1999_811">{{harvnb|Rees|Crampton|1999|p=811}}.</ref> ''బార్సిలోనా'' ఆల్బమ్‌లో స్పానిష్ గాయని మోంట్‌సెరాట్ కబాలేతో కలిసి ఆయన పనిచేశారు. ఈ ఆల్బమ్‌లోని "[[బార్సిలోనా (పాట)|బార్సిలోనా]]" పాట 1992 [[వేసవి ఒలింపిక్స్]] కు అధికారిక గీతంగా ఉపయోగించబడింది. 1980లలో మెర్క్యూరీ [[మైఖేల్ జాక్సన్]]తో కలిసి కూడా కొన్ని పాటలను రికార్డ్ చేశారు, వాటిలో "స్టేట్ ఆఫ్ షాక్", "There Must Be More to Life Than This" ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.ultimatequeen.co.uk/songs/collabfreddie.htm|title=Freddie Mercury – Collaborations}}</ref> ==వ్యక్తిగత జీవితం== ===సంబంధాలు=== [[File:Freddie house.JPG|thumb|right|upright|లండన్‌లోని కెన్సింగ్టన్ ప్రాంతంలో ఉన్న 12 స్టాఫర్డ్ టెర్రెస్ – మెర్క్యూరీ నివసించిన ఇళ్లలో ఒకటి]] 1969లో, క్వీన్ బ్యాండ్ ఏర్పడే ఒక సంవత్సరం ముందు, మెర్క్యూరీ బ్రియాన్ మే ద్వారా మేరీ ఆస్టిన్‌ను కలిశాడు. ఆస్టిన్ బిబా అనే ఫ్యాషన్ బుటిక్‌లో కెన్సింగ్టన్ ప్రాంతంలో పనిచేస్తుండేది. అక్కడే ఇద్దరూ పరిచయం అయ్యారు. తరువాత వారు దీర్ఘకాలిక ప్రేమ సంబంధాన్ని కొనసాగించారు.<ref>{{cite news |title=Freddie Mercury and Mary Austin: Their love story in pictures |url=https://www.vogue.fr/wedding/galerie/freddie-mercury-mary-austin-love-couple-vintage-photos |first=Marie|last=Périer|access-date=1 December 2021 |work=[[Vogue France]]}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.standard.co.uk/news/uk/freddie-mercury-mary-austin-queen-auction-possessions-relationship-b1076973.html|title=Inside the complicated relationship between Freddie Mercury and Mary Austin|work=The London Standard|first=Emma|last=Loffhagen|date=26 April 2023}}</ref> మెర్క్యూరీ కొన్ని సంవత్సరాలు లండన్‌లోని వెస్ట్ కెన్సింగ్టన్ ప్రాంతంలో ఆస్టిన్‌తో కలిసి నివసించాడు. 1970ల మధ్యలో, అతను ఎలెక్ట్రా రికార్డ్స్ సంస్థలో పనిచేసే అమెరికన్ రికార్డ్ అధికారి డేవిడ్ మిన్స్‌తో సంబంధం పెట్టుకున్నాడు. 1976 డిసెంబరులో, మెర్క్యూరీ తన లైంగిక స్వభావం గురించి ఆస్టిన్‌కు చెప్పడంతో వారి ప్రేమ సంబంధం ముగిసింది.<ref name="LesleyJones">{{harvnb|Jones|2011|p=3}}</ref> తరువాత మెర్క్యూరీ వారు కలిసి నివసించిన ఫ్లాట్‌ను వదిలి వెళ్లి, తన కొత్త చిరునామా అయిన కెన్సింగ్టన్‌లోని 12 స్టాఫర్డ్ టెర్రెస్ సమీపంలో ఆస్టిన్‌కు ఒక ఇల్లు కొనిపెట్టాడు.<ref>{{cite book |last1=Jones |first1=Lesley-Ann |date=2012|title=Mercury: An Intimate Biography of Freddie Mercury |url=https://archive.org/details/mercuryintimateb00jone |publisher=Simon and Schuster}}</ref> మెర్క్యూరీ, ఆస్టిన్ జీవితాంతం మంచి స్నేహితులుగానే కొనసాగారు. మెర్క్యూరీ తరచుగా ఆమెను తన “ఏకైక నిజమైన స్నేహితురాలు”గా పేర్కొనేవాడు. 1985లో ఇచ్చిన ఒక ఇంటర్వ్యూలో ఆయన ఇలా అన్నాడు: “నా ప్రేమికులు అందరూ మేరీ స్థానాన్ని ఎందుకు తీసుకోలేకపోతున్నామనే ప్రశ్న అడిగారు. కానీ అది అసాధ్యం. నాకు ఉన్న ఏకైక నిజమైన స్నేహితురాలు మేరీ. ఆమె నాకు నా సహజీవన భార్య లాంటిదే.”<ref>{{cite book |last=Jones |first=Lesley-Ann |title=Mercury: An Intimate Biography of Freddie Mercury|year=2012 |url=https://archive.org/details/mercuryintimateb00jone }}</ref> మెర్క్యూరీ చివరిగా నివసించిన ఇల్లు గార్డెన్ లాడ్జ్, కెన్సింగ్టన్ — ఇది ఎనిమిది గదులు ఉన్న జార్జియన్ శిల్పకళ శైలిలో నిర్మించిన భవనం.<ref name="Jackson2011"/> ఆస్టిన్ తరువాత చిత్రకారుడు పియర్స్ క్యామెరన్‌ను వివాహం చేసుకుంది; వారికి ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. మెర్క్యూరీ ఆమె పెద్ద కుమారుడు రిచర్డ్‌కు గాడ్‌ఫాదర్‌గా ఉన్నాడు.<ref name="Longfellow_2006"/> తన వసియత్‌లో మెర్క్యూరీ తన లండన్ ఇంటిని ఆస్టిన్‌కు వదిలివేశాడు. ఆయన ఆమెతో ఇలా అన్నట్లు చెప్పబడింది: “నువ్వే నా భార్య అయ్యేవి; కాబట్టి ఈ ఇల్లు ఎప్పటికైనా నీదే అయేది.”<ref>{{cite interview |last=Austin |first=Mary |title=The Mysterious Mr Mercury |work=[[BBC]] Radio 4}}</ref> 1985 నాటికి మెర్క్యూరీ ఐరిష్ మూలాలు కలిగిన హెయిర్‌డ్రెస్సర్ జిమ్ హట్టన్‌తో దీర్ఘకాలిక సంబంధం ప్రారంభించాడు. అతన్ని తన “భర్త”గా పేర్కొనేవాడు.<ref>{{cite news |title=Partner of Queen star Freddie buried |newspaper=[[Irish Independent]]}}</ref> హట్టన్ 1990లో [[HIV]] పాజిటివ్‌గా తేలాడు. అయినప్పటికీ అతను మెర్క్యూరీతో చివరి సంవత్సరాల వరకు కలిసి ఉండి, అతని అనారోగ్య సమయంలో సంరక్షించాడు.<ref name="Hutton"/> ===అనుమానిత కుమార్తె=== 2025లో విడుదలైన లెస్లీ-అన్ జోన్స్ రచించిన *Love, Freddie* అనే జీవిత చరిత్ర ప్రకారం, మెర్క్యూరీకి 1976లో ఒక కుమార్తె జన్మించిందని పేర్కొనబడింది.<ref>{{Cite news |last=Goodwin |first=Harry |title=Freddie Mercury's 'secret daughter' revealed after 48 years |work=[[The Times]]}}</ref> ఈ విషయం మొదట 2025 మేలో వార్తలుగా వెలువడింది.<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |title=Freddie Mercury had secret daughter, new biography claims |work=[[The Guardian]]}}</ref> అయితే ఈ వాదనలపై అనేక మంది అనుమానాలు వ్యక్తం చేశారు. బ్రియాన్ మే భార్య అనితా డాబ్సన్ ఈ కథపై సందేహం వ్యక్తం చేసింది.<ref>{{cite news |title=Brian May has four-word response to claim Freddie Mercury had a secret daughter |work=[[The Independent]]}}</ref> 2026 జనవరిలో, మెర్క్యూరీ కుమార్తె అని చెప్పుకున్న ఆ మహిళ 48 సంవత్సరాల వయసులో మరణించినట్లు వార్తలు వచ్చాయి.<ref>{{cite news |title=Woman who claimed to be Freddie Mercury's 'secret daughter' dies |work=[[The Independent]]}}</ref> ===కెన్నీ ఎవరెట్‌తో స్నేహం=== రేడియో డీజే కెన్నీ ఎవరెట్ 1974లో మెర్క్యూరీని కలిశాడు. త్వరలోనే ఇద్దరూ సన్నిహిత మిత్రులయ్యారు.<ref name="Everett"/> 1975లో మెర్క్యూరీ అతనికి "బోహీమియన్ రాప్సడీ" పాట యొక్క ముందస్తు కాపీ ఇచ్చాడు. ఆ పాటను ఎవరెట్ తన రేడియో కార్యక్రమంలో అనేకసార్లు ప్రసారం చేశాడు.<ref name="Jackson2011"/> ఆ పాట విడుదలకు ముందే శ్రోతలలో భారీ ఆసక్తి ఏర్పడింది.<ref name="Everett"/> ===ఇతర స్నేహాలు=== మెర్క్యూరీ ఎల్టన్ జాన్ తో కూడా మంచి స్నేహం కలిగి ఉన్నాడు. తన మరణానికి కొద్దిరోజుల ముందు, జాన్‌కు ఒక చిత్రాన్ని క్రిస్మస్ కానుకగా పంపించాడు.<ref>{{cite news |title=Freddie Mercury's Final Christmas Gift Moved Elton John To Tears}}</ref> ===లైంగిక స్వభావం=== మెర్క్యూరీ లైంగిక స్వభావంపై వివిధ అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కొందరు అతను సమలైంగికుడు అని పేర్కొన్నారు,<ref name="BBC_2006"/> మరికొందరు అతను ద్విలైంగికుడు అని పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite news|title=1991: Giant of rock dies|publisher=BBC}}</ref> 2018లో విడుదలైన మెర్క్యూరీ జీవిత కథ ఆధారంగా తీసిన చిత్రం ''Bohemian Rhapsody'' అతని లైంగిక స్వభావాన్ని సరైన విధంగా చూపలేదని కొందరు విమర్శించారు.<ref>{{cite web|title=How Bohemian Rhapsody Sterilized Freddie Mercury's Bisexuality}}</ref> ===వ్యక్తిత్వం=== వేదికపై మెర్క్యూరీ చాలా ఉత్సాహంగా కనిపించేవాడు. కానీ వ్యక్తిగత జీవితంలో మాత్రం కొంత మౌనంగా ఉండేవాడు.<ref name="O'Donnell_2005"/> ఒకసారి ఆయన ఇలా అన్నాడు: “వేదికపై నేను బహిరంగ స్వభావం కలవాడిని. కానీ లోపల నేను పూర్తిగా భిన్నమైన మనిషిని.”<ref name="Myers_1991"/> మెర్క్యూరీకి పిల్లులు చాలా ఇష్టం. తన జీవితంలో కనీసం పది పిల్లులను పెంచాడు. వాటిలో టామ్, జెర్రీ, ఆస్కార్, టిఫానీ, డెలిలా వంటి పేర్లు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book |last=Freestone |first=Peter |title=Freddie Mercury: An Intimate Memoir|year=1999 |url=https://archive.org/details/freddiemercuryin0000free }}</ref> ==అనారోగ్యం, మరణం== మెర్క్యూరీకి HIV/AIDS లక్షణాలు 1982 నుంచే కనిపించాయని చెబుతారు. రచయితలు మ్యాట్ రిచర్డ్స్, మార్క్ లాంగ్‌థోర్న్ తమ జీవితచరిత్ర పుస్తకం ''Somebody to Love: The Life, Death, and Legacy of Freddie Mercury'' లో పేర్కొన్నట్లుగా, 1982 సెప్టెంబర్ 25న Saturday Night Live కార్యక్రమంలో క్వీన్ బ్యాండ్ యొక్క చివరి అమెరికా ప్రదర్శనకు కొద్ది వారాల ముందు, తన నాలుకపై ఏర్పడిన తెల్ల మచ్చను పరీక్షించించుకోవడానికి మెర్క్యూరీ రహస్యంగా [[న్యూయార్క్ నగరం]]లోని ఒక వైద్యుడిని కలిశాడు. అది హెయిరీ ల్యూకోప్లాకియా అనే సంక్రమణ ప్రారంభ లక్షణాలలో ఒకటిగా ఉండవచ్చని చెబుతారు.<ref name="Richards Lamgthorne">{{cite news|url=https://www.advocate.com/hiv/2016/11/23/freddie-mercurys-life-story-hiv-bisexuality-and-queer-identity|last=Anderson-Minshall|first=Diane|title=Freddie Mercury's Life Is the Story of HIV, Bisexuality, and Queer Identity|magazine=The Advocate|access-date=26 September 2020|date=23 November 2016|archive-date=5 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200905042357/https://www.advocate.com/hiv/2016/11/23/freddie-mercurys-life-story-hiv-bisexuality-and-queer-identity|url-status=live}}</ref> [[File:Mountain-studios.jpg|thumb|మౌంటెన్ స్టూడియోస్, స్విట్జర్లాండ్‌లోని మాంట్రేక్స్ నగరంలో ఉన్న రికార్డింగ్ స్టూడియో. 1978 నుంచి 1995 వరకు ఇది క్వీన్ బ్యాండ్ రికార్డింగ్ స్టూడియోగా ఉపయోగించారు. మెర్క్యూరీ తన చివరి గానాన్ని 1991 మేలో ఇక్కడే రికార్డ్ చేశాడు. 2013 డిసెంబరులో ఈ స్టూడియోను “Queen Studio Experience” పేరుతో అభిమానులకు ఉచితంగా తెరిచారు. సందర్శకులు Mercury Phoenix Trust దాతృత్వ సంస్థకు విరాళాలు ఇవ్వాలని కోరారు.<ref name="Montreux studio" />]] 1986 అక్టోబరులో, [[Magic Tour (Queen)|మ్యాజిక్ టూర్]] సందర్భంగా Knebworth House వద్ద క్వీన్ బ్యాండ్‌తో మెర్క్యూరీ చేసిన చివరి ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనకు రెండు నెలల తరువాత, బ్రిటిష్ టాబ్లాయిడ్ పత్రికలు ''News of the World'', ''The Sun'' అతను Harley Street క్లినిక్‌లో HIV/AIDS పరీక్ష చేయించుకున్నాడని నివేదించాయి. అయితే మెర్క్యూరీ మాత్రం తాను “పూర్తిగా ఆరోగ్యంగా ఉన్నాను” అని తెలిపాడు.<ref>{{cite web | url=https://www.loudersound.com/features/helicopters-stabbings-and-smashed-guitars-freddie-mercurys-last-stand | title="Can you believe that at Freddie Mercury's last concert, no one actually pressed record?": The story of the great showman's last stand | work=Louder | first=Henry | last=Yates | date=7 September 2019 | access-date=28 July 2023 | archive-date=27 July 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230727191151/https://www.loudersound.com/features/helicopters-stabbings-and-smashed-guitars-freddie-mercurys-last-stand | url-status=live }}</ref> అతని భాగస్వామి జిమ్ హట్టన్ ప్రకారం, 1987 ఏప్రిల్ చివర్లో మెర్క్యూరీకి ఎయిడ్స్ నిర్ధారణ అయింది.<ref name="Teeman_2006" /> అదే సమయంలో ఇచ్చిన ఒక ఇంటర్వ్యూలో తాను HIV నెగటివ్ అని చెప్పాడు.<ref name="Cain_2006" /> 1989 మేలో తన అనారోగ్యాన్ని క్వీన్ బ్యాండ్ సభ్యులకు తెలియజేశాడు.<ref>{{cite web | url=https://nz.news.yahoo.com/freddie-mercury-didnt-tell-best-110000709.html | title=Freddie Mercury didn't tell best friend he had AIDS | work=[[Yahoo News]] | date=23 November 2016 | access-date=13 July 2025 | archive-date=15 August 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250815085649/https://nz.news.yahoo.com/freddie-mercury-didnt-tell-best-110000709.html | url-status=dead }}</ref> తన జీవితపు చివరి సంవత్సరాల్లో మెర్క్యూరీ ఆరోగ్యం గురించి బ్రిటిష్ మీడియా అనేక వదంతులను ప్రచారం చేసింది. అతని శరీర బరువు తగ్గడం, క్వీన్ బ్యాండ్ టూర్‌లు లేకపోవడం, మాజీ ప్రేమికులు చెప్పిన విషయాలు వంటి కారణాలతో ఈ వార్తలు పెరిగాయి.<ref name="Bret_1996_138">{{harvnb|Bret|1996|p=138}}.</ref> 1990 ఫిబ్రవరి 18న లండన్‌లోని Dominion Theatre లో జరిగిన Brit Awards కార్యక్రమంలో, క్వీన్ సభ్యులతో కలిసి “Outstanding Contribution to British Music” అవార్డు స్వీకరించడానికి వేదికపై కనిపించడం మెర్క్యూరీ యొక్క చివరి స్టేజ్ ప్రదర్శనగా నిలిచింది.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/events/brit_awards/freddy.htm|title=The Highs and Lows of the Brit Awards|publisher=BBC|access-date=27 September 2014|date=2 December 1999|archive-date=1 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150301010136/http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/events/brit_awards/freddy.htm|url-status=live}}</ref> 1991 మేలో చిత్రీకరించిన "These Are the Days of Our Lives" పాట మ్యూజిక్ వీడియోలో మెర్క్యూరీ చాలా బలహీనంగా కనిపించాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/final-freddie-mercury-performance-discovered-2290788.html|title=Final Freddie Mercury performance discovered|work=[[The Independent]]|access-date=27 September 2014|location=London|first=Adam|last=Sherwin|date=30 May 2011|archive-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930125248/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/final-freddie-mercury-performance-discovered-2290788.html|url-status=live}}</ref> తరువాత మెర్క్యూరీ లండన్‌లోని కెన్సింగ్టన్ ప్రాంతంలోని తన ఇంటిలో విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు. అతని మాజీ భాగస్వామి మేరీ ఆస్టిన్ చివరి సంవత్సరాల్లో అతనికి పెద్ద సాంత్వనగా నిలిచింది.<ref name="Austin" /> 1991 నవంబర్ 22న మెర్క్యూరీ క్వీన్ మేనేజర్ జిమ్ బీచ్‌ను తన ఇంటికి పిలిచి ఒక ప్రజా ప్రకటన సిద్ధం చేయించాడు. అది తరువాతి రోజు విడుదలైంది.<ref name="Bret_1996_179">{{harvnb|Bret|1996|p=179}}.</ref> {{blockquote|గత రెండు వారాలుగా పత్రికల్లో వచ్చిన ఊహాగానాల నేపథ్యంలో, నాకు HIV పాజిటివ్ అని, నాకు ఎయిడ్స్ ఉందని నేను నిర్ధారిస్తున్నాను. నా చుట్టూ ఉన్న వారి గోప్యతను కాపాడేందుకు ఈ విషయాన్ని ఇంతకాలం వ్యక్తిగతంగా ఉంచాను. కానీ ఇప్పుడు నా స్నేహితులు, అభిమానులు నిజం తెలుసుకోవాల్సిన సమయం వచ్చింది. ఈ భయంకరమైన వ్యాధితో పోరాడే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అందరితో కలిసి మీరు కూడా మద్దతు ఇవ్వాలని ఆశిస్తున్నాను.}} ===మరణం=== 1991 నవంబర్ 24 సాయంత్రం, ప్రకటన విడుదలైన దాదాపు 24 గంటల తరువాత, మెర్క్యూరీ లండన్‌లోని కెన్సింగ్టన్లో ఉన్న తన ఇంటిలో 45 ఏళ్ల వయసులో మరణించాడు.<ref name="otd">{{cite news |title=1991: Giant of rock dies |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/24/newsid_2546000/2546945.stm |work=[[BBC News]] |date=24 November 1991 |access-date=27 September 2014 |archive-date=30 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730110726/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/24/newsid_2546000/2546945.stm |url-status=live }}</ref> మరణానికి కారణం ఎయిడ్స్ వల్ల వచ్చిన బ్రాంకియల్ న్యుమోనియా.<ref name="Biochannel_2007"/> [[File:Freddie Mercury house.jpg|thumb|right|మెర్క్యూరీ చివరిగా నివసించిన ఇల్లు – Garden Lodge, Kensington. అతని మరణం తరువాత ఈ ఇంటి గోడలు అభిమానుల నివాళులతో ఒక స్మారకంగా మారాయి.]] మెర్క్యూరీ అంత్యక్రియలు 1991 నవంబర్ 27న Zoroastrian మతపెద్ద ద్వారా West London Crematorium లో నిర్వహించబడ్డాయి. ఈ కార్యక్రమానికి అతని కుటుంబ సభ్యులు, సన్నిహిత మిత్రులు, Elton John సహా క్వీన్ సభ్యులు హాజరయ్యారు.<ref>{{cite web|url=http://mr-mercury.co.uk/sun_28_11_91.htm |title=Elton's Sad Farewell |publisher=Mr-mercury.co.uk |access-date=27 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012022621/http://mr-mercury.co.uk/sun_28_11_91.htm |date=28 November 1991|archive-date=12 October 2014}}</ref> తన కోరిక ప్రకారం, మెర్క్యూరీ దహనావశేషాలను మేరీ ఆస్టిన్ స్వాధీనం చేసుకుని రహస్య ప్రదేశంలో భూసమాధి చేసింది.<ref name="Independent 5 Things" /> మెర్క్యూరీ మరణం తరువాత అతని ఇంటి బయట గోడలు అభిమానుల సందేశాలతో ఒక పెద్ద రాక్ సంగీత స్మారకంగా మారాయి.<ref name="Womack" /> == వారసత్వం == === కొనసాగుతున్న ప్రజాదరణ === {{Quote box | width = 29% | align = left | quote = అతని ప్రదర్శన శైలిలో ఉన్న ఆకర్షణ, శక్తి కారణంగా అనేక కళాకారులు అతన్ని తమకు గొప్ప ప్రేరణగా పేర్కొంటున్నారు. మెర్క్యురీని అభిమానించే కళాకారుల విభిన్నత చాలా విస్తృతంగా ఉంది. | source = —ఏమీ వెల్లర్, ''[[గిగ్‌వైజ్]]''<ref>{{cite news|first=Amy|last=Weller|title=If it wasn't for Freddie Mercury... 13 artists inspired by the Queen icon|url=https://www.gigwise.com/photos/84002/9/if-it-wasnt-for-freddie-mercury-13-artists-inspired-by-the-queen-icon|date=5 September 2013|access-date=13 March 2018|work=Gigwise|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330082547/https://www.gigwise.com/photos/84002/9/if-it-wasnt-for-freddie-mercury-13-artists-inspired-by-the-queen-icon|url-status=live}}</ref> }} రాక్ సంగీత చరిత్రలో అత్యుత్తమ గాయకులలో ఒకరిగా ఫ్రెడ్డి మెర్క్యురీని భావిస్తారు.<ref name="RSBestSingers2">{{cite web|date=12 April 2011|title=2. Freddie Mercury|url=https://www.rollingstone.com/music/pictures/rolling-stone-readers-pick-the-best-lead-singers-of-all-time-20110412/2-freddie-mercury-0762142|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415091916/http://www.rollingstone.com/music/photos/rolling-stone-readers-pick-the-best-lead-singers-of-all-time-20110412/2-freddie-mercury-0762142|archive-date=15 April 2011|access-date=9 March 2014|work=Readers Pick the Best Lead Singers of All Time}}</ref><ref name="Billboard_20152">{{cite magazine|title=The 25 Best Rock Frontmen (and Women) of All Time|url=https://www.billboard.com/photos/6721847/best-rock-singers-of-all-time|magazine=Billboard|access-date=10 March 2019|archive-date=16 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816012120/http://www.billboard.com/photos/6721847/best-rock-singers-of-all-time|url-status=live}}</ref> అతని ఆకర్షణీయమైన వేదిక ప్రదర్శన శైలి, నాలుగు ఆక్టేవ్ల గాన పరిధికు ప్రసిద్ధి చెందాడు.<ref>{{cite web|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/article675005.ece|title=Dance: Deux the fandango|newspaper=[[ది టైమ్స్]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615085921/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/article675005.ece|archive-date=15 June 2011|access-date=15 November 2008}}</ref> మెర్క్యురీ సంప్రదాయ రాక్ ఫ్రంట్‌మన్ శైలిని అతిక్రమించి, తన నాటకీయ ప్రదర్శనలతో క్వీన్ బృందం కళాత్మక దిశను ప్రభావితం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Freddie Mercury|url=http://www.freddiemercury.com/en/biography|access-date=10 June 2020|website=freddiemercury.com|archive-date=2 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602231235/http://www.freddiemercury.com/en/biography|url-status=live}}</ref> మెర్క్యురీ మరణం తర్వాత క్వీన్ ప్రజాదరణ మరింత పెరిగింది. అమెరికాలో 1992లో—అతని మరణం తర్వాతి సంవత్సరం—క్వీన్ ఆల్బమ్‌ల అమ్మకాలు గణనీయంగా పెరిగాయి.<ref name="RIAA_2007" /> అదే సమయంలో విడుదలైన ''వేన్స్ వరల్డ్'' చిత్రంలో “బోహీమియన్ రాప్సడీ” పాట వినిపించడంతో వారి సంగీతం మళ్లీ ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=hxAEAAAAMBAJ&q=queen+waynes+world&pg=PA8 |title=Hollywood Records Hails Older Queen Product|magazine=Billboard |date=25 July 1992|page=8 }}</ref> రికార్డింగ్ ఇండస్ట్రీ అసోసియేషన్ ఆఫ్ అమెరికా ప్రకారం, 2004 నాటికి క్వీన్ అమెరికాలో 34.5 మిలియన్ ఆల్బమ్‌లను విక్రయించింది; అందులో సగం మెర్క్యురీ మరణం తర్వాత అమ్ముడయ్యాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=tblTopArt |title=Gold & Platinum – 22 November 2009 |publisher=Record Industry Association of America |access-date=22 November 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701163039/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=tblTopArt |archive-date=1 July 2007}}</ref> [[File:Denis Bourez - Madame Tussauds, London (8748155098).jpg|thumb|లండన్‌లోని మేడమ్ టుస్సాడ్స్లో మెర్క్యురీ మైనపు విగ్రహం]] క్వీన్ బృందం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 300 మిలియన్లకుపైగా రికార్డులు విక్రయించినట్లు అంచనా.<ref name="Cota_2006"/> మెర్క్యురీ రాసిన “వీ ఆర్ ది ఛాంపియన్స్”, “బోహీమియన్ రాప్సడీ” పాటలు అనేక సర్వేలలో అత్యుత్తమ పాటలుగా ఎంపికయ్యాయి.<ref name="Haines_2005"/><ref name="CNN_2002"/> ఈ రెండు పాటలు గ్రామీ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లో కూడా చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.grammy.org/recording-academy/awards/hall-of-fame |title=Grammy Hall of Fame Award |work=The GRAMMYs |access-date=27 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122042616/http://www.grammy.org/recording-academy/awards/hall-of-fame |archive-date=22 January 2011}}</ref> మెర్క్యురీ మరణం తర్వాత 2001లో క్వీన్ బృందం రాక్ అండ్ రోల్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లో చేర్చబడింది. 2003లో సభ్యులందరూ సాంగ్‌రైటర్స్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లో చేర్చబడ్డారు.<ref>{{cite web|title=Rock and Roll Hall of Fame: Queen|url=http://rockhall.com/inductees/queen|year=2007|access-date=6 February 2010|archive-date=20 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020051356/http://rockhall.com/inductees/queen/|url-status=live}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:1946 జననాలు]] [[వర్గం:1991 మరణాలు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ గాయకులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ గేయరచయితలు]] [[వర్గం:రాక్ సంగీతకారులు]] [[వర్గం:క్వీన్ సంగీత బృంద సభ్యులు]] 7n10s6xmcggy06mlfqnuyb0hh39ewbr ఒమన్ సింధుశాఖ 0 492348 4963667 4850177 2026-09-21T11:51:28Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[ఒమన్ గల్ఫ్]] పేజీని [[ఒమన్ సింధుశాఖ]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4850177 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ఒమన్ గల్ఫ్ | native_name = | image = | alt = center | caption = | pushpin_map = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | image_bathymetry = Gulf of Oman ETOPO 2022 (labeled).png | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = ఒమన్ గల్ఫ్ బాతిమెట్రీ | location = పశ్చిమ ఆసియా & దక్షిణ ఆసియా | coordinates = {{Coord|25|N|58|E|type:waterbody_scale:5000000region:XI|display=inline,title}} | type = [[సముద్రం]] | oceans =[[హిందూ మహాసముద్రం]] , [[అరేబియా సముద్రం]] | inflow = | rivers = | outflow = | catchment = | countries = {{collapsible list|[[ఒమన్]]<br>[[పాకిస్తాన్]]<br>[[ఇరాన్]]<br>[[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]]}} | agency = | designation = | length = | width = 340 కిమీ (210 మైళ్ళు) | area = 115,000 కిమీ 2 (44,000 చదరపు మైళ్ళు) | depth = | max-depth = 3,700 మీ (12,100 అడుగులు) | volume = | residence_time = | salinity = | shore = | elevation = | frozen = | islands = | sections = | islands_category = | trenches = | benches = | cities = | website = | reference = | mapframe = yes | mapframe-stroke-width = 1 | mapframe-zoom = 4 | mapframe-wikidata = yes }} [[File:Jaz Murian satellite.jpg|thumb|ఇరాన్, పాకిస్తాన్, ఒమన్ గల్ఫ్ ఉపగ్రహ దృశ్యం .]] [[File:Khorfakkan Port.jpg|thumb|ఖోర్ ఫక్కన్, షార్జా ఎమిరేట్‌లోని ఒక నగరం, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ తూర్పు సముద్ర తీరంలో ప్రధాన కంటైనర్ పోర్ట్‌లలో ఒకటి.]] [[File:Carriers Charles de Gaulle (R91) - Harry S. Truman (CVN-75) and Cavour (550) underway in the Gulf of Oman on 3 January 2014 (140103-N-CL550-634).jpg|thumb|అమెరికా నౌకాదళం, ఫ్రెంచ్ నౌకాదళం, ఇటాలియన్ నౌకాదళానికి చెందిన విమాన వాహక నౌకలు ఒమన్ గల్ఫ్‌లోని అమెరికా 5వ ఫ్లీట్ బాధ్యతాయుత ప్రాంతంలో కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తాయి]] '''గల్ఫ్ ఆఫ్ [[ఒమన్]]''' లేదా సీ ఆఫ్ ఒమన్, దీనిని '''గల్ఫ్ ఆఫ్ మక్రాన్''' లేదా సీ ఆఫ్ మక్రన్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది [[హిందూ మహాసముద్రం]] అరేబియా సముద్రాన్ని [[హార్ముజ్ జలసంధి|హోర్ముజ్ జలసంధి]] కలుపుతుంది, ఇది తరువాత పర్షియన్ గల్ఫ్ వరకు వెళుతుంది. దీనికి ఉత్తరాన [[ఇరాన్]], [[పాకిస్తాన్]], దక్షిణాన ఒమన్, పశ్చిమాన [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. == పరిధి == అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ ఆర్గనైజేషన్ ఒమన్ గల్ఫ్ పరిమితులను ఈ క్రింది విధంగా నిర్వచిస్తుంది:<ref>{{Cite web|year=1953|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|archive-date=8 October 2011|access-date=28 December 2020|publisher=International Hydrographic Organization}}</ref> * వాయవ్యంలో: అరేబియా తీరంలో Ràs Limah (25°57′N), ఇరాన్ (పర్షియా) తీరంలో Ràs al Kuh (25°48′N) ని కలిపే రేఖ . * ఆగ్నేయంలో: అరేబియా సముద్రం ఉత్తర పరిమితి (రాస్ అల్ హద్ , అరేబియా తూర్పు బిందువు (22°32'N), పాకిస్తాన్ తీరంలో రాస్ జియోని (61°43'E) లను కలిపే రేఖ). == ప్రత్యేక ఆర్థిక ప్రాంతం == ఒమన్ గల్ఫ్‌లోని ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలాలు: <ref>{{Cite web|title=Sea Around Us &#124; Fisheries, Ecosystems and Biodiversity|url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez|website=www.seaaroundus.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sea Around Us &#124; Fisheries, Ecosystems and Biodiversity|url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/968?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10|website=www.seaaroundus.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sea Around Us &#124; Fisheries, Ecosystems and Biodiversity|url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/923?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10|website=www.seaaroundus.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sea Around Us &#124; Fisheries, Ecosystems and Biodiversity|url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/512?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10|website=www.seaaroundus.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sea Around Us &#124; Fisheries, Ecosystems and Biodiversity|url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/911?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10|website=www.seaaroundus.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sea Around Us &#124; Fisheries, Ecosystems and Biodiversity|url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/586?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10|website=www.seaaroundus.org}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:100%" ! width="75" |సంఖ్య. ! width="250" |దేశం. ! width="100" |ప్రాంతం (కి. మీ. <sup>2</sup>) |- | align="center" |1 |'''{{flag|Oman|name=ఒమాన్}}''' | align="center" |108,779 |- | align="center" |2 |'''{{flag|Iran|name=ఇరాన్}}''' | align="center" |65,850 |- | align="center" |3 |'''{{flag|United Arab Emirates|name=యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్}}''' | align="center" |4,371 |- | align="center" |4 |'''{{flag|Pakistan|name=పాకిస్తాన్}}''' | align="center" |2,000 |- |- !మొత్తం |'''గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్''' | align="center" |'''181,000''' |} == సరిహద్దు దేశాలు == సరిహద్దు దేశాల తీరప్రాంతం పొడవు: # {{flag|Iran|name=ఇరాన్}}: 850 కి.మీ (530 మైళ్ళు) # {{flag|Oman|name=ఒమాన్}} : 750 కి.మీ (470 మైళ్ళు) # {{flag|United Arab Emirates|name=యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్}}: 50 కి.మీ (31 మైళ్ళు) # {{flag|Pakistan|name=పాకిస్తాన్}}: 50 కి.మీ (31 మైళ్ళు) ==ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు== [[దస్త్రం:The_western_part_of_the_Indian_Ocean,_by_Vincenzo_Maria_Coronelli,_1693_from_his_system_of_global_gores_the_Makran_coast.jpg|thumb|హిందూ మహాసముద్రం పశ్చిమ భాగం, విన్సెంజో మారియా కొరోనెల్లిచే, 1693 అతని గ్లోబల్ గోర్స్ వ్యవస్థ నుండి మక్రాన్ తీరం[[:దస్త్రం:MacedonEmpire-2.jpg|[[దస్త్రం:MacedonEmpire-2.jpg|link=|alt=Baluch and alexandar's empire|class=mw-file-element|250x250px]]]]]] చారిత్రకంగా, భౌగోళికంగా ఒమన్ గల్ఫ్‌ను అరేబియా, ఇరాన్, భారతదేశం, పాకిస్తాన్,  ఐరోపాకు చెందిన భూగోళ శాస్త్రవేత్తలు, యాత్రికులు మక్రాన్ సముద్రం, అఖ్జర్ సముద్రం వంటి వివిధ పేర్లతో పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Makran Sea/Gulf of Oman&#124;Mokran Sea or Gulf of Oman, Persian Gulf, Pars sea|url=http://www.persiangulfstudies.com/en/index.asp?p=pages&id=173|website=www.persiangulfstudies.com}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kVwhcDDhHQkC&q=%5B%5BMakran%5D%5D+Sea&pg=PA29|title=Makran, Oman, and Zanzibar: Three-Terminal Cultural Corridor in the Western Indian Ocean, 1799-1856|last=Nicolini|first=Beatrice|date=1 January 2004|publisher=BRILL|isbn=9004137807}}</ref> # మక్రాన్ సముద్రం # అఖ్జార్ సముద్రం # పర్షియన్ సముద్రం (పర్షియన్ గల్ఫ్, ఒమన్ గల్ఫ్ మొత్తాన్ని కలిగి ఉంటుంది) 18వ శతాబ్దం వరకు, దీనిని మక్రాన్ సముద్రం అని పిలిచేవారు ఇది చారిత్రక పటాలు, సంగ్రహాలయాలలో కూడా కనిపిస్తుంది.<ref>{{Cite paper|date=2017|title=New geographical record of the lined rockskipper, Istiblennius lineatus (Valenciennes, 1836) from the Iranian coast of the Makran Sea (Teleostei, Blenniidae)}}</ref> == ప్రధాన నౌకాశ్రయాలు == * ఫుజైరా ఓడరేవు , ఫుజైరా, [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]] * ఖోర్ ఫక్కన్ కంటైనర్ టెర్మినల్, ఖోర్ ఫక్కన్ , [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]] * పోర్ట్ ఆఫ్ చబహర్, చబహర్ , [[ఇరాన్]] * పోర్ట్ సుల్తాన్ ఖబూస్, ముత్రా , [[ఒమన్]] == అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం == గల్ఫ్ పశ్చిమ భాగం [[హార్ముజ్ జలసంధి|హోర్ముజ్ జలసంధి]] కలుపుతుంది, ఇది ఒక వ్యూహాత్మక మార్గం, దీని ద్వారా మధ్యప్రాచ్య ఉత్పత్తిదారుల నుండి ప్రపంచంలోని ద్రవీకృత సహజ వాయవులో మూడవ వంతు, ప్రపంచ చమురు వినియోగంలో 20% వెళుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.vox.com/2019/6/13/18677289/oil-tankers-iran-gulf-oman-attack|title=2 oil tankers were damaged in possible attacks in the Gulf of Oman|date=13 June 2019|work=Vox}}</ref> == పర్యావరణ శాస్త్రం == [[దస్త్రం:A_Swirl_of_a_Day_for_Phytoplankton_(154086).jpg|thumb|250x250px|8 మార్చి 2025న ఒమన్ గల్ఫ్‌లో కనిపించిన ఫైటోప్లాంక్టన్ వికసనం]] 2018లో శాస్త్రవేత్తలు ఒమన్ గల్ఫ్‌లో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సముద్ర మృత మండలాలలో ఒకటి ఉందని ధృవీకరించారు, ఇక్కడ సముద్రంలో ఆక్సిజన్ చాలా తక్కువగా లేదా అస్సలు ఉండదు, సముద్ర వన్యప్రాణులు జీవించలేవు. ఈ మృత మండలం దాదాపు 165,000 చదరపు కిలోమీటర్ల (63,700 చదరపు మైళ్ళు) ఒమన్ గల్ఫ్ మొత్తాన్ని ఆవరించి ఉంది. ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికాలోని ఫ్లోరిడా పరిమాణానికి సమానం. సముద్రం వేడెక్కడం పెరగడం, ఎరువుల నుండి నత్రజని, భాస్వరం ప్రవాహం పెరగడం వంటి వాటి కలయికే దీనికి కారణం.<ref>{{Cite web|date=30 April 2018|title=Scientists Confirm Florida-Sized Dead Zone in the Gulf of Oman|url=https://e360.yale.edu/digest/scientists-confirm-florida-sized-dead-zone-in-the-gulf-of-oman|access-date=30 April 2018|website=Yale Environment 360}}</ref> == అంతర్జాతీయ అండర్ వాటర్ రైలు సొరంగం == 2018లో యుఎఇని భారతదేశ పశ్చిమ తీరంతో అనుసంధానించడానికి సముద్రం కింద ఒక రైలు సొరంగం ప్రతిపాదించబడింది. బుల్లెట్ రైలు సొరంగం పాంటూన్‌ల మద్దతుతో ఉంటుంది, దాదాపు 2,000 కిలోమీటర్ల (1,200 మైళ్ళు) పొడవు ఉంటుంది.<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/a-2000-km-long-underwater-rail-will-connect-mumbai-to-the-uae-very-soon/articleshow/66878629.cms "A 2,000-km-long underwater rail will connect Mumbai to the UAE very soon!"], ''Times of India'', 30 November 2018. Retrieved 2 November 2021.</ref><ref>[https://futurism.com/united-arab-emirates-underwater-bullet-train-india/amp "The UAE Wants an Underwater Bullet Train to India"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519132128/https://futurism.com/united-arab-emirates-underwater-bullet-train-india/amp |date=2022-05-19 }}, ''Futurism.com'', 5 December 2018. Retrieved 2 November 2021.</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భూగోళశాస్త్రం]] [[వర్గం:మహా సముద్రాలు]] 4j271artaisipwf2zn1d2mnlszmd8dv టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం 0 492573 4963577 4853001 2026-09-21T10:00:19Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1877 స్థాపితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963577 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం|native_name={{native name|ja|paren=no|東京大学}}|former_name=ఇంపీరియల్ యూనివర్శిటీ <br> టోక్యో ఇంపీరియల్ యూనివర్శిటీ|other_name=UTokyo|image=2024 Yasuda Auditorium - Tokyo University.jpg|logo=University of Tokyo logo (2024).svg|image_size=240px|caption=యసుడా ఆడిటోరియం|established={{start date and age|1877|04|12|p=yes}}|type=ప్రభుత్వ [[పరిశోధనా విశ్వవిద్యాలయం]]|president=తెరువో ఫుజీ|free_label=అంగీకార రేటు|free=|address=7 చోమే-3-1 హోంగో|city=బంక్యో|prefecture=టోక్యో|country=[[జపాన్]]|postcode=113-8654|coordinates={{coord|35|42|48|N|139|45|44|E|region:JP_type:edu_source:dewiki|display=inline}}|faculty=6,311 (3,937 ఫుల్-టైమ్ / 2,374 పార్ట్-టైమ్) (2022)<ref name="Academic Staff">{{cite web|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/overview/b02_03.html|website=東京大学|date=1 May 2022|title=教職員数（令和4年5月1日現在） - 常勤教員（教授～助手の計）|access-date=6 October 2021|archive-date=6 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006072717/https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/overview/b02_03.html|url-status=live}}{{in lang|ja}}</ref>|total_staff=11,487|students=28,133 (2022)<ref>Details on the number of students {{cite web|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/students/edu-data/e08_02_01.html|title=学生数の詳細について - 在籍者|website=u-tokyo.ac.jp|access-date=19 August 2022|archive-date=5 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605112828/https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/students/edu-data/e08_02_01.html|url-status=live}}{{in lang|ja}}</ref><br />పరిశోధక విద్యార్థులు, ఆడిటర్లు మినహాయించి|undergrad=13,962 (2022)<ref>The number of regular students, research students and auditors [https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400189197.pdf 令和4年5月1日現在 学部学生・研究生・聴講生数調 - 在籍者] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220903015746/https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400189197.pdf |date=2022-09-03 }}{{in lang|ja}}</ref>|postgrad=14,171 (2022)<ref>The number of graduate students, research students and international research students [https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400189595.pdf 令和4年5月1日現在 大学院学生・研究生・外国人研究生数調 - 在籍者] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220721094837/https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400189595.pdf |date=2022-07-21 }}{{in lang|ja}}</ref><br/>ప్రొఫెషనల్ డిగ్రీ కోర్సులతో సహా|other=|campus=అర్బన్ (హోంగో, కొమాబా)<br/>సబర్బన్ (కశివా)|language={{hlist|జపనీస్|ఇంగ్లీష్ (కొన్ని కోర్సులకు)}}|colours={{Color box|#0B8BEE|border=silver}} టన్సీ (UTokyo Blue)<ref>[https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400234907.pdf UTokyo Visual Identity Guidelines]</ref>|academic_affiliations={{hlist|IARU|AEARU|AGS|BESETOHA|AALAU}}|budget=¥280 బిలియన్లు (US$2.54 బిలియన్లు) (2021)<ref>{{cite web|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400157741.pdf |website=東京大学|date=11 March 2021|title=令和3年度 予算|access-date=9 December 2023}}{{in lang|ja}}</ref>|website={{URL|https://www.u-tokyo.ac.jp/en/|u-tokyo.ac.jp/en/}}}} '''టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం''' (జపనీస్‌లో సంక్షిప్తంగా '''టోడై''', ఆంగ్లంలో '''UTokyo'''<ref>{{Cite web|last=futi|date=2014-06-20|title=Our New Name, Friends of UTokyo, Inc. (FUTI) is Now Official|url=https://www.friendsofutokyo.org/our-new-name-friends-of-utokyo-inc-futi-is-now-official/|access-date=2024-04-09|website=Friends of UTokyo, Inc.|language=en-US}}</ref>) జపాన్‌లోని టోక్యో, బంక్యోలో ఉన్న ఒక ప్రభుత్వ పరిశోధనా విశ్వవిద్యాలయం. పాశ్చాత్యీకరణకు పూర్వపు పలు విద్యాసంస్థల విలీనం ద్వారా 1877లో దేశపు మొట్టమొదటి ఆధునిక విశ్వవిద్యాలయంగా ఇది స్థాపించబడింది. 1684లో స్థాపించిన టెన్మొంగాట, షోహెయిజాకా ఇన్స్టిట్యూట్ దీని ప్రత్యక్ష పూర్వగాములలో ఉన్నాయి.<ref name=":14">{{Cite web|title=沿革略図|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/history/b03_02.html|access-date=2024-03-06|website=東京大学|language=ja}}</ref> విశ్వవిద్యాలయంలో 10 ఫ్యాకల్టీలు, 15 గ్రాడ్యుయేట్ పాఠశాలలు, 11 అనుబంధ పరిశోధనా సంస్థలు ఉన్నాయి.<ref name="u-tokyo_institutes_centers2">{{Cite web|title=The University of Tokyo|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/academics/institutes_centers.html|access-date=2023-11-03|website=The University of Tokyo|language=en}}</ref> 2023 నాటికి, ఇందులో 13,974 మంది అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు, 14,258 మంది గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు ఉన్నారు.<ref name="u-tokyo_institutes_centers2" /> విశ్వవిద్యాలయ విద్యా, పరిశోధన సౌకర్యాలు హోంగో, కొమాబా, కశివా అనే మూడు ప్రధాన టోక్యో క్యాంపస్‌లలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=The University of Tokyo|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/about/access.html|access-date=2023-11-06|website=The University of Tokyo|language=en}}</ref> అదనంగా, UTokyo గ్రేటర్ టోక్యో ప్రాంతంలో అనేక చిన్న క్యాంపస్‌లను, జపాన్ అంతటా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 60కి పైగా సౌకర్యాలను నిర్వహిస్తోంది.<ref>{{Cite web|title=海外拠点リスト|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/intl-activities/overseas-offices/list_of_overseas_offices.html|access-date=2023-11-03|website=東京大学|language=ja}}</ref><ref>{{Cite web|title=全国施設分布図|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/campus-guide/national.html|access-date=2023-11-03|website=東京大学|language=ja}}</ref> UTokyo భూభాగాలు 326 చదరపు కిలోమీటర్లు (సుమారు 80,586 ఎకరాలు లేదా 32,600 హెక్టార్లు) ఉన్నాయి, ఇది దేశంలోనే అతిపెద్ద భూ యజమానులలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది.<ref name=":0">{{Cite web|title=施設等所在地|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/campus-guide/list.html|access-date=2023-11-10|website=東京大学|language=ja}}</ref><ref>{{Cite web|title=今年は「国際森林年」 主要32社の社有林 所有・利用状況|url=https://www.dai3.co.jp/_old_hp/rbayakyu/23th/times/news21.htm|access-date=2024-03-23|website=www.dai3.co.jp}}</ref> 2025 నాటికి, UTokyo పూర్వ విద్యార్థులు, అధ్యాపకులలో 17 మంది జపాన్ ప్రధాన మంత్రులు, 20 మంది నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు, ఏడుగురు వ్యోమగాములు, ఒక ఫీల్డ్స్ మెడలిస్ట్ ఉన్నారు.<ref name=":18" /> అదనంగా, UTokyo పూర్వ విద్యార్థులు టయోటా, హిటాచీ వంటి జపాన్ అతిపెద్ద కంపెనీలను స్థాపించారు. 2014లో దాదాపు పావు వంతు నిక్కీ 225 కంపెనీలలో, 2023లో నేషనల్ డైట్‌లోని మొత్తం సీట్లలో ఐదవ వంతు, 2023లో మూడింట రెండు వంతుల ప్రిఫెక్చురల్ గవర్నర్‌షిప్‌లలో, 2024లో జపాన్ సుప్రీం కోర్ట్ న్యాయమూర్తులలో మూడింట రెండు వంతుల పదవుల్లో UTokyo పూర్వ విద్యార్థులు చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ పదవులను నిర్వహించారు. == చరిత్ర == === మూలాలు === టోక్యో [[విశ్వవిద్యాలయం]] ఎడో కాలంలో (1603–1868) స్థాపించబడిన మూడు స్వతంత్ర సంస్థలలో తన మూలాలను కలిగి ఉంది.<ref name=":14" /> అత్యంత పురాతనమైనది షాంగున్-నిధులతో నడిచే కన్ఫ్యూషియన్ పాఠశాల 'సెన్సైడెన్'. దీనిని 1630లో హయాషి రజాన్ ఉయెనోలో స్థాపించారు.<ref>{{Cite web |title=The University of Tokyo |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/whyutokyo/1km_of_campus.html |access-date=2024-04-19 |website=The University of Tokyo |language=en}}</ref> ఈ పాఠశాలను 'షోహెయిజాకా ఇన్స్టిట్యూట్'గా మార్చారు, 1791లో కాన్సీ సంస్కరణలలో భాగంగా ఇది నేరుగా తోకుగావా షోగునేట్ ద్వారా నిర్వహించబడింది. 1684లో స్థాపించబడిన టెన్మొంగాట, షోగునేట్ ఖగోళ పరిశోధన, విద్యా విభాగం.<ref>{{Cite web |title=Calendar History 2 |url=https://www.ndl.go.jp/koyomi/e/history/calendar.html |access-date=2024-04-19 |website=www.ndl.go.jp}}</ref> మీజీ పునరుద్ధరణ తర్వాత ఇది పాశ్చాత్య అభ్యాసాల పాఠశాల 'కైసే స్కూల్'గా పరిణామం చెందింది. 1858లో స్థాపించబడిన కందా ఒటమగైకే వ్యాక్సినేషన్ సెంటర్,<ref>{{Cite web |title=The University of Tokyo |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/about/hospitals.html |access-date=2024-04-19 |website=The University of Tokyo |language=en}}</ref> టోక్యో మెడికల్ స్కూల్ అనే పాశ్చాత్య వైద్య పాఠశాలగా మారింది. దేశపు మొట్టమొదటి విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించే ప్రణాళికలు మీజీ పునరుద్ధరణ తర్వాత వెంటనే ఉన్నప్పటికీ, ఈ పాఠశాలలను విలీనం చేయడం ద్వారా విశ్వవిద్యాలయాన్ని రూపొందించాలని 1875లో నిర్ణయించారు.<ref>{{Cite web |title=二 東京大学の創設：文部科学省 |url=https://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/others/detail/1317599.htm |access-date=2024-04-19 |website=www.mext.go.jp}}</ref> === స్థాపన, ప్రారంభ రోజులు === టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం [[ఏప్రిల్]] 12, 1877న మీజీ ప్రభుత్వం ద్వారా చార్టర్ చేయబడింది. పూర్వ పాఠశాలలు కవర్ చేసిన రంగాలకు అనుగుణంగా, ఇది న్యాయశాస్త్రం, సైన్స్, లెటర్స్, మెడిసిన్ అనే నాలుగు ఫ్యాకల్టీలతో ప్రారంభమైంది. ఇంపీరియల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ తరువాత ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్‌గా విశ్వవిద్యాలయంలో విలీనం చేయబడింది. 1886లో, విశ్వవిద్యాలయం పేరు ఇంపీరియల్ యూనివర్సిటీగా మార్చబడింది, మరొక ఇంపీరియల్ విశ్వవిద్యాలయం స్థాపించబడిన తర్వాత 1897లో టోక్యో ఇంపీరియల్ యూనివర్సిటీ అనే పేరును స్వీకరించింది.<ref name=":10">{{Cite web |title=The University of Tokyo |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/about/chronology.html |access-date=2023-11-06 |website=The University of Tokyo, About UTokyo, Chronology |language=en}}</ref> 1888 నాటికి, అన్ని ఫ్యాకల్టీలు హోంగోలోని మేడా కుటుంబ టోక్యో నివాసానికి తమ తరలింపును పూర్తి చేశాయి. అప్పటి నిర్మాణాలలో 'అకామోన్' (రెడ్ గేట్) అనే గేట్ ఒకటి, అప్పటి నుండి ఇది విశ్వవిద్యాలయానికి విస్తృతంగా గుర్తించబడిన చిహ్నంగా మారింది. ప్రారంభ మీజీ కాలంలో, ప్రభుత్వం వివిధ విభాగాల కోసం వివిధ దేశాల వైపు చూసింది, ముఖ్యంగా బ్రిటిష్, ఫ్రెంచ్, జర్మన్, అమెరికన్ సంప్రదాయాలను అనుసరించింది.<ref>{{Cite web |title=四 海外留学生と雇外国人教師：文部科学省 |url=https://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/others/detail/1317601.htm |access-date=2023-12-01 |website=www.mext.go.jp}}</ref> ఈ విధానాన్ని అనుసరించి, UTokyo దాని పూర్వ సంస్థలు తమ గ్రాడ్యుయేట్లను ఆయా దేశాలలోని విశ్వవిద్యాలయాలకు పంపాయి, ఆయా దేశాల నుంచి అధ్యాపకులను కూడా ఆహ్వానించాయి. అయితే 1880ల నాటికి, ఉన్నత అభ్యాస విదేశీ నమూనాలకు సంబంధించిన రాజకీయ ఆలోచనల గురించి ప్రభుత్వం ఆందోళన చెందింది. విద్యా మంత్రి టకాటో ఓకి ఆంగ్ల భాషా వినియోగాన్ని తగ్గించాలని, దానికి బదులుగా జపనీస్ భాషను అనుసరించాలని విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఆదేశించారు.<ref name=":1">{{Cite book |first=Masao |last=Terasaki |title=プロムナード東京大学史, Short History of the University of Tokyo |publisher=Tōkyō Daigaku Shuppankai |year=1992 |isbn=4-13-003302-6|location=Tōkyō |pages=161 |language=ja}}</ref> [[ఐరోపా]]<nowiki/>లో తమ విద్యను పూర్తి చేసిన UTokyo పూర్వ విద్యార్థులు తిరిగి రావడం కూడా ఇదే సమయంలో జరిగింది, ప్రధానంగా విదేశీ పండితులు నిర్వహించే పాత్రలను ఈ జపనీయులు భర్తీ చేయడం ప్రారంభించారు.<ref name=":1" /> === యుద్ధాల మధ్య కాలం === జపాన్‌లో యుద్ధాల మధ్య కాలం మొదటి భాగంలో తైషో డెమోక్రసీగా పిలువబడే ఉదారవాద ఆలోచనల వ్యాప్తి జరిగింది.<ref>{{Cite web |title=吉野作造｜大正デモクラシー｜民主主義｜選挙普通 (Sakuzo Yoshino, Taisho Democracy, Minpon shugi, Universal suffrage) |url=https://www.yoshinosakuzou.info/blank-22 |access-date=2024-11-09 |website=home |language=ja}}</ref> సకుజో యోషినో రాసిన 'మిన్పోన్ షుగి' భావన ద్వారా, సార్వభౌమాధికారం రాచరికానికి బదులుగా రాష్ట్రానికి అంతర్గతమైనదిగా టాట్సుకిచి మినోబ్ చేసిన వ్యాఖ్యానం ద్వారా ఈ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web |last=日本放送協会 |title=文字と画像で見る {{!}} 歴史総合 |url=https://www.nhk.or.jp/kokokoza/rekishisougou/contents/resume/resume_0000000527.html |access-date=2024-11-10 |website=高校講座 |language=ja}}</ref> వారిద్దరూ ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ లా లో పూర్వ విద్యార్థులు, ప్రొఫెసర్లు. ఇటువంటి ఆలోచనలు విస్తృతంగా ఆమోదించబడటంతో, UTokyo పూర్వ విద్యార్థి అయిన ప్రధాన మంత్రి తకాకి కటో, తన మేనిఫెస్టోలో వాగ్దానం చేసినట్లుగా, 1925లో 25 సంవత్సరాలు పైబడిన పురుషులందరికీ ఓటు హక్కును కల్పించారు.<ref>{{Cite web |title=3-13 男子普通選挙法の成立と治安維持法 {{!}} 史料にみる日本の近代 |url=https://www.ndl.go.jp/modern/cha3/description13.html |access-date=2024-11-10 |website=www.ndl.go.jp |language=ja}}</ref> UTokyo అసోసియేషన్ ఆఫ్ న్యూ పీపుల్ (Tōdai Shinjin-kai), UTokyo సెటిల్మెంట్ (Tōdai Settlement) వంటి కార్మిక ఉద్యమ సంస్థల ద్వారా ఈ ఉదారవాద ధోరణి విద్యార్థులలో కూడా భాగమైంది.<ref>{{Cite journal |last=中筋 |first=直哉 |date=1998 |title=磯村都市社会学の揺籃 |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jpasurban1983/1998/16/1998_16_29/_article/-char/ja/ |journal=日本都市社会学会年報 |volume=1998 |issue=16 |pages=29–47 |doi=10.5637/jpasurban1983.1998.29|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Smith |first=Henry |title=Japan's First Student Radicals |url=https://archive.org/details/japansfirststude0000smit |publisher=Harvard University Press |year=1972 |isbn=9780674471856 |language=en}}</ref> అయితే, ఈ ఉదారవాద, సోషలిస్ట్ ఆలోచనలకు వ్యతిరేకంగా బలమైన ప్రతిచర్యలు విశ్వవిద్యాలయంలో ఉద్భవించాయి. ముఖ్యంగా షింకిచి ఉసుగి నుండి, అతను తన విద్యార్థులలో భవిష్యత్తు ప్రధాన మంత్రులు నోబుసుకే కిషి, ఈసాకు సాటో, టేకియో ఫుకుడా లకు మార్గనిర్దేశం చేసి బాగా ప్రభావితం చేశారు.<ref name=":16">{{Cite book |last=Fukuda |first=Kazuya |title=悪と徳と 岸信介と未完の日本 |publisher=扶桑社 |isbn=9784594073152 |publication-date=October 2015 |language=ja}}</ref><ref>{{Cite book |last=大下英治 |url=https://books.google.com/books?id=S3drEAAAQBAJ&dq=%E4%B8%8A%E6%9D%89%E6%85%8E%E5%90%89%E3%80%80%E7%A6%8F%E7%94%B0%E8%B5%B3%E5%A4%AB&pg=PT17 |script-title=ja:清和会秘録 |title=Seiwakai hiroku |date=2015-10-15 |publisher=イースト・プレス |isbn=978-4-7816-5058-6 |language=ja}}</ref> ==== గ్రేట్ కాంటో భూకంపం ==== సెప్టెంబర్ 1, 1923న కాంటో మైదానంలో వచ్చిన భారీ భూకంపం విశ్వవిద్యాలయానికి అపారమైన నష్టాన్ని కలిగించింది. గ్రంథాలయంతో సహా దాని దాదాపు అన్ని ప్రధాన భవనాల విధ్వంసం, శాస్త్రీయ, చారిత్రక సామగ్రి నష్టంతో సహా ఈ నష్టం జరిగింది.<ref>Earthquake disaster and reconstruction, The University of Tokyo 100-year history {{cite book |url=https://repository.dl.itc.u-tokyo.ac.jp/record/53865/files/02_hyakunenshi_tsushi02.pdf#page459 |access-date=2021-05-29 |format=pdf |page=385 |editor=東京大学百年史編集委員会 |publisher=東京大学 |volume=II |date=March 1985 |title=東大百年史 通史 |archive-date=2021-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606073831/https://repository.dl.itc.u-tokyo.ac.jp/record/53865/files/02_hyakunenshi_tsushi02.pdf#page459 |url-status=live }} {{in lang|ja}}</ref><ref name="lostmemoryunesco">[http://www.unesco.org/webworld/mdm/administ/pdf/LOSTMEMO.PDF Lost Memory – Libraries and Archives Destroyed in the Twentieth Century] ( {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905105742/http://www.unesco.org/webworld/mdm/administ/pdf/LOSTMEMO.PDF|date=September 5, 2012}})</ref> ఇది యోయోగి వంటి పెద్ద సైట్‌కు మకాం మార్చాలా వద్దా అనే దానిపై విశ్వవిద్యాలయ-వ్యాప్త చర్చకు దారితీసింది, కానీ అంతిమంగా అటువంటి ప్రణాళికలు తిరస్కరించబడ్డాయి. బదులుగా, విశ్వవిద్యాలయం దాని పరిసరాల్లోని అదనపు భూమిని కొనుగోలు చేసింది, అప్పటికి అది మాడా కుటుంబం యాజమాన్యంలోనే ఉంది, అక్కడే విస్తరించింది. సెప్టెంబర్ 1923లో నానాజాతి సమితి (లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్) నాల్గవ సాధారణ సభలో విశ్వవిద్యాలయం, దాని గ్రంథాలయం పునర్నిర్మాణంపై చర్చించారు, అక్కడ మద్దతు ఇవ్వాలని నిర్ణయించారు.<ref>{{Cite web |date=2019-12-15 |title=Libraries and disasters, libraries and wars |url=https://letterpresslabo.com/2019/12/15/kulpcws-column37/ |access-date=2024-06-13 |website=活版印刷研究所 |language=ja}}</ref> జాన్ డి. రాక్‌ఫెల్లర్ జూనియర్ $2 మిలియన్లను విరాళంగా ఇచ్చారు, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో పునర్నిర్మాణ ప్రయత్నానికి సహాయం చేయడానికి ఆర్థర్ బాల్ఫోర్ నేతృత్వంలో ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{Cite web |title=記念特別展示会－世界から贈られた図書を受け継いで－ |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2007/preface.html |access-date=2023-11-03 |website=www.lib.u-tokyo.ac.jp}}</ref> ఈ రోజు హోంగో క్యాంపస్‌లోని అనేక భవనాలు ఈ పునర్నిర్మాణ కాలంలో ఆర్కిటెక్ట్ యోషికాజు ఉచిడా పేరు మీద ఉచిడా గోతిక్ అని పిలువబడే శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |title=内田祥三・丹下健三と建築学の戦中・戦後 |url=https://ocw.u-tokyo.ac.jp/lecture_1249/ |access-date=2023-11-03 |language=ja}}</ref> భూకంపం సిస్మాలజీ అధ్యయనాల విస్తరణకు కూడా దారితీసింది. విశ్వవిద్యాలయం అప్పటికే సిస్మోలాజికల్ పరిశోధన సుదీర్ఘ సంప్రదాయాన్ని కలిగి ఉంది, దానికి పూర్వ విద్యార్థి, ప్రొఫెసర్ ఫుసాకిచి ఒమోరి ముఖ్యమైన సహకారం అందించారు.<ref>{{Cite journal |last=Davison |first=C. |date=January 1924 |title=Prof. Fusakichi Omori |url=https://www.nature.com/articles/113133a0 |journal=Nature |language=en |volume=113 |issue=2830 |pages=133 |doi=10.1038/113133a0 |bibcode=1924Natur.113..133D |issn=1476-4687|url-access=subscription }}</ref> విశ్వవిద్యాలయం నవంబర్ 1923లో స్వతంత్ర సిస్మాలజీ విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేసింది,<ref>{{Cite web |title=History |url=https://www.s.u-tokyo.ac.jp/en/overview/history.html |access-date=2024-02-16 |website=SCHOOL OF SCIENCE THE UNIVERSITY OF TOKYO |language=en}}</ref> దీనిని అనుసరించి 1925లో ఎర్త్‌క్వేక్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Greeting from the Director – Earthquake Research Institute, the University of Tokyo |url=https://www.eri.u-tokyo.ac.jp/en/overview/greeting-from-the-director/ |access-date=2024-02-16 |language=ja}}</ref> === రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం === 1941లో [[జపాన్]] సామ్రాజ్యం పెర్ల్ హార్బర్‌లోని అమెరికన్ స్థావరాలపై దాడి చేసి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది. 1943 చివరలో, జపాన్ పసిఫిక్ రంగంలో పరాజయాలను ఎదుర్కోవడంతో, మానవీయ శాస్త్రాలలో విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులను చేర్చుకోవాలని నిర్ణయం తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |title=昭和18年（1943）10月｜学徒出陣が始まる：日本のあゆみ |url=https://www.archives.go.jp/ayumi/kobetsu/s18_1943_01.html |access-date=2026-01-13 |website=www.archives.go.jp}}</ref> యుద్ధ సమయంలో, 1,652 మంది విద్యార్థులు, UTokyo పూర్వ విద్యార్థులు చంపబడ్డారు, వీరిలో వైద్యులు, ఇంజనీర్లు, దౌత్యవేత్తలు వంటి పౌర వృత్తుల వారు, చర్యలో మరణించినవారు ఉన్నారు.<ref>{{Cite journal |last=谷本 |first=宗生 |date=31 March 2014 |title=「学生とともに考える学徒出陣 70 周年—記憶と継承」—（東京大学附属図書館・東京大学史史料室共催）を終えて、一緒に考えてみたこと— |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400005683.pdf |journal=東京大学資料室ニュース |issue=52}}</ref> హోంగో క్యాంపస్ ముందు ద్వారం సమీపంలో నిర్మించిన స్మారక చిహ్నం ద్వారా వారిని స్మరించుకుంటారు. యుద్ధ ప్రయత్నాలకు సైన్స్, టెక్నాలజీ పరిజ్ఞానం అనివార్యమైనదిగా పరిగణించబడినందున, ఇంజనీరింగ్, సైన్స్ చదువుతున్న చాలా మంది విద్యార్థులు విశ్వవిద్యాలయంలోనే ఉండిపోయారు లేదా అప్రెంటిస్ ఇంజనీర్లుగా పనిచేశారు. UTokyo భవనాలు, సౌకర్యాలు వాయుదాడుల నుండి చాలా వరకు రోగనిరోధక శక్తిని కలిగి ఉన్నాయి, విద్యా, పరిశోధనా కార్యకలాపాలు కొనసాగడానికి వీలు కల్పించాయి.<ref>{{Cite web |title=東京帝国大学営繕工事記録写真帳 |url=https://umdb.um.u-tokyo.ac.jp/DAnnex/photobook/home.php |access-date=2024-02-09 |website=umdb.um.u-tokyo.ac.jp}}</ref> యుద్ధం కారణంగా ఇంజనీర్‌లకు పెరిగిన డిమాండ్ 1942లో UTokyoలో రెండవ ఇంజనీరింగ్ ఫ్యాకల్టీ స్థాపనకు దారితీసింది. కొత్తగా నిర్మించిన చిబా క్యాంపస్‌లో, ఒకేసారి 800 మంది విద్యార్థులు చేరారు, అక్కడ సైనిక ఇంజనీరింగ్ పరిశోధనలు జరిగాయి. ఇది 1951లో మూసివేయబడింది, వారసత్వ సంస్థగా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ సైన్స్ రోప్పోంగిలో స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite journal |last=Hirasawa |first=Hideo |date=2012 |title=第二工学部の思い出 |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/seisankenkyu/64/3/64_399/_pdf |journal=生産研究 |volume=64 |issue=3 |pages=399 |via=JSTAGE}}</ref><ref>{{Cite web |title=沿革・歴代研究科長 |url=https://www.t.u-tokyo.ac.jp/soe/about/history |access-date=2023-12-09 |website=東京大学工学部 |language=ja}}</ref> యుద్ధం సమయంలో ఇంపీరియల్ ఆర్మీ విశ్వవిద్యాలయ సౌకర్యాలను అనేకసార్లు ఉపయోగించడానికి ప్రయత్నించింది. 1945లో, విశ్వవిద్యాలయాన్ని సెండాయ్‌కి మార్చడానికి, హోంగో క్యాంపస్‌ను ఆశించిన మిత్రరాజ్యాల ల్యాండింగ్ కోసం కోటగా ఉపయోగించుకోవడానికి ప్రణాళికలు రూపొందించబడ్డాయి, అయితే ప్రెసిడెంట్ యోషికాజు ఉచిడా సైన్యాన్ని నిరుత్సాహపరిచారు. సెప్టెంబర్ 1945లో, ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ లా డీన్ ఉచిడా, షిగెరు నంబర, క్యాంపస్ మిత్రరాజ్యాల ప్రధాన కార్యాలయంగా మారకుండా నిరోధించారు.<ref>{{Cite web |title=東京大学が接収を免れた経緯について（二） 内田 祥三 No. 661（昭和30年10月） {{!}} 一般社団法人学士会 北大・東北大・東大・名大・京大・阪大・九大 卒業生のためのアカデミック・コミュニティー・クラブ |url=https://www.gakushikai.or.jp/magazine/article/archives/archives_661/ |access-date=2024-04-28 |website=www.gakushikai.or.jp |language=ja}}</ref> డిసెంబర్ 1945లో ఉచిడా తర్వాత నంబరా ప్రెసిడెంట్ అయ్యారు. === యుద్ధానంతర కాలం === 1947లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జపాన్ ఓటమి తర్వాత, విశ్వవిద్యాలయం దాని పేరు నుండి 'ఇంపీరియల్' అనే పదాన్ని తొలగించి, టోక్యో విశ్వవిద్యాలయంగా మార్చింది. ఆక్రమణ కాలంలో, జపాన్ విద్యావ్యవస్థ సంస్కరించబడింది, ప్రెసిడెంట్ షిగెరు నంబర ఆధ్వర్యంలో విశ్వవిద్యాలయం కొత్త యుద్ధానంతర వ్యవస్థ క్రింద పునర్వ్యవస్థీకరించబడింది. నంబరా విద్యా సంస్కరణ కమిటీ ఛైర్మన్‌గా కూడా నియమితులయ్యారు, దేశవ్యాప్తంగా ఇతర విద్యాసంస్థలలో మార్పులను పర్యవేక్షించారు.<ref name=":17">{{Cite journal |last=Imada |first=Akiko |date=March 2015 |title=President Shigeru Nambara's Initiative during the Founding of the University of Tokyo under the New Educational System: A Focus on Educational Reform |url=https://ump.p.u-tokyo.ac.jp/resource/06-%E4%BB%8A%E7%94%B0%EF%BC%88%E7%AC%AC%EF%BC%95%E5%8F%B7%EF%BC%89.pdf |journal=大学経営政策研究 |issue=5 |pages=85}}</ref><ref>{{Cite web |title=（5）The Education Reform Committee：文部科学省 |url=https://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/others/detail/1317421.htm |access-date=2026-03-13 |website=www.mext.go.jp}}</ref> 1949లో, సంస్కరణల్లో భాగంగా, UTokyo రెండు హయ్యర్ స్కూళ్లతో (యూనివర్సిటీ ప్రిపరేటరీ బోర్డింగ్ స్కూళ్లు) విలీనం చేయబడింది. దీని ద్వారా యుద్ధానికి ముందు ఉన్న మూడేళ్ల విశ్వవిద్యాలయానికి బదులుగా నాలుగేళ్ల విశ్వవిద్యాలయంగా మారింది. ఫస్ట్ హయ్యర్ స్కూల్, కొమాబా క్యాంపస్‌లో కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్‌గా మారింది.<ref name=":11">{{Cite web |title=第一高等学校ホームページ |url=http://museum.c.u-tokyo.ac.jp/ICHIKOH/home.html |access-date=2024-03-23 |website=museum.c.u-tokyo.ac.jp}}</ref> SCAP అభ్యర్థన మేరకు, విద్యా విభాగాన్ని అక్షరాల ఫ్యాకల్టీ నుండి వేరు చేసి విద్యా ఫ్యాకల్టీగా మార్చారు.<ref name=":17" /> ఈ సమయంలోనే UTokyo మొదటిసారిగా మహిళా విద్యార్థులను అంగీకరించింది. ఏప్రిల్ 1946లో మొదటి పందొమ్మిది మంది మహిళా విద్యార్థులు మెట్రిక్యులేట్ అయ్యారు.<ref>{{Cite web |title=初めての東大女子入学生は19名 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/kyodo-sankaku/ja/activities/model-program/library/UTW_History/Page03.html |access-date=2024-03-23 |website=東京大学男女共同参画室 |language=ja}}</ref> ==== టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ పోరాటాలు ==== 1960లలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా విద్యార్థుల నిరసనలు తీవ్రమయ్యాయి, జపాన్‌లో, 1960 అన్పో నిరసనలు ఈ అశాంతి ప్రారంభ దశను సూచించాయి, దీనిలో UTokyo విద్యార్థిని మిచికో కంబా మరణం దేశవ్యాప్తంగా దృష్టిని ఆకర్షించింది.<ref>{{Cite web |last=L |first=Aaron |date=2010-04-26 |title=“Tenno-empire” and the Struggle Against Established Power in Japan – One Historian's Engagement |url=https://apjjf.org/matsuzawa-tessei/3346/article |access-date=2026-03-13 |website=Asia-Pacific Journal: Japan Focus |language=en-US}}</ref> 1968లో, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టోక్యో పోరాటాలు (Tōdai Funsō) వైద్య విద్యార్థులు ఇంటర్న్‌షిప్ పరిస్థితుల్లో మెరుగుదలలను కోరుతూ ప్రారంభమయ్యాయి.<ref name=":20" /> జనవరి 1968లో విద్యార్థుల నిరవధిక సమ్మె నిర్ణయంతో సంఘర్షణ తీవ్రమైంది. విద్యార్థులు, అధ్యాపకుల మధ్య ఘర్షణను అనుసరించి మరింత తీవ్రమైంది. రాడికలైజ్డ్ విద్యార్థులు యసుడా ఆడిటోరియంను ఆక్రమించడంతో ఉద్రిక్తతలు గరిష్ట స్థాయికి చేరుకున్నాయి. యూనివర్సిటీ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ల రాజీనామా తర్వాత, ఇచిరో కాటో తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా నియమితులయ్యారు, ఆక్రమించుకున్న విద్యార్థులతో చర్చలు ప్రారంభించారు.<ref name=":20" /> ఆక్రమించిన విద్యార్థులను తొలగించడానికి పూర్తిస్థాయి పోలీసు ఆపరేషన్ తర్వాత జనవరి 1969లో సంఘర్షణ చాలావరకు ముగిసింది. ఈ ఆపరేషన్‌లో 8,500 మందికి పైగా అల్లర్ల పోలీసు అధికారులు విద్యార్థులను ఎదుర్కొన్నారు.<ref name=":20">{{Cite web |title=9章 東大紛争-ビジュアル年表(戦後70年)：朝日新聞デジタル |url=http://www.asahi.com/special/sengo/visual/page41.html |access-date=2023-12-09 |website=www.asahi.com}}</ref> UTokyo పూర్వ విద్యార్థి అయిన ప్రధాన మంత్రి ఈసాకు సాటో, విద్యార్థులను తొలగించిన మరుసటి రోజు సైట్‌ను సందర్శించారు, ఆ సంవత్సరం ప్రవేశ ప్రక్రియను రద్దు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=2020-08-27 |title=東大入試中止、そのとき受験生は——コロナ禍を超える1969年大学入試の混乱 |url=https://dot.asahi.com/articles/-/85694 |access-date=2023-12-09 |website=AERA dot. (アエラドット) |language=ja}}</ref> పర్యవసానంగా 633 ప్రాసిక్యూషన్‌లు జరిగాయి.<ref>{{Cite web |title=テレビで生中継された重大事件簿「東大安田講堂事件」／ホームメイト |url=https://www.homemate-research-tv-station.com/useful/12382_facil_085/ |access-date=2024-04-10 |website=www.homemate-research-tv-station.com}}</ref> === 21వ శతాబ్దం === ==== మహిళల విద్య ==== విశ్వవిద్యాలయం మొట్టమొదట 1946లో మహిళా విద్యార్థులను అంగీకరించింది. విద్యార్థి సంస్థ ప్రధానంగా పురుషులుగా ఉండిపోయింది, మరింత సమాన లింగ నిష్పత్తిని సాధించడానికి వివిధ ప్రయత్నాలు చేయబడ్డాయి. 2023లో, మొదటి సంవత్సరం అండర్ గ్రాడ్యుయేట్లలో మహిళలు 23 శాతం ఉన్నారు, ఇది విశ్వవిద్యాలయ చరిత్రలో అత్యధిక శాతం.<ref>{{Cite web |last=日本放送協会 |date=2023-04-12 |title=東京大学で入学式 女子学生の割合 過去最高の23％ {{!}} NHK |url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20230412/k10014036201000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412043513/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20230412/k10014036201000.html |url-status=dead |archive-date=April 12, 2023 |access-date=2023-11-03 |website=NHKニュース}}</ref> 2022లో గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులలో నాలుగింట ఒక వంతు మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |title=東大でお待ちしております ～誰もが活躍できるキャンパスを目指して、松木則夫 男女共同参画室長より～ |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/kyodo-sankaku/ja/campus-voice/s0902_00002.html |access-date=2024-02-09 |website=東京大学男女共同参画室 |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=データ集 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/kyodo-sankaku/ja/about/publicity/index_00002.html |access-date=2024-02-09 |website=東京大学男女共同参画室 |language=ja}}</ref> ==== 21వ శతాబ్దంలో సంస్కరణలు ==== అంతర్జాతీయ స్థాయి, పోటీతత్వానికి సంబంధించిన ప్రశ్నలు 2010వ దశకం అంతటా జాతీయ ఉన్నత-విద్యా విధానం, విశ్వవిద్యాలయం స్వంత వ్యూహాత్మక ప్రణాళికలో పునరావృతమయ్యే ఆందోళనగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |title=National University Reform Plan |url=https://www.mext.go.jp/en/news/topics/detail/__icsFiles/afieldfile/2014/03/13/1345139_1.pdf |website=Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology |publisher=Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology |date=2013-11-26 |access-date=2026-03-13}}</ref><ref name=":21">{{cite web |title=Selection for the FY 2014 Top Global University Project |url=https://www.mext.go.jp/b_menu/houdou/26/09/__icsFiles/afieldfile/2014/10/07/1352218_02.pdf |website=Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology |publisher=Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology |date=2014-09-01 |access-date=2026-03-13}}</ref><ref>{{cite web |title=Action Scenario: The University of Tokyo, 2010: Announcement of Action Scenario: FOREST 2015 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400018952.pdf |website=The University of Tokyo |publisher=The University of Tokyo |year=2010 |access-date=2026-03-13}}</ref><ref>{{cite web |title=UTokyo Compass: Into a Sea of Diversity: Creating the Future through Dialogue |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/about/utokyo-compass.html |website=The University of Tokyo |publisher=The University of Tokyo |date=2024-05-31 |access-date=2026-03-13}}</ref> విస్తృతంగా ఉదహరించబడిన ఒక సూచిక అంతర్జాతీయ ర్యాంకింగ్స్‌లో విశ్వవిద్యాలయ స్థానం:<ref name=":21" /> 2004లో టైమ్స్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ వరల్డ్ యూనివర్సిటీ ర్యాంకింగ్స్ మొదటిసారి ప్రచురించబడినప్పుడు, UTokyo ప్రపంచంలో 12వ స్థానంలో ఉంది, అయితే 2024 టైమ్స్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ ర్యాంకింగ్స్‌లో ఇది 29వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web |title=World University Rankings 2004 |url=https://prophe.org/cache/0723021_WorldUniversityRanking2004_ModifiedFromTHES.pdf |website=Program for Research on Private Higher Education |publisher=State University of New York at Albany |access-date=2026-03-13}}</ref><ref>{{cite web |title=World University Rankings 2024 |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2024/world-ranking |website=Times Higher Education |publisher=Times Higher Education |access-date=2026-03-13}}</ref> ప్రతిస్పందనగా, UTokyo పలు సంస్కరణలను అమలు చేసింది. 2004లో, విశ్వవిద్యాలయ పరిశోధనల నుండి ఉత్పన్నమయ్యే వ్యాపారాలకు మద్దతుగా యూనివర్సిటీ ఆఫ్ టోక్యో ఎడ్జ్ క్యాపిటల్ పార్టనర్స్ (UTEC) స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web |title=UTEC-The University of Tokyo Edge Capital Partners Co., Ltd. |url=https://www.ut-ec.co.jp/english/ |access-date=2023-11-03 |website=UTEC-The University of Tokyo Edge Capital Partners Co., Ltd.}}</ref> 2006లో కశివా క్యాంపస్‌లో మొదటి దశ అభివృద్ధి పూర్తయింది. కశివా సబర్బ్‌లో ఉన్న ఈ పరిశోధన-కేంద్రీకృత క్యాంపస్ 405,313 చదరపు మీటర్ల (100 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో ఉంది, అధునాతన శాస్త్రీయ పరిశోధనలపై దృష్టి సారించింది.<ref>{{Cite web |title=柏キャンパス – 柏キャンパス |url=https://www.kashiwa.u-tokyo.ac.jp/about_kashiwa_campus/kashiwa_campus/ |access-date=2023-11-03 |language=ja}}</ref> అదనంగా, UTokyo అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు శరదృతువు మెట్రిక్యులేషన్ అవకాశాలను విస్తరించింది, దాని అంతర్జాతీయ పోటీతత్వాన్ని, పరిశోధన వాతావరణాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఇతర చర్యలను స్వీకరించింది.<ref>{{Cite web |last=東京大学広報室 |date=2010-10-25 |title=「特集：■平成22年度秋季学位記授与式・卒業式■平成22年度秋季入学式」（PDF）|url=https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400004878.pdf |access-date=November 3, 2023 |website=『学内広報』第1404号}}</ref> == సంస్థాగత నిర్మాణం == టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం కేంద్రీకృత పరిపాలనా నిర్మాణంలో పనిచేస్తుంది, కీలక విధానాలను అడ్మినిస్ట్రేటివ్ కౌన్సిల్ నిర్దేశిస్తుంది, దీనికి ప్రెసిడెంట్ అధ్యక్షత వహిస్తారు.<ref>{{Cite web |title=組織構成 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/overview/b02_01.html |access-date=2023-11-03 |website=東京大学 |language=ja}}</ref> అయితే, వివిధ సంస్థల విలీనంగా విశ్వవిద్యాలయ చారిత్రక అభివృద్ధి కారణంగా, ప్రతి కన్సిట్యుయెంట్ కళాశాలలు, ఫ్యాకల్టీలు, పరిశోధనా సంస్థలు స్వంత అడ్మినిస్ట్రేటివ్ బోర్డ్‌ను నిర్వహిస్తాయి. ఈ రోజు, టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం 10 ఫ్యాకల్టీలు<ref>{{cite web|url=http://www.u-tokyo.ac.jp/en/academics/faculties.html|title=The University of Tokyo|website=The University of Tokyo|access-date=15 November 2018|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116001359/https://www.u-tokyo.ac.jp/en/academics/faculties.html|url-status=live}}</ref>, 15 గ్రాడ్యుయేట్ పాఠశాలలుగా విభజించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.u-tokyo.ac.jp/en/academics/graduate_schools.html|title=The University of Tokyo|website=The University of Tokyo|access-date=15 November 2018|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116001406/https://www.u-tokyo.ac.jp/en/academics/graduate_schools.html|url-status=live}}</ref> టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ నాయకుడిని ప్రెసిడెంట్ (సోచో) అని పిలుస్తారు, ఇది ముఖ్యమైన నాయకత్వ పాత్ర. ప్రెసిడెంట్‌ను విశ్వవిద్యాలయ బోర్డ్ కౌన్సిల్ ఫ్యాకల్టీ సభ్యుల నుండి ఆరేళ్ల కాలానికి ఎన్నుకుంటుంది. ప్రస్తుత ప్రెసిడెంట్ తెరువో ఫుజీ, అప్లైడ్ మైక్రోఫ్లూయిడిక్స్‌లో పండితుడు, ఆయన ఏప్రిల్ 2021లో పాత్రను స్వీకరించారు, మార్చి 2027 వరకు కొనసాగే అవకాశం ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Prof. Teruo Fujii {{!}} |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/adm/jiepp/en/symposium/speaker/2021_speaker01.html |access-date=2023-12-16 |website=www.u-tokyo.ac.jp}}</ref> === ఫ్యాకల్టీలు, గ్రాడ్యుయేట్ పాఠశాలలు === టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ విద్యా నిర్మాణంలో 10 ఫ్యాకల్టీలు, వాటికి అనుబంధంగా ఉన్న గ్రాడ్యుయేట్ పాఠశాలలు ఉన్నాయి. ఈ సంస్థాగత నిర్మాణం 1990ల నాటి సంస్కరణల ఫలితంగా ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref>{{Cite journal |date=2000 |title=特集 大学院を重点とする大学 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/content/400005325.pdf |journal=東京大学広報誌 淡青 |issue=2 |pages=9}}</ref> నిర్దిష్ట ఫ్యాకల్టీలతో అనుబంధించబడిన గ్రాడ్యుయేట్ పాఠశాలలతో పాటు, టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం రెండు స్వతంత్ర గ్రాడ్యుయేట్ సంస్థలను కూడా కలిగి ఉంది: గ్రాడ్యుయేట్ స్కూల్ ఆఫ్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ ఇన్ఫర్మేషన్ స్టడీస్, గ్రాడ్యుయేట్ స్కూల్ ఆఫ్ పబ్లిక్ పాలసీ (GraSPP). 2025లో, శరదృతువు 2027 నుండి ప్రారంభమయ్యే కాలేజ్ ఆఫ్ డిజైన్ అనే ఐదేళ్ల కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించే ప్రణాళికను UTokyo ప్రకటించింది. 1958లో ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ ఫార్మాస్యూటికల్ సైన్సెస్ స్థాపించిన తర్వాత దాదాపు 70 ఏళ్లలో స్థాపించబడే తొలి ఫ్యాకల్టీ ఇదే అవుతుంది.<ref>{{Cite web |date=2025-04-04 |title=東京大学が70年ぶり新学部 文理融合、半数が留学生　|url=https://dot.asahi.com/articles/-/85694 |access-date=2025-04-09 |website=日本経済新聞 (Nikkei) |language=ja}}</ref> === పరిశోధనా సంస్థలు === ఫ్యాకల్టీలు, గ్రాడ్యుయేట్ పాఠశాలలతో పాటు, టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం పదకొండు అనుబంధ పరిశోధనా సంస్థలను కలిగి ఉంది. అదే సమయంలో, అవి గ్రాడ్యుయేట్ పాఠశాలలకు విద్యాసంస్థలుగా పనిచేస్తాయి.<ref>{{Cite web |title=The University of Tokyo |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/academics/institutes_centers.html |access-date=2023-11-10 |website=The University of Tokyo |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=附置研究所 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/schools-orgs/centers/institutes.html |access-date=2023-11-10 |website=東京大学 |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=大学案内・選抜要項・募集要項 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/admissions/undergraduate/e01_06_01.html |access-date=2023-11-10 |website=東京大学 |language=ja}}</ref> ==== UTokyo ఇన్స్టిట్యూట్స్ ఫర్ అడ్వాన్స్‌డ్ స్టడీ (UTIAS) ==== UTIAS జనవరి 2011లో ప్రారంభమైంది. [[నవంబరు|నవంబర్]] 2023 నాటికి నాలుగు UTIAS ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |title=The University of Tokyo |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/academics/todias.html |access-date=2023-11-10 |website=The University of Tokyo |language=en}}</ref> === గ్రంథాలయ వ్యవస్థ === టోక్యో యూనివర్సిటీ లైబ్రరీ సిస్టమ్‌లో ప్రధాన క్యాంపస్‌లు (హోంగో, కొమాబా, కశివా) ఉన్న మూడు సమగ్ర గ్రంథాలయాలు, వివిధ ఫ్యాకల్టీలు, పరిశోధనా సంస్థలచే నిర్వహించబడే 27 ఇతర రంగ-నిర్దిష్ట గ్రంథాలయాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |title=The University of Tokyo |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/about/libraries.html |access-date=2023-11-17 |website=The University of Tokyo |language=en}}</ref> 2024 నాటికి, టోక్యో విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయం 10 మిలియన్లకు పైగా పుస్తకాలు, చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగిన అనేక వస్తువులను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=統計表 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/ja/library/contents/about/statistic |access-date=2023-11-17 |website=東京大学附属図書館 |language=ja}}</ref> ఈ సేకరణ జపాన్‌లో రెండవ అతిపెద్ద గ్రంథాలయంగా నిలిపింది. ఇది సుమారు 170,000 పత్రికలకు సభ్యత్వం కలిగి ఉంది. === ఆసుపత్రి === యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టోక్యో హాస్పిటల్ అనేది ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ మెడిసిన్ చేత నిర్వహించబడే ఒక అకడమిక్ హెల్త్ సైన్స్ సెంటర్. 1858లో స్థాపించబడిన కందా ఒటమగైకే వ్యాక్సినేషన్ సెంటర్‌లో ఈ ఆసుపత్రి దాని మూలాలను కనుగొంటుంది. కార్డియోవాస్కులర్ మెడిసిన్, ఆర్థోపెడిక్ సర్జరీతో సహా విస్తృత శ్రేణి స్పెషలైజేషన్ల కోసం 37 క్లినికల్ ఎగ్జామినేషన్ గదులను కలిగి ఉంది. 1,210 పడకల సామర్థ్యంతో, ఈ ఆసుపత్రి 2010 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 389,830 ఇన్‌పేషెంట్లకు, 794,454 ఔట్ పేషెంట్లకు వైద్య సేవలను సులభతరం చేసింది.<ref>{{Cite web |title=The University of Tokyo |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/about/hospitals.html |access-date=2024-03-31 |website=The University of Tokyo |language=en}}</ref> === మ్యూజియంలు === టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం ఎనిమిది మ్యూజియంలను నిర్వహిస్తోంది, వాటిలో మూడు యూనివర్సిటీ మ్యూజియం (UMUT) పరిధిలోకి వస్తాయి. పైన పేర్కొన్న [[మ్యూజియం]]<nowiki/>లతో పాటు, టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం ప్రజలకు తెరిచి ఉండే అనేక ఇతర సౌకర్యాలను నిర్వహిస్తోంది, వాటిలో ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ సైన్స్చే నిర్వహించబడే రెండు బొటానికల్ గార్డెన్స్ ఉన్నాయి: కోయిషికావా, నిక్కో. === ఆర్థిక విషయాలు === 2021–2022లో, విశ్వవిద్యాలయం ఆదాయం 264.1 బిలియన్ యెన్‌లు. ఇందులో 93.4 బిలియన్ యెన్‌లు (35.1%) ప్రభుత్వం ద్వారా నిధులు సమకూర్చబడ్డాయి, ప్రధానంగా ఎక్స్‌పెన్స్ మేనేజ్‌మెంట్ గ్రాంట్ ద్వారా. జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం అయినప్పటికీ, ప్రభుత్వం నుండి ఈ గ్రాంట్ స్థిరంగా తగ్గించబడింది, ఇది 2005లో 95.5 బిలియన్ యెన్‌ల నుండి 2022లో 79.9 బిలియన్ యెన్‌లకు పడిపోయింది. మొత్తం 81.2 బిలియన్ యెన్‌లు (30.5%) విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రులు (54.7 బిలియన్ యెన్‌లు), అకడమిక్ ఫీజుల (16.6 బిలియన్ యెన్‌లు) వంటి వనరుల ద్వారా సొంతంగా సంపాదించారు. మిగిలిన 91.7 బిలియన్ యెన్‌లు (34.4%) పరిశోధన నిధులు, ఎండోమెంట్‌ల వంటి బాహ్య నిధుల నుండి వచ్చాయి.<ref>{{Cite web |title=財務情報 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/public-info/b06.html |access-date=2024-06-13 |website=東京大学 |language=ja}}</ref> మార్చి 31, 2024 నాటికి విశ్వవిద్యాలయ మొత్తం ఆస్తుల విలువ 1.47 ట్రిలియన్ యెన్‌లు. ఈ సంఖ్యలో భూమి ఆస్తులు అత్యధిక శాతాన్ని కలిగి ఉన్నాయి, వీటి విలువ 878 బిలియన్ యెన్‌లు.<ref>{{Cite web |title=About finances |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/public-info/zaimu-2022.html |access-date=2024-06-13 |website=東京大学 |language=ja}}</ref> UTokyo ట్యూషన్ ఫీజులు 2005 నుండి వారి స్థాయితో సంబంధం లేకుండా (దేశీయ లేదా అంతర్జాతీయ) అండర్ గ్రాడ్యుయేట్లు, మాస్టర్స్ విద్యార్థులకు ఏటా 535,000 యెన్‌లుగా నిర్ణయించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |title=Tuition fees from next year |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/focus/ja/press/p01_170125_02.html |access-date=2024-06-13 |website=東京大学 |language=ja}}</ref> ఇది విశ్వవిద్యాలయ ఆదాయంలో దాదాపు 5% ఉంటుంది. అయితే, ప్రభుత్వ నిధుల తగ్గింపు, విశ్వవిద్యాలయ అంతర్జాతీయ స్థాయి ఈ ఫీజులను పెంచాలా వద్దా అనే చర్చలకు దారితీశాయి.<ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=UTokyo President 'Considers Tuition Fee Rises' |url=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUE102GY0Q4A610C2000000/ |access-date=2024-06-13 |website=The Nikkei |language=ja}}</ref> == విద్యార్థి జీవితం == === ప్రవేశాలు === యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టోక్యో ప్రవేశ ప్రక్రియ (tōdai nyūshi) జపాన్‌లో అత్యంత ఎంపిక చేయబడినదిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web |date=2014-03-24 |title=大学･学部別｢難易度ランキング｣トップ30 |url=https://toyokeizai.net/articles/-/26876 |access-date=2024-03-23 |website=東洋経済オンライン |language=ja}}</ref> దరఖాస్తు చేయడానికి, అభ్యర్థులు కామన్ టెస్ట్ ఫర్ యూనివర్శిటీ అడ్మిషన్స్‌లో (ప్రామాణిక మల్టిపుల్-ఛాయిస్ పరీక్ష) అధిక స్కోర్‌లను సాధించాలి. కామన్ టెస్ట్ స్కోర్‌ల ఆధారంగా, చివరి ప్రవేశ స్లాట్‌ల సంఖ్యకు సుమారు మూడు రెట్లు మందిని ఫిబ్రవరి చివరలో రెండవ దశ పరీక్ష రాయడానికి ఆహ్వానిస్తారు. అభ్యర్థులు మార్చిలో విజయం సాధించారా లేదా అనేది తెలియజేయబడుతుంది, ఏప్రిల్‌లో మెట్రిక్యులేట్ చేయబడతారు. అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ ప్రవేశానికి ప్రచురించబడిన అంగీకార రేటు దాదాపు 30 శాతం ఉంది.<ref>{{Cite web |title=入学者数・志願者数 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/overview/e08_01.html |access-date=2023-12-29 |website=東京大学 |language=ja}}</ref> === జూనియర్ విభాగం === విశ్వవిద్యాలయ వ్యవస్థాపక దినోత్సవం ఏప్రిల్ 12న మెట్రిక్యులేషన్ వేడుక జరుగుతుంది.<ref>{{Cite web |date=2016-04-10 |title=東大の入学式は、なぜ12日開催なのか - 東大新聞オンライン |url=https://www.todaishimbun.org/entranceceremony20160410/ |access-date=2023-12-29 |website=www.todaishimbun.org |language=ja}}</ref> మొదటి సంవత్సరం విద్యార్థులందరూ కొమాబాలోని కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్‌లో మెట్రిక్యులేట్ అవుతారు. వారు తమ డిగ్రీలలో మొదటి ఒకటిన్నర సంవత్సరాలు కొమాబాలో గడుపుతారు. విద్యార్థులందరూ ఇంతకు ముందు చదవని విదేశీ భాషను అభ్యసిస్తారు.<ref>{{Cite web |date=2021-10-12 |title=クラス分け {{!}} キミの東大 高校生・受験生が東京大学をもっと知るためのサイト |url=https://kimino.ct.u-tokyo.ac.jp/kotohajime/college-classes/ |access-date=2023-11-10 |website=キミの東大 |language=ja}}</ref> === సీనియర్ విభాగం === 'షింగాకు సెంటాకు' పూర్తి చేసిన తర్వాత, రెండవ సంవత్సరం విద్యార్థులు వారు ఎంచుకున్న రంగాలలో నైపుణ్యం సాధించడానికి సీనియర్-విభాగ విభాగాలలోకి ప్రవేశిస్తారు. గ్రాడ్యుయేషన్ వేడుకలు మార్చి చివరలో జరుగుతాయి. గ్రాడ్యుయేట్లలో సుమారుగా మూడింట ఒక వంతు మంది గ్రాడ్యుయేషన్ తర్వాత వర్క్‌ఫోర్స్‌లోకి ప్రవేశిస్తారు, మిగిలిన వారు విశ్వవిద్యాలయంలోని గ్రాడ్యుయేట్ పాఠశాలల్లో లేదా విదేశాల్లోని విశ్వవిద్యాలయాలలో తమ అధ్యయనాలను కొనసాగిస్తారు.<ref>{{Cite web |title=学部卒業者の卒業後の状況 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/admissions/adm-data/e09_01.html |access-date=2023-11-03 |website=東京大学 |language=ja}}</ref> === అంతర్జాతీయ విద్యార్థులు === నవంబర్ 1, 2023 నాటికి, టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం 5,106 మంది అంతర్జాతీయ విద్యార్థులకు ఆతిథ్యం ఇస్తోంది, వీరు మొత్తం విద్యార్థులలో 17.7 శాతంగా ఉన్నారు. వీరిలో 4,874 మంది పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థులు, 460 మంది అండర్ గ్రాడ్యుయేట్లు. ఎక్స్ఛేంజ్ విద్యార్థులు, పోస్ట్‌డాక్టోరల్ పరిశోధకులు ఈ సంఖ్యలలో చేర్చబడలేదు. అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయిలో, విదేశాలలో విద్యనభ్యసించిన విద్యార్థులకు జపనీస్ భాషా ప్రవేశాల ద్వారా లేదా PEAK వంటి ఇంగ్లీష్-మీడియం ప్రోగ్రామ్‌ల ద్వారా లేదా ఎక్స్ఛేంజ్ ప్రోగ్రామ్‌ల ద్వారా ప్రవేశం కల్పిస్తారు. == అకడమిక్ ర్యాంకింగ్‌లు, కీర్తి == వివిధ ప్రమాణాల ఆధారంగా విశ్వవిద్యాలయ ర్యాంకింగ్‌లలో టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం స్థానం పొందింది. * టైమ్స్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ వరల్డ్ యూనివర్శిటీ ర్యాంకింగ్స్ 2025లో UTokyoని ప్రపంచంలో 26వ స్థానంలో (జపాన్‌లో 1వ స్థానం) నిలిపింది.<ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=The University of Tokyo |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/university-tokyo |access-date=2025-10-09 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref> * QS వరల్డ్ యూనివర్శిటీ ర్యాంకింగ్స్ 2024లో UTokyo ప్రపంచంలో 32వ స్థానంలో (జపాన్‌లో 1వ స్థానం) నిలిచింది. * UTokyo దేశంలోనే కాకెంహి గ్రాంట్స్-ఇన్-ఎయిడ్ ఫర్ సైంటిఫిక్ రీసెర్చ్ (జపాన్ అతిపెద్ద జాతీయ పరిశోధన గ్రాంట్) స్థిరంగా అత్యధికంగా పొందుతోంది. * 2023లో, 'న్యూస్‌వీక్' యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టోక్యో హాస్పిటల్‌ను [[ప్రపంచం]]<nowiki/>లోని 17వ అత్యుత్తమ ఆసుపత్రిగా (జపాన్‌లో 1వది) గుర్తించింది.<ref>{{Cite web |date=2023-03-01 |title=World's Best Hospitals 2023 - Top 250 |url=https://www.newsweek.com/rankings/worlds-best-hospitals-2023 |access-date=2023-12-01 |website=Newsweek |language=en}}</ref> == ప్రాంగణాలు == టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం మూడు ప్రధాన క్యాంపస్‌లలో నిర్వహించబడుతుంది: హోంగో, కొమాబా, కశివా. ఈ ప్రధాన క్యాంపస్‌లతో పాటు, జపాన్, విదేశాలలో అనేక చిన్న క్యాంపస్‌లు, పరిశోధనా కేంద్రాలు, ఫామ్‌లు, అబ్జర్వేటరీలు, ఇతర సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> జపాన్‌లోని విశ్వవిద్యాలయ భూభాగాలు 326 చదరపు కిలోమీటర్లు, మార్చి 31, 2023 నాటికి దాని రియల్ ఎస్టేట్ ఆస్తుల విలువ 1.14 ట్రిలియన్ యెన్‌లుగా ఉంది.<ref>{{Cite web |title=令和4年度財務情報 |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/ja/about/public-info/zaimu-2022.html |access-date=2024-02-11 |website=東京大学 |language=ja}}</ref> == పూర్వ విద్యార్థులు == 1877 నుండి ఆధునిక విశ్వవిద్యాలయంగా దాని చరిత్ర అంతటా, గణనీయమైన సంఖ్యలో UTokyo పూర్వ విద్యార్థులు అకడమిక్, ఇతర రంగాలలో ప్రాముఖ్యతను పొందారు. 2024 నాటికి, UTokyo పూర్వ విద్యార్థులు, అధ్యాపకులలో 17 మంది జపాన్ ప్రధాన మంత్రులు, 20 మంది నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు, ఐదుగురు వ్యోమగాములు, ఒక ఫీల్డ్స్ మెడలిస్ట్ ఉన్నారు.<ref name=":18">{{Cite web |title=The University of Tokyo |url=https://www.u-tokyo.ac.jp/en/about/president.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026032504/https://www.u-tokyo.ac.jp/en/about/president.html |archive-date=2011-10-26 |access-date=2019-07-12 |website=The University of Tokyo |language=en}}</ref> UTokyo ఏ విధమైన అనుబంధాన్ని కలిగి ఉన్న 20 మంది నోబెల్ బహుమతి విజేతలలో పన్నెండు మంది సంస్థ నుండి డిగ్రీలను పొందారు, ఆరు విభాగాలలో ఐదింటిలో బహుమతులు గెలుచుకున్నారు (అర్థశాస్త్రం మినహా). ఆసియాలోని అన్ని విశ్వవిద్యాలయాలలో ఇదే అత్యధిక సంఖ్య. == ఇవి కూడా చూడండి == * కోయిషికావా బొటానికల్ గార్డెన్స్ * నిక్కో బొటానికల్ గార్డెన్ * [[యూనివర్సిటీ]] ఆఫ్ టోక్యో లైబ్రరీ == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons}} * {{Official website|https://www.u-tokyo.ac.jp/en/index.html}} [[వర్గం:టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] [[వర్గం:విశ్వవిద్యాలయాలు]] [[వర్గం:1877 స్థాపితాలు]] 1lchtxng8n3fwhkgycoh7jrx6jfg2pp లీలావతి 0 493630 4963517 4854615 2026-09-21T08:14:53Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:12వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963517 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | image = Lilavathi ganitham Telugu.png | author = భాస్కరాచార్యుడు | pub_date = 12 వ శతాబ్దం | language = సంస్కృతం | country = భారతదేశం | genre = గణితం | published = | translator = పిడపర్తి కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి | caption = భాస్కరాచార్యుల లీలావతికి పిడపర్తి కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి లీలావతీ గణితానికి తెలుగులో చేసిన వ్యాఖ్యానం. ఇది 1936 లో ప్రచురితమైంది. }} '''లీలావతి''' అనేది భారతీయ గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు [[భాస్కరాచార్యుడు]] గణితశాస్త్రంపై వ్రాసిన గ్రంథం, ఇది సా.శ. 1150 లో వ్రాయబడింది. ఇందులో ''[[అర్జున అస్త్రాలలో బీజగణితం|బీజగణితం]]'', ''గ్రహగణితం,'' ''గోళాధ్యాయని'' ఉన్నాయి''.'' ఇది అతని ప్రధాన రచనైన ''[[సిద్ధాంత శిరోమణి]]<nowiki/>లో'' {{Sfn|Plofker|2009|p=71}} మొదటి సంపుటి.{{Sfn|Poulose|1991|p=79}} == పేరు == భాస్కరాచార్యుడి [[అంకగణితం|అంకగణిత]] గ్రంథం గురించి ఆసక్తికరమైన గాథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ఆ గ్రంథాన్ని ఆయన తన కుమార్తె లీలావతి కోసం రాశారని ఆ గాథ చెబుతుంది. కథనం ప్రకారం, ఆ రచయిత లీలావతి జాతకాన్ని పరిశీలించి, ఆమెకు సంతానం, పెళ్లి రెండూ జరగవని జోస్యం చెప్పారు. ఈ దురదృష్టాన్ని తప్పించడానికి, ఆయన తన కుమార్తె వివాహానికి ఒక శుభ ముహూర్తాన్ని నిర్ధారించుకున్నారు. సరైన సమయంలో తన కుమార్తెను అప్రమత్తం చేయడానికి, ఆయన నీటితో నింపిన ఒక పాత్రలో అడుగున చిన్న రంధ్రం ఉన్న ఒక గిన్నెను ఉంచారు. ఆ గిన్నె శుభ గడియ ప్రారంభంలో మునిగిపోయేలా దానిని అమర్చారు. ఆయన ఆ పరికరాన్ని ఒక గదిలో ఉంచి, దాని దగ్గరకు వెళ్లవద్దని లీలావతిని హెచ్చరించారు. అయినప్పటికీ, కుతూహలంతో ఆమె ఆ పరికరాన్ని చూడటానికి వెళ్ళింది. ఆమె పెళ్లి దుస్తులలోని ఒక ముత్యం అనుకోకుండా అందులో పడి, అది తలక్రిందులైంది. దాంతో వివాహానికి సంబంధించిన ఆ శుభ ముహూర్తం గమనించకుండానే గడిచిపోయింది, ఇది భాస్కరాచార్యుణ్ణి తీవ్ర నిరాశకు గురిచేసింది. అందువల్ల, ఆయన తన కుమార్తె పేరు మీద ఒక గ్రంథం రాస్తానని వాగ్దానం చేశాడు. మంచి పేరు పునర్జన్మతో సమానం కాబట్టి, ఆ గ్రంథం యుగాంతం వరకు నిలిచి ఉంటుందని నమ్మాడు.<ref name="indianexpress">{{Cite web|title=Pearls of Wisdom|url=http://www.indianexpress.com/news/pearls-of-wisdom/995252/0|access-date=September 1, 2012|publisher=The Indian Express}}</ref> గ్రంథంలో ఇచ్చిన చాలా సమస్యలు నేరుగా లీలావతినే సంబోధించబడ్డాయి. బహుశా ఆమె చాలా తెలివైన యువతి అయి ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, "ఓ లీలావతీ, తెలివైన అమ్మాయీ, నీకు కూడికలు, తీసివేతలు తెలిస్తే, 2, 5, 32, 193, 18, 10, 100 అనే సంఖ్యల మొత్తాన్ని, అలాగే వాటిని 10000 నుండి తీసివేస్తే వచ్చే శేషాన్ని నాకు చెప్పు." "లేడి కన్నుల బాలికా లీలావతీ, నీకు వేర్వేరు భాగాలుగా, వేర్వేరు అంకెలతో [[గుణకారం|గుణించడం]] తెలిస్తే, 135ను 12తో గుణిస్తే వచ్చే సంఖ్య ఎంతో నాకు చెప్పు. ఓ సుందరీ, ఆ లబ్ధాన్ని అదే గుణకంతో భాగిస్తే ఎంతో చెప్పు?" ''లీలావతి'' అనే పదానికి అర్థం ఉల్లాసభరితమైనది లేదా ఆటను కలిగి ఉన్నది (సంస్కృతంలో, లీలా = ఆట, -వతి = ఆ గుణం కలిగిన స్త్రీ). == పుస్తకం లోని విషయాలు == ఈ పుస్తకంలో పదమూడు అధ్యాయాలు ఉన్నాయి, ప్రధానంగా నిర్వచనాలు, అంకగణిత పదాలు, వడ్డీ గణన, అంకగణిత, జ్యామితీయ శ్రేణులు, సమతల జ్యామితి, ఘన జ్యామితి, గ్నోమోన్ నీడ, కుట్టక - అనిర్ధారిత సమీకరణాలను పరిష్కరించే పద్ధతి, కలయికలు. భాస్కరాచార్యుడు ఈ పుస్తకంలో ''పై'' విలువను 22/7 గా ఇచ్చాడు. కానీ ఖగోళ గణనలలో ఉపయోగించడానికి 3927/1250 అనే మరింత ఖచ్చితమైన నిష్పత్తిని సూచించాడు. అలాగే ఈ పుస్తకం ప్రకారం, అతిపెద్ద సంఖ్య ''పరార్ధ'', ఇది కోటి కోట్లకు సమానం.<ref name="indianexpress">{{Cite web|title=Pearls of Wisdom|url=http://www.indianexpress.com/news/pearls-of-wisdom/995252/0|access-date=September 1, 2012|publisher=The Indian Express}}</ref> ''లీలావతి గ్రంథంలో'' గుణకారాలు, వర్గాలు, శ్రేణులు వంటి సంఖ్యలను లెక్కించే అనేక పద్ధతులను, సామాన్యుడు అర్థం చేసుకోగల రాజులు, ఏనుగుల వంటి వస్తువులను ఉదాహరణలుగా ఉపయోగించి వివరించాడు. ''లీలావతి'' నుండి సంగ్రహించబడినది (3వ అధ్యాయంలోని 54వ శ్లోకానికి అనుబంధంగా చేర్చబడిన ఒక అదనపు అంశంగా కనిపిస్తుంది. అనువాదం: టి.ఎన్. కోల్‌బ్రూక్)<blockquote><poem style="font-style:italic;"> శృంగారంలో మునిగి ఉండగా ఒక హారం తెగిపోయింది. ఒక వరుస ముత్యాలు జారిపోయాయి. ఆరవ వంతు నేల మీద పడిపోయాయి. ఐదవ వంతు మంచం మీద పడ్డాయి. యువతి వాటిలో మూడో వంతును కాపాడుకుంది. పదవ వంతును ప్రియుడు పట్టుకున్నాడు. హారంలో ఆరు ముత్యాలు మిగిలి ఉంటే మొత్తం ఎన్ని ముత్యాలు ఉన్నాయి? </poem></blockquote>భాస్కరాచార్యులు ''లీలావతికి'' చేసిన ముగింపు, దానికి పిడపర్తి కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి చేసిన వ్యాఖ్యానం ఇలా ఉంది:<blockquote>సంస్కృత మూలం లోని శ్లోకం: యేషాం సుజాతి గుణ వర్గ విభూషితాంగీ శుద్ధాఖలవ్యవహృతిః ఖలు కంఠసత్తా! లీలావతీహ సరసోక్తి ముదాహరంతీ తేషాం సదైవ సుఖసంప దుపైతి వృద్ధి దీనికి రెండు వేరువేరు అర్థాలున్నాయని పిడపర్తి కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి కింది విధంగా వ్యాఖ్యానించాడు లీలావతీ గణిత గ్రంథానికి అన్వయిస్తూ: చక్కనిజాతి చతుష్టయము (భిన్న ప్రకరణములోనిది) గుణనము వర్గము వీటిచే నలంకరింపబడినదియు పరిశుద్ధమగు మిశ్రవ్యవహారము మొదలుగాగల నిఖిల వ్యవహారపకరణములు గలదియు సరసమగు ఉదాహరణములు గలదియు నగు లీలావతీగణితము ఎవ్వారికి కంఠపాఠముగ నుండునో వారలకు ఎల్లపుడును సుఖసంపద వృద్ధినొందును. స్త్రీకి అన్వయిస్తూ: చక్కనికులము సుగుణసముదాయము వీటిచే నలంకరింపబడిన శరీరము గలదియు, పరిశుద్ధమగు సర్వవ్యవహారము (నడవడి) గలదియు, సరసవాక్యముల పల్కునదియు నగు లీలావతీకన్య ఎవ్వారి కంఠాశ్లేషము సేయునో వారలకు ఎల్లపుడు నుఖసంపద వృద్ధినొందును. అనగా అట్టి వనితాకంఠ శ్లేషమువలె ఈ గణితకంఠ పఠనము ఆనందజనక మగునని తాత్పర్యము </blockquote> == అనువాదాలు == [[దస్త్రం:Lilavatiganitamu00bhassher.pdf|thumb|250x250px|లీలావతి గణితము తెలుగు అనువాదం.]] లీలావతి ఇతర భాషలలోని అనువాదాలు లేదా కూర్పులలో ఇవి ఉన్నాయి: * 1816. జాన్ టేలర్, [https://books.google.com/books?id=0KMIAAAAQAAJ ''లీలావతి: లేదా భాస్కరాచార్యుని అంకగణితం లేదా జ్యామితిపై ఒక గ్రంథం''] * 11వ శతాబ్దం: ఎలుగంటి పెద్దన లీలావతిని ప్రకీర్ణ గణితము పేరుతో తెలుగులోకి అనువదించాడు. * 1817. హెన్రీ థామస్ కోల్‌బ్రూక్, [https://archive.org/stream/algebrawitharith00brahuoft ''బ్రహ్మగుప్త భాస్కరుల సంస్కృతం నుండి బీజగణితం, అంకగణితం క్షేత్రగణితంతో, పేజీ 24, అధ్యాయం 2/3''] * 1842. జైపూర్‌కు చెందిన అమిచంద్ర శ్రవగ ''లీలావతిని'' హిందీలోకి అనువదించాడు. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/PingreeCESS/Pingree_CESS_A1_1970/|title=Census of the Exact Sciences in Sanskrit Series A|publisher=American Philosophical Society|year=1970|editor-last=David Pingree|editor-link=David Pingree|volume=1|page=45}}</ref> * 1936. పిడపర్తి కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి ఈ రచనను తెలుగులోకి అనువదించాడు. దీనిని శ్రీవిద్యా ప్రెస్, విజయనగరం వారు ప్రచురించారు. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/lilavatiganitamu00bhassher/mode/1up|title=Lilavati Ganitamu|last=Bhaskaracharya|date=1936|publisher=Srividya Press|location=Vizianagaram|language=te|translator-last=Pidaparti Krishnamurti Sastry|access-date=7 October 2022}}</ref> * 1975. KV శర్మ, ''క్రియా-క్రమకారితో భాస్కరాచార్య లీలావతి'', హోషియార్‌పూర్: VVBIS & IS, పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం * 2001. కె.ఎస్. పట్వర్ధన్, ఎస్.ఎ. నైంపల్లి, ఎస్.ఎల్. సింగ్. [https://books.google.com/books?id=AoX5q7JjM2kC భాస్కరాచార్యుని లీలావతి: వేద సంప్రదాయ గణితశాస్త్రంపై ఒక గ్రంథం ఆధునిక గణితశాస్త్ర పరంగా హేతుబద్ధతతో, ఇది ప్రధానంగా ఎన్.హెచ్. ఫడ్కే యొక్క లీలావతి మరాఠీ అనువాదంపై ఆధారపడి ఉంది.] * భాస్కరాచార్య రచన 'లీలావతి'ని పారశీక భాషలోకి అనువదించారు-(అబుల్ ఫైజీ-1587లో). * మధ్యయుగ అస్సాం నుండి బకుల్ కాయస్థ (సా.శ. 1400) లీలావతిని అస్సామీలోకి అనువదించాడు. == ఇవి కూడా చూడండి == * భారతీయ గణితం * బీజగణితం, జ్యామితి కాలక్రమం == మూలాలు == {{Reflist}} ;వనరులు * {{citation |last=Plofker |first=Kim |author-link=Kim Plofker |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691120676 |year=2009 |title-link=Mathematics in India (book)}} * {{citation |editor-last=Poulose |editor-first=K. G. |title=Scientific heritage of India, mathematics |volume=22 |series=Ravivarma Samskr̥ta granthāvali |publisher=Govt. Sanskrit College (Tripunithura, India) |year=1991}} [[వర్గం:భారతీయ గణిత గ్రంథాలు]] [[వర్గం:12వ శతాబ్దపు రచనలు]] dvj8ygoo1qtap6p2qdclf5ozrdxbztx అన్నా కరెనీనా 0 494128 4963582 4889437 2026-09-21T10:02:55Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963582 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = అన్నా కరెనీనా | title_orig = Анна Каренина | translator = | image = AnnaKareninaTitle.jpg | caption = Cover page of the first volume of ''Anna Karenina'', Moscow, 1878 | author = [[లియో టాల్‌స్టాయ్]] | cover_artist = | country = రష్యా | language = రష్యన్ | series = | genre = నవల<br>విషాదాంతం<ref>{{cite journal| author = Raymond Williams |date=1963|title=Tolstoy, Lawrence, and Tragedy| url = https://archive.org/details/sim_kenyon-review_autumn-1963_25_4/page/633 |journal=The Kenyon Review|volume=25|issue=4|pages=633–650 |jstor=4334372}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/books-and-literature/anna-karenina-tolstoy-tragedy-in-10-frames-10094545/|title=Anna Karenina, Tolstoy’s timeless tragedy, revisited in 10 frames|first= Aishwarya|last=Khosla|website=The Indian Express|date=July 16, 2025|access-date=November 17, 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.front-sci.com/journal/article?doi=10.32629/asc.v5i4.2683|title=A Tragedy without a Killer Is a Real Tragedy — Analysis of Anna Karenina's Tragedy|work=Art Studies and Criticism|publisher=Frontier Scientific Publishing|access-date=November 17, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Anna-Karenina-novel|title=Anna Karenina novel by Tolstoy|website=Encyclopædia Britannica|date=November 6, 2025|access-date=November 17, 2025}}</ref> | publisher = ''ది రష్యన్ మెస్సెంజర్'' | release_date = 1878 | media_type = | pages = 964 | preceded_by = | followed_by = | native_wikisource = Анна Каренина (Толстой) | orig_lang_code = ru | wikisource = Anna Karenina }} 'అన్నా కరెనీనా' (రష్యన్: Анна Каренина) అనేది రష్యన్ రచయిత [[లియో టాల్‌స్టాయ్]] రాసిన నవల. ఇది మొదటిసారిగా 1878లో పుస్తక రూపంలో ప్రచురించబడింది. ప్రపంచ సాహిత్యంలోనే అత్యుత్తమ రచనలలో ఒకటిగా పరిగణించబడే ఈ నవలను, టాల్‌స్టాయ్ స్వయంగా తన మొదటి నిజమైన నవలగా పేర్కొన్నాడు. ఇది మొదట 1875 నుండి 1877 వరకు సీరియల్ రూపంలో 'ద రష్యన్ మెసెంజర్' అనే పత్రికలో ప్రచురితమైంది. ఈ నవల చివరి భాగాలు రాస్తున్న సమయంలో, టాల్‌స్టాయ్ దీనిపై విరక్తి చెందినా, ఇష్టమున్నా లేకపోయినా పూర్తి చేశాడు. ఈ నవల ద్రోహం, విశ్వాసం, కుటుంబం, వివాహం, ఇంపీరియల్ రష్యన్ సమాజం, కోరికలు, గ్రామీణ-పట్టణ జీవనశైలుల మధ్య వ్యత్యాసాల వంటి అంశాలను చర్చిస్తుంది. సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ సామాజిక వర్గాలలో సంచలనం సృష్టించిన అన్నా, అశ్వికదళ అధికారి కౌంట్ అలెక్సీ కిరిల్లోవిచ్ వ్రొన్స్కీల మధ్య అక్రమ సంబంధం ఈ కథకు కేంద్రబిందువు. ఈ ప్రేమికులు సంతోషం కోసం ఇటలీకి పారిపోతారు, కానీ రష్యాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత వారి జీవితాలు మరింత చిక్కుల్లో పడతాయి. ఈ నవలలో 'రైలు' ఒక ముఖ్యమైన ఇతివృత్తం. కథలోని అనేక కీలక సంఘటనలు ప్రయాణికుల రైళ్లలో లేదా సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్, రష్యాలోని ఇతర రైల్వే స్టేషన్లలోనే జరుగుతాయి. ఈ నవల చక్రవర్తి అలెగ్జాండర్ II చేపట్టిన ఉదారవాద సంస్కరణలు, ఆ తర్వాత జరిగిన వేగవంతమైన సామాజిక మార్పుల నేపథ్యంలో సాగుతుంది. ఈ నవల నాటకం, ఒపెరా, చలనచిత్రం, టెలివిజన్, బాలే, ఫిగర్ స్కేటింగ్, రేడియో డ్రామా వంటి వివిధ మాధ్యమాలలోకి అనువదించబడింది. ==ముఖ్యపాత్రలు== * అన్నా అర్కాద్యెవ్నా కరెనీనా: స్టెపాన్ ఒబ్లోన్స్కీ సోదరి, కరెనిన్ భార్య, వ్రొన్స్కీ ప్రేయసి. * కౌంట్ అలెక్సీ కిరిల్లోవిచ్ వ్రొన్స్కీ: అన్నా ప్రేమికుడు, అశ్వికదళ అధికారి * ప్రిన్స్ స్టెపాన్ "స్టివా" అర్కాద్యెవిచ్ ఒబ్లోన్స్కీ: ప్రభుత్వ ఉద్యోగి, అన్నా సోదరుడు, సంఘంలో మంచి పేరున్న వ్యక్తి, 34 ఏళ్ల వయస్సు. * ప్రిన్సెస్ దర్యా "డాలీ" అలెగ్జాండ్రోవ్నా ఒబ్లోన్స్కాయ: స్టెపాన్ భార్య, 33 ఏళ్ల వయస్సు. * అలెక్సీ అలెగ్జాండ్రోవిచ్ కరెనిన్: సీనియర్ రాజనీతిజ్ఞుడు, అన్నా భర్త, ఆమె కంటే ఇరవై ఏళ్లు పెద్ద. * కాన్స్టాంటిన్ "కోస్టియా" ద్మిత్రీవిచ్ లెవిన్/ల్యోవిన్: కిట్టి ప్రేమికుడు, స్టివా పాత స్నేహితుడు, భూస్వామి, 32 ఏళ్ల వయస్సు. * నికోలాయ్ ద్మిత్రీవిచ్ లెవిన్/ల్యోవిన్: కాన్స్టాంటిన్ అన్నయ్య, పేదరికంలో ఉన్న మద్యం వ్యసనపరుడు. * సెర్గీ ఇవనోవిచ్ కోజ్నిషెవ్: కాన్స్టాంటిన్ సవతి సోదరుడు, రచయిత, 40 ఏళ్ల వయస్సు. * ప్రిన్సెస్ ఎకతేరినా "కిట్టి" అలెగ్జాండ్రోవ్నా షెర్చాట్స్కాయ: డాలీ చెల్లెలు. లెవిన్ భార్య, 18 ఏళ్ల వయస్సు. * ప్రిన్స్ అలెగ్జాండర్ షెర్చాట్స్కీ : డాలీ, కిట్టిల తండ్రి. * ప్రిన్సెస్ షెర్చాట్స్కాయ: డాలీ, కిట్టిల తల్లి. * ప్రిన్సెస్ ఎలిజావేటా "బెట్సీ" త్వెర్స్కాయ: అన్నాస్నేహితురాలు, వ్రొన్స్కీ బంధువు. * కౌంటెస్ లిడియా ఇవనోవ్నా: కరెనిన్ ఉన్నత సామాజిక వర్గానికి నాయకురాలు. * కౌంటెస్ వ్రొన్స్కాయ: వ్రొన్స్కీ తల్లి. * సెర్గీ "సెరోజా" అలెక్సీయిచ్ కరెనిన్: అన్నా-కరెనిన్‌ల కుమారుడు, 8 ఏళ్ల వయస్సు. * అన్నా "అన్నీ": అన్నా - వ్రొన్స్కీల కుమార్తె. * అగాఫ్యా మిఖాయిలోవ్నా: లెవిన్ ఇంటి పనిమనిషి. ==కథా సంగ్రహం== 'అన్నా కరెనీనా' నవల కేవలం ఒక వివాహిత సామాజిక కార్యకర్త అన్నా కరెనీనా, ధనవంతుడైన కౌంట్ వ్రొన్స్కీల అక్రమ సంబంధం గురించే మాత్రమే కాదు, అయితే వారి బంధం ఈ నవలలోని ప్రధానాంశాలలో ఒకటి. అన్నా తన సోదరుడి కుటుంబంలో, అతని అదుపులేని స్త్రీలోలత్వం వల్ల ఏర్పడిన కలతల మధ్యలో ప్రవేశించినప్పుడు ఈ కథ మొదలవుతుంది. ఆ సంఘటనలు అన్నా భవిష్యత్తులో ఎదుర్కోబోయే పరిస్థితులకు ఒక ముందస్తు సంకేతంగా నిలుస్తాయి. అవివాహితుడైన వ్రొన్స్కీ, అన్నా తన భర్త కరెనిన్ (ప్రభుత్వ ఉన్నతాధికారి)ను వదిలేసి తనను వివాహం చేసుకుంటే బాగుంటుందని ఆశిస్తాడు. అన్నా తన మొదటి వివాహం ద్వారా పుట్టిన బిడ్డను వదిలేసి, వ్రొన్స్కీతో కలిసి ఇటలీకి వెళ్తుంది. అక్కడ వారు కలిసి ఉన్నప్పటికీ, వారికి స్నేహితులను సంపాదించుకోవడంలో ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి. వారు తిరిగి రష్యాకు వచ్చినప్పుడు, తమ అక్రమ సంబంధం వల్ల అన్నా సమాజం నుండి వెలివేయబడి, ఒంటరితనానికి గురవుతుంది. వ్రొన్స్కీ తన సామాజిక జీవితాన్ని గడుపుతుంటే, అన్నా అతడిపై అనుమానం పెంచుకుని, మరింత స్వాధీనపరురాలిగా మారుతుంది. ఈ నవలలో సమాంతరంగా నడిచే మరో ముఖ్య కథ కాన్స్టాంటిన్ లెవిన్ ది. ఇతను సంపన్న భూస్వామి. డాలీకి సోదరి, అన్నా సోదరుడు స్టెపాన్ ఒబ్లోన్స్కీకి ఆడపడుచు అయిన కిట్టిని లెవిన్ వివాహం చేసుకోవాలనుకుంటాడు. కిట్టి అంగీకరించే ముందు లెవిన్ రెండుసార్లు ఆమెకు ప్రపోజ్ చేయాల్సి వస్తుంది. తన ఎస్టేట్‌ను నిర్వహించడంలో లెవిన్ పడే కష్టాలు, వారి వివాహం, తన మొదటి బిడ్డ పుట్టిన తర్వాత క్రైస్తవ విశ్వాసాన్ని స్వీకరించే క్రమంలో అతను ఎదుర్కొన్న సంఘర్షణలను ఈ నవల వివరిస్తుంది. సుమారు వెయ్యి పేజీలు కలిగిన ఈ నవలలో అనేక వైవిధ్యభరితమైన అంశాలు చర్చించబడ్డాయి. ఆ కాలంలో రష్యాలో ఉన్న భూమి, వ్యవసాయ వ్యవస్థ, రాజకీయాలు (ప్రభుత్వ పరంగానే కాకుండా వ్యక్తిగత, కుటుంబాల స్థాయిలో), మతం, నైతికత, లింగ వివక్ష, సామాజిక వర్గాల గురించి ఈ నవల లోతుగా విశ్లేషిస్తుంది. == శైలి, ప్రధాన ఇతివృత్తాలు == 'అన్నా కరెనీనా'లో టాల్‌స్టాయ్ శైలిని చాలా మంది విమర్శకులు 'లిటరరీ రియలిజం' (సాహిత్య యదార్థవాదం)కు 'మోడర్నిస్ట్' నవలలకు మధ్య వారధిగా పరిగణిస్తారు. 'అన్నా కరెనీనా' నవలలో కపటత్వం, అసూయ, విశ్వాసం, నిజాయితీ, కుటుంబం, వివాహం, సమాజం, ప్రగతి, శారీరక వాంఛ, ఆకర్షణ, అలాగే నగర జీవనశైలికి విరుద్ధమైన గ్రామీణ జీవనం వంటి ఇతివృత్తాలను చర్చిస్తారు. సాహిత్య సిద్ధాంతకర్త కొర్నెలిజే క్వాస్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ నవలలో "సామాజిక సెలూన్ల ద్వారా చూపబడిన వ్యవస్థలోని అనధికారిక సంస్థలు, ఒక అధికార యంత్రాంగంలా పనిచేస్తాయి. ఇవి అన్నా యొక్క హేతుబద్ధం కాని భావోద్వేగ చర్య వల్ల కలిగే అశాంతిని అణిచివేస్తాయి; ఆ చర్య సామాజిక ప్రవర్తనా నియంత్రణ వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా చేసే ప్రతిఘటనకు చిహ్నం." అనువాదకురాలు రోజ్‌మేరీ ఎడ్మండ్స్ ప్రకారం, టాల్‌స్టాయ్ ఈ పుస్తకంలో ఎక్కడా నేరుగా నీతులు చెప్పడు, బదులుగా తన ఇతివృత్తాలను "రష్యన్ జీవిత దృశ్యాల" నుండి సహజంగా ఉద్భవించేలా చేస్తాడు. "మరొకరి బాధపై ఎవరూ తమ సంతోషాన్ని నిర్మించుకోకూడదు" అనేది ఈ నవలలోని కీలక సందేశాలలో ఒకటి అని ఆమె పేర్కొన్నది. కాన్స్టాంటిన్ "కోస్టియా" ద్మిత్రీవిచ్ లెవిన్ పాత్రను తరచుగా టాల్‌స్టాయ్ యొక్క వ్యక్తిగత నమ్మకాలు, సంఘర్షణలు, జీవిత సంఘటనలకు ప్రతిబింబంగా పరిగణిస్తారు. టాల్‌స్టాయ్ అసలు పేరు "లెవ్", రష్యన్ ఇంటిపేరు "లెవిన్" అంటే "లెవ్ యొక్క" అని అర్థం. నవలలో లెవిన్ వాదించే అభిప్రాయాలు, అదే అంశాలపై టాల్‌స్టాయ్ వ్యక్తం చేసిన బహిరంగ అభిప్రాయాలతో సరిపోలుతాయి. అంతేకాకుండా, లెవిన్ తన భార్య కిట్టికి ప్రపోజ్ చేసిన విధానం, టాల్‌స్టాయ్ తన భార్య సోఫియా బెహర్స్‌కు ప్రపోజ్ చేసిన విధానంతో సమానంగా ఉంటుంది. అలాగే, తన కాబోయే భార్య తన తప్పులను, గతంలోని లైంగిక అనుభవాలను తెలుసుకోవడానికి తన డైరీని చదవమని లెవిన్ అడగడం, టాల్‌స్టాయ్ స్వయంగా తన కాబోయే భార్యను తన డైరీ చదవమని కోరిన సంఘటనను పోలి ఉంటుంది. ==చారిత్రక నేపథ్యం== ఈ నవలలోని సంఘటనలు చక్రవర్తి అలెగ్జాండర్ II చేపట్టిన ఉదారవాద సంస్కరణల వల్ల కలిగిన వేగవంతమైన సామాజిక పరిణామాల నేపథ్యంలో జరుగుతాయి. వీటిలో ముఖ్యమైనవి: 1861 నాటి విముక్తి సంస్కరణ, జ్యూరీ వ్యవస్థతో కూడిన న్యాయ సంస్కరణలు, సైనిక సంస్కరణలు, ఎన్నికైన స్థానిక ప్రభుత్వాల ఏర్పాటు, రైలు మార్గాలు, బ్యాంకులు, పరిశ్రమలు, టెలిగ్రఫీ వంటి రంగాల వేగవంతమైన అభివృద్ధి. అలాగే, కొత్త వ్యాపార వర్గాల ఆవిర్భావం, పాత భూస్వామ్య ప్రభువుల పతనం, స్వేచ్ఛా పత్రికలు, ప్రజాభిప్రాయం మేల్కొనడం, పాన్-స్లావిజం ఉద్యమం, స్త్రీల సమస్యలు,1876లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంతో జరిగిన యుద్ధంలో సెర్బియాకు సహాయం చేయడానికి స్వచ్ఛందంగా వెళ్లడం వంటి అంశాలు ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ సమకాలీన పరిణామాల గురించి నవలలోని పాత్రలు తీవ్రంగా చర్చించుకుంటారు. ==స్పందన== అమెరికాలో 'అన్నా కరెనీనా' విడుదలైనప్పుడు మిశ్రమ స్పందన లభించింది. ఈ నవలలోని ఇతివృత్తాలు, కథానాయిక పాత్ర ప్రశంసలు పొందినప్పటికీ, నవల నిడివి, అందులో చూపిన ఆత్మహత్య సన్నివేశం విమర్శలకు గురయ్యాయి. ప్రఖ్యాత రచయిత విలియం ఫాక్నర్‌ను ప్రపంచంలోని మూడు గొప్ప నవలల జాబితాను చెప్పమని అడిగినప్పుడు, ఆయన ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "'అన్నా కరెనీనా', 'అన్నా కరెనీనా' ఇంకా 'అన్నా కరెనీనా'".<ref name=":5">{{Cite journal |last=Tolstoy |first=Leo |date=2023 |title=First Recollections |url=https://muse.jhu.edu/pub/154/article/901453 |journal=New England Review |volume=44 |issue=2 |pages=180–182 |doi=10.1353/ner.2023.a901453 |issn=2161-9131|url-access=subscription }}</ref> ==అనువాదాలు== ''అన్నా కరెనీనా'' నవలను రష్యన్ భాష నుండి ఇంగ్లీషులోనికి అనేక మంది (కనీసం 17 మంది) అనువదించారు.వాటిలో నాథన్ హాస్కెల్ డోల్, కాన్స్టాన్స్ గార్నెట్, లియో వీనర్, రోజ్‌మేరీ ఎడ్మండ్స్ చేసిన అనువాదాలు ఎన్నదగినవి. తెలుగులో ఈ నవలను [[తాపీ ధర్మారావు]] 1952లో, [[ఆర్వీయార్]] 2018లో అనువదించారు. ==అనుసరణలు== ఈ నవలలోని కథను అనుసరించి అనేక సినిమాలు, రంగస్థల నాటకాలు, టెలివిజన్ సీరీస్, రేడియో డ్రామాలు మొదలైనవి తయారయ్యాయి. ఈ నవల ఆధారంగా మొట్టమొదటి రష్యన్ సినిమా 1911లో విడుదలయ్యింది. కానీ ప్రస్తుతం అది లభించడం లేదు.<ref>{{cite journal|url=http://www.pitt.edu/~slavic/sisc/SISC2/makoveeva.pdf |title=Cinematic Adaptations of Anna Karenina |journal=Studies in Slavic Cultures |issue=2 |first=Irina |last=Makoveeva |year=2001 |url-status=dead |access-date=August 16, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130911191008/http://www.pitt.edu/~slavic/sisc/SISC2/makoveeva.pdf |archive-date=September 11, 2013 }}</ref> 1914లో వ్లాడిమిర్ గార్డిన్ దర్శకత్వంలో మరొక రష్యన్ సినిమా విడుదలయ్యింది. 1915లో డానిష్ నటి బెట్టీ నాన్సెన్ ప్రధాన పాత్రధారిగా ఒక అమెరికన్ సినిమా విడుదల అయ్యింది. 1918లో ఒక హంగేరియన్ చలనచిత్రం వెలువడింది. 1927లో ''లవ్'' అనే పేరుతో [[గ్రేటా గార్బో]] నాయికగా ఎడ్మండ్ గౌల్డింగ్ దర్శకత్వంలో వెలువడిన అమెరికన్ చిత్రానికి రెండు ముగింపులు (అమెరికన్ ప్రేక్షకుల కోసం సుఖాంతం) ఇచ్చారు. 1953లో ఈ నవల ఆధారంగా [[కె.ఎస్.గోపాలకృష్ణన్]] దర్శకత్వంలో [[టి.ఆర్. రాజకుమారి]], [[ఎం.జి.రామచంద్రన్]], [[చిత్తూరు నాగయ్య]]లు ప్రధాన పాత్రధారులుగా తమిళంలో పణక్కారి (ధనవంతురాలు) అనే సినిమా విడుదలయ్యింది. ==మూలాలు== {{Reflist}} ==ఉపయుక్త గ్రంథాలు== * Alexandrov, Vladimir E. ''Limits to interpretation: The meanings of Anna Karenina'' (U of Wisconsin Press, 2004) [https://books.google.com/books?id=ZnPgtveEst8C&dq=anna+karenina+literary+criticism&pg=PR13 online]. * Bakhtin, Mikhail, ''The Dialogic Imagination'', ed. Michael Holquist, trans. Caryl Emerson and Michael Holquist (University of Texas Press, 1981) * Bayley, John, ''Tolstoy and the Novel'' (Chatto and Windus, London, 1966) * Berlin, Isaiah, ''The Hedgehog and the Fox: An Essay on Tolstoy's View of History'' (Simon & Schuster. 1966) * Browning, Gary L. ''A "labyrinth of linkages" in Tolstoy's" Anna Karenina'' (Academic Studies Press, 2010). [https://www.amazon.com/Labyrinth-Linkages-Tolstoys-Karenina-Literatures/dp/1936235471?asin=1936235471&revisionId=&format=4&depth=1 excerpt] * Carner, Grant Calvin Sr (1995) "Confluence, Bakhtin, and Alejo Carpentier's Contextos in Selena and Anna Karenina" Doctoral Dissertation (Comparative Literature) University of California at Riverside. * Eikhenbaum, Boris, ''Tolstoi in the Seventies'', trans. Albert Kaspin (Ardis, 1982) * Evans, Mary, ''Anna Karenina'' (Routledge, 1989) * Gifford, Henry, ''Tolstoy'' (Oxford University Press, 1982) * Gifford, Henry (ed) ''Leo Tolstoy'' (Penguin Critical Anthologies, 1971) * Herman, David. "Stricken by Infection: Art and Adultery in Anna Karenina and Kreutzer Sonata." ''Slavic Review'' 56.1 (1997): 15–36. * Holbrook, David. ''Tolstoy, woman, and death: a study of War and peace and Anna Karenina'' (Fairleigh Dickinson Univ Press, 1997) [https://books.google.com/books?id=Sj4viELzy6EC&dq=anna+karenina+by+leo+tolstoy&pg=PA11 online]. * Keles, Fadim Büşra, et al. "A Psychological Perspective on Infidelity in the Context of a Literary Work: Anna Karenina-Lev Tolstoy." ''Research on Education and Psychology'' 6.2 (2022): 254–267. [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2806583 online] * Knapp, Liza. ''Anna Karenina and Others'' (University of Wisconsin Press, 2016). * Leavis, F.R., ''Anna Karenina and Other Essays'' (Chatto and Windus, 1967) * Mandelker, Amy, ''Framing 'Anna Karenina': Tolstoy, the Woman Question, and the Victorian Novel'' (Ohio State University Press, 1993) * Mandelker, Amy. "A Painted Lady: Ekphrasis in Anna Karenina." ''Comparative Literature'' 43.1 (1991): 1–19. [https://www.jstor.org/stable/1770990 online] * Morson, Gary. "Marriage, love, and time in Tolstoy's Anna Karenina." ''Journal of Family Theory & Review'' 2.4 (2010): 353–369. * Morson, Gary Saul, ''Anna Karenina in our time: seeing more wisely '' (Yale University Press 2007) [https://archive.org/details/annakareninainou0000mors read parts] at [[Google Books]] * Nabokov, Vladimir, ''Lectures on Russian Literature'' (Weidenfeld and Nicolson, London and Harcourt Brace Jovanovich, New York, 1981) * Orwin, Donna Tussing, ''Tolstoy's Art and Thought, 1847–1880'' ([[Princeton University Press]], Princeton, 1993) * Orwin, Donna Tussing, ed. ''Anniversary essays on Tolstoy'' (Cambridge University Press, 2010). * Shpylova-Saeed, Nataliya. "Understanding Self and Others: Marriage Scenarios in Ford Madox Ford’s The Good Soldier and Leo Tolstoy’s Anna Karenina." ''Crossroads. A Journal of English Studies'' 2 (13) (2016): 54–64. [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/5793/1/Crossroads_13_2016_N.Shpylova-Saeed_Understanding_Self_and_Others.pdf online] * Speirs, Logan, ''Tolstoy and Chekhov'' ([[Cambridge University Press]], Cambridge, 1971) * Strakhov, Nikolai, N., "Levin and Social Chaos", in Gibian, ed., ([[W.W. Norton & Company]], New York, 2005). * Steiner, George, ''Tolstoy or Dostoevsky: An Essay in Contrast'' (Faber and Faber, London, 1959) * Sturman, Marianne. ''Anna Karenina'' (Cliffs Notes, 1965), 82pp. [https://www.amazon.com/Karenina-Cliffs-Notes-Marianne-Sturman/dp/0822001837/ excerpt] * Tibbetts, John C., and James M. Welsh, eds. ''The Encyclopedia of Novels Into Film'' (2nd ed. 2005) pp 19–20. * Thorlby, Anthony, ''Anna Karenina'' ([[Cambridge University Press]], Cambridge and New York, 1987) * Turner, C.J.G., ''A Karenina Companion'' (Wilfrid Laurier University Press, Waterloo, 1993) * [[Edward Wasiolek|Wasiolek, Edward]], ''Critical Essays on Tolstoy'' (G.K. Hall, Boston, 1986) * Wasiolek, Edward, ''Tolstoy's Major Fiction'' ([[University of Chicago Press]], Chicago, 1978) {{Authority control}} [[Category:1877 పుస్తకాలు]] [[Category:రష్యన్ నవలలు]] [[Category:లియో టాల్‌స్టాయ్ రచనలు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] qwic20xb36xixl4b9oo2wx0sz7a7hte చర్చ:ఒమన్ సింధుశాఖ 1 495597 4963669 4849029 2026-09-21T11:51:28Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[చర్చ:ఒమన్ గల్ఫ్]] పేజీని [[చర్చ:ఒమన్ సింధుశాఖ]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4849029 wikitext text/x-wiki {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 లో భాగం}} go2mf115pqoeyq7vc76jk8g36z0p2uf సై (గాయకుడు) 0 496294 4963652 4865298 2026-09-21T11:41:24Z స్వరలాసిక 13980 4963652 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సై | native_name = {{nobold|싸이}} | native_name_lang = ko | image = PSY EMTV logo 27 (8198008711).jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption =డిసెంబర్ 2012లో సై | birth_name = Park Jae-sang | birth_date = {{nowrap|{{birth date and age|1977|12|31}}}} | birth_place = సియోల్ , దక్షిణ కొరియా | occupation = {{hlist|రాపర్|గాయకుడు|గేయరచయిత|రికార్డ్ నిర్మాత}} | organization = పి నేషన్ | years_active = 1999–ప్రస్తుతం | spouse = యూ హై-యోన్,(వివాహం. 2006) | children = 2 | honours = [[File:ROK Order of Cultural Merit Og-gwan (4th Class) ribbon.PNG|23px]] ఓక్గ్వాన్ ఆర్డర్ ఆఫ్ కల్చరల్ మెరిట్ (2012) | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{hlist|కె-పాప్|కె-హిప్ హాప్<ref>{{cite web|url=http://www.metrolyrics.com/news-story-get-to-know-k-pop-rapper-psy-and-his-viral-hit-song-gangnam-style.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701162232/http://www.metrolyrics.com/news-story-get-to-know-k-pop-rapper-psy-and-his-viral-hit-song-gangnam-style.html|archive-date=July 1, 2016|url-status=unfit|title=Get To Know K-Pop Rapper Psy And His Viral Hit Song ''Gangnam Style''|website=metrolyrics.com|access-date=January 5, 2015}}</ref>}} | label = {{hlist|బిడ్మాన్|LNLT|పాన్|యమజోన్|వైజి|పి నేషన్|అవెక్స్ ట్రాక్స్|రిపబ్లిక్|పాఠశాల విద్యార్థి}}}} | module2 = {{Infobox Korean name/auto|child=yes|headercolor=transparent | hangul = %박재상 | hanja = 朴載相 | ipa = {{ipa|pɐk̚.t͡ɕεsɐŋ}} | hangulstage = %_싸이 }} | signature = Psy-signature.svg }} '''పార్క్ జే-సాంగ్''' (కొరియన్: పార్క్ జే-సాంగ) (1977 డిసెంబరు 31న జన్మించారు), సై (సై) గా ప్రసిద్ధి చెందిన దక్షిణ కొరియా రాపర్, [[గాయకుడు-గేయరచయిత]], రికార్డు నిర్మాత. ఆయన అమెరికన్ మ్యూజిక్ అవార్డు, వరల్డ్ మ్యూజిక్ అవార్డు, 10 మామా అవార్డులతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఆయన ప్రతిభ సంస్థ పి నేషన్ వ్యవస్థాపకుడు. తన తొలి స్టూడియో ఆల్బమ్ ''<nowiki/>'సై ఫ్రమ్ ది సైకో వరల్డ్!''' (2001) విడుదల చేసిన తర్వాత, 11 సంవత్సరాలకు ' గ్యాంగ్నమ్ స్టైల్ ' & ' జెంటిల్మన్ ' అనే హిట్ సింగిల్స్‌తో సై అంతర్జాతీయంగా ప్రాముఖ్యత పొందాడు. ఈ రెండు పాటలు యూఎస్ ''బిల్బోర్డ్'' హాట్ 100 లో టాప్ 10లో స్థానం సంపాదించాయి. 'గ్యాంగ్నమ్ స్టైల్' విడుదలైన వెంటనే ప్రపంచవ్యాప్తంగా వైరల్ అయ్యింది. దీని మ్యూజిక్ వీడియో 1 బిలియన్ వీక్షణలు సాధించిన మొదటి యూట్యూబ్ వీడియోగా నిలిచింది. నవంబర్ 2012 నుండి జూలై 2017 వరకు అత్యధికంగా వీక్షించబడిన యూట్యూబ్ వీడియోగా రికార్డును నెలకొల్పింది. అంతేకాకుండా, 'జెంటిల్మన్' మ్యూజిక్ వీడియో మొదటి 24 గంటల్లో అత్యధిక యూట్యూబ్ వీక్షణల రికార్డును బద్దలు కొట్టింది. ఆయన ఓక్గ్వాన్ (4వ తరగతి) ఆర్డర్ ఆఫ్ కల్చరల్ మెరిట్ పురస్కార గ్రహీత.<ref>{{Cite web|last=Kim|first=Rahn|date=October 27, 2012|title=Psy's order of merit hits opposition|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/116_123257.html|access-date=October 27, 2012|website=[[The Korea Times]]}}</ref> == వారసత్వం == సై తరచుగా కొరియన్ వేవ్‌లో ఒక ప్రతిపాదకుడిగా పరిగణించబడతాడు కొరియన్ పాప్ సంగీతంపై ప్రపంచ అవగాహనను మార్చడంలో దానిని అంతర్జాతీయ మార్కెట్లకు పరిచయం చేయడంలో అతనికి విస్తృతంగా ఘనత లభించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/style/article/psy-gangnam-style-10-years-intl-hnk|title=‘Gangnam Style’ at 10: How Psy’s smash hit sent Korean culture global|last=Kang|first=Liz|date=15 July 2022|work=CNN|access-date=2026-01-16|last2=Sit|first2=Jane|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-psy-koreanpop-idUSBRE8AT0J120121130|title=Korean pop rides 'Gangnam Style' into U.S. music scene|date=November 30, 2012|work=Reuters|access-date=April 30, 2013}}</ref> ఏజెన్స్ ఫ్రాన్స్-ప్రెస్ తో ఒక ఇంటర్వ్యూలో , సై ఇలా ధృవీకరించాడు, "[ఇ]ది కే-పాప్ నుండి సై లాంటి వారు చాలా మంది రావడానికి కొంత సమయం మాత్రమే పడుతుంది". .[i]<ref>[http://www.afp.com/en/news/topstories/psys-new-song-features-psy-style-take-korean-dance/ Psy's new song features 'Psy style' take on Korean dance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130415075603/http://www.afp.com/en/news/topstories/psys-new-song-features-psy-style-take-korean-dance/|date=April 15, 2013}}, [[Agence France-Presse]]</ref> సై అనేక గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డులను అందుకున్నారు: * " గ్యాంగ్‌నమ్ స్టైల్ " – ఆన్‌లైన్‌లో అత్యధికంగా వీక్షించిన వీడియో <ref name="guinnessworldrecords">{{Cite web|date=April 25, 2013|title=PSY secures new YouTube world record with "Gentleman"|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2013/4/psy-secures-new-youtube-world-record-with-gentleman-48291/|access-date=April 30, 2013|publisher=[[Guinness World Records]]|quote=PSY's previous music video, "Gangnam Style", earned him multiple GUINNESS WORLD RECORDS titles, including Most viewed video online, Most "liked" video online, and First video to receive one billion views.}}</ref> * "గ్యాంగ్నమ్ స్టైల్" – ఆన్‌లైన్‌లో అత్యధిక "లైక్‌లు" పొందిన వీడియో <ref name="guinnessworldrecords" /> * "గ్యాంగ్‌నమ్ స్టైల్" – యూట్యూబ్‌లో 1 బిలియన్ కంటే ఎక్కువ సార్లు వీక్షించబడిన మొదటి వీడియో <ref name="guinnessworldrecords" /> * " జెంటిల్మన్ " – 24 గంటల్లో ఆన్‌లైన్‌లో అత్యధికంగా వీక్షించిన వీడియో <ref name="guinnessworldrecords" /> * "గ్యాంగ్‌నమ్ స్టైల్" – యూట్యూబ్‌లో 2 బిలియన్ల కంటే ఎక్కువ సార్లు వీక్షించబడిన మొదటి వీడియో <ref name="guinnessworldrecords" /> సై 2017 మే 25నతన యూట్యూబ్ ఛానెల్‌లో 10 మిలియన్ల మంది చందాదారులను అధిగమించినందుకు గుర్తింపుగా యూట్యూబ్ నుండి డైమండ్ ప్లే బటన్‌ను అందుకున్నాడు, అలా చేసిన మొదటి ఆసియా సోలో కళాకారుడిగా నిలిచాడు.<ref>{{Cite web|date=May 30, 2017|title=PSY x YouTube – PSY Reaches 10 Million Subscribers|url=https://www.youtube.com/watch?v=2ozEmAOtgv4|archive-url=https://web.archive.org/web/20250721052129/https://www.youtube.com/watch?v=2ozEmAOtgv4&pp=0gcJCcwJAYcqIYzv|archive-date=2025-07-21|access-date=May 31, 2017|publisher=YouTube.com|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|last=Weiss|first=Geoff|date=May 30, 2017|title=Psy Becomes First Asian Artist To Receive YouTube Diamond Play Button|url=http://www.tubefilter.com/2017/05/30/psy-first-asian-artist-youtube-diamond-play-button/|access-date=May 31, 2017|website=Tubefilter}}</ref> == డిస్కోగ్రఫీ == ప్రధాన వ్యాసం: సై డిస్కోగ్రఫీ * ''సైకో వరల్డ్ నుండి సై!'' (2001) * ''Ssa2'' (2002) * ''3 మే'' (2002) * ''స్సాజిబ్'' (2006) * ''సైఫైవ్'' (2010) * ''చిల్జిప్ సై-డా'' (2015) * ''4X2=8'' (2017) * ''సై 9వ'' (2022) == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమా === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !గమనికలు !మూ |- | rowspan="2" |2002 |వెట్ డ్రీమ్స్   |విద్యార్థి ఉపాధ్యాయుడు సియోక్-గూ | | |- |ఎమర్జెన్సీ యాక్ట్ 19 |అతనే | |<ref>{{cite web|date=July 9, 2002|script-title=ko:긴급조치 19호 /인기가수 모조리 잡아들엿!|url=https://www.hani.co.kr/arti/legacy/legacy_general/L33338.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112064918/https://www.hani.co.kr/arti/legacy/legacy_general/L33338.html|archive-date=November 12, 2022|access-date=October 10, 2021|publisher=[[Hankyoreh]]}}</ref> |- |2016 |ఫ్రమ్ వేగాస్ టు మకావు III |మిస్టర్ వాంగ్ | | |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పేరు !పాత్ర !గమనికలు !మూ |- |2001 |బ్యూటిఫుల్ డేస్ |అతనే |కామియో (ఎపిసోడ్ 15) | |- | rowspan="3" |2012 |''డ్రీమ్ హై 2'' |ట్రైనర్ కోచ్ |కామియో (ఎపిసోడ్ 5) | |- |''సూపర్ స్టార్ కె4'' |న్యాయమూర్తి | | |- |సాటర్డే నైట్ లైవ్ |అతను, లిడ్స్ / గ్యాంగ్నమ్ స్టైల్ స్కెచ్ |సీజన్ 38 ఎపిసోడ్ 1 | |- |2013 |లైవ్ విత్ కెల్లీ అండ్ మార్క్ |అతనే |రెండు వారాల్లో రెండు ప్రదర్శనలు | |- |2016 |''హీరోస్ ఆఫ్ రీమిక్స్'' |గురువు | | |- |2021 |లౌడ్ |పి నేషన్ న్యాయమూర్తి | | |- |2023 |''సై సోకింగ్ షో 2022'' |అతనే |కచేరీ చిత్రం |<ref>{{cite web|author=Ahn Yoon-ji|date=April 10, 2023|script-title=ko:싸이, 디즈니+와 만난다..'싸이 흠뻑쇼 2022' 단독 공개 확정|trans-title=Psy meets with Disney+.. 'Psy Soaking Show 2022' exclusive release confirmed|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=108&aid=0003143122|access-date=April 10, 2023|publisher=MT Star News|language=ko|via=[[Naver]]}}</ref> |} === సంగీత వీడియో ప్రదర్శనలు === సై అతిథి లేదా అతిధి పాత్రలో నటించిన మ్యూజిక్ వీడియోల జాబితా. {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సంగీత వీడియో !కళాకారుడు |- |2003 |"애송이 ("ఏసోంగి", "నోవీస్ బేబీ బాయ్")" |లెక్సీ |- |2012 |ఐస్ క్రీమ్​ |హ్యూనా |- |2013 |"DJ నా పాట ప్లే చెయ్యి (వద్దు, నన్ను ఒంటరిగా వదిలేయ్)" |ష్మోయోహో |- |2020 |"나로 바꾸자 నాకు మారండి ( JYP తో యుగళగీతం )" |వర్షం |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1977 జననాలు]] giweoaigw6sx2far9dgasu7gwm18f73 మూస:మూస చేర్చబడింది 10 496980 4963429 4858561 2026-09-21T06:20:32Z యర్రా రామారావు 28161 4963429 wikitext text/x-wiki {{Tmbox | type = notice | image = [[File:Information icon4.svg|40px]] | text = '''గమనిక:''' దీని ('''{{SUBJECTPAGENAME}}''') లోని శీర్షికలలో, {{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}} (UTC) నాటికి సృష్టించబడిన మొత్తం '''{{{1|}}}''' శీర్షికలకూ ఈ మూసను విజయవంతంగా జతచేయడం జరిగింది. <br />'''అభ్యర్థన:''' భవిష్యత్తులో ఇందులో మిగతా శీర్షికలు (కొత్త వ్యాసాలు) సృష్టించినప్పుడు, ఆయా వ్యాసాలలో ఈ మూసను తప్పనిసరిగా చేర్చగలరు. {{{2|}}} }} <noinclude> [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ మూసలు]] == వాడుక విధానం == ఈ మూసను ఏదైనా నావిగేషన్ మూస '''చర్చా పేజీలో''' ఉపయోగించాలి. '''కోడ్ రాసే విధానం:''' <code><nowiki>{{మూస చేర్చబడింది | వ్యాసాల సంఖ్య | --~~~~}}</nowiki></code> * '''మొదటి పారామీటర్ (1):''' ఆ మూసను చేర్చిన మొత్తం (సృష్టించబడిన) వ్యాసాల సంఖ్యను ఇవ్వాలి (Main Namespace లోని సంఖ్యను మాత్రమే లెక్కించండి). * '''రెండవ పారామీటర్ (2):''' మీ సంతకం కోసం <code>--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:28, 9 జూన్ 2026 (UTC)</code> అని ఇవ్వాలి. </noinclude> or1jnhhmx8rp3dmqjmm0akee3p787un ఒకవాంగో నది 0 498736 4963233 4910234 2026-09-20T12:21:14Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4963233 wikitext text/x-wiki '''ఒకవాంగో నది''' (పూర్వం ఒకోవాంగో లేదా ఒకోవాంగ్గో అని స్పెల్ చేయబడేది) ఆఫ్రికా నైరుతి భాగంలోని ఒక నది. [[:en:Botswana|బోట్స్వానా]]<nowiki/>లో ఈ పేరుతో, [[:en:Angola|అంగోలాలో]] '''క్యూబాంగోగా''', [[:en:Namibia|నమీబియాలో]]<ref>Mendelsohn, John (9 September 2021). "[https://conservationnamibia.com/articles/cn2021-river-in-trouble.php A River in Trouble]". ''Conservation Namibia''. Retrieved 8 January 2024.</ref> కవాంగోగా పిలువబడుతుంది. [[:en:Southern_Africa|దక్షిణ ఆఫ్రికాలో]] నాల్గవ అతి పొడవైన నది వ్యవస్థ ఇది. 1,600 కి.మీ (1,000 మైళ్లు) దూరం ఆగ్నేయ దిశలో ప్రవహిస్తుంది. అంగోలాలోని ఇసుక ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో 1,300 మీటర్ల (4,300 అడుగులు) ఎత్తు వద్ద మొదలవుతుంది. దక్షిణంగా వెళ్తూ అంగోలా-నమీబియా సరిహద్దులో భాగమవుతుంది, ఆ తర్వాత బోట్స్వానాలోకి ప్రవహిస్తుంది. ఒకవాంగో నదికి సముద్రానికి అవుట్‌లెట్ లేదు. బదులుగా, కలహరి ఎడారిలోని ఎండోర్హీయిక్ బేసిన్‌లో ఒకవాంగో డెల్టా (లేదా ఒకవాంగో అల్యూవియల్ ఫ్యాన్)లోకి నీటిని విడుదల చేస్తుంది. క్యూటో నది దీని ప్రధాన ఉపనది. == పేరు == ఒకవాంగో అనే పేరు కవాంగో నుండి ఉద్భవించింది, ఇది ఉత్తర నమీబియాలోని [[:en:Kavango_people|కవాంగో ప్రజలను]] సూచిస్తుంది. పాత ఇంగ్లీషు వర్ణకాలలో ఒకోవాంగో కూడా ఉండేది, అయితే కొంతమంది నమీబియన్ పండితులు నమీబియా నదినీ, ఈ ప్రాంతాన్నీ సూచించేటప్పుడు కవాంగో అనే పదాన్ని ఇష్టపడతారు. చరిత్రకారుడు ఆండ్రియాస్ ఎక్ల్ ప్రకారం, [[:en:German_South_West_Africa|జర్మన్ కాలనీ]] పాలన నివేదికలు ఒకవాంగోను ఉపయోగించాయి, కానీ స్థానిక కవాంగో భాషలలో ప్రారంభ O- అక్షరం సాధారణం కాదు, అది [[:en:Herero_language|హెరెరో]] ప్రభావం వల్ల వచ్చిందని ఆపాదించబడింది.<ref>Eckl, Andreas (2007). "[https://welwitschia.eu/wp-content/uploads/2021/11/JNS_June2007_7to37.pdf Reports from 'beyond the line': The accumulation of knowledge of Kavango and its peoples by the German colonial administration 1891–1911]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" (PDF). ''Journal of Namibian Studies''. '''1''': 7–37. Retrieved 12 May 2026.</ref> == మూలాలు == 72d71elmrghma4h49kapn0bp9b7x4bz వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధుల వ్యాసాల జాబితా 4 499867 4963391 4886997 2026-09-21T04:18:20Z యర్రా రామారావు 28161 /* కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధుల వ్యాసాల జాబితా */ సమాధానం 4963391 wikitext text/x-wiki == [[కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధుల వ్యాసాల జాబితా]] == ఈ వ్యాసాన్ని తొలగింపు కోసం ప్రతిపాదించారు గానీ, ఈ చర్చ పేజీని తయారు చెయ్యలేదు.. ఇప్పుడూ నేను చేస్తున్నాను. ఈ పేజీలో ఒక జాబితా ఉంది. వికీపీడియాలో జాబితా పేజీ అంటే, ఆ జాబితా లోని అంశాలకు అదే వికీలో పేజీలుంటాయి, ఉండాలి. పోనీ అన్నిటికీ లేకపోయినా కనీసం ముప్పాతిక లింకులకో సగానికో లింకులుండాలి. ఈ పేజీ లోని జాబితాలో ఉన్నవన్నీ ఎర్ర లింకులే. వందల కొద్దీ ఎర్రలింకులు. వందల కొద్దీ బయటి లింకులు. 20 ఏళ్ళుగా అలాగే పడి ఉంది. పేజీని తొలగించాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:08, 21 జూన్ 2026 (UTC) :చాలా కాలం అయినప్పుటికి ఇఁతవరకు దీనికి సరియైన రూపానికి నోచుకోలేదు. పై విషయాలన్నిటికి ఈ మధ్యకాలంలో ఆరోగ్య సంబంధమైన వ్యాసాలు వస్తున్నాయి. అందువలన దీని అవసరం లేదు. తొలగించవచ్చును [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:18, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) gugdlk7wgftl5pg958elrgzqrhbtbv1 4963492 4963391 2026-09-21T07:15:58Z K.Venkataramana 27319 4963492 wikitext text/x-wiki == [[కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధుల వ్యాసాల జాబితా]] == ఈ వ్యాసాన్ని తొలగింపు కోసం ప్రతిపాదించారు గానీ, ఈ చర్చ పేజీని తయారు చెయ్యలేదు.. ఇప్పుడూ నేను చేస్తున్నాను. ఈ పేజీలో ఒక జాబితా ఉంది. వికీపీడియాలో జాబితా పేజీ అంటే, ఆ జాబితా లోని అంశాలకు అదే వికీలో పేజీలుంటాయి, ఉండాలి. పోనీ అన్నిటికీ లేకపోయినా కనీసం ముప్పాతిక లింకులకో సగానికో లింకులుండాలి. ఈ పేజీ లోని జాబితాలో ఉన్నవన్నీ ఎర్ర లింకులే. వందల కొద్దీ ఎర్రలింకులు. వందల కొద్దీ బయటి లింకులు. 20 ఏళ్ళుగా అలాగే పడి ఉంది. పేజీని తొలగించాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:08, 21 జూన్ 2026 (UTC) :చాలా కాలం అయినప్పుటికి ఇఁతవరకు దీనికి సరియైన రూపానికి నోచుకోలేదు. పై విషయాలన్నిటికి ఈ మధ్యకాలంలో ఆరోగ్య సంబంధమైన వ్యాసాలు వస్తున్నాయి. అందువలన దీని అవసరం లేదు. తొలగించవచ్చును [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:18, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ఈ వ్యాసం ఆంగ్ల వికీలో కూడా లేనట్లుంది. ఈ వ్యాసంలో ఎర్ర లింకులు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. జాబితాలో ఏ లింకుకు వికీలో పేజీ లేదు. 20 సంవత్సరాలు దాటినా విజ్ఞాన సర్వస్వానికి సంబంధించిన వ్యాసంగా తయారుకాబడలేదు. మూలాలు లేవు, లింకులు లేవు. అధిక ఎర్రలింకులున్నాయి. తొలగించాలి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 07:15, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) b0n6zwz8c0cyo7yn0842bpl3q6fme91 4963547 4963492 2026-09-21T09:16:31Z Pranayraj1985 29393 /* కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధుల వ్యాసాల జాబితా */ 4963547 wikitext text/x-wiki {{వ్యాతొలపైన}} తొలగించాలి.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 09:16, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == [[కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధుల వ్యాసాల జాబితా]] == ఈ వ్యాసాన్ని తొలగింపు కోసం ప్రతిపాదించారు గానీ, ఈ చర్చ పేజీని తయారు చెయ్యలేదు.. ఇప్పుడూ నేను చేస్తున్నాను. ఈ పేజీలో ఒక జాబితా ఉంది. వికీపీడియాలో జాబితా పేజీ అంటే, ఆ జాబితా లోని అంశాలకు అదే వికీలో పేజీలుంటాయి, ఉండాలి. పోనీ అన్నిటికీ లేకపోయినా కనీసం ముప్పాతిక లింకులకో సగానికో లింకులుండాలి. ఈ పేజీ లోని జాబితాలో ఉన్నవన్నీ ఎర్ర లింకులే. వందల కొద్దీ ఎర్రలింకులు. వందల కొద్దీ బయటి లింకులు. 20 ఏళ్ళుగా అలాగే పడి ఉంది. పేజీని తొలగించాలి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:08, 21 జూన్ 2026 (UTC) :చాలా కాలం అయినప్పుటికి ఇఁతవరకు దీనికి సరియైన రూపానికి నోచుకోలేదు. పై విషయాలన్నిటికి ఈ మధ్యకాలంలో ఆరోగ్య సంబంధమైన వ్యాసాలు వస్తున్నాయి. అందువలన దీని అవసరం లేదు. తొలగించవచ్చును [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:18, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ఈ వ్యాసం ఆంగ్ల వికీలో కూడా లేనట్లుంది. ఈ వ్యాసంలో ఎర్ర లింకులు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. జాబితాలో ఏ లింకుకు వికీలో పేజీ లేదు. 20 సంవత్సరాలు దాటినా విజ్ఞాన సర్వస్వానికి సంబంధించిన వ్యాసంగా తయారుకాబడలేదు. మూలాలు లేవు, లింకులు లేవు. అధిక ఎర్రలింకులున్నాయి. తొలగించాలి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 07:15, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{వ్యాతొలకింద}} 7ot08hxis1mciiyz6ikw5i75hxgn554 59వ భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు 0 501487 4963654 4912105 2026-09-21T11:42:23Z స్వరలాసిక 13980 /* అవార్డుల ప్రదానోత్సవం */ 4963654 wikitext text/x-wiki {{Infobox film awards | number = 59 | award =జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు | image = 59th_NFA.png | alt = 59వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుల కార్యక్రమ లోగో | caption = | awarded_for = 2011లో ఉత్తమ భారతీయ సినిమా | award_org = ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్ డైరెక్టరేట్ | presenting_org = మహమ్మద్ హమీద్ అన్సారీ<br />{{small|(భారత ఉపరాష్ట్రపతి)}} | announced_date = {{Start date|df=yes|2012|03|07}} | presented_date = {{Start date|df=yes|2012|05|03}} | site = విజ్ఞాన్ భవన్ , న్యూ ఢిల్లీ | host = [[వినయ్ పాఠక్]] & [[సౌమ్య టాండన్]] | website = [http://dff.nic.in/ dff.nic.in] | lifetime_achievement = సౌమిత్ర చటర్జీ | best_feature = * ''డియోల్'' * ''బ్యారి'' | best_non_feature = ''అండ్ వి ప్లే ఆన్'' | best_critic = మనోజ్ బర్పుజారి | best_book = ''ఆర్.డి. బర్మన్: ది మ్యాన్ ది మ్యూజిక్'' | most_wins = {{*}}''అన్హే ఘోరే దా దాన్''<br />{{*}}''బాలగంధర్వ ''<br />{{*}}''చిల్లర్ పార్టీ ''<br />{{*}}''డియోల్''<br />{{*}}''రంజన అమీ అర్ అష్బోనా ''<br />{{*}}''ది డర్టీ పిక్చర్'' (3) | last = 58వ | next = 60వ }} [[ఫిలిం ఫెస్టివల్స్ డైరెక్టరేట్|డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్]] సమర్పించిన '''59వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు''', 2011 సంవత్సరానికి భారతీయ చలనచిత్రాలలో ఉత్తమమైన వాటిని సత్కరించాయి, 3 మే 2012న న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్ జరిగాయి. [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సినిమా|ఫీచర్ ఫిల్మ్స్ విభాగం]] 38 విభాగాలలో, నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్స్ విభాగం లో 20 విభాగాలలో, ఉత్తమ రచన కోసం రెండు విభాగాలలో అవార్డులు ప్రదానం చేయబడ్డాయి. 392 ఎంట్రీల నుండి 41 మంది జ్యూరీ సభ్యులు విజేతలను ఎంపిక చేశారు. ఈ కార్యక్రమానికి నటులు [[వినయ్ పాఠక్]], [[సౌమ్య టాండన్]] వ్యాఖ్యాతలుగా వ్యవహరించారు. భారత ఉపరాష్ట్రపతి [[ముహమ్మద్ హమీద్ అన్సారి|మహ్మద్ హమీద్ అన్సారీ]] ఈ పురస్కారాలను ప్రదానం చేశారు. ఈ వేడుక మూడు టెలివిజన్ ఛానళ్లు, పదకొండు [[ఆకాశవాణి|ఆల్ ఇండియా రేడియో]] స్టేషన్లలో ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేయబడింది, ప్రత్యక్ష వెబ్‌కాస్ట్ చేయబడింది. మరాఠీ సినిమా డియూల్మొ దటి, ఏకైక బేరి సినిమా''[[బ్యారీ]]'' [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సినిమా|ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్]] అవార్డును పంచుకున్నాయి. ఉత్తమ నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్ అవార్డు [[హిందీ]]-ఇంగ్లీష్ డాక్యుమెంటరీ అండ్ వి ప్లే ఆన్కు లభించింది. అనిరుధ భట్టాచార్జీ, బాలాజీ విట్టల్ సహ రచయిత ''ఆర్. డి. బర్మన్: ది మ్యాన్, ది మ్యూజిక్'' అనే పుస్తకం ఉత్తమ సినిమా పుస్తకాన్ని గెలుచుకుంది. ''అన్హే ఘోరే దా దాన్'' సినిమాకి దర్శకత్వం వహించిన [[గుర్విందర్ సింగ్ (దర్శకుడు)|గుర్విందర్ సింగ్]] [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ దర్శకుడు|ఉత్తమ చలన చిత్ర దర్శకత్వం]] అవార్డును గెలుచుకున్నారు. 'దియూల్ "చిత్రానికి గిరీష్ కుల్కర్నీ [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటుడు|ఉత్తమ నటుడు]], ఉత్తమ సంభాషణ గాను అవార్డులను గెలుచుకున్నారు. [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] నటి [[విద్యా బాలన్]]' ది ''డర్టీ పిక్చర్''" సినిమాకి గాను [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|ఉత్తమ నటి]] అవార్డును గెలుచుకుని అవార్డును గెలుచుకుంది. భారతీయ చలనచిత్ర రంగంలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన గుర్తింపుగా పరిగణించబడే [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారం|దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు]] బెంగాలీ చలనచిత్ర రంగానికి ఆయన చేసిన కృషికి ప్రముఖ బెంగాలీ నటుడు [[సౌమిత్ర ఛటర్జీ]] ఇవ్వబడింది. == ఎంపిక ప్రక్రియ == డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్ 26 డిసెంబర్ 2011న జరిగిన 2012 అవార్డు ప్రదానోత్సవానికి నామినేషన్లను ఆహ్వానించింది.<ref name="59thnfacallibn">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Entries-open-for-59th-National-Film-Awards/Article1-787637.aspx|title=Entries open for 59th National Film Awards|date=27 December 2011|access-date=1 April 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413204756/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Entries-open-for-59th-National-Film-Awards/Article1-787637.aspx|archive-date=13 April 2012|agency=[[Hindustan Times]]}}</ref> 1 జనవరి 2011 & 31 డిసెంబర్ 2011 మధ్య [[సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ సర్టిఫికేషన్]] చేత ధృవీకరించబడిన ఫీచర్ & నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్స్ ఫిల్మ్ అవార్డు విభాగాలకు అర్హత సాధించాయి. అదే కాలంలో భారతీయ ముద్రణ మాధ్యమంలో ప్రచురించబడిన భారతీయ సినిమాపై వ్రాతపూర్వక అంశాలు సినిమా విభాగంలో ఉత్తమ రచనకు అర్హత పొందాయి.<ref name="59thnfacalldff">{{Cite web|title=Call for entries; 59th National Film Awards for 2011|url=http://dff.nic.in/VKMurthyad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130002158/http://www.dff.nic.in/VKMurthyad.pdf|archive-date=30 January 2013|access-date=1 April 2012|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> ఒక సినిమా లేదా అనువాదం డబ్బింగ్, సవరించిన లేదా కాపీ చేసిన సంస్కరణలు, సంక్షిప్తాలు, సవరించిన & వ్యాఖ్యానించిన రచనలు & పునఃముద్రణలు అవార్డులకు అనర్హమైనవి.<ref name="59threg">{{Cite press release |title=59th National Film Awards: Regulations |publisher=Directorate of Film Festivals |pages=2, 4, 12, 14, 22, 24, 25, 30 |url=http://dff.nic.in/59th_NFA_Regulations_1.pdf |access-date=29 July 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324031331/http://dff.nic.in/59th_NFA_Regulations_1.pdf |archive-date=24 March 2012}}</ref> దరఖాస్తులకు గడువు జనవరి 17,2012. <ref name="59thnfacallibn" /> ఈ ఫీచర్ ఫిల్మ్ విభాగంలో 19 భాషలలో 186 ఎంట్రీలు వచ్చాయి, ఇది 2011 నాటికి జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుల చరిత్రలో అత్యధిక సంఖ్యలో సమర్పణలను నమోదు చేసింది. నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్స్ విభాగంలో మొత్తం 156 ఎంట్రీలు, 28 పుస్తకాలు, 22 వ్యాసాలు ఉత్తమ రచన విభాగంలో అవార్డుకు సమర్పించబడ్డాయి.<ref name="59dff">{{Cite web|date=4 May 2012|title=59th National film Award given Away in New Delhi on 3rd May, 2012|url=http://dff.nic.in/59thNFAPresentationCeremony.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509072624/http://www.dff.nic.in/59thNFAPresentationCeremony.html|archive-date=9 May 2012|access-date=4 May 2012|publisher=Directorate of Film Festivals}}</ref> == అవార్డులు == జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులను మూడు విభాగాలుగా విభజించారుః ఫీచర్ ఫిల్మ్స్, నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్స్ & రైటింగ్ ఆన్ సినిమా. 2012 మార్చి 7న న్యూఢిల్లీలోని శాస్త్రి భవన్ జరిగిన విలేకరుల సమావేశంలో 2012 అవార్డు ప్రదానోత్సవానికి విజేతలను ప్రకటించారు.<ref name="59thnfatobeannounced">{{Cite press release |title=A press conference to announce 59th national film awards will be held |publisher=Press Information Bureau (PIB), India |url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=80712 |access-date=30 March 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140506012034/http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=80712 |archive-date=6 May 2014}}</ref> భారతీయ సినిమాకు అత్యుత్తమ సేవలందించినందుకు [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే]] పేరిట జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం ఒక సినీ ప్రముఖుడికి ప్రదానం చేయబడింది. విజేతలకు పతకం, నగదు బహుమతి & మెరిట్ సర్టిఫికేట్ ప్రదానం చేయబడ్డాయి.<ref name="59threg" /><ref>{{Cite web|title=Dadasaheb Phalke Award Past Recipients|url=http://dff.nic.in/dadasahebphalke.asp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160526044918/http://www.dff.nic.in/dadasahebphalke.asp|archive-date=26 May 2016|access-date=13 August 2012|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> == దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు == 1969లో ప్రవేశపెట్టిన దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు భారతీయ సినిమా అభివృద్ధికి, మాధ్యమం, దాని అభివృద్ధి, ప్రోత్సాహానికి విశిష్టమైన కృషికి సినీ ప్రముఖుల సహకారాన్ని గుర్తించడానికి ఇచ్చే అత్యున్నత పురస్కారం.<ref name="17thaward">{{Cite web|title=17th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/17th_NFF_1971.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226002621/http://dff.nic.in/2011/17th_NFF_1971.pdf|archive-date=26 February 2012|access-date=26 September 2011|publisher=Directorate of Film Festivals|page=38}}</ref> 2011 సంవత్సరానికి దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు ప్రతిపాదనలను అంచనా వేయడానికి భారతీయ చిత్ర పరిశ్రమకు చెందిన ఐదుగురు వ్యక్తులతో కూడిన కమిటీని నియమించారు. జ్యూరీ సభ్యులు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నారు: <ref name="59thnfadffoc">{{Cite web|title=59th National Film Awards: The Official Catalogue|url=http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160038/http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx|archive-date=14 July 2014|access-date=7 June 2012|publisher=[[International Film Festival of India]]|page=156}}</ref> 2011 సంవత్సరానికి దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డును 2012 మార్చి 23న ప్రకటించారు. నటుడు [[సౌమిత్ర ఛటర్జీ]] భారతీయ సినిమాకు, ప్రధానంగా బెంగాలీ సినిమా చేసిన కృషికి ఈ అవార్డును గెలుచుకున్నారు.<ref name="dadasahebpib">{{Cite press release |title=Soumitra Chatterjee to receive Dadasaheb Phalke Award for 2011 (PIB) |publisher=Press Information Bureau (PIB), India |url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=81549 |access-date=1 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522142405/http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=81549 |archive-date=22 May 2014}}</ref> ఛటర్జీ [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] చిత్రాలలో క్రమం తప్పకుండా పనిచేశారు, [[మృణాళ్ సేన్|మృణాల్ సేన్]],యు [[తపన్ సిన్హా]] వంటి ఇతర ప్రముఖ దర్శకులతో కలిసి 50 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన కెరీర్లో పనిచేశారు. {| style="width:75%;border: 1px solid #BEB168;background-color:#FDFCF6;" |- | style="background-color:#F0EADF;" |{{•}} శ్యామ్ బెనెగల్ |- | style="background-color:#F0EADF;" |{{•}}గిరీష్ కాసరవల్లి |- | style="background-color:#F0EADF;" |{{•}}సయీద్ అక్తర్ మీర్జా |- | style="background-color:#F0EADF;" |{{•}}రమేష్ సిప్పీ |- | style="background-color:#F0EADF;" |{{•}}వి.కె. మూర్తి |} 2011 సంవత్సరానికి దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డును 2012 మార్చి 23న ప్రకటించారు. నటుడు [[సౌమిత్ర ఛటర్జీ]] భారతీయ సినిమాకు, ప్రధానంగా బెంగాలీ సినిమా చేసిన కృషికి ఈ అవార్డును గెలుచుకున్నారు.<ref name="dadasahebpib2">{{Cite press release |title=Soumitra Chatterjee to receive Dadasaheb Phalke Award for 2011 (PIB) |publisher=Press Information Bureau (PIB), India |url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=81549 |access-date=1 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522142405/http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=81549 |archive-date=22 May 2014}}</ref> ఛటర్జీ [[సత్యజిత్ రాయ్|సత్యజిత్ రే]] చిత్రాలలో క్రమం తప్పకుండా పనిచేశారు, [[మృణాళ్ సేన్|మృణాల్ సేన్]],యు [[తపన్ సిన్హా]] వంటి ఇతర ప్రముఖ దర్శకులతో కలిసి 50 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన కెరీర్‌లో పని చేశారు. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%;" ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;" |అవార్డు పేరు ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;" |చిత్రం ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;" |అవార్డు గ్రహీత ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;" |అవార్డు అందుకున్నారు ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;" |అవార్డులు |- style="background-color:#F4F4F4" ! scope="row" |[[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారం|దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు]] |[[దస్త్రం:Soumitra_Chatterjee_-_Kolkata_2011-05-09_2856.JPG|113x113px]] |[[సౌమిత్ర ఛటర్జీ]]<ref>{{Cite web|title=Soumitra Chatterjee to receive Dadasaheb Phalke Award for 2011 (DFF)|url=http://dff.nic.in/DadaSahebPhalkeAwards2011.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316052357/http://dff.nic.in/DadaSahebPhalkeAwards2011.htm|archive-date=16 March 2014|access-date=1 April 2012|publisher=Directorate of Film Festivals}}</ref> |నటుడు |''స్వర్ణ కమల్'', ₹ 1 మిలియన్ & ఒక షాల్ |} == ఫీచర్ ఫిల్మ్స్ == జాతీయ, ప్రాంతీయ స్థాయిలలో సినిమాలకు అవార్డులు లభించాయి. ఒక మరాఠీ సినిమా, ''[[దేవూళ్|డ్యూల్]]'' & ఒక బేరి సినిమా, ''[[బ్యారీ]]'', ఉత్తమ చలన చిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును పంచుకున్నాయి. ''[[శ్యాంచి ఆయ్|శ్యామ్ చి ఆయి]]'' (1953) & శ్వాస్ (2003) తర్వాత ఈ గౌరవాన్ని గెలుచుకున్న మూడవ మరాఠీ సినిమాగా డియూల్ నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2981181.ece|title=Success of 'Deool' buoys spirit of Marathi cinema|last=Press Trust of India|date=10 March 2012|access-date=25 June 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719035903/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2981181.ece|archive-date=19 July 2012|agency=The Hindu|author-link=Press Trust of India}}</ref> ఈ సినిమా రచయిత, ప్రధాన నటుడు గిరీష్ కుల్కర్నీ ఉత్తమ నటుడు, ఉత్తమ సంభాషణలకు అవార్డులను గెలుచుకున్నారు. ''బ్యారీ'' భాషలో నిర్మించిన మొట్టమొదటి సినిమా బ్యారీ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Byari-a-study-on-the-ethnic-community-K-P-Suveeran/articleshow/12175005.cms|title='Byari' a study on the ethnic community: K P Suveeran|last=Press Trust of India|date=7 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=25 June 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720045111/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-07/news-interviews/31131845_1_marathi-film-umesh-kulkarni-national-award|archive-date=20 July 2013|author-link=Press Trust of India}}</ref> ఈ విభాగంలో, 24 సినిమాలు అవార్డులను గెలుచుకున్నాయి, & డియూల్, పంజాబీ సినిమా ''అన్హే ఘోరే దా దాన్'', మరో మరాఠీ సినిమా బల్గంధర్వ, బెంగాలీ సినిమా ''రంజనా అమీ అర్ అష్బోనా'' & రెండు హిందీ సినిమాలు ''చిల్లర్ పార్టీ'' & ది ''డర్టీ పిక్చర్'', మూడు అవార్డులను గెలుచుకున్నాయి.<ref name="59thnfadff">{{Cite web|title=59th National Film Awards 2011|url=http://dff.nic.in/59thNFA2011.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120411151723/http://dff.nic.in/59thNFA2011.htm|archive-date=11 April 2012|access-date=1 April 2012|publisher=Directorate of Film Festivals}}</ref> === జ్యూరీ === ఫీచర్ ఫిల్మ్ విభాగం కోసం, భారతదేశంలోని వివిధ భౌగోళిక ప్రాంతాల ఆధారంగా ఆరు కమిటీలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. రెండు అంచెల మూల్యాంకన ప్రక్రియలో ఒక కేంద్ర కమిటీ & ఐదు ప్రాంతీయ కమిటీలు ఉండేవి. నటి [[రోహిణీ హట్టంగడి|రోహిణి హట్టంగడి]] నేతృత్వంలోని కేంద్ర కమిటీలో ప్రతి ప్రాంతీయ కమిటీకి అధిపతులు, మరో ఐదుగురు జ్యూరీ సభ్యులు ఉన్నారు. ప్రాంతీయ స్థాయిలో, ప్రతి కమిటీలో ఒక చీఫ్ & నలుగురు సభ్యులు ఉంటారు. ప్రతి ప్రాంతీయ కమిటీకి అధిపతి & ఒక ప్రధాన సభ్యుడు కాని వ్యక్తిని ఆ భౌగోళిక ప్రాంతం వెలుపల నుండి ఎంపిక చేశారు. దిగువ పట్టిక కేంద్ర & ప్రాంతీయ కమిటీలకు జ్యూరీ సభ్యులను పేర్కొంది: <ref name="59thnfadff" /><ref>{{Cite web|date=7 March 2012|title=Debut directors impress at National Awards|url=http://m.ibnlive.com/news/debut-directors-impress-at-national-awards/237076-8.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325092847/http://m.ibnlive.com/news/debut-directors-impress-at-national-awards/237076-8.html|archive-date=25 March 2012|access-date=5 April 2012|publisher=[[CNN-IBN|IBN Live]]}}</ref> === ఆల్ ఇండియా అవార్డ్స్ === జాతీయ స్థాయిలో, ఫీచర్ సినిమాలు 29 విభాగాలలో పోటీ పడ్డాయి. ఐదు విభాగాలలో ''స్వర్ణ కమల్ (గోల్డెన్ లోటస్ అవార్డు), మిగిలిన వాటిలో రజత్ కమల్'' (సిల్వర్ లోటస్ అవార్డు) ప్రదానం చేశారు. ఈ ఎడిషన్‌లో, ఉత్తమ యానిమేషన్ చిత్రానికి గోల్డెన్ లోటస్ అవార్డు & ఎనిమిది సిల్వర్ లోటస్ అవార్డులను ప్రకటించలేదు. ప్రదానం చేసిన అవార్డులు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:<ref name="59thaward">{{cite press release|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=80734|title=59th National Film Awards for the Year 2011 Announced|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|access-date=1 January 2014|archive-date=31 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031200819/http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=80734|url-status=live}}</ref><ref name=59thnfa>{{cite web|title=59th National Film Awards for 2011 -Feature Films|url=http://dff.nic.in/Pagesfrom59thNFAPressRelease-featured.pdf|publisher=Directorate of Film Festivals|access-date=2 April 2012|archive-date=5 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105181840/http://dff.nic.in/Pagesfrom59thNFAPressRelease-featured.pdf|url-status=live}} * {{cite web|title=59th National Film Awards for 2011&nbsp;– Non-Feature Films|url=http://dff.nic.in/Pagesfrom59thNFAPressRelease-non-featured.pdf|publisher=Directorate of Film Festivals|access-date=2 April 2012|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232604/http://dff.nic.in/Pagesfrom59thNFAPressRelease-non-featured.pdf|url-status=live}} * {{cite web|title=59th National Film Awards for 2011&nbsp;– Best Writing on Cinema|url=http://dff.nic.in/Pagesfrom59thNFAPressRelease-best-cinema.pdf|publisher=Directorate of Film Festivals|access-date=2 April 2012|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235104/http://dff.nic.in/Pagesfrom59thNFAPressRelease-best-cinema.pdf|url-status=live}}</ref> ==== గోల్డెన్ లోటస్ అవార్డు ==== విజేతలందరికీ ''స్వర్ణ కమలం'' (బంగారు కమలం పురస్కారం), సర్టిఫికెట్ & నగదు బహుమతిని ప్రదానం చేశారు. {| class="wikitable" !అవార్డు పేరు !సినిమా(ల) పేరు !భాష !అవార్డు గ్రహీత(లు) !నగదు బహుమతి |- ! rowspan="2" |ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ |''డియోల్'' |మరాఠీ |నిర్మాత: అభిజిత్ ఘోలప్ దర్శకుడు: ఉమేష్ వినాయక్ కులకర్ణి | rowspan="2" |{{INRConvert|250000|nolink=yes}} |- |''బ్యారి'' |బేరీ |నిర్మాత: TH అల్తాఫ్ హుస్సేన్ దర్శకుడు: సువీరన్ |- !దర్శకుడి ఉత్తమ తొలి చిత్రం |''ఆరణ్య కాండం'' |తమిళం |నిర్మాత: SPB చరణ్ దర్శకుడు: త్యాగరాజన్ కుమారరాజా |{{INRConvert|125000|nolink=yes}} |- !సంపూర్ణ వినోదాన్ని అందించే అత్యుత్తమ ప్రజాదరణ పొందిన చిత్రం |''అళగర్సమియిన్ కుతిరై'' |తమిళం |నిర్మాత: పి. మధన్ దర్శకుడు: సుసీంతిరన్ |{{INRConvert|200000|nolink=yes}} |- !ఉత్తమ బాలల చిత్రం |''చిల్లర్ పార్టీ'' |హిందీ |నిర్మాత: యూటీవీ సాఫ్ట్‌వేర్ కమ్యూనికేషన్స్ , సల్మాన్ ఖాన్ దర్శకులు: వికాస్ బహల్ & నితేష్ తివారీ |{{INRConvert|150000|nolink=yes}} |- !ఉత్తమ దిశ |''Anhe Ghore Da Daan'' |పంజాబీ |గుర్విందర్ సింగ్ |{{INRConvert|250000|nolink=yes}} |} ==== సిల్వర్ లోటస్ అవార్డు ==== విజేతలందరికీ ''రజత కమల్'' (వెండి కమల పురస్కారం), సర్టిఫికెట్ & నగదు బహుమతిని ప్రదానం చేశారు. {| class="wikitable" !అవార్డు పేరు !సినిమా(ల) పేరు !భాష(లు) !అవార్డు గ్రహీత(లు) !నగదు బహుమతి |- !ఉత్తమ నటుడు |''డియోల్'' |మరాఠీ |గిరీష్ కులకర్ణి |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ నటి |''ది డర్టీ పిక్చర్'' |హిందీ |విద్యా బాలన్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ సహాయ నటుడు |''అళగర్సమియిన్ కుతిరై'' |తమిళం |అప్పుకుట్టి |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ సహాయ నటి |''ఫిజిగీ మణి'' |మణిపురి |లీషాంగ్థెం తోంతోఇంగంబి దేవి |{{INRConvert|50|k}} |- ! rowspan="2" |ఉత్తమ బాల కళాకారుడు |''స్టాన్లీ కా డబ్బా'' |హిందీ |పార్థో గుప్తే | rowspan="2" |{{INRConvert|50|k}} |- |''చిల్లర్ పార్టీ'' |హిందీ |{{*}}ఇర్ఫాన్ ఖాన్ &#x2022; సనత్ మీనన్ &#x2022; రోహన్ గ్రోవర్ &#x2022; నమన్ జైన్ &#x2022; ఆరవ్ ఖన్నా &#x2022; విశేష్ తివారీ &#x2022; చిన్మయి చంద్రాంశుః &#x2022; వేదాంత్ దేశాయ్ &#x2022; దివిజ్ హండా &#x2022;&nbsp;శ్రియా శర్మ {{*}} {{*}} {{*}} {{*}} {{*}} {{*}} {{*}} {{*}} {{*}} |- !ఉత్తమ పురుష నేపథ్య గాయకుడు |''బాలగంధర్వ'' |మరాఠీ |ఆనంద్ భటే |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని |''అబోషేషే'' {{small|("Dure Kothao Dure Dure" and "Aaji Bijan Ghare")}} |బెంగాలీ |రూపా గంగూలీ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ |''Anhe Ghore Da Daan'' |పంజాబీ |కెమెరామెన్ : సత్య రాయ్ నాగ్పాల్, ల్యాబొరేటరీ ప్రాసెసింగ్ : రిలయన్స్ మీడియావర్క్స్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే &#x2022;&nbsp;{{small|[[Screenwriter|Screenplay Writer]] ([[Screenplay|Original]])}} {{•}}{{small|[[Screenwriter|Screenplay Writer]] ([[Screenplay|Original]])}} |''చిల్లర్ పార్టీ'' |హిందీ |{{*}}వికాస్ బహ్ల్ &#x2022;&nbsp;నితేష్ తివారీ &#x2022;&nbsp;విజయ్ మౌర్య {{*}} {{*}} |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే &#x2022;&nbsp;{{small|Screenplay Writer (Adapted)}} {{•}}{{small|Screenplay Writer (Adapted)}} |''శాల'' |మరాఠీ |అవినాష్ దేశ్‌పాండే నిగ్డి |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే &#x2022;&nbsp;{{small|[[Dialogue]]s}} {{•}}{{small|[[Dialogue]]s}} |''డియోల్'' |మరాఠీ |గిరీష్ కులకర్ణి |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ ఆడియోగ్రఫీ &#x2022;&nbsp;{{small|[[Production sound mixer|Location Sound Recordist]]}} {{•}}{{small|[[Production sound mixer|Location Sound Recordist]]}} |''Zindagi Na Milegi Dobara'' |హిందీ |బేలాన్ ఫోన్సెకా |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ ఆడియోగ్రఫీ &#x2022;&nbsp;{{small|[[Sound design|Sound Designer]]}} {{•}}{{small|[[Sound design|Sound Designer]]}} |''గేమ్'' |హిందీ |బేలాన్ ఫోన్సెకా |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ ఆడియోగ్రఫీ &#x2022;&nbsp;{{small|[[Re-recording (filmmaking)|Re-recordist of the Final Mixed Track]]}} {{•}}{{small|[[Re-recording (filmmaking)|Re-recordist of the Final Mixed Track]]}} |''గేమ్'' |హిందీ |హితేంద్ర ఘోష్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ ఎడిటింగ్ |''ఆరణ్య కాండం'' |తమిళం |{{*}}ప్రవీణ్ కెఎల్ &#x2022;&nbsp;ఎన్బి శ్రీకాంత్ {{*}} |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ కళా దర్శకత్వం |''నౌకాదుబి'' |బెంగాలీ |ఇంద్రనీల్ ఘోష్ |{{INRConvert|50|k}} |- ! rowspan="2" |ఉత్తమ కాస్ట్యూమ్ డిజైన్ |''బాలగంధర్వ'' |మరాఠీ |నీతా లుల్లా | rowspan="2" |{{INRConvert|50|k}} |- |''ది డర్టీ పిక్చర్'' |హిందీ |నిహారిక ఖాన్ |- ! rowspan="2" |ఉత్తమ మేకప్ ఆర్టిస్ట్ |''బాలగంధర్వ'' |మరాఠీ | rowspan="2" |విక్రమ్ గైక్వాడ్ | rowspan="2" |{{INRConvert|50|k}} |- |''ది డర్టీ పిక్చర్'' |హిందీ |- !ఉత్తమ సంగీత దర్శకత్వం &#x2022;&nbsp;{{small|[[Soundtrack|Songs]]}} {{•}}{{small|[[Soundtrack|Songs]]}} |''రంజన అమి ఆర్ అష్బోనా'' |బెంగాలీ |నీల్ దత్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ సంగీత దర్శకత్వం &#x2022;&nbsp;{{small|[[Background music|Background Score]]}} {{•}}{{small|[[Background music|Background Score]]}} |''ల్యాప్‌టాప్'' |బెంగాలీ |మయూఖ్ భౌమిక్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ సాహిత్యం |''నేను'' {{small|("Agar Zindagi")}} |హిందీ |అమితాబ్ భట్టాచార్య |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ స్పెషల్ ఎఫెక్ట్స్ |''రా.వన్'' |హిందీ |{{*}}హ్యారీ హింగోరానీ &#x2022; కీతన్ యాదవ్ ( రెడ్ చిల్లీస్ VFX ) {{*}} |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ కొరియోగ్రఫీ |''జిందగీ నా మిలేగి దోబారా'' {{small|("[[Señorita (Zindagi Na Milegi Dobara song)|Senorita]]")}} |హిందీ |బోస్కో-సీజర్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు |''రంజన అమి ఆర్ అష్బోనా'' |బెంగాలీ |అంజన్ దత్ (నటుడు, గాయకుడు , రచయిత, దర్శకుడు) |{{INRConvert|200000|nolink=yes}} |- ! rowspan="2" |ప్రత్యేక ప్రస్తావన |''బ్యారి'' |బేరీ |మల్లిక (నటి) | rowspan="2" |సర్టిఫికేట్ మాత్రమే |- |''ఆదిమధ్యం'' |మలయాళం |షెర్రీ (డైరెక్టర్) |} === ప్రాంతీయ అవార్డులు === భారతదేశంలోని ప్రాంతీయ భాషలలోని ఉత్తమ చిత్రాలకు కూడా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు ఇవ్వబడతాయి. ప్రాంతీయ భాషల పురస్కారాలు భారత రాజ్యాంగంలోని ఎనిమిదవ షెడ్యూల్‌లో వాటి ప్రస్తావన ప్రకారం వర్గీకరించబడ్డాయి . పురస్కార గ్రహీతలలో చిత్ర నిర్మాతలు & దర్శకులు ఉన్నారు. రాజ్యాంగంలోని ఎనిమిదవ షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న భాషలు మినహా ఇతర భాషలలోని చిత్రాలు అర్హత పొందలేదు.<ref name="59thaward" /><ref name="59thnfa" /><ref name="59thaward" /><ref name="59thnfa" /> విజేతలందరికీ ''రజత్ కమల్'' (సిల్వర్ లోటస్ అవార్డు), సర్టిఫికేట్ & నగదు బహుమతిని ప్రదానం చేశారు. ఇవ్వబడిన అవార్డులు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: {| class="wikitable" ! rowspan="2" |అవార్డు పేరు ! rowspan="2" |సినిమా పేరు ! colspan="2" |అవార్డు గ్రహీత(లు) ! rowspan="2" |నగదు బహుమతి |- !నిర్మాత(లు) !డైరెక్టర్ |- !బెంగాలీలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ |''రంజన అమి ఆర్ అష్బోనా'' |రాణా సర్కార్ |అంజన్ దత్ |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |- !డోగ్రీలో ఉత్తమ చలనచిత్రం |''దిల్లే చ వాస్య కోయి'' |సంజీవ్ రత్తన్ |సంజీవ్ రత్తన్ |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |- !హిందీలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ |''నేను'' |{{•}}ఓనిర్ &#x2022;&nbsp;సంజయ్ సూరి {{•}} |ఒనిర్ |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |- !కన్నడలో ఉత్తమ చలనచిత్రం |''కూర్మావతారం'' |బసంత్ కుమార్ పాటిల్ |గిరీష్ కాసరవల్లి |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |- !మలయాళంలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ |''భారత రూపాయి'' |ఆగస్ట్ సినిమా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్. |రంజిత్ |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |- !మణిపురిలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ |''ఫిజిగీ మణి'' |{{•}}తఖేల్‌చాంగ్‌బామ్ ఒంగ్బీ మేధా శర్మి |ఓనం గౌతమ్ సింగ్ |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |- !మరాఠీలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ |''శాల'' |{{•}}వివేక్ వాఘ్ &#x2022; నీలేష్ నవల్కర్ {{•}} |సుజయ్ దహకే |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |- !పంజాబీలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ |''Anhe Ghore Da Daan'' |NFDC |గుర్విందర్ సింగ్ |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |- !తమిళంలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ |''Vaagai Sooda Vaa'' |ఎస్. మురుగానందం |ఎ. సర్కునం |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |} == ఫీచర్ కాని సినిమాలు == నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్ విభాగంలో, 21 చిత్రాలు అవార్డులను గెలుచుకున్నాయి. ''పంచక్కి'' , ''దేర్ ఈజ్ సంథింగ్ ఇన్ ది ఎయిర్'' & ''టైగర్ డైనాస్టీ'' అనే మూడు చిత్రాలు ఒక్కొక్కటి మూడు అవార్డులను గెలుచుకున్నాయి. దేర్ ఈజ్ సంథింగ్ ''ఇన్ ది ఎయిర్'' ఉత్తమ దర్శకత్వానికి అవార్డును కూడా గెలుచుకుంది—ఇది నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్‌ల కోసం ఇచ్చే గోల్డెన్ లోటస్ అవార్డులలో ఒకటి. <ref name="59thnfa" /> నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్స్ విభాగం నుండి మూడు సిల్వర్ లోటస్ అవార్డులు ప్రదానం చేయబడలేదు. === జ్యూరీ === నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్ ఎంట్రీలను మూల్యాంకనం చేయడానికి దర్శకుడు రోమేష్ శర్మ నేతృత్వంలో ఏడుగురితో కూడిన కమిటీని నియమించారు. జ్యూరీ సభ్యులు: {| class="wikitable" | colspan="2" |{{•}}రోమేష్ శర్మ (చైర్‌పర్సన్) {{small|(Producer and director)}}{{small|(Producer and director)}} |- |{{•}}బ్రహ్మానంద్ సింగ్ {{small|(Filmmaker and screen writer)}}{{small|(Filmmaker and screen writer)}} |{{•}}సుప్రియో సేన్ {{small|(Director)}}{{small|(Director)}} |- |{{•}}సురేష్ కోహ్లీ {{small|(Journalist)}} |{{•}}సమీర్ హంచాటే {{small|(Producer and director)}} |- |{{•}}హౌబామ్ పబన్ కుమార్ {{small|(Director)}}{{small|(Director)}} |{{•}}గౌరీ పట్వర్ధన్ {{small|(Cinematographer)}} |} === గోల్డెన్ లోటస్ అవార్డు === విజేతలందరికీ ''స్వర్ణ కమల్'' (గోల్డెన్ లోటస్ అవార్డు), సర్టిఫికెట్ & నగదు బహుమతిని ప్రదానం చేశారు. {| class="wikitable" !అవార్డు పేరు !సినిమా(ల) పేరు !భాష(లు) !అవార్డు గ్రహీత(లు) !నగదు బహుమతి |- !ఉత్తమ నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్ |''& మేము ఆడుతూనే ఉంటాము'' |{{•}}హిందీ &#x2022; ఇంగ్లీష్ {{•}} |నిర్మాత: ప్రమోద్ పుర్స్వానే దర్శకుడు: ప్రమోద్ పుర్స్వానే |{{INRConvert|150000|nolink=yes}} |- !ఉత్తమ నాన్-ఫీచర్ ఫిల్మ్ దర్శకత్వం |''గాలిలో ఏదో ఉంది'' |{{•}}హిందీ &#x2022; ఉర్దూ &#x2022; ఇంగ్లీష్ {{•}} {{•}} |ఇరామ్ ఘుఫ్రాన్ |{{INRConvert|150000|nolink=yes}} |} === సిల్వర్ లోటస్ అవార్డు === విజేతలందరికీ ''రజత్ కమల్'' (సిల్వర్ లోటస్ అవార్డు) & నగదు బహుమతిని ప్రదానం చేశారు. {| class="wikitable" !అవార్డు పేరు !సినిమా(ల) పేరు !భాష(లు) !అవార్డు గ్రహీత(లు) !నగదు బహుమతి |- !ఉత్తమ తొలి నాన్-ఫీచర్ చిత్రం |''నిశ్శబ్ద కవి'' |మణిపురి |నిర్మాత: బోరున్ తోక్చోమ్ దర్శకుడు: బోరున్ తోక్చోమ్ |{{INRConvert|75|k}} |- !ఉత్తమ మానవశాస్త్ర / జాతివిజ్ఞాన చిత్రం |''బోమ్'' |{{•}}హిందీ &#x2022; ఇంగ్లీష్ {{•}} |నిర్మాత: అనిర్బన్ దత్తా దర్శకుడు: అమ్లాన్ దత్తా |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ జీవితచరిత్ర చిత్రం / ఉత్తమ చారిత్రక పునర్నిర్మాణ చిత్రం |''విష్ణుపంత్ దామ్లే: బోల్పటాంచ మూక్ నాయక్'' |మరాఠీ |నిర్మాత: అనిల్ అనంత్ దామ్లే దర్శకుడు: వీరేంద్ర వల్సంకర్ |{{INRConvert|50|k}} |- ! rowspan="2" |ఉత్తమ కళలు / సాంస్కృతిక చిత్రం |''వేయించిన చేప, చికెన్ సూప్ & ఒక ప్రీమియర్ షో'' |{{•}}మణిపురి &#x2022;&nbsp;ఆంగ్లం {{•}} |నిర్మాత: మధుశ్రీ దత్తా దర్శకత్వం: మమతా మూర్తి | rowspan="2" |{{INRConvert|50|k}} |- |''లాస్య కవ్వ్యా &nbsp;- అలార్మెల్ వల్లి ప్రపంచం'' |ఇంగ్లీష్ |నిర్మాత: సంకల్ప్ మేష్రమ్ దర్శకుడు: సంకల్ప్ మేష్రమ్ |- !ఉత్తమ పర్యావరణ / పరిరక్షణ / సంరక్షణ చిత్రం |''పులి రాజవంశం'' |ఇంగ్లీష్ |నిర్మాత: S. నల్లముత్తు దర్శకుడు: S. నల్లముత్తు |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ ప్రచార చిత్రం |''నెరవేరిన కల &nbsp;— ఇంజనీరింగ్ సవాళ్ల జ్ఞాపకాలు'' |ఇంగ్లీష్ |నిర్మాత: ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన్, దర్శకుడు: సతీష్ పాండే |{{INRConvert|50|k}} |- ! rowspan="2" |సామాజిక సమస్యలపై ఉత్తమ చిత్రం |''ప్రేమ & ఆకాంక్షల మనో దృశ్యాలు...'' |{{•}}హిందీ &#x2022; ఇంగ్లీష్ {{•}} |నిర్మాత: పబ్లిక్ సర్వీస్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ ట్రస్ట్, డైరెక్టర్: అరుణ్ చద్దా | rowspan="2" |{{INRConvert|50|k}} |- |''ఇన్షాఅల్లా, ఫుట్‌బాల్'' |{{•}}కాశ్మీరీ &#x2022; ఉర్దూ &#x2022; ఆంగ్లం {{•}} {{•}} |నిర్మాత: జావేద్ జాఫ్రీ దర్శకుడు: అశ్విన్ కుమార్ |- !ఉత్తమ విద్యా / ప్రేరణాత్మక / బోధనా చిత్రం |''సూర్యరశ్మి చుక్క'' |ఇంగ్లీష్ |నిర్మాత: పబ్లిక్ సర్వీస్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ ట్రస్ట్ డైరెక్టర్: అపర్ణా సన్యాల్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ అన్వేషణ / సాహస చిత్రం (క్రీడలతో సహా) |''ముగింపు రేఖ'' |ఇంగ్లీష్ |నిర్మాత: సయ్యద్ సుల్తాన్ అహ్మద్ & తబస్సుమ్ మోడీ దర్శకుడు: అక్షయ్ రాయ్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ పరిశోధనాత్మక చిత్రం |''నా శవ వస్త్రం కోసం పత్తి'' |ఇంగ్లీష్ |నిర్మాత: కవితా బహల్, దర్శకులు: నందన్ సక్సేనా & కవితా బహల్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ లఘు కల్పనా చిత్రం |''పంచక్కి'' |హిందీ |నిర్మాత: సంజీవ్ రత్తన్ దర్శకుడు: సంజీవ్ రత్తన్ |{{INRConvert|50|k}} |- !కుటుంబ సంక్షేమంపై ఉత్తమ చిత్రం |''సూర్యుడు అస్తమించే ఎర్రని భవనం'' |ఇంగ్లీష్ |నిర్మాత: సయ్యద్ సుల్తాన్ అహ్మద్ & తబస్సుమ్ మోడీ దర్శకురాలు: రేవతి |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ |''పులి రాజవంశం'' |ఇంగ్లీష్ |కెమెరామెన్ : ఎస్. నల్లముత్తు |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ ఆడియోగ్రఫీ |''1, 2'' |హిందీ |గౌతమ్ నాయర్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ ఎడిటింగ్ |''గాలిలో ఏదో ఉంది'' |{{•}}హిందీ &#x2022; ఉర్దూ &#x2022; ఇంగ్లీష్ {{•}} {{•}} |ఇరామ్ ఘుఫ్రాన్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ సంగీత దర్శకత్వం |''పంచక్కి'' |హిందీ |ధృబజ్యోతి ఫుకాన్ |{{INRConvert|50|k}} |- !ఉత్తమ కథనం / వాయిస్ ఓవర్ |''అలాంటి రోజే'' |ఇంగ్లీష్ |అన్న అబ్రహం |{{INRConvert|50|k}} |- !ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు |''జై భీమ్ కామ్రేడ్'' |మరాఠీ |ఆనంద్ పట్వర్ధన్ (దర్శకుడు) |{{INRConvert|100000|nolink=yes}} |- ! rowspan="3" |ప్రత్యేక ప్రస్తావన |''మీరు ఇక్కడ ఉండటానికి అర్హులు కాదు'' |{{•}}బెంగాలీ &#x2022; ఇంగ్లీష్ {{•}} |స్పందన్ బెనర్జీ (డైరెక్టర్) | rowspan="2" |సర్టిఫికేట్ మాత్రమే |- |''ఐరావత్'' |{{•}}మరాఠీ &#x2022; హిందీ {{•}} |రేణు సావంత్ (దర్శకురాలు) |} == సినిమాపై ఉత్తమ రచన == ఉత్తమ సినిమా రచన అవార్డులు సినిమాను ఒక కళారూపంగా అధ్యయనం చేయడాన్ని & మెచ్చుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించడానికి & పుస్తకాలు, వ్యాసాలు, సమీక్షలు మొదలైన వాటి ద్వారా మాధ్యమం యొక్క సమాచారం & విమర్శనాత్మక ప్రశంసలను వ్యాప్తి చేయడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి.<ref name="59thaward" /> === జ్యూరీ === భారతీయ సినిమాపై ఉత్తమ రచనకు వచ్చిన నామినేషన్లను మూల్యాంకనం చేయడానికి జాతీయ అవార్డు గ్రహీత రచయిత విజయ మూలయ్ నేతృత్వంలో ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన కమిటీని నియమించారు. జ్యూరీ సభ్యులు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నారు: {| class="wikitable" | colspan="2" |{{•}}విజయ ములే (అధ్యక్షురాలు) {{small|(Filmmaker and writer)}}{{small|(Filmmaker and writer)}} |- |{{•}}జె.ఎం. పరాఖ్ {{small|(Writer)}} |{{•}}ఎంఎఫ్ థామస్ {{small|(Editor and writer)}} |} === గోల్డెన్ లోటస్ అవార్డు === అధికారిక పేరు: ''స్వర్ణ కమల్'' విజేతలందరికీ ''స్వర్ణ కమల్'' (గోల్డెన్ లోటస్ అవార్డు), నగదు బహుమతి & సర్టిఫికేట్ అందజేశారు. {| class="wikitable" !అవార్డు పేరు !పుస్తకం పేరు !భాష !అవార్డు గ్రహీత(లు) !నగదు బహుమతి |- !సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం |''ఆర్.డి. బర్మన్: ఆ వ్యక్తి, ఆ సంగీతం'' |ఇంగ్లీష్ |రచయిత: అనిరుధ భట్టాచార్జీ& బాలాజీ విట్టల్ ప్రచురణకర్త: హార్పర్ కాలిన్స్ ఇండియా |{{INRConvert|75|k}} |} {| class="wikitable" !అవార్డు పేరు !భాష(లు) !అవార్డు గ్రహీత !నగదు బహుమతి |- !ఉత్తమ చిత్ర విమర్శకుడు |{{•}}అస్సామీ &#x2022; ఆంగ్లం {{•}} |మనోజ్ బర్పుజారి |{{INRConvert|75|k}} |} == అవార్డులు ఇవ్వబడలేదు == అన్ని విభాగాలలో కలిపి, 60 అవార్డులలో 12 అవార్డులు ప్రదానం చేయబడలేదు. కొన్ని అవార్డులు ఎంట్రీలు సమర్పించకపోవడం వల్ల ఇవ్వబడలేదు & మరికొన్నింటికి, తగిన సినిమాలు దొరకలేదు. సినిమాపై ఉత్తమ రచన విభాగానికి సంబంధించిన అన్ని అవార్డులు ప్రదానం చేయబడ్డాయి. మిగిలిన రెండు విభాగాల నుండి ఈ క్రింది అవార్డులు ఇవ్వబడలేదు: <ref name="59thaward" /><ref name="59thnfa" /> ; ఫీచర్ సినిమాలు * ఉత్తమ యానిమేటెడ్ చిత్రం * పర్యావరణ పరిరక్షణ / సంరక్షణపై ఉత్తమ చిత్రం * కుటుంబ సంక్షేమంపై ఉత్తమ చిత్రం * జాతీయ సమైక్యతపై ఉత్తమ చిత్రం * ఇతర సామాజిక సమస్యలపై ఉత్తమ చిత్రం * అస్సామీలో ఉత్తమ చలనచిత్రం * ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ ఇన్ ఇంగ్లీష్ * ఒరియాలో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ * తెలుగులో ఉత్తమ చలనచిత్రం ; ఫీచర్ కాని సినిమాలు * ఉత్తమ యానిమేషన్ చిత్రం * ఉత్తమ వ్యవసాయ చిత్రం * ఉత్తమ శాస్త్రీయ చిత్రం == అవార్డుల ప్రదానోత్సవం == అవార్డుల ప్రదానోత్సవ కార్యక్రమం 3 మే 2012న న్యూఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగింది . ఈ కార్యక్రమానికి భారత ఉపరాష్ట్రపతి మహమ్మద్ హమీద్ అన్సారీ అధ్యక్షత వహించారు. హాజరైన ఇతర ప్రముఖులలో అంబికా సోని ( సమాచార & ప్రసార శాఖ మంత్రి ), వినోద్ లాంబా ( ఫిల్మ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా అధ్యక్షుడు ), ధర్మేష్ తివారీ ( ఫెడరేషన్ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ ఇండియా సినీ ఎంప్లాయీస్ అధ్యక్షుడు ), & సమాచార & ప్రసార శాఖ సహాయ మంత్రులు సి.ఎం. జతువా & ఆర్. జగత్రక్షకన్ ఉన్నారు. మూడు అవార్డుల విభాగాల జ్యూరీ ఛైర్‌పర్సన్‌లు కూడా హాజరయ్యారు. ఈ కార్యక్రమానికి హిందీ సినీ నటుడు వినయ్ పాఠక్ & హిందీ టెలివిజన్ నటి సౌమ్య టాండన్ వ్యాఖ్యాతలుగా వ్యవహరించారు. ఇది దూరదర్శన్ 1 , డిడి ఇండియా & డిడి న్యూస్ టెలివిజన్ ఛానెళ్లలో ; పదకొండు ఆల్ ఇండియా రేడియో స్టేషన్లలో ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేయబడింది; & చలనచిత్రోత్సవాల డైరెక్టరేట్ & సమాచార & ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లలో. అవార్డు గెలుచుకున్న చిత్రాల బహిరంగ ప్రదర్శనలు 1 జూన్ 2012 నుండి 10 జూన్ 2012 వరకు న్యూఢిల్లీలోని సిరి ఫోర్ట్ ఆడిటోరియం II లో షెడ్యూల్ చేయబడ్డాయి. భారతీయ సినిమా శత వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని, మొట్టమొదటి పూర్తి నిడివి భారతీయ చలనచిత్రం ' ''రాజా హరిశ్చంద్ర'' ' (1913) క్లిప్‌లతో ఈ కార్యక్రమం ప్రారంభమైంది. దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే దర్శకత్వం వహించిన ఈ మూకీ చిత్రం 1913 మే 3న ముంబైలోని కరోనేషన్ సినిమా థియేటర్‌లో విడుదలైంది . ఈ చారిత్రాత్మక ఘట్టాన్ని గౌరవిస్తూ, 2013 సంవత్సరాన్ని భారతీయ సినిమా శత వార్షికోత్సవ సంవత్సరంగా పాటిస్తామని, ప్రతి సంవత్సరం మే 3న జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాల ప్రదానోత్సవం నిర్వహిస్తామని సోనీ ప్రకటించారు. భారతీయ చిత్రాల ఆడియో, వీడియో టేపులన్నింటినీ డిజిటలైజ్ చేసి, పునరుద్ధరించడానికి ఒక జాతీయ వారసత్వ మిషన్‌ను ఏర్పాటు చేస్తామని కూడా ఆమె ప్రకటించారు. 2013 మే నెలకు ముందే ముంబైలోని గుల్షన్ మహల్‌లో భారతీయ సినిమా మ్యూజియంను కూడా ప్రారంభించనున్నారు. పబ్లిక్ సర్వీస్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ ట్రస్ట్‌కు చెందిన రాజీవ్ మెహ్రోత్రా తన ఇరవయ్యవ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాన్ని గెలుచుకున్నారు. ప్రఖ్యాత కన్నడ దర్శకుడు గిరీష్ కాసరవల్లి తన చిత్రం ' ''కూర్మావతార'<nowiki/>'' కన్నడలో ఉత్తమ చలనచిత్ర పురస్కారాన్ని గెలుచుకోవడంతో తన 13వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు . 'బాలగంధర్వ''' చిత్రంలోని దుస్తుల రూపకల్పనకు గాను వస్త్ర రూపకర్త నీతా లుల్లా తన నాలుగవ పురస్కారాన్ని గెలుచుకున్నారు. అలాగే, పదకొండు మంది బాల నటులకు వారి నటనకు గాను ఉత్తమ బాల నటుల పురస్కారాలు అందజేశారు.<ref group=a>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Hamid-Ansari-gives-away-59th-National-Film-Awards/Article1-850533.aspx|title=Hamid Ansari gives away 59th National Film Awards|work=[[Indo-Asian News Service|IANS]]|date=4 May 2012|agency=Hindustan Times|access-date=19 August 2012|archive-date=3 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200903185829/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|url-status=dead}}</ref> వరుసగా ఉత్తమ పురుష నేపథ్య గాయకుడు , ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని & ఉత్తమ గీత రచయిత అవార్డులను గెలుచుకున్న ముగ్గురు అవార్డు గ్రహీతలు— ఆనంద్ భాటే , రూపా గంగూలీ & అమితాబ్ భట్టాచార్య —ఈ వేడుకలో ప్రత్యక్ష ప్రదర్శన ఇచ్చారు. ఇద్దరు గాయకులు తమ అవార్డు గెలుచుకున్న పాటలను ప్రదర్శించారు—భాటే మరాఠీ చిత్రం ''బాలగంధర్వ నుండి "'' చిన్మయ సకల్ హృదయ "ను పాడగా , గంగూలీ తన చిత్రం ''అబోషేషే నుండి "దురే కోథావో దురే దురే"ను ప్రదర్శించారు. ఐ యామ్ చిత్రం'' నుండి "అగర్ జిందగీ" పాటకు భట్టాచార్యకు [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] అమిత్ త్రివేది సహకారం అందించారు.<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/court-rejects-plea-for-quashing-the-jurys-decision-in-national-awards-202259|title=Court rejects plea for quashing the jury's decision in National Awards|author=Press Trust of India|author-link=Press Trust of India|date=25 April 2012|agency=NDTV|access-date=11 June 2012}}</ref> == వివాదం == 7 మార్చి 2012న అవార్డులు ప్రకటించిన తర్వాత, అస్సాం సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని ప్రోత్సహించే ఎనాజోరి.కామ్ అనే సంస్థ, 'ఎఖోన్ నెడెఖా నోదిర్ క్సిపారే' చిత్రాన్ని అస్సామీ చిత్రంగా పరిగణించకుండా , దాని నామినేషన్‌ను తిరస్కరించిన జ్యూరీ నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా ఒక పిటిషన్‌ను దాఖలు చేసింది.<ref>{{cite news|url=http://en-maktoob.news.yahoo.com/court-notice-government-over-assamese-film-170626298.html|title=Court notice to government over Assamese film|date=18 April 2012|agency=[[Indo-Asian News Service]]|access-date=11 June 2012|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208173834/https://en-maktoob.news.yahoo.com/court-notice-government-over-assamese-film-170626298.html|url-status=live}}</ref> ఈ పిటిషన్‌కు ప్రతిస్పందనగా, ఢిల్లీ హైకోర్టు సమాచార, ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ, ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్ డైరెక్టరేట్, సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ సర్టిఫికేషన్, ఫీచర్ ఫిల్మ్ విభాగానికి చైర్‌పర్సన్ అయిన రోహిణి హట్టంగడి, ఫీచర్ ఫిల్మ్ విభాగానికి జ్యూరీ సభ్యుడైన హిరెన్ బోరాకు నోటీసు జారీ చేసింది.<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/regional/explain-reasons-for-rejecting-assamese-film-at-national-awards-high-court-199263 |title=Explain reasons for rejecting Assamese film at National Awards: High Court |author=Press Trust of India |author-link=Press Trust of India |date=19 April 2012 |agency=[[NDTV]] |access-date=11 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427181439/http://www.ndtv.com/article/regional/explain-reasons-for-rejecting-assamese-film-at-national-awards-high-court-199263 |archive-date=27 April 2012 |df=dmy }}</ref> ప్రాంతీయ చిత్రాల ఎంపిక కోసం సమర్పించిన పత్రాలను పరిశీలించిన తర్వాత, హైకోర్టు ఈ పిటిషన్‌ను కొట్టివేసింది. విచారణలో 'ఎఖోన్ నెడెఖా నోదిర్ క్సిపారే' తూర్పు ప్రాంతానికి చెందిన ఇతర చిత్రాలను జ్యూరీ ప్రివ్యూ చేసి తిరస్కరించినట్లు వెల్లడైంది. కేసు వాస్తవాలను నిర్ధారించుకోకుండా కోర్టును ఆశ్రయించినందుకు పిటిషనర్‌పై కోర్టు ₹ 2,000 (US$21) జరిమానా విధించింది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు}} [[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు]] hu17yov9e957ghh8st5vapwcrsk1ip2 పర్షియన్ సింధుశాఖ 0 505434 4963665 4941673 2026-09-21T11:51:15Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[పర్షియన్ గల్ఫ్]] పేజీని [[పర్షియన్ సింధుశాఖ]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4941673 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water|name=పర్షియన్ గల్ఫ్|image=PersianGulf vue satellite du golfe persique.jpg|caption=అంతరిక్షం నుండి పర్షియన్ గల్ఫ్|image_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=[[పశ్చిమాసియా]]|coordinates={{Coord|26|N|52|E|type:waterbody_scale:5000000|display=inline,title}}|type=గల్ఫ్|inflow=[[గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్]], షాట్ అల్-అరబ్|outflow=|catchment=|countries=[[ఇరాన్]], [[ఇరాక్]], [[కువైట్]], [[సౌదీ అరేబియా]], [[బహ్రెయిన్]], [[కతార్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], [[ఒమన్]] (ముసండమ్ గవర్నరేట్)|length={{convert|989|km|abbr=on}}|area={{convert|251000|km2|abbr=on}}|depth={{convert|50|m|abbr=on}}|max_depth={{convert|90|m|abbr=on}}|volume={{cvt|8780|km3|cumi|-2}}|other_name=|mapframe=yes|mapframe-zoom=3}} [[దస్త్రం:ISS-63_Persian_Gulf_at_night.jpg|thumb|అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం (ISS) నుండి రాత్రి పూట పర్షియన్ గల్ఫ్, 2020.]] '''పర్షియన్ గల్ఫ్''' (పర్షియన్: خلیج فارس, అరేబియన్: الخليج الفارسي), కొన్నిసార్లు '''అరేబియన్ గల్ఫ్''' అని పిలుస్తారు, ఇది పశ్చిమాసియాలోని ఒక మధ్యధరా సముద్రం. ఈ నీటి భాగం [[అరేబియా సముద్రం]], అరేబియా ద్వీపకల్పం, [[ఇరాన్]] (పర్షియా) మధ్య ఉన్న విశాలమైన [[హిందూ మహాసముద్రం]] పొడిగింపు.<ref>{{Cite web|title=Persian Gulf summary {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/summary/Persian-Gulf|access-date=22 February 2025|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name="unstats.un.org">United Nations Group of Experts on Geographical Names [http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf Working Paper No. 61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003154349/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf|date=3 October 2012}}, 23rd Session, Vienna, 28 March – 4 April 2006. accessed 9 October 2010</ref> ఇది తూర్పున [[హార్ముజ్ జలసంధి|హోర్ముజ్ జలసంధి]] ద్వారా [[గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌]]<nowiki/>తో అనుసంధానించబడి ఉంది. షాట్ అల్-అరబ్ నదీ డెల్టా వాయువ్య తీరప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో అనేక ఫిషింగ్ మైదానాలు, విస్తృతమైన దిబ్బలు (ఎక్కువగా రాళ్లు, కానీ పగడపు దిబ్బలు కూడా ఉన్నాయి), సమృద్ధిగా ముత్యపు ఆల్చిప్పలు ఉన్నాయి; అయితే, పారిశ్రామికీకరణ, చమురు చారల కారణంగా దాని ఆవరణశాస్త్రం దెబ్బతింది. పర్షియన్ గల్ఫ్ సెనోజోయిక్ మూలానికి చెందిన పర్షియన్ గల్ఫ్ బేసిన్‌లో ఉంది. ఇది జాగ్రోస్ పర్వతాల క్రింద అరేబియా ప్లేట్ అణిచివేతకు సంబంధించినది.<ref>A Brief Tectonic History of the Arabian basin. Retrieved from the website: http://www.sepmstrata.org/page.aspx?pageid=133 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180917004218/http://www.sepmstrata.org/page.aspx?pageid=133 |date=17 September 2018 }}</ref> హోలోసీన్ హిమనదీయ తిరోగమనం సముద్ర మట్టం పెరగడం వల్ల ఈ బేసిన్ ప్రస్తుత వరదలు 15,000 సంవత్సరాల క్రితం ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite news |id={{ProQuest|1779560557}} |title=Coral bleaching; A hot survivor |newspaper=The Economist |volume=419 |issue=8984 |date=9 April 2016 |url=https://www.economist.com/science-and-technology/2016/04/09/a-hot-survivor |url-access=subscription }}</ref> ==భౌగోళికం== {{See also|దక్షిణ ఇరాన్|తూర్పు అరేబియా|పర్షియన్ గల్ఫ్ అరబ్ రాష్ట్రాలు}} అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ ఆర్గనైజేషన్ పర్షియన్ గల్ఫ్ దక్షిణ పరిమితిని "గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ వాయువ్య పరిమితి"గా నిర్వచించింది. ఈ పరిమితిని "అరేబియా తీరంలోని రాస్ లిమా (25°57'N), ఇరాన్ తీరంలోని రాస్ అల్ కుహ్ (25°48'N) లను కలిపే రేఖ"గా నిర్వచించారు.{{sfn|IHO|1953|p={{pn|date=October 2025}}}} సుమారు {{convert|251000|km²|0|abbr=out}} విస్తీర్ణమున్న ఈ లోతట్టు సముద్రం తూర్పున హోర్ముజ్ జలసంధి ద్వారా గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌తో అనుసంధానించబడి ఉంది. దీని పశ్చిమ చివరన యూఫ్రటీస్, టైగ్రిస్ జలాలను తీసుకువెళ్ళే షాట్ అల్-అరబ్ ప్రధాన నదీ డెల్టా ఉంది. ఇరాన్‌లో దీనిని "అర్వాండ్ రుడ్" (వేగవంతమైన నది) అని పిలుస్తారు. దీని పొడవు {{convert|989|km|0|abbr=off}}, ఇరాన్ ఉత్తర తీరంలో ఎక్కువ భాగాన్ని, సౌదీ అరేబియా దక్షిణ తీరంలో ఎక్కువ భాగాన్ని కవర్ చేస్తుంది. పర్షియన్ గల్ఫ్ హోర్ముజ్ జలసంధి వద్ద దాని ఇరుకైన ప్రదేశంలో సుమారు {{convert|56|km|0|abbr=on}} వెడల్పు ఉంటుంది. ఈ జలాలు చాలా నిస్సారంగా ఉంటాయి, గరిష్ట లోతు {{convert|90|m|0|abbr=off}}, సగటు లోతు {{convert|50|m|0|abbr=off}}. పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో తీరప్రాంతాన్ని కలిగి ఉన్న దేశాలు (ఉత్తరం నుండి సవ్యదిశలో): ఇరాన్; ఒమన్ ముసండమ్ ఎక్స్‌క్లేవ్; యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్; సౌదీ అరేబియా; సౌదీ తీరంలో ఒక ద్వీపకల్పంపై ఉన్న కతార్; ద్వీప దేశమైన బహ్రెయిన్; కువైట్; వాయువ్యంలో ఇరాక్. పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో వివిధ చిన్న ద్వీపాలు కూడా ఉన్నాయి, వాటిలో కొన్ని ఈ ప్రాంతంలోని రాష్ట్రాల మధ్య ప్రాదేశిక వివాదాలకు సంబంధించినవి. ===ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి=== పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలాలు:<ref>{{Cite web|title=EEZ|url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez|access-date=25 February 2021|website=www.seaaroundus.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Catches by Taxon in the waters of Oman (Musandam)|url=http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/911?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10|access-date=25 February 2021|website=www.seaaroundus.org}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:100%" |- !width=75|సంఖ్య !width=250|దేశం !width=100|విస్తీర్ణం (కి.మీ<sup>2</sup>) |- | align=center|1 || '''{{IRI}}''' || align=center|97,860 |- | align=center|2 || '''{{UAE}}''' || align=center|52,455 |- | align=center|3 || '''{{KSA}}''' || align=center|33,792 |- | align=center|4 || '''{{QAT}}''' || align=center|31,819 |- | align=center|5 || '''{{KUW}}''' || align=center|11,786 |- | align=center|6 || '''{{BHR}}''' || align=center|8,826 |- | align=center|7 || '''{{OMA}}''' || align=center|3,678 |- | align=center|8 || '''{{IRQ}}''' || align=center|540 |- style="background:#9acdff;" !మొత్తం |'''పర్షియన్ గల్ఫ్''' || align=center|'''240,756''' |} ===తీరప్రాంతాలు=== తీరరేఖ పొడవు వారీగా దేశాలు:{{citation needed|date=December 2023}} {| class="wikitable" style="font-size:100%" |- !width=75|సంఖ్య !width=250|దేశం !width=100|పొడవు (కి.మీ) |- | align=center|1 || '''{{IRI}}''' || align=center|1,536 |- | align=center|2 || '''{{KSA}}''' || align=center|1,300 |- | align=center|3 || '''{{UAE}}''' || align=center|900 |- | align=center|4 || '''{{QAT}}''' || align=center|563 |- | align=center|5 || '''{{KUW}}''' || align=center|499 |- | align=center|6 || '''{{BHR}}''' || align=center|161 |- | align=center|7 || '''{{OMA}}''' || align=center|100 |- | align=center|8 || '''{{IRQ}}''' || align=center|58 |- style="background:#9acdff;" !మొత్తం |'''పర్షియన్ గల్ఫ్''' || align=center|'''5,117''' |} === దీవులు === {{See also|పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని దీవుల జాబితా}} [[File:Durrat Al Bahrain, Persian Gulf (cropped).JPG|thumb|upright=0.6|అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం నుండి డ్యూరత్ అల్ బహ్రెయిన్, 2011]] పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో అరబ్ రాజ్యమైన బహ్రెయిన్ వంటి అనేక ద్వీపాలు ఉన్నాయి. భౌగోళికంగా, పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని అతిపెద్ద ద్వీపం ఇరాన్‌కు చెందిన, హోర్ముజ్ జలసంధిలో ఉన్న కేశ్మ్ ద్వీపం. పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని ఇతర ముఖ్యమైన ద్వీపాలలో ఇరాన్ నిర్వహణలోని గ్రేటర్ తున్బ్, లెస్సర్ తున్బ్, కిష్, కువైట్ నిర్వహణలోని బుబియాన్, సౌదీ అరేబియా నిర్వహణలోని టరౌట్, యుఎఇ నిర్వహణలోని దాల్మా ఉన్నాయి. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, దుబాయ్‌లోని వరల్డ్ ఐలాండ్స్, దోహాలోని పెరల్ ఐలాండ్ వంటి పర్యాటక ఆకర్షణల కోసం కృత్రిమ ద్వీపాలు కూడా చేర్చబడ్డాయి. పర్షియన్ గల్ఫ్ ద్వీపాలు చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను కూడా కలిగి ఉన్నాయి, గతంలో పోర్చుగీస్, బ్రిటిష్ వంటి వలస శక్తులు తమ వాణిజ్యంలో లేదా తమ సామ్రాజ్యాల కోసం వీటిని ఉపయోగించుకున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Ramerini|first=Marco|title=Portuguese in the Arabia and the Persian Gulf|url=http://www.colonialvoyage.com/eng/asia/persian_gulf/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911015234/http://www.colonialvoyage.com/portuguese-persian-gulf-arabian-peninsula/|archive-date=11 September 2015|access-date=27 November 2010}}</ref> == సముద్ర శాస్త్రం == పర్షియన్ గల్ఫ్ హోర్ముజ్ జలసంధి ద్వారా హిందూ మహాసముద్రంతో అనుసంధానించబడి ఉంది. పర్షియన్ గల్ఫ్ కోసం నీటి సమతుల్యత బడ్జెట్ చూస్తే, ఇరాన్, ఇరాక్ నుండి వచ్చే నదీ ప్రవాహాలు (సెకనుకు సుమారు {{convert|2000|m3}}గా అంచనా వేయబడింది), అలాగే సముద్రంపై కురిసే వర్షపాతం కేశ్మ్ ద్వీపంలో సంవత్సరానికి సుమారు {{convert|180|mm|in|abbr=on}} ఉంటుంది. బాష్పీభవన రేటు ఎక్కువగా ఉండటం వలన, నదీ ప్రవాహం, వర్షపు సహకారాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తర్వాత కూడా, సంవత్సరానికి {{convert|416|km3}} లోటు ఉంటుంది.<ref>{{Cite journal|last1=Pous|first1=Stéphane|last2=Lazure|first2=Pascal|last3=Carton|first3=Xavier|title=A model of the general circulation in the Persian Gulf and in the Strait of Hormuz: Intraseasonal to interannual variability|journal=Continental Shelf Research|volume=94|pages=55–70|doi=10.1016/j.csr.2014.12.008|year=2015|url=https://archimer.ifremer.fr/doc/00244/35563/|bibcode=2015CSR....94...55P}}</ref> ఈ వ్యత్యాసాన్ని హోర్ముజ్ జలసంధిలోని ప్రవాహాలు భర్తీ చేస్తాయి. పర్షియన్ గల్ఫ్ నుండి వచ్చే నీరు అధిక లవణీయతను కలిగి ఉంటుంది, కాబట్టి జలసంధి దిగువ నుండి బయటకు వెళుతుంది, అయితే తక్కువ లవణీయత ఉన్న సముద్రపు నీరు పైభాగం ద్వారా లోపలికి ప్రవహిస్తుంది. మరొక అధ్యయనం పర్షియన్ గల్ఫ్ కోసం నీటి మార్పిడికి సంబంధించి క్రింది సంఖ్యలను వెల్లడించింది: బాష్పీభవనం = -{{convert|1.84|m|ft|abbr=on}}/సంవత్సరం, వర్షపాతం = {{convert|0.08|m|ft|abbr=on}}/సంవత్సరం, జలసంధి నుండి లోపలికి వచ్చే ప్రవాహం = {{convert|33.66|m|ft|abbr=on}}/సంవత్సరం, జలసంధి నుండి బయటకు వెళ్ళే ప్రవాహం = -{{convert|32.11|m|ft|abbr=on}}/సంవత్సరం, సమతుల్యత 0 m (0 ft)/సంవత్సరం.<ref>{{cite journal |last1=Xue |first1=Pengfei |last2=Eltahir |first2=Elfatih A. B. |title=Estimation of the Heat and Water Budgets of the Persian (Arabian) Gulf Using a Regional Climate Model |journal=Journal of Climate |date=July 2015 |volume=28 |issue=13 |pages=5041–5062 |doi=10.1175/JCLI-D-14-00189.1 |bibcode=2015JCli...28.5041X |hdl=1721.1/101105 |hdl-access=free }}</ref> వివిధ త్రీడీ కంప్యుటేషనల్ ఫ్లూయిడ్ మెకానిక్స్ నమూనాల నుండి వచ్చిన డేటాను, సాధారణంగా {{convert|3|km}} ప్రాదేశిక రిజల్యూషన్, {{convert|1|–|10|m|ft}} లోతు ఉన్న ఎలిమెంట్‌ను ప్రధానంగా కంప్యూటర్ నమూనాలలో ఉపయోగిస్తారు.{{fact|date=January 2025}} ==పేరు== ===చారిత్రక పేర్లు=== [[File:Persian Gulf map.png|upright=1.35|thumb|పర్షియన్ గల్ఫ్ పటం. గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ అరేబియా సముద్రానికి దారి తీస్తుంది. మధ్యప్రాచ్యం పెద్ద పటం నుండి వివరాలు.]] ప్రస్తుత పేరును స్వీకరించడానికి ముందు, పర్షియన్ గల్ఫ్ ఇతర పేర్లతో పిలువబడేది. నయా-అస్సిరియన్ సామ్రాజ్యవాదులు దీనిని "బిట్టర్ సీ" అని పిలిచారు.<ref>{{cite journal |last1=Bagg |first1=Ariel M. |title=The unconquerable country: the Babylonian marshes in the Neo-Assyrian sources |journal=Water History |date=March 2020 |volume=12 |issue=1 |pages=57–73 |doi=10.1007/s12685-020-00245-5 |doi-access=free |bibcode=2020WatHi..12...57B }}</ref> క్రీ.పూ 550లో, అకెమెనిడ్ సామ్రాజ్యం ఇరానియన్ పీఠభూమి నైరుతి ప్రాంతంలో పర్సిస్ (పార్స్ లేదా ఆధునిక ఫార్స్, పర్షియా అని కూడా పిలుస్తారు) లో మొదటి ప్రాచీన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించింది.<ref>{{cite journal|author=Touraj Daryaee |title=The Persian Gulf Trade in Late Antiquity |journal=Journal of World History |volume=14 |issue=1 |year=2003 |url=http://www.historycooperative.org/journals/jwh/14.1/daryaee.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130805010657/http://www.historycooperative.org/journals/jwh/14.1/daryaee.html |archive-date=5 August 2013}}</ref> పర్యవసానంగా, గ్రీకు మూలాలలో, ఈ ప్రావిన్స్ సరిహద్దులో ఉన్న నీటి భాగాన్ని "పర్షియన్ గల్ఫ్" అని పిలవడం ప్రారంభించారు.<ref>{{cite web| url = https://japan.mfa.gov.ir/en/newsview/536034| title = Documents on the Persian Gulf's name the eternal heritage ancient time by Dr.Mohammad Ajam<!-- -->}}</ref> ఇండికే (క్రీ.పూ 300) అని పిలువబడే నియర్కస్ పుస్తకంలో, "పర్సికాన్ కొల్పోస్" అనే పదం పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను సూచిస్తూ అనేకసార్లు ప్రస్తావించబడింది.<ref>{{cite journal|author=Nearchus |title=The Voyage of Nearchus from the Indus to the Euphrates |journal=The Voyage of Nearchus |volume=1|issue=1 |year=2013 |url=https://books.google.com/books?id=TyHAnAEACAAJ }}</ref> క్రీ.పూ 550–330లో, అకెమెనిడ్ పర్షియన్ సామ్రాజ్యం ఈ ప్రాంతంపై సార్వభౌమాధికారం వహించిన సమయంలో, "పర్షియన్ (పార్స్) సముద్రం" అనే పేరు లిఖిత గ్రంథాలలో తరచుగా కనిపిస్తుంది.<ref name="unstats.un.org"/> క్రీ.పూ ఐదవ శతాబ్దం నాటి డేరియస్ ది గ్రేట్ శిలాశాసనం, చెక్కడం ఇలా పేర్కొంది:<ref name="unstats.un.org"/> కింగ్ డేరియస్ ఇలా చెప్పాడు:<ref>{{Cite web|url=https://www.livius.org/sources/content/achaemenid-royal-inscriptions/dz/|title=DZ – Livius|website=www.livius.org|access-date=28 March 2019}}</ref> {{Blockquote|text=నైలు (పిరావా) అని పిలువబడి, ఈజిప్టు (ముద్రాయా) లో ప్రవహించే నది నుండి పర్షియా (పార్సా) లో ప్రారంభమయ్యే సముద్రం వరకు ఈ కాలువను తవ్వమని నేను ఆదేశించాను. అందువల్ల, నేను ఆదేశించినట్లుగా ఈ కాలువ తవ్వబడినప్పుడు, నా ఉద్దేశ్యం ప్రకారం, ఓడలు ఈజిప్టు నుండి ఈ కాలువ గుండా పర్షియాకు వెళ్ళాయి.|sign=డేరియస్ I|source=డేరియస్ ది గ్రేట్ సూయజ్ శాసనాలు}} పర్షియన్ సాసానియన్ సామ్రాజ్యంలో (క్రీ.శ. 224-651), పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను ప్యూడిగ్ అని పిలిచేవారు, ఇది బుండాహిష్న్‌లో పేర్కొన్న పూయిటికా అనే పదం నుండి వచ్చింది.<ref>{{Cite web |last=Foundation |first=Encyclopaedia Iranica |title=Welcome to Encyclopaedia Iranica |url=https://iranicaonline.org/ |access-date=8 March 2023 |website=iranicaonline.org |language=en-US}}</ref> ===ఆధునిక నామకరణ వివాదం=== [[File:Persian-gulf-dubai-mus.JPG|thumb|upright=1.35|పర్షియన్ పదం సెన్సార్ చేయబడిన ఒక దుబాయ్ మ్యూజియంలో పర్షియన్ గల్ఫ్ చారిత్రక పటం <ref>{{cite web|title=Gulf renamed in aversion to 'Persian'|author=K Darbandi|publisher=Asia Times|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/IJ27Ak01.html|date=27 October 2007|access-date=30 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127021451/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/IJ27Ak01.html|archive-date=27 November 2010|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|title=All at sea over 'the Gulf'|author=Mahan Abedin|publisher=Asia Times|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL09Ak03.html|date=9 December 2004|access-date=30 November 2010|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160521084254/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL09Ak03.html|archive-date=21 May 2016|url-status=unfit}}</ref>]] ఈ నీటి భాగం చారిత్రకంగా, అంతర్జాతీయంగా పర్షియన్ గల్ఫ్ అని పిలువబడుతుంది.<ref>{{cite web|author=Central Intelligence Agency (CIA)|title=The World Fact Book|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110162554/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran|url-status=dead|archive-date=10 January 2021|access-date=4 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|author=nationsonline.org|title=Political Map of Iran|url=http://www.nationsonline.org/oneworld/map/iran_map.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127182747/http://nationsonline.org/oneworld/map/iran_map.htm|archive-date=27 November 2010|access-date=4 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|author=United Nations|title=United Nations Cartographic Section (Middle East Map)|url=https://www.un.org/Depts/Cartographic/english/htmain.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630232206/http://www.un.org/Depts/Cartographic/english/htmain.htm|archive-date=30 June 2017|access-date=29 June 2017}}</ref> ఇది సముద్రాలు, మహాసముద్రాల పరిమితుల మూడవ ఎడిషన్‌లో "గల్ఫ్ ఆఫ్ ఇరాన్ (పర్షియన్ గల్ఫ్)"గా, 2002 నాటి డ్రాఫ్ట్ నాల్గవ ఎడిషన్‌లో "పర్షియన్ గల్ఫ్"గా జాబితా చేయబడింది.{{sfn|IHO|1953|p=21}}<ref>{{cite book|title=Limits of Oceans and Seas{{!}}Draft 4th Edition, 2002|url=https://legacy.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_2002/Draft_2002.htm|chapter=Indian Ocean|chapter-url=https://legacy.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_2002/S-23_Draft_2002_INDIAN_OCEAN.doc|publisher=[[International Hydrographic Organization]]|year=2002|access-date=2026-08-01|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331162451/https://legacy.iho.int/mtg_docs/com_wg/S-23WG/S-23WG_Misc/Draft_2002/Draft_2002.htm|url-status=dead}}</ref> అరబ్ ప్రభుత్వాలు దీనిని అరేబియన్ గల్ఫ్ లేదా ది గల్ఫ్ అని పిలుస్తాయి.<ref name="LINK2">Niusha Boghrati, [http://www.worldpress.org/Mideast/2616.cfm ''Omission of 'Persian Gulf' Name Angers Iran''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109185735/http://www.worldpress.org/Mideast/2616.cfm|date=9 January 2007}}, World Press.com, 28 December 2006</ref><ref>{{cite news |last1=Zraick |first1=Karen |title=Persian (or Arabian) Gulf Is Caught in the Middle of Regional Rivalries |url=https://www.nytimes.com/2016/01/13/world/middleeast/persian-gulf-arabian-gulf-iran-saudi-arabia.html |access-date=9 February 2022 |work=The New York Times |date=12 January 2016}}</ref> గల్ఫ్ ఆఫ్ ఇరాన్ అనే పేరును అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ ఆర్గనైజేషన్ ఉపయోగిస్తోంది.{{sfn|IHO|1953|p=21}} పేరుపై వివాదం 1960ల నుండి ప్రత్యేకించి ప్రబలంగా మారింది.<ref>{{cite journal |title=Security Considerations in the Persian Gulf |url=https://archive.org/details/sim_international-security_fall-1980_5_2/page/79 |journal=[[International Security]] |date=Fall 1980 |last=Eilts |first=Hermann |author-link=Hermann Eilts |volume=5 |issue=2 |pages=79–113 |doi=10.2307/2538446 |jstor=2538446 }}</ref> ఇరాన్, కొన్ని అరబ్ దేశాల మధ్య ఉన్న వైరం, పాన్-అరబిజం, అరబ్ జాతీయవాదం ఆవిర్భావంతో, "అరేబియన్ గల్ఫ్" అనే పేరు చాలా అరబ్ దేశాలలో ప్రధానంగా మారింది.<ref>{{cite news |last=Abedin |first=Mahan |url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL09Ak03.html |title=All at Sea over 'the Gulf' |work=[[Asia Times Online]] |date=4 December 2004 |url-status=unfit |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160521084254/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL09Ak03.html |archive-date=21 May 2016 }}</ref><ref>{{cite book|author=Bosworth, C. Edmund |year=1980 |chapter=The Nomenclature of the Persian Gulf |pages=xvii–xxxvi |editor=Cottrell, Alvin J. |title=The Persian Gulf States: A General Survey |location=Baltimore, Maryland |publisher=[[Johns Hopkins University Press]] |quote=Not until the early 1960s does a major new development occur with the adoption by the Arab states bordering on the Persian Gulf of the expression ''al-Khalij al-Arabi'' as weapon in the psychological war with Iran for political influence in the Persian Gulf; but the story of these events belongs to a subsequent chapter on modern political and diplomatic history of the Persian Gulf.|quote-page=xxxiii |author-link=Clifford Edmund Bosworth }}</ref> చారిత్రకంగా తక్కువ ప్రాచుర్యం పొందినప్పటికీ, 1950లు, 1960లలో అరబ్ జాతీయవాదం ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్న సమయంలో కొన్ని అరబ్ దేశాలు "అరేబియన్ గల్ఫ్" పదాన్ని మొదట ఉపయోగించడం ప్రారంభించాయి.<ref>{{cite journal |last1=Obućina |first1=Vedran |last2= |first2= |date=March 2015 |title=Symbolic Name Strategies: Iran and the Persian Gulf |url=https://www.durham.ac.uk/media/durham-university/research-/research-centres/hh-sheikh-nasser-al-mohammad-al-sabah-programme/documents/publications/insights/Symbolic-Name-Strategies---Iran-and-the-Persian-Gulf.pdf |journal=HH Sheikh Nasser al-Mohammad al-Sabah Publication Series |volume=14 |issue=1 |publisher= |pages=1-18 |doi= |access-date=May 13, 2026}}</ref> వివాదం ఉన్నప్పటికీ, ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా అరబ్ దేశాల వెలుపల "అరేబియన్ గల్ఫ్" అనే పేరుకు విస్తృత గుర్తింపు లభించలేదని పేర్కొంది.<ref>{{Cite news |title=Why Is It Called the Persian Gulf? {{!}} Countries, Map, Arabia, & Naming Dispute {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Why-Is-It-Called-the-Persian-Gulf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260221131114/https://www.britannica.com/place/Why-Is-It-Called-the-Persian-Gulf |archive-date=2026-02-21 |access-date=2026-05-16 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> ==చరిత్ర== ===ప్రాచీన చరిత్ర=== పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతం పాతరాతియుగం నుండి నివాసిత ప్రాంతంగా ఉంది.<ref name="Rose2010" /> చివరి మంచు యుగం (115,000–11,700 సంవత్సరాల క్రితం) చాలా భాగంలో, సముద్ర మట్టాలు తగ్గడం వల్ల (చివరి గ్లాసియల్ మాక్సిమమ్ సమయంలో ప్రస్తుత విలువల కంటే సుమారు {{convert|125|metres|ft}} మీటర్ల దిగువకు చేరుకుంది) గల్ఫ్ నిస్సార లోతుతో కలిపి (సగటున సుమారు {{convert|35|metres|ft}}, గరిష్టంగా సుమారు {{convert|100|metres|ft}} మీటర్ల లోతు) పర్షియన్ గల్ఫ్ చాలా వరకు పొడి భూమిగా బహిర్గతమైంది,<ref>{{cite journal |last1=Lambeck |first1=Kurt |title=Shoreline reconstructions for the Persian Gulf since the last glacial maximum |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=July 1996 |volume=142 |issue=1–2 |pages=43–57 |doi=10.1016/0012-821X(96)00069-6 |bibcode=1996E&PSL.142...43L }}</ref> అనేక నదులు కలిసే ఒక చదునైన వరద మైదానాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. కాలానుగుణ హైపరారిడ్ వాతావరణ డోలనాల సమయంలో ప్రారంభ మానవులకు ఈ ప్రాంతం పర్యావరణ ఆశ్రయంగా పనిచేసి ఉండవచ్చు. సుమారు 12,000 నుండి 6,000 సంవత్సరాల క్రితం ప్రారంభ హోలోసీన్ కాలంలో సముద్ర మట్టం పెరిగినప్పుడు ఆధునిక సముద్ర గల్ఫ్ ఏర్పడింది. గల్ఫ్ పొంగిపొర్లడం వల్ల గల్ఫ్‌కు ఆనుకుని ఉన్న మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతాలలో నియోలిథిక్ వ్యవసాయ సంస్కృతుల అభివృద్ధికి ఊతం లభించి ఉండవచ్చు.<ref name="Rose2010">{{cite journal |last1=Rose |first1=Jeffrey I. |title=New Light on Human Prehistory in the Arabo-Persian Gulf Oasis |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2010-12_51_6/page/849 |journal=Current Anthropology |date=2010 |volume=51 |issue=6 |pages=849–883 |id={{CORE output|144826739}} |doi=10.1086/657397 |jstor=10.1086/657397 }}</ref> [[File:Map of the Achaemenid Empire.jpg|thumb|upright=1.25|పర్షియన్ గల్ఫ్‌కు సంబంధించి అకెమెనిడ్ పర్షియన్ సామ్రాజ్యాన్ని వర్ణించే పటం.]] [[File:Ras Al Khaimah by Charles Hamilton Smith.jpg|thumb|1809లో రాస్ అల్ ఖైమా తీరంలో బ్రిటిష్ ఎక్స్‌పెడిషనరీ ఫోర్స్‌ను వర్ణించే పెయింటింగ్.]] ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతనమైన నాగరికత (సుమేర్) పర్షియన్ గల్ఫ్, దక్షిణ మెసొపొటేమియా వెంబడి అభివృద్ధి చెందింది.<ref name="Rose2010"/> ప్రపంచంలో సముద్ర ప్రయాణ నౌకల పురాతన ఆధారం కువైట్‌లోని H3 వద్ద కనుగొనబడింది, ఇది క్రీస్తుపూర్వం ఆరవ సహస్రాబ్ది మధ్యకాలానికి చెందినది, ఆ సమయంలో గల్ఫ్ అనేది మెసొపొటేమియాలోని ఉబైడ్ స్థావరాలు, మొత్తం గల్ఫ్ తీరం వెంబడి ఉన్న సంఘాలతో కూడిన విస్తృతమైన వాణిజ్య నెట్‌వర్క్‌లో భాగం.<ref>{{cite journal |last1=Carter |first1=Robert |title=Boat remains and maritime trade in the Persian Gulf during the sixth and fifth millennia BC |journal=Antiquity |date=March 2006 |volume=80 |issue=307 |pages=52–63 |doi=10.1017/S0003598X0009325X |url=https://durham-repository.worktribe.com/output/1559523 }}</ref> పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని స్థావరాల ప్రారంభ చరిత్రలో ఎక్కువ భాగం, దక్షిణ తీరాలను సంచార తెగల పరంపర పరిపాలించింది. నాల్గవ సహస్రాబ్ది పూర్వార్ధం చివరిలో, పర్షియన్ గల్ఫ్ దక్షిణ భాగంలో దిల్మున్ నాగరికత ఆధిపత్యం చెలాయించింది. చాలా కాలం పాటు, పర్షియన్ గల్ఫ్ దక్షిణ తీరంలో అత్యంత ముఖ్యమైన స్థావరం గెర్హా. రెండవ శతాబ్దంలో, ఇప్పుడు యెమెన్‌లో నివసించిన లఖుమ్ తెగ ఉత్తర దిశగా వలస వెళ్లి దక్షిణ తీరం వెంబడి లఖ్మిడ్ రాజ్యాన్ని స్థాపించింది. సాసానిడ్ పర్షియన్ సామ్రాజ్యం, లఖ్మిడ్ రాజ్యం మధ్య పర్షియన్ గల్ఫ్ తీరప్రాంతాల వెంబడి అప్పుడప్పుడు ప్రాచీన యుద్ధాలు జరిగాయి, వీటిలో అత్యంత ముఖ్యమైనది షాపూర్ II లఖ్మిడ్స్‌పై చేసిన దండయాత్ర, ఇది లఖ్మిడ్స్ ఓటమికి దారితీసింది, దక్షిణ తీరప్రాంతాల వెంబడి అరేబియాలోకి ముందుకు సాగింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sP_hVmik-QYC&pg=PA179|title=E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam 1913–1936 |author=M. Th. Houtsma|access-date=26 November 2010|isbn=978-90-04-09796-4|year=1993|publisher=BRILL }}</ref> 7వ శతాబ్దంలో, సాసానియన్ పర్షియన్ సామ్రాజ్యం దక్షిణ, ఉత్తర తీరాలతో సహా మొత్తం పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను జయించింది. క్రీ.పూ 625 నుండి క్రీ.శ 226 మధ్య, ఉత్తర భాగాన్ని మధ్యస్థ, అకెమెనిడ్, సెల్యూసిడ్, పార్థియన్ సామ్రాజ్యాలతో సహా పర్షియన్ సామ్రాజ్యాల పరంపర ఆధిపత్యం చెలాయించింది. అకెమెనిడ్ రాజు డేరియస్ ది గ్రేట్ (డేరియస్ I) నాయకత్వంలో, పర్షియన్ నౌకలు పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోకి ప్రవేశించాయి.<ref name=navy>{{cite book|title=Shadows in the desert: ancient Persia at war|author=Kaveh Farrokh|publisher=Osprey Publishing|year=2007|page=68 |url=https://books.google.com/books?id=p7kltwf9yrwC&pg=PA68|isbn=978-1-84603-108-3}}</ref> పర్షియన్లు పర్షియన్ గల్ఫ్ ద్వీపాలలో మాత్రమే కాకుండా, సామ్రాజ్యంలో పశ్చిమాన షాట్-అల్-అరబ్, టైగ్రిస్, నైలుతో పాటు భారతదేశంలోని సింధ్ జలమార్గం వంటి వివిధ నదులలో గస్తీ తిరుగుతూ 100 నుండి 200 సామర్థ్యం గల నౌకలను కూడా కలిగి ఉన్నారు.<ref name=navy/> అకెమెనిడ్ హై నావల్ కమాండ్ షాట్ అల్-అరబ్ నది, బహ్రెయిన్, ఒమన్, యెమెన్ వెంబడి ప్రధాన నావికా స్థావరాలను ఏర్పాటు చేసింది. పర్షియన్ నౌకాదళం త్వరలోనే షాట్ అల్-అరబ్ వెంబడి శాంతిభద్రతల పరిరక్షణకు మాత్రమే కాకుండా, పర్షియన్ గల్ఫ్ ద్వారా భారతదేశంతో వాణిజ్యానికి కూడా తలుపులు తెరిచింది.<ref name=navy/><ref>{{cite book|title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire|author=Pierre Briant|publisher=Eisenbrauns|year=2006|page=761|url=https://books.google.com/books?id=lxQ9W6F1oSYC&pg=PA761|isbn=978-1-57506-120-7}}</ref> అకెమెనిడ్ సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత, పార్థియన్ సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత, సాసానియన్ సామ్రాజ్యం ఉత్తర భాగాన్ని, కొన్నిసార్లు పర్షియన్ గల్ఫ్ దక్షిణ భాగాన్ని పరిపాలించింది. పర్షియన్ గల్ఫ్, సిల్క్ రోడ్ తో పాటు, సాసానియన్ సామ్రాజ్యంలో ముఖ్యమైన వాణిజ్య మార్గాలు. పర్షియన్ సామ్రాజ్యాల వాణిజ్య ఓడరేవులు చాలా వరకు పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో లేదా చుట్టుపక్కల ఉన్నాయి. సిరాఫ్, పర్షియన్ గల్ఫ్ ఉత్తర తీరంలో ఉన్న ఒక పురాతన సాసానియన్ ఓడరేవు, ఇది ఇప్పుడు ఇరాన్ ప్రావిన్స్ అయిన బుషెహర్‌లో ఉంది, ఇది అటువంటి వాణిజ్య ఓడరేవుకు ఒక ఉదాహరణ. 185 AD లో ఫార్ ఈస్ట్‌తో మొదట సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్న సిరాఫ్, నాల్గవ శతాబ్దం నాటికి చైనాతో అభివృద్ధి చెందుతున్న వాణిజ్య వ్యాపారాన్ని కలిగి ఉండటంలో కూడా ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite web|url=http://www.bips.ac.uk/sites/siraf|title=Siraf|author=British Institute of Persian Studies|access-date=24 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716111330/http://www.bips.ac.uk/sites/siraf|archive-date=16 July 2011|url-status=live}}</ref> ===వలసరాజ్యాల శకం=== {{See also|పోర్చుగీస్ పాలన|గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ యుద్ధం|హోర్ముజ్ జలసంధి యుద్ధం (1553)|ఆఫ్ హోర్ముజ్ యుద్ధం (1625)|పర్షియన్ గల్ఫ్ బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీ}} పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో పోర్చుగీస్ ప్రభావం 250 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది.<ref>{{Cite book|title=The Mission of the Portuguese Augustinians to Persia and Beyond (1602–1747) Por John M. Flannery|isbn = 978-90-04-24382-8|url=https://books.google.com/books?id=Nz5TO9BNFH8C&q=Portuguese+kong+persian+Gulf+1730&pg=PA108|last1 = Flannery|first1 = John M.|year = 2013| publisher=BRILL }}</ref> 16వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి, పోర్చుగీస్ ఆధిపత్యం స్థానిక శక్తులు, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంతో పోరాడింది.<ref>{{Cite web|title=THE AGE OF COLONIALISM Persian Gulf States Table of Contents|url=http://countrystudies.us/persian-gulf-states/11.htm}}</ref> ఆంగ్లేయులు, డచ్‌ల రాక తర్వాత, సఫావిడ్ సామ్రాజ్యం 17వ శతాబ్దంలో సముద్రాలపై పోర్చుగీస్ ఆధిపత్యాన్ని సవాలు చేయడానికి కొత్తవారితో పొత్తు పెట్టుకుంది.<ref>{{Cite book|title=The Baloch and Balochistan: A Historical Account from the Beginning to the fall of Baloch state Por Naseer Dashti|isbn = 978-1-4669-5896-8|url=https://books.google.com/books?id=xIjyLNpusbAC&q=Persian+gulf+portuguese+dominance&pg=PA154|last1 = Dashti|first1 = Naseer|date = October 2012| publisher=Trafford }}</ref> [[File:Hormuz fort-Correia.png|thumb|హోర్ముజ్ ద్వీపంలోని పోర్చుగీస్ కోట, గ్యాస్పర్ కొర్రియా. "లెండాస్ డా ఇండియా", సుమారు 1556]] వాస్కో డ గామా అన్వేషణ యాత్రల తరువాత 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో హిందూ మహాసముద్రంలోకి పోర్చుగీస్ విస్తరణ అఫోన్సో డి అల్బుకెర్క్ వ్యూహాత్మకంగా ఉన్న హోర్ముజ్ రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి దారితీసింది. పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో పోర్చుగీసు వారు ఒట్టోమన్లతో పోరాడారు. 1521లో, కమాండర్ ఆంటోనియో కొర్రెరియా నేతృత్వంలోని పోర్చుగీస్ దళం బహ్రెయిన్‌ను ఆక్రమించి దాని ముత్యాల పరిశ్రమ సృష్టించిన సంపదను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకుంది. 1602 ఏప్రిల్ 29న, సఫావిడ్ పర్షియన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన పర్షియన్ చక్రవర్తి షా అబ్బాస్ ది గ్రేట్, పోర్చుగీసు వారిని బహ్రెయిన్ నుండి తరిమికొట్టాడు,<ref name="j163353">{{cite journal|author=Juan R. I. Cole|title=Rival Empires of Trade and Imami Shiism in Eastern Arabia, 1300–1800|jstor=163353|journal=International Journal of Middle East Studies|volume=19|issue= 2 |year=1987|pages= 177–203 [186]|doi=10.1017/s0020743800031834|s2cid=162702326 }}</ref> ఆ తేదీ ఇరాన్‌లో పర్షియన్ గల్ఫ్ జాతీయ దినోత్సవంగా స్మరించబడుతుంది.<ref>{{cite news |last1=Rahmani |first1=Morteza |title=Persian Gulf: From rich history to security depth |url=https://www.tehrantimes.com/news/447346/Persian-Gulf-From-rich-history-to-security-depth |work=Tehran Times |date=29 April 2020 |language=en}}</ref> బ్రిటిష్ నౌకాదళం మద్దతుతో, 1622లో 'అబ్బాస్ పోర్చుగీసు వారి నుండి హోర్ముజ్ ద్వీపాన్ని తీసుకున్నాడు; వాణిజ్యంలో ఎక్కువ భాగం బందర్ 'అబ్బాస్ పట్టణానికి మళ్ళించబడింది, దీనిని అతను 1615లో పోర్చుగీసు వారి నుండి తీసుకున్నాడు, దానికి అతని పేరు పెట్టాడు. పోర్చుగీస్, డచ్, ఫ్రెంచ్, బ్రిటీష్ వ్యాపారులతో పర్షియన్ గల్ఫ్ వర్ధిల్లుతున్న వాణిజ్యానికి తెరవబడింది, వారికి ప్రత్యేక అధికారాలు మంజూరు చేయబడ్డాయి. ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం 1871లో తూర్పు అరేబియాలో తిరిగి స్థిరపడింది.<ref>Rahman 1979,{{full|date=October 2025}} pp. 138–139</ref> ఒట్టోమన్ విలాయెట్ ఆఫ్ బాగ్దాద్ గవర్నర్ మిధాత్ పాషా సైనిక, రాజకీయ ఒత్తిడితో, పాలక అల్ థానీ తెగ ఒట్టోమన్ పాలనకు శాంతియుతంగా లొంగిపోయింది.<ref name="Rogan1199">{{cite journal |last1=Rogan|first1=Eugene|date=November 1999|title=Review of The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudi Arabia and Qatar by Frederick F. Anscombe; The Blood-Red Arab Flag: An Investigation into Qasimi Piracy, 1797–1820 by Charles E. Davies; The Politics of Regional Trade in Iraq, Arabia and the Gulf, 1745–1900 by Hala Fattah |journal=British Journal of Middle Eastern Studies |volume=26 |issue=2|pages=339–342|jstor=195948 |doi=10.1080/13530199908705688 |last2=Murphey |first2=Rhoads |last3=Masalha |first3=Nur |last4=Durac |first4=Vincent |last5=Hinnebusch |first5=Raymond}}</ref> మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభంతో, వివిధ ఇతర సరిహద్దులలో దళాల అవసరం కారణంగా ఒట్టోమన్లు ఆ ప్రాంతం నుండి వైదొలగవలసి వచ్చింది.<ref name="diwan">{{cite web|url=https://www.diwan.gov.qa/about-qatar/qatars-rulers/sheikh-abdullah-bin-jassim-al-thani?sc_lang=en|title=Shaikh Abdullah Bin Jassim Al Thani – Amiri Diwan|publisher=Amiri Diwan|access-date=7 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307214352/https://www.diwan.gov.qa/about-qatar/qatars-rulers/sheikh-abdullah-bin-jassim-al-thani?sc_lang=en|archive-date=7 March 2018|url-status=live}}</ref> రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో, ఇరాన్‌పై ఆంగ్లో-సోవియట్ దండయాత్ర తరువాత, పాశ్చాత్య మిత్రదేశాలు చారిత్రకంగా "పర్షియన్ కారిడార్" అని పిలువబడే ఒక మార్గం ద్వారా USSRకు సైనిక, పారిశ్రామిక సరఫరాను రవాణా చేయడానికి ఇరాన్‌ను ఒక మార్గంగా ఉపయోగించాయి. ట్రాన్స్-ఇరానియన్ రైల్వేను ఉపయోగించుకోవడానికి బ్రిటన్ సరఫరా గొలుసు ప్రవేశ బిందువుగా పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను ఉపయోగించుకుంది.<ref>{{cite book|title=Command Decisions|author1=Martin Blumenson |author2=Robert W. Coakley |author3=Stetson Conn |author4=Byron Fairchild |author5=Richard M. Leighton |author6=Charles V.P. von Luttichau |author7=Martin Blumenson |author8=Robert W. Coakley |author9=Stetson Conn |author10=Byron Fairchild |author11=Richard M. Leighton |author12=Charles V.P. von Luttichau |author13=Charles B. MacDonald |author14=Sidney T. Mathews |author15=Maurice Matloff |author16=Ralph S. Mavrogordato |author17=Leo J. Meyer |author18=John Miller, Jr. |author19=Louis Morton |author20=Forrest C. Pogue |author21=Roland G. Ruppenthal |author22=Robert Ross Smith |author23=Earl F. Ziemke |publisher=Government Printing Office |page=225 |url=https://books.google.com/books?id=XIxWWhu9ARoC&pg=PA225|year=1960 }}</ref> నాజీ దండయాత్రకు వ్యతిరేకంగా మిత్రదేశాలు సోవియట్ యూనియన్‌కు పరికరాలను రవాణా చేయడానికి పర్షియన్ గల్ఫ్ ఒక క్లిష్టమైన సముద్ర మార్గంగా మారింది.<ref>{{cite book|title=The Persian Corridor and aid to Russia, Volume 7, Part 1|author=T. H. Vail Motter|publisher=Office of the Chief of Military History, Dept. of the Army |year=1952 |url=https://books.google.com/books?id=t3QGAQAAIAAJ}}</ref> 19వ శతాబ్దం వరకు పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో సముద్రపు దొంగల బెడద ప్రబలంగా ఉండేది. చాలా ముఖ్యమైన చారిత్రక సముద్రపు దొంగల సంఘటనలు అల్ ఖాసిమి తెగ చేత చేయబడ్డాయి. ఇది బ్రిటిష్ వారు 1819లో పర్షియన్ గల్ఫ్ దాడి చేయడానికి దారితీసింది.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2010/nov/01/sheikh-saqr-bin-mohammed-al-qasimi|title=Sheikh Saqr bin Mohammed al-Qasimi obituary|work=The Guardian|date=1 November 2010}}</ref> ఈ దాడి బ్రిటిష్ వారు, అప్పటి "పైరేట్ కోస్ట్"గా పిలువబడే షేక్‌ల మధ్య 1820 నాటి జనరల్ మారిటైమ్ ఒప్పందం సంతకం చేయడానికి దారితీసింది. 1763 నుండి 1971 వరకు, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (మొదట ట్రూషియల్ స్టేట్స్ అని పిలువబడేది) తో సహా కొన్ని పర్షియన్ గల్ఫ్ రాష్ట్రాలపై వివిధ స్థాయిలలో రాజకీయ నియంత్రణను కొనసాగించింది,<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=OnhCBuXmeWYC&pg=PA172|title= Trucial States|author=Donald Hawley |page=172 |access-date=19 November 2010 |isbn=978-0-04-953005-8 |year=1970|publisher= Ardent Media|author-link= Donald Hawley}}</ref> పర్షియన్ గల్ఫ్ బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీ ద్వారా బహ్రెయిన్, కువైట్, ఒమన్, కతార్‌లపైనా వివిధ సమయాల్లో తన ఆధిపత్యం కొనసాగించింది. ===ఆధునిక చరిత్ర=== [[File:USS Hawes (FFG-53), USS William H. Standley (CG-32) and USS Guadalcanal (LPH-7) escort tanker Gas King in the Persian Gullf on 21 October 1987 (6432283).jpg|thumb|ఆపరేషన్ ఎర్నెస్ట్ విల్: అక్టోబర్ 1987లో US నావికాదళ ఎస్కార్ట్ కింద ట్యాంకర్ కాన్వాయ్ నం. 12]] పర్షియన్ గల్ఫ్ 1980-1988 నాటి ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో యుద్ధభూమిగా మారింది, ఇందులో ప్రతి పక్షం ఒకరి చమురు ట్యాంకర్లపై మరొకరు దాడి చేసుకున్నారు. ఇది 1991 గల్ఫ్ యుద్ధానికి పేరుగా నిలిచింది, ఇరాక్ కువైట్‌పై దాడి చేసిన తరువాత ఇది ప్రధానంగా వాయు, భూ-ఆధారిత సంఘర్షణగా మారింది. 20వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ పాత్ర పెరిగింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ncfIAAAAQBAJ|title=The Persian Gulf in History|last=Potter|first=L.|date=5 January 2009|publisher=Springer|isbn=978-0-230-61845-9|language=en}}</ref> 1988 జూలై 3న, ఇరాన్ ఎయిర్ ఫ్లైట్ 655 పర్షియన్ గల్ఫ్ మీదుగా ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు U.S. మిలిటరీ (విమానాన్ని నడుపుతున్న ఎయిర్‌బస్ A300ని ఇరానియన్ F-14 టామ్‌క్యాట్‌గా పొరబడింది) దానిని కూల్చివేసింది, విమానంలో ఉన్న 290 మంది మరణించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.aviation-safety.net/database/record.php?id=19880703-0|title=ASN Aircraft accident Airbus A300B2-203 EP-IBU Qeshm Island|last=Ranter|first=Harro|website=www.aviation-safety.net|access-date=11 January 2020}}</ref> ఈ ప్రాంతంలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ తన ఉనికిని కొనసాగిస్తోంది; కేవలం 2006లోనే, 1 మిలియన్లకు పైగా బ్రిటిష్ పౌరులు దుబాయ్‌ను సందర్శించారు.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2006/dec/24/foreignpolicy.iran|title=Blair was dangerously off target in his condemnation of Iran|last=Beaumont|first=Peter|date=23 December 2006|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160730023813/https://www.theguardian.com/world/2006/dec/24/foreignpolicy.iran|archive-date=30 July 2016|url-status=live|location=[[London]]|author-link=Peter Beaumont (journalist)}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/uk-bahrain-britain-diplomacy/classified-document-on-bahrain-rankles-britain-decades-later-idUKKBN0O61YZ20150521|title=Classified document on Bahrain rankles Britain decades later|date=22 May 2015|access-date=22 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130051916/https://www.reuters.com/article/uk-bahrain-britain-diplomacy/classified-document-on-bahrain-rankles-britain-decades-later-idUKKBN0O61YZ20150521|archive-date=30 January 2022|url-status=live|work=Reuters|quote=The case shows how alive the history of British colonial rule still is in the Gulf today}}</ref> 2018లో, UK పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో HMS జుఫైర్ అనే శాశ్వత సైనిక స్థావరాన్ని ప్రారంభించింది, 1971లో ఈస్ట్ ఆఫ్ సూయెజ్ నుండి వైదొలిగిన తరువాత ఇది మొదటిది, అలాగే ఒమన్‌లో మద్దతు సదుపాయాన్ని అభివృద్ధి చేస్తోంది.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-30355953|title=UK to establish £15m permanent Mid East military base|date=6 December 2014|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171124233435/http://www.bbc.co.uk/news/uk-30355953|archive-date=24 November 2017|url-status=live|publisher=BBC}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oxfordresearchgroup.org.uk/sites/default/files/ORGDec14EastSuezWestHelmand_0.pdf|title=East of Suez, West from Helmand: British Expeditionary Force and the next SDSR|date=December 2014|publisher=Oxford Research Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702074143/http://www.oxfordresearchgroup.org.uk/sites/default/files/ORGDec14EastSuezWestHelmand_0.pdf|archive-date=2 July 2015|access-date=22 May 2015|url-status=usurped}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ukdefencejournal.org.uk/the-uk-in-oman-a-new-support-facility-for-the-british-armed-forces/|title=The UK in Oman – A new support facility for the British Armed Forces|last=Tossini|first=J. Vitor|date=20 February 2018|website=UK Defence Journal|language=en-GB|access-date=10 April 2019}}</ref> ==నగరాలు, జనాభా== ఎనిమిది దేశాలకు పర్షియన్ గల్ఫ్ వెంబడి తీరాలు ఉన్నాయి: బహ్రెయిన్, ఇరాన్, ఇరాక్, కువైట్, ఒమన్, కతార్, సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్. పర్షియన్ గల్ఫ్ వ్యూహాత్మక ప్రదేశం దీనిని కాలక్రమేణా మానవ అభివృద్ధికి అనువైన ప్రదేశంగా మార్చింది. నేడు, మధ్యప్రాచ్యంలోని అనేక ప్రధాన నగరాలు ఈ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. {| |<gallery mode="packed"> File:سواحل کیش در روز طبیعت1400011322240458522511884.jpg|కేశ్మ్ ద్వీపం, ఇరాన్ File:Murthadha.80.jpg|కువైట్ సిటీ, కువైట్ File:Abu dhabi skylines 2014.jpg|అబుదాబి, యుఏఇ File:Dubai skyline unsplash.jpg|దుబాయ్, యుఏఇ File:Bandarabbashomahotel.jpg|బందర్ అబ్బాస్, ఇరాన్ File:Dhow in the fjords of Khasab, Oman - panoramio.jpg|ఖాసాబ్, ముసండమ్ గవర్నరేట్, ఒమన్ File:مرسى القوارب بالجبيل الصناعية.jpg|జుబైల్, సౌదీ అరేబియా File:West Bay district of Doha seen from the corniche at night.jpg|దోహా, కతార్ File:Manama Night (59168542).jpeg|మనామా, బహ్రెయిన్ File:Basrah faw shat alarab.jpg|అల్-ఫావ్, ఇరాక్ </gallery> |} ==వన్యప్రాణులు== {{see also|గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ ఎడారి, సెమీ ఎడారి}} పర్షియన్ గల్ఫ్ భౌగోళిక విస్తరణ, ఇరుకైన హోర్ముజ్ జలసంధి ద్వారా మాత్రమే విచ్ఛిన్నమైన అంతర్జాతీయ జలాల నుండి దాని ఒంటరితనం కారణంగా ఇక్కడి వన్యప్రాణులు వైవిధ్యమైనవి, పూర్తిగా ప్రత్యేకమైనవి. పర్షియన్ గల్ఫ్ కొన్ని అత్యంత అద్భుతమైన సముద్ర జంతుజాలం, వృక్షజాలానికి ఆతిథ్యం ఇచ్చింది, వాటిలో కొన్ని స్థానిక విలుప్తానికి లేదా తీవ్రమైన పర్యావరణ ప్రమాదానికి గురవుతున్నాయి. పగడపు దీవుల నుండి డుగాంగ్‌ల వరకు, పర్షియన్ గల్ఫ్ అనేది మనుగడ కోసం ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడే అనేక జాతులకు విభిన్నమైన ఊయల. అయినప్పటికీ, పర్షియన్ గల్ఫ్ ఎర్ర సముద్రం వలె జీవశాస్త్రపరంగా వైవిధ్యంగా లేదు.<ref>Pernetta, John. (2004). Guide to the Oceans. Buffalo, NY: Firefly Books, Inc. p. 205. {{ISBN|978-1-55297-942-6}}.</ref> మొత్తంమీద, పర్షియన్ గల్ఫ్‌ వన్యప్రాణులకు ప్రపంచ కారకాల నుండి, ప్రాంతీయ, స్థానిక నిర్లక్ష్యం నుండి ముప్పు పొంచి ఉంది. ఎక్కువ కాలుష్యం ఓడల నుండి వస్తుంది; భూమి నుండి వచ్చే కాలుష్యం కాలుష్యానికి రెండవ అత్యంత సాధారణ వనరుగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.parstimes.com/environment/pg_pollution.html|title=Pollution in Persian Gulf|author=Morteza Aminmansour/Pars Times|access-date=24 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126155602/http://parstimes.com/environment/pg_pollution.html|archive-date=26 November 2010|url-status=live}}</ref> ===జల క్షీరదాలు=== పర్షియన్ గల్ఫ్, ఎర్ర సముద్రం, గల్ఫ్ ఆఫ్ కచ్, గల్ఫ్ ఆఫ్ సూయెజ్, గల్ఫ్ ఆఫ్ అకాబా, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఏడెన్, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌తో సహా అరేబియా సముద్రం మధ్యధరా ప్రాంతాల వెంబడి, డాల్ఫిన్‌లు, ఫిన్‌లెస్ పోర్పోయిస్‌లు అత్యంత సాధారణ సముద్ర క్షీరదాలు, అయితే నేడు పెద్ద తిమింగలాలు, ఓర్కాలు అరుదుగా ఉన్నాయి.<ref>Dr. Gheilani A.M.H. [https://www.trc.gov.om/TRCWebsite/files/Whales%20and%20Dolphins%20present..pdf Whales and Dolphins in Arabian Sea: Arabian Sea Survey (2007–2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217053450/https://www.trc.gov.om/TRCWebsite/files/Whales%20and%20Dolphins%20present..pdf |date=17 December 2014 }}. The Marine Science and Fisheries Center in the Ministry of Fisheries Wealth. Retrieved on 17 December 2014</ref> చారిత్రకంగా, పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో వాణిజ్యపరమైన వేట కారణంగా అవి అంతరించిపోవడానికి ముందు తిమింగలాలు పుష్కలంగా ఉండేవి.<ref>Jongbloed M. [http://www.alshindagah.com/janfeb2004/whales.html Whales and dolphins in the Gulf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217050416/http://www.alshindagah.com/janfeb2004/whales.html |date=17 December 2014 }}. [[Al Shindagha]]. Retrieved on 17 December 2014</ref><ref>Jackson J. 2006. [https://books.google.com/books?id=0dqjvAEACAAJ Diving with Giants]. pp.59. [[New Holland Publishers]]. {{isbn|978-1-84537-180-7}} Retrieved on 17 December 2014</ref> 1960లు, 1970లలో సోవియట్ యూనియన్, జపాన్ దేశాలు జరిపిన అక్రమ సామూహిక వేట కారణంగా తిమింగలాల సంఖ్య మరింత తగ్గింది.<ref>Clapham P., Ivashchenko Y. [http://spo.nmfs.noaa.gov/mfr711/mfr7114.pdf. Marine Fisheries Review]. Retrieved on 17 December 2014</ref> బ్రైడ్స్ తిమింగలాలతో పాటు,<ref>Lambros M.. [https://www.livinq8.com/postdetails.php?post_cat=OUTDOORS%20IN%20Q8&post_id=1412 Whale Watching In Kuwait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921001141/https://www.livinq8.com/postdetails.php?post_cat=OUTDOORS%20IN%20Q8&post_id=1412 |date=21 September 2017 }}. LIVIN Q8. Retrieved on 21 September 2017</ref><ref>Burahmah I.. 2013. [https://www.youtube.com/watch?v=AcHDafyiao0 Whale seen in kuwait seas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120172659/https://www.youtube.com/watch?v=AcHDafyiao0 |date=20 November 2018 }}. [[YouTube]]. Retrieved on 21 September 2017</ref><ref>جرائم ومحاكم. 2015. [https://www.youtube.com/watch?v=7_GA1tIdLLs حوت يسبح قرب أبراج الكويت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120172659/https://www.youtube.com/watch?v=7_GA1tIdLLs |date=20 November 2018 }}. Youtube. Retrieved on 21 September 2017</ref><ref>Khalaf N.. 2014. [https://issuu.com/dr-normanalibassamkhalaf/docs/blue_whale_at_educational_science_m The 24-meters Blue Whale Skeleton at the Educational Science Museum in Kuwait City, State of Kuwait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019022514/https://issuu.com/dr-normanalibassamkhalaf/docs/blue_whale_at_educational_science_m |date=19 October 2017 }}. [[issuu]]. Retrieved on 21 September 2017</ref> గల్ఫ్ ఆఫ్ ఏడెన్,<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/odyssey/odyssey/20040430_log_transcript.html|title=PBS – The Voyage of the Odyssey – Track the Voyage – Maldives|website=[[PBS]]|access-date=3 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019022514/https://www.pbs.org/odyssey/odyssey/20040430_log_transcript.html|archive-date=19 October 2017|url-status=live}}</ref> ఇజ్రాయెల్ తీరాలు,<ref name=cbd>{{cite web |url=https://www.cbd.int/doc/meetings/mar/ebsaws-2015-02/other/ebsaws-2015-02-gobi-submission9-en.pdf |title=Summary review of cetaceans of the Red Sea |archive-url=https://web.archive.org/web/20211011165214/https://www.cbd.int/doc/meetings/mar/ebsaws-2015-02/other/ebsaws-2015-02-gobi-submission9-en.pdf |archive-date=11 October 2021 |url-status=live }}</ref> హోర్ముజ్ జలసంధి వంటి లోతైన ఉపాంత సముద్రాలలో కూడా ఈ క్షీరదాలు కనిపిస్తాయి.<ref>{{cite web|url=http://uminchumogi.blog111.fc2.com/blog-entry-227.html|title=ホルムズ海峡でGTフィッシング②|last=茂木陽一|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310104940/http://uminchumogi.blog111.fc2.com/blog-entry-227.html|archive-date=10 March 2016|url-status=live}}</ref> తీవ్ర ప్రమాదంలో ఉన్న అరేబియన్ హంప్‌బ్యాక్ తిమింగలం,<ref>Minton G.. 2017. [https://arabianseawhalenetwork.org/2017/09/15/paper-published-on-humpback-whales-in-the-persian-gulf/ Pre-print manuscript published on humpback whales in the Persian Gulf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921045900/https://arabianseawhalenetwork.org/2017/09/15/paper-published-on-humpback-whales-in-the-persian-gulf/ |date=21 September 2017 }}. Arabian Sea Whale Network. Retrieved on 21 September 2017</ref> (చారిత్రకంగా గల్ఫ్ ఆఫ్ ఏడెన్‌లోనూ కనిపిస్తుంది,<ref>{{cite journal |last1=Mikhalev |first1=Yuri A. |title=Humpback whales Megaptera novaeangliae in the Arabian Sea |url=https://archive.org/details/marine-ecology-progress-series_1997-04-10_149_1-3/page/13 |journal=Marine Ecology Progress Series |date=1997 |volume=149 |issue=1/3 |pages=13–21 |doi=10.3354/meps149013 |jstor=24857503 |bibcode=1997MEPS..149...13M }}</ref> 2006 నుండి గల్ఫ్ ఆఫ్ అకాబాతో సహా ఎర్ర సముద్రంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది),<ref name=cbd/> ఓమురాస్ తిమింగలం,<ref>Babu R. 2017. [https://www.youtube.com/watch?v=Qwk5IO1lSbk Whale tracing us in a boat at Kuwait sea area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120172659/https://www.youtube.com/watch?v=Qwk5IO1lSbk |date=20 November 2018 }}. Youtube. Retrieved on 21 September 2017</ref> మింకే తిమింగలం, ఓర్కా వంటి ఇతర జాతులు కూడా పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోకి ఈదుకుంటూ వస్తాయి. బ్లూ వేల్,<ref>{{cite book |last1=de Boer |first1=M. N. |last2=Baldwin |first2=R. |last3=Burton |first3=C. L. K. |last4=Eyre |first4=E. L. |last5=Jenner |first5=K. C. S. |last6=Jenner |first6=M-N. |last7=Keith |first7=S. G. |last8=McCabe |first8=K. A. |last9=Parsons |first9=E. C. M. |last10=Peddemors |first10=V. M. |last11=Rosenbaum |first11=H. C. |last12=Rudolph |first12=P. |last13=Simmonds |first13=M. P. |title=Cetaceans in the Indian Ocean sanctuary: a review |date=2002 |publisher=Whale and Dolphin Conservation Society |url=https://www.vliz.be/imisdocs/publications/ocrd/246400.pdf }}{{pn|date=October 2025}}</ref> సేయి,<ref>Hoath R.. 2009. [https://books.google.com/books?id=agWfg6oEKKkC&q=gulf+of+aden+&pg=PA115 A Field Guide to the Mammals of Egypt]. pp.112. The [[American University in Cairo Press]]. Retrieved on 26 February. 2016</ref> స్పెర్మ్ వేల్స్ వంటి అనేక ఇతర పెద్ద జాతులు గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌కు, లోతైన తీర జలాలకు వలస వచ్చేవి,<ref>Dr. Perrin F.W., Koch C.C. 2007. [https://books.google.com/books?id=2rkHQpToi9sC&dq=Gulf+of+Aden+whale&pg=PA611 Encyclopedia of Marine Mammals]. pp.611. [[Academic Press]]. Retrieved on 17 December 2014</ref> ఇప్పటికీ ఎర్ర సముద్రంలోకి వలసపోతున్నాయి,<ref>{{cite web|url=http://www.sailingluna.nl/Yemenn.htm|title=Yemen|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307081229/http://www.sailingluna.nl/Yemenn.htm|archive-date=7 March 2016|url-status=live}}</ref> కానీ ప్రధానంగా బయటి సముద్రాల లోతైన జలాల్లో కనిపిస్తాయి. 2017లో, అబుదాబితో పాటు పర్షియన్ గల్ఫ్ ఇండో-పసిఫిక్ హంప్‌బ్యాక్డ్ డాల్ఫిన్‌లకు సంబంధించి ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద జనాభాను కలిగి ఉన్నట్లు కనుగొనబడింది.<ref>WAM. 2017. [http://www.emirates247.com/news/emirates/abu-dhabi-has-world-s-largest-population-of-humpback-dolphins-2017-09-17-1.659122 Abu Dhabi has world's largest population of humpback dolphins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921001601/http://www.emirates247.com/news/emirates/abu-dhabi-has-world-s-largest-population-of-humpback-dolphins-2017-09-17-1.659122 |date=21 September 2017 }}. [[Emirates 24/7]]. Retrieved on 21 September 2017</ref><ref>[[Gulf News]]. 2017. [http://gulfnews.com/news/uae/environment/abu-dhabi-proves-a-haven-for-humpback-dolphins-1.2091551 Abu Dhabi proves a haven for humpback dolphins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920191453/http://gulfnews.com/news/uae/environment/abu-dhabi-proves-a-haven-for-humpback-dolphins-1.2091551 |date=20 September 2017 }}. Retrieved on 21 September 2017</ref><ref>Sanker A.. 2017. [https://www.khaleejtimes.com/nation/abu-dhabi/abu-dhabi-leads-world-in-humpback-dolphin-numbers- Abu Dhabi leads world in humpback dolphin numbers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921000950/https://www.khaleejtimes.com/nation/abu-dhabi/abu-dhabi-leads-world-in-humpback-dolphin-numbers- |date=21 September 2017 }}. [[Khaleej Times]]. Retrieved on 21 September 2017</ref> ఇరాన్ చుట్టుపక్కల ఉన్న ఉత్తర జలాల్లో పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో నివసించే డాల్ఫిన్‌లు కూడా ప్రమాదంలో ఉన్నాయి. డాల్ఫిన్‌లు పర్స్ సీన్ ఫిషింగ్ వలలలో చిక్కుకునే ప్రమాదం ఉందని, చమురు, మురుగునీరు, పారిశ్రామిక రన్‌ఆఫ్‌ల ద్వారా కాలుష్యానికి గురయ్యే ప్రమాదం ఉందని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి.<ref>{{cite web |author=Mandana Javidinejad |year=2007 |title=Dolphins of Persian Gulf are in danger |url=http://www.payvand.com/news/07/sep/1339.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629095910/http://www.payvand.com/news/07/sep/1339.html |archive-date=29 June 2011 |access-date=25 December 2010 |publisher=Payvand News Agency}}</ref><ref>{{cite web |author=Vahid Sepehri |date=3 October 2007 |title=Iran: Spill, Dolphin Deaths Spark Alarm At Persian Gulf Pollution |url=https://www.rferl.org/a/1078857.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110114055950/http://www.rferl.org/content/article/1078857.html |archive-date=14 January 2011 |access-date=25 December 2010 |publisher=Radio Free Europe, Radio Liberty}}</ref> డుగాంగ్ ('డుగాంగ్ డుగాన్') పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో చూడవచ్చు. సీ గ్రాస్‌తో కూడిన వారి ఆహారం పర్షియన్ గల్ఫ్ తీరప్రాంతం వెంబడి జరుగుతున్న అభివృద్ధి పనుల వల్ల, ప్రత్యేకించి అరబ్ రాష్ట్రాల కృత్రిమ ద్వీపాల నిర్మాణం, "పర్షియన్ గల్ఫ్ యుద్ధం" సమయంలో చమురు చారల వల్ల కలిగే కాలుష్యం, ఇతర సహజ, కృత్రిమ కారణాల వల్ల ప్రభావితమైంది. అనియంత్రిత వేట కూడా డుగాంగ్‌ల మనుగడపై ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపింది.<ref name="dugong">{{cite web |title=Case Study |url=http://www.american.edu/TED/persian.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134459/http://www1.american.edu/TED/persian.htm |archive-date=24 June 2009 |access-date=10 July 2009 |publisher=American.edu}}</ref> ఖతార్, బహ్రెయిన్, UAE, సౌదీ అరేబియా జలాలు డుగాంగ్స్ రెండవ అత్యంత ముఖ్యమైన నివాస స్థలం (ఆస్ట్రేలియా తరువాత), ఇక్కడ సుమారు 7,500 డుగాంగ్‌లు ఉన్నాయి. డుగాంగ్‌ల సంఖ్య తగ్గిపోతోంది, అవి ఎన్ని ఉన్నాయో లేదా వాటి పునరుత్పత్తి ధోరణి ఎలా ఉందో తెలియదు.<ref name="dugong" /><ref>{{cite web |url=http://www.greenprophet.com/2010/03/dugong-mermaid-persian-gulf/ |title=Persian Gulf Mermaids Face Environmental Threats |publisher=Maurice Picow |date=4 March 2010 |access-date=19 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110114092625/http://www.greenprophet.com/2010/03/dugong-mermaid-persian-gulf/ |archive-date=14 January 2011 |url-status=live }}</ref> === పక్షులు === [[File:Persian Gulf Near Hormuz Island.jpg|thumb|హోర్ముజ్ ద్వీపానికి సమీపంలో పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో పక్షులు]] పర్షియన్ గల్ఫ్ అనేక వలస, స్థానిక పక్షులకు నిలయం. యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్, ఒమన్‌ల రియల్ ఎస్టేట్ అభివృద్ధి పనుల వల్ల కాలర్డ్ కింగ్‌ఫిషర్‌ల కల్బెన్సిస్ ఉపజాతులు అంతరించిపోతాయనే ఆందోళనలను పర్యావరణ పరిరక్షకులు లేవనెత్తారు.<ref name=d/> 2006 అంచనాల ప్రకారం ఈ పక్షికి దుబాయ్ నుండి సుమారు {{convert|80|mi|0|abbr=out}} దూరంలో ఒకటి, ఒమన్‌లో రెండు చిన్న ప్రదేశాలు మాత్రమే జీవించదగిన గూడు ప్రదేశాలుగా అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref name=d/> మడ అడవులను బయోలాజికల్ రిజర్వ్‌గా రక్షించే UN ప్రణాళికను షార్జా ఎమిరేట్ విస్మరించింది, చిత్తడి నేల గుండా వెళ్ళే ఛానెల్ డ్రెడ్జింగ్, పక్కనే కాంక్రీట్ నడక మార్గం నిర్మాణాన్ని అనుమతించింది.<ref name=d/> అరేబియాలో పర్యావరణ పరిరక్షకులు చాలా తక్కువ మంది ఉన్నారు, వన్యప్రాణుల కోసం వాదించే వారిని ప్రభుత్వ సంబంధాలు ఉన్న రియల్ ఎస్టేట్ డెవలపర్లు తరచుగా నిశ్శబ్దం చేస్తారు లేదా విస్మరిస్తారు.<ref name=d/> యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్, ఒమన్ పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో రియల్ ఎస్టేట్ అభివృద్ధి చేయడం వల్ల గ్రేటర్ ఫ్లెమింగో, బూటెడ్ వార్బ్లర్ వంటి జాతుల ఆవాసాలు నాశనం అవుతాయన్న ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.<ref name=d/><ref>{{cite web|url=http://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn55/mtn55p26.shtml|title=Turtles Rehabilitated After Persian Gulf Oil Spills|author1=Tim Thomas|author2=Ian Robinson|name-list-style=amp|year=2001|access-date=23 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006103341/http://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn55/mtn55p26.shtml |archive-date=6 October 2013 |url-status=live}}</ref> 2009లో పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని పది ఇరానియన్ ద్వీపాలలో జరిగిన అధ్యయనంలో బ్రైడ్ల్డ్ టెర్న్ ('స్టెర్నా అనాథెటస్'), లెస్సర్ క్రెస్టెడ్ టెర్న్ ('థాలస్సియస్ బెంగాలెన్సిస్'), క్రాబ్ ప్లోవర్ ('డ్రోమాస్ ఆర్డియోలా') సహా 11 జాతులకు చెందిన 100,000 కంటే ఎక్కువ సంతానోత్పత్తి జలపక్షుల జంటలు నమోదయ్యాయి. ఈ దీవులు గూడు కట్టుకోవడానికి కీలకమైన ఆవాసాన్ని అందిస్తాయి, సముద్ర పక్షుల జనాభాలో హెచ్చుతగ్గులు ప్రాంతీయ పర్యావరణ ఆరోగ్యానికి జీవ సూచికలుగా ప్రతిపాదించబడ్డాయి.<ref name="Behrouzi2013">Behrouzi-Rad, B. (2013). Breeding Species of Waterbirds on 10 Islands of Persian Gulf in 2009. Octa Journal of Environmental Research, 1(1), 52–64.</ref> ===చేపలు, పగడపు దిబ్బలు=== [[File:Yellowbar Angelfish Pomacanthus maculosus Dubai Jumeirah by Prof Dr Norman Ali Khalaf 2017-1.png|thumb|దుబాయ్-జుమేరా సీ, యుఏఇ నుండి ఎల్లోబార్ ఏంజెల్ ఫిష్ (పోమాకాంథస్ మాక్యులోసస్) ]] పర్షియన్ గల్ఫ్ 700కి పైగా చేపల జాతులకు నిలయం, వీటిలో ఎక్కువ భాగం స్థానికంగా ఉన్నాయి.<ref name=f>{{cite web |url=http://fish.mongabay.com/data/ecosystems/Saltwater_Persian_Gulf.htm |title=Fish Species in Persian Gulf |author=Jen/fishbase.org |date=30 June 2003 |access-date=24 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100702044308/http://fish.mongabay.com/data/ecosystems/Saltwater_Persian_Gulf.htm |archive-date=2 July 2010 |url-status=live }}</ref> వీటిలో, 80% కంటే ఎక్కువ పగడపు దిబ్బలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.<ref name=f/> ఈ దిబ్బలు ప్రాథమికంగా రాతితో కూడినవి, కానీ ఎర్ర సముద్రంతో పోలిస్తే, పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని పగడపు దిబ్బలు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి.<ref name=Debelius1993>{{cite book | author=Debelius, H. | title=Indian Ocean Tropical Fish Guide | year=1993 | publisher=Aquaprint Verlag GmbH | page=5 | isbn=3-927991-01-5 }}</ref><ref name=Emery1956>{{Cite journal |doi = 10.1306/5CEAE595-16BB-11D7-8645000102C1865D|title = Sediments and Water of Persian Gulf|year = 1956|last1 = Emery |first1=K. O. |journal = AAPG Bulletin|volume = 40}}</ref><ref name=Pohl2014>{{cite journal |author=Thomas Pohl |author2=Sameh W. Al-Muqdadi |author3=Malik H. Ali |author4=Nadia Al-Mudaffar Fawzi |author5=Hermann Ehrlich |author6=Broder Merkel | title=Discovery of a living coral reef in the coastal waters of Iraq | year=2014 | journal=Sci. Rep. | volume=4 | article-number=4250 | doi=10.1038/srep04250 | pmc=3945051 | pmid=24603901| bibcode=2014NatSR...4.4250P }}</ref> ఇది ప్రధానంగా ప్రధాన నదుల ప్రవాహానికి అనుసంధానించబడి ఉంది, ప్రత్యేకంగా షాట్ అల్-అరబ్ (యూఫ్రటీస్, టైగ్రిస్), ఇవి పెద్ద మొత్తంలో అవక్షేపాన్ని తీసుకువెళతాయి (చాలా రీఫ్-బిల్డింగ్ పగడాలకు బలమైన కాంతి అవసరం), ఉష్ణోగ్రత, లవణీయతలో సాపేక్షంగా పెద్ద వైవిధ్యాలకు కారణమవుతాయి (పగడాలు సాధారణంగా పెద్ద వైవిధ్యాలకు తగినవి కావు).<ref name=Debelius1993/><ref name=Emery1956/><ref name=Pohl2014/> అయినప్పటికీ, పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని అన్ని దేశాల తీరప్రాంతాల వెంబడి పగడపు దిబ్బలు కనుగొనబడ్డాయి.<ref name=Pohl2014/> పగడాలు పర్షియన్ గల్ఫ్ ఆరోగ్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా ప్రతిబింబించే, అనేక సముద్ర జాతులకు మద్దతు ఇచ్చే కీలకమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలు. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో పగడపు జనాభా భారీగా క్షీణించింది, దీనికి పాక్షికంగా గ్లోబల్ వార్మింగ్ కారణమైనప్పటికీ, ఎక్కువగా UAE, బహ్రెయిన్ వంటి అరబ్ దేశాలు డంపింగ్ చేయడం కారణం.<ref name=dump>{{cite web|url=http://www.greenprophet.com/2010/06/coral-bahrain-construction/|title=Dumping by Construction Crews Killing Bahrain Coral|publisher=Maurice Picow|date=16 June 2010|access-date=19 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101031214259/http://www.greenprophet.com/2010/06/coral-bahrain-construction/|archive-date=31 October 2010|url-status=live}}</ref> టైర్లు, సిమెంట్, రసాయన ఉప ఉత్పత్తుల వంటి నిర్మాణ వ్యర్థాలు ఇటీవలి సంవత్సరాలలో పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోకి వచ్చాయి. పగడాలకు ప్రత్యక్ష నష్టంతో పాటు, నిర్మాణ వ్యర్థాలు సముద్ర జీవులకు ఉచ్చులుగా మారి, అందులో చిక్కుకుని చనిపోతాయి.<ref name=dump/> ఫలితంగా పగడపు జనాభా క్షీణించింది, తద్వారా తమ మనుగడ కోసం పగడాలపై ఆధారపడే జాతుల సంఖ్య తగ్గింది. ===వృక్షజాలం=== పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని మడ అడవుల పెరుగుదలకు అలల ప్రవాహం, మంచినీరు, ఉప్పునీరు కలయిక అవసరం, అనేక సముద్ర పక్షులకు ఆహార వనరుగా ఉన్న అనేక పీతలు, చిన్న చేపలు, కీటకాలకు ఇవి నర్సరీలుగా పనిచేస్తాయి.<ref name=d>{{cite web|url=http://dsc.discovery.com/news/2006/07/03/gulfwildlife_pla.html?category=earth&guid=20060703160030 |title=Development in Persian Gulf Threatens Wildlife |access-date=30 June 2008 |author=Jim Krane |date=3 July 2006 |publisher=Discovery Channel |archive-url=https://web.archive.org/web/20060923035904/http://dsc.discovery.com/news/2006/07/03/gulfwildlife_pla.html?category=earth&guid=20060703160030 |archive-date=23 September 2006}}</ref> మడ అడవులు 'అవిసెన్నియా' లేదా 'రైజోఫోరా' జాతికి చెందిన విభిన్నమైన పొదలు, చెట్ల సమూహం, ఇవి పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని ఉప్పు నీటి ప్రాంతాలలో వృద్ధి చెందుతాయి, వాటిలో నివసించే చిన్న క్రస్టేసియన్‌లకు ఇవి అత్యంత ముఖ్యమైన ఆవాసాలు. ఇవి నీటి ఉపరితలంపై జీవ ఆరోగ్యానికి కూడా కీలక సూచిక. మడ అడవులు క్లిష్టమైన పరమాణు యంత్రాంగాల ద్వారా ఉప్పునీటిలో జీవించగల సామర్థ్యం, వాటి ప్రత్యేకమైన పునరుత్పత్తి చక్రం, అత్యంత ఆక్సిజన్ లేని జలాల్లో పెరగగల సామర్థ్యం కారణంగా పర్షియన్ గల్ఫ్‌లోని అననుకూల ప్రాంతాల్లో ఇవి విస్తృతంగా వృద్ధి చెందాయి.<ref>{{cite web|url=http://life.bio.sunysb.edu/marinebio/mangal.html|title=Mangals|author=SunySB|access-date=23 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206074225/http://life.bio.sunysb.edu/marinebio/mangal.html|archive-date=6 December 2010|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |title=Expression of mangrove allene oxide cyclase enhances salt tolerance in Escherichia coli, yeast, and tobacco cells |journal=[[Plant and Cell Physiology]] |date=Fall 1980 |last1=Yamada |first1=Akiyo |last2=Saitoh |first2=Takeo |last3=Mimura |first3=Tetsuro |last4=Ozeki |first4=Yoshihiro |volume=43 |issue=8 |pages=903–910 |doi=10.1093/pcp/pcf108 |pmid=12198193 |doi-access=free }}</ref> అయినప్పటికీ, కృత్రిమ ద్వీపాభివృద్ధి రాకతో, వాటి ఆవాసాలు చాలా వరకు నాశనం చేయబడ్డాయి లేదా మానవ నిర్మిత నిర్మాణాలతో ఆక్రమించబడ్డాయి. ఇది మడ అడవులపై ఆధారపడే క్రస్టేసియన్‌లపై, వాటిని తినే జాతులపై ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపింది. ===చిత్రమాలిక=== <gallery mode="packed"> File:Dugong.jpg|నిస్సార నీటిలో డుగాంగ్ తల్లి, దాని పిల్ల File:HengamDolphins.jpg|హెంగమ్ ద్వీపం చుట్టూ ఇరాన్ దక్షిణ తీరంలో ఇండో-పసిఫిక్ బాటిల్‌నోస్ డాల్ఫిన్‌లు File:Dolphins Oman.JPG|పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో స్పిన్నర్ డాల్ఫిన్స్ దూకడం File:The-Worlds-Most-Isolated-and-Distinct-Whale-Population-Humpback-Whales-of-the-Arabian-Sea-pone.0114162.s001.tif|తీవ్ర ప్రమాదంలో ఉన్న అరేబియన్ హంప్‌బ్యాక్ తిమింగలాలు (ప్రపంచంలో అత్యంత ఏకాంతమైన, ఏకైక నివాస జనాభా) ఒమన్, ధోఫర్ తీరంలో File:واجهة-قلعة-تاروت.jpg|సౌదీ అరేబియా తూర్పు ప్రావిన్స్‌లోని టరౌట్ ద్వీపంలో టరౌట్ కోట. </gallery> == ఎగుమతులు == === చమురు, వాయువు === {{See also|హోర్ముజ్ జలసంధి}} [[File:Oil and Gas Infrastructure Persian Gulf (large).gif|thumb|చమురు, సహజవాయువు పైప్‌లైన్లు, క్షేత్రాలు]] పర్షియన్ గల్ఫ్, దాని తీరప్రాంతాలు ప్రపంచంలోనే పెట్రోలియం అతిపెద్ద ఏకైక వనరు,<ref>{{Cite book|last=Northrup|first=Cynthia Clark|title=Encyclopedia of World Trade: From Ancient Times to the Present|publisher=Routledge|year=2013|location=London, UK|via=Credo Reference}}</ref> సంబంధిత పరిశ్రమలు ఈ ప్రాంతంలో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి. ప్రపంచ శక్తి వ్యవస్థలో గల్ఫ్ ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. 2026 నాటికి, గ్లోబల్ LNG ఎగుమతులలో ఐదింట ఒక వంతు గల్ఫ్ నుండి ఉద్భవించాయి. ద్రవీకృత పెట్రోలియం గ్యాస్ (LPG), డీజిల్, జెట్ ఇంధనం వంటి శుద్ధి చేయబడిన ఇంధనాలను సరఫరా చేయడంలో కూడా ఈ ప్రాంతం కీలకమైనది.<ref name=":0">{{Cite report |date=2026 |title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East |url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |language=en}}</ref> ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆఫ్‌షోర్ చమురుక్షేత్రం అయిన సఫానియా ఆయిల్ ఫీల్డ్ పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో ఉంది. ఇక్కడ పెద్ద గ్యాస్ నిల్వలు కూడా ఉన్నాయి, కతార్, ఇరాన్ టెరిటోరియల్ మధ్యస్థ రేఖ (కతారీ సెక్టార్‌లో నార్త్ ఫీల్డ్; ఇరానియన్ సెక్టార్‌లో సౌత్ పార్స్ ఫీల్డ్) లో ఒక పెద్ద క్షేత్రాన్ని పంచుకుంటున్నాయి. ఈ వాయువును ఉపయోగించి, కతార్ ద్రవీకృత సహజవాయువు (LNG), పెట్రోకెమికల్ పరిశ్రమను నిర్మించింది. 2002లో, పర్షియన్ గల్ఫ్ దేశాలైన బహ్రెయిన్, ఇరాన్, ఇరాక్, కువైట్, కతార్, సౌదీ అరేబియా, UAE ప్రపంచ చమురు ఉత్పత్తిలో 25% ఉత్పత్తి చేశాయి, ప్రపంచ ముడి చమురు నిల్వలలో మూడింట రెండు వంతులు, ప్రపంచ సహజవాయువు నిల్వలలో 35% కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|author=Persian Gulf Online|title=Persian Gulf Oil and Gas Exports Fact Sheet (U.S. Department of Energy)|url=http://www.persiangulfonline.org/interestgroups/oilfacts.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090714233158/http://www.persiangulfonline.org/interestgroups/oilfacts.htm|archive-date=14 July 2009|access-date=4 March 2011}}</ref><ref>{{cite web|author=U.S. Energy Information Administration (EIA)|title=Persian Gulf Oil and Gas Export Fact Sheet|url=http://www.eia.doe.gov/cabs/pgulf2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102032341/http://www.eia.doe.gov/cabs/pgulf2.html|archive-date=2 January 2011|publisher=EIA/DOE (Energy Information Administration/Department of Energy)}}</ref> పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో తీరప్రాంతాన్ని కలిగి ఉన్న చమురు-సంపన్న దేశాలను (ఇరాక్ మినహా) పర్షియన్ గల్ఫ్ స్టేట్స్ అని పిలుస్తారు. ఇరాక్ పర్షియన్ గల్ఫ్‌కు ప్రవేశ మార్గం ఇరుకైనది, సులభంగా దిగ్బంధించదగినది. యూఫ్రటీస్, టైగ్రిస్ నదుల జలాలను తీసుకువెళ్ళే షాట్ అల్-అరబ్ చిత్తడి నదీ డెల్టాను ఇది కలిగి ఉంది, ఇక్కడ తూర్పు ఒడ్డు ఇరాన్ ఆధీనంలో ఉంది. === ఎరువులు === పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రపంచ ఎరువుల ఉత్పత్తి, ఎగుమతులకు ప్రధాన కేంద్రంగా కూడా ఉంది. యూరియా, అమ్మోనియాతో సహా నత్రజని ఎరువుల ఎగుమతిలో ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్, కతార్, సౌదీ అరేబియా, ఒమన్ వంటి దేశాలు ప్రపంచ అగ్రగామిగా ఉన్నాయి. 2020లలో ఈ ప్రాంతం గ్లోబల్ యూరియా ఎగుమతులలో సుమారు 30-35 శాతం, అమ్మోనియా ఎగుమతులలో 20-30 శాతం వాటాను కలిగి ఉంది. మొత్తంమీద, అంతర్జాతీయంగా వర్తకం చేయబడిన ఎరువులలో 30% వరకు సాధారణంగా హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా రవాణా అవుతాయి.<ref name=":0" /> ==ఇవి కూడా చూడండి== * తూర్పు అరేబియా * తూర్పు అరేబియా వంటకాలు * దక్షిణ ఇరాన్ * నాగరికత ఊయల * డిల్యూజ్ (చరిత్రపూర్వ) * ఫార్స్ భూభాగం * ఫార్స్ ప్రావిన్స్ * పర్సిస్ * ముసండమ్ ద్వీపకల్పం * యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ చరిత్ర#ముత్యాల పరిశ్రమ, పోర్చుగీస్ సామ్రాజ్యం: 16వ - 18వ శతాబ్దం * సయీద్ బిన్ బట్టీ#పర్పెచ్యువల్ మారిటైమ్ ట్రూస్ * ట్రూషియల్ స్టేట్స్ * సుల్తాన్ బిన్ సఖర్ అల్ ఖాసిమి#పర్పెచ్యువల్ మారిటైమ్ ట్రూస్ ఆఫ్ 1853 * పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రచారం 1809 * పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రచారం 1819 * జనరల్ మారిటైమ్ ట్రీటీ 1820 '''దేశాలు:''' * ఇరాన్ భౌగోళికం * సౌదీ అరేబియా భౌగోళికం * ఒమన్ భౌగోళికం * యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ భౌగోళికం * కతార్ భౌగోళికం * బహ్రెయిన్ భౌగోళికం * కువైట్ భౌగోళికం * ఇరాక్ భౌగోళికం ==గమనికలు== {{Reflist|group=lower-alpha}} ==మూలాలు== {{Reflist}} ==ఆధారాలు== {{Free-content attribution |title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East, Impacts on energy and fertilizer trade, and food security |source=Food and Agriculture Organization of the United Nations |documentURL=https://openknowledge.fao.org/items/67a1fe95-98f2-4f23-8be7-99491bfd8343 |license statement URL=https://openknowledge.fao.org/items/67a1fe95-98f2-4f23-8be7-99491bfd8343 |license = CC BY 4.0}} * {{cite book |date=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |edition=3rd |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |ref={{sfnRef|IHO|1953}} }} == మరింత చదవడానికి== * ఫ్రోమ్హెర్జ్, అలెన్ జేమ్స్. ''ది సెంటర్ ఆఫ్ ది వరల్డ్: ఎ గ్లోబల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది పర్షియన్ గల్ఫ్ ఫ్రమ్ ది స్టోన్ ఏజ్ టు ది ప్రెసెంట్'' (యూనివర్శిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా ప్రెస్, 2024). [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=61481 ఈ పుస్తకం ఆన్‌లైన్ సమీక్ష.] * ఫ్రోమ్హెర్జ్, అలెన్ జేమ్స్, ed. ''ది గల్ఫ్ ఇన్ వరల్డ్ హిస్టరీ: అరేబియా ఎట్ ది గ్లోబల్ క్రాస్‌రోడ్స్'' (ఎడిన్‌బర్గ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 2018). * పాటర్, లారెన్స్ జి., ed. ''ది పర్షియన్ గల్ఫ్ ఇన్ హిస్టరీ'' (పాల్గ్రేవ్ మాక్‌మిలన్, 2009). ==బయటి లింకులు== {{Wiktionary}} {{Wikivoyage}} {{Commons category|Persian Gulf}} * [http://www.qdl.qa/en/articles-from-our-experts కతార్ డిజిటల్ లైబ్రరీ] – గల్ఫ్ చరిత్ర, అరబిక్ విజ్ఞాన శాస్త్రానికి సంబంధించిన మునుపు డిజిటలైజ్ చేయని బ్రిటిష్ లైబ్రరీ ఆర్కైవ్ మెటీరియల్‌లకు యాక్సెస్‌ను అందించే ఆన్‌లైన్ పోర్టల్ * [http://www.iranicaonline.org/articles/persian-gulf-i-in-antiquity పర్షియన్ గల్ఫ్] – ''ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఇరానికా'' * [https://theconversation.com/why-the-persian-gulf-has-more-oil-and-gas-than-anywhere-else-on-earth-279303 భూమిపై మరెక్కడా లేనంత చమురు మరియు వాయువు పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో ఎందుకు ఉన్నాయి]. ''ది కన్వర్సేషన్'', ఏప్రిల్ 7, 2026 * [https://web.archive.org/web/20050515205629/http://www.colonialvoyage.com/hormuz.html అరేబియా ద్వీపకల్పం, పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో పోర్చుగీసు వారు] (ఆర్కైవ్ చేయబడింది 15 మే 2005) * [https://www.flickr.com/photos/54272266@N06/6863021370/in/photostream/ పర్షియన్ గల్ఫ్ 32 చారిత్రక పటాలు], ఫ్లికర్‌లో * [https://lccn.loc.gov/a22000933 పర్షియన్ గల్ఫ్] 1920 నుండి * [https://gulfnews.com/travel/sharks-in-the-arabian-gulf-1.1679153 గల్ఫ్‌లో సొరచేపలు] ; వీడియోలు *[https://japan.mfa.gov.ir/en/newsview/536033 డా. మహ్మద్ అజామ్ ద్వారా పర్షియన్ గల్ఫ్ పేరులోని పత్రాలు శాశ్వత వారసత్వం ప్రాచీన కాలం<!-- -->] {{List of seas}} {{Authority control}} [[వర్గం:పర్షియన్ గల్ఫ్| ]] [[వర్గం:హిందూ మహాసముద్రం]] [[వర్గం:పశ్చిమాసియా దేశాలు]] [[వర్గం:భూగోళ శాస్త్రము]] <!--please leave the empty space as standard--> d7uhc9v9692p84lp3y16yc9alwnilsm వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/భారతదేశం లో మొబైల్ - పరిపాలన 4 505860 4963406 4922004 2026-09-21T05:25:41Z యర్రా రామారావు 28161 /* భారతదేశం లో మొబైల్ - పరిపాలన */ సమాధానం 4963406 wikitext text/x-wiki == [[భారతదేశం లో మొబైల్ - పరిపాలన]] == మూలాల్లేవు. వారం రోజుల్లో మూలాలు చేర్చనట్లైతే తొలగించాలి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:13, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ఇంతవరకు మూలాలు చేర్చలేదు, తొలగించవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 2d58o2wbf1j259ae1nzwv6exaj3cwmz 4963540 4963406 2026-09-21T09:09:34Z Pranayraj1985 29393 4963540 wikitext text/x-wiki {{వ్యాతొలపైన}} తొలగించాలి.----<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 09:09, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == [[భారతదేశం లో మొబైల్ - పరిపాలన]] == మూలాల్లేవు. వారం రోజుల్లో మూలాలు చేర్చనట్లైతే తొలగించాలి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:13, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ఇంతవరకు మూలాలు చేర్చలేదు, తొలగించవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) {{వ్యాతొలకింద}} h9dx168zra9sj8ybvarr4b6puon3c5e మానవల్లి రామకృష్ణకవి 0 506671 4963461 4955549 2026-09-21T06:28:17Z Rajasekhar1961 2596 4963461 wikitext text/x-wiki {{విలీనం|మానవల్లి రామకృష్ణ కవి}} '''రామకృష్ణకవి''' (1866 - 1957) ప్రసిద్ధ ప్రాచ్య విద్వాంసుడు, పరిశోధకుడు, ప్రాచీన తాళపత్ర గ్రంథ పరిష్కర్త మరియు విమర్శకుడు. సంస్కృత, తెలుగు సాహిత్యాలలోని అనేక అరుదైన, లుప్తమైపోయిన గ్రంథాలను వెలికితీసి, వాటిని పరిష్కరించి ప్రచురించిన మహనీయుడిగా ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ముఖ్యంగా భరతుని 'నాట్యశాస్త్రం' వ్యాఖ్యానమైన అభినవగుప్తుని 'అభినవభారతి' ని, దండి 'అవంతిసుందరీ కథ' ను ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన ఘనత ఈయనకే దక్కుతుంది. ​1. తొలి జీవితం మరియు విద్య ​మానవల్లి రామకృష్ణకవి 1866 లో ఆనాటి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ (ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్) లోని రామచంద్రాపురం/చెన్నై ప్రాంత సంబంధాలున్న పండిత కుటుంబంలో జన్మించారు. ​ఈయన మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం.ఏ. (M.A.) పట్టా పొందారు. ​సంస్కృతం, తెలుగు, తమిళం, కన్నడ మరియు ఆంగ్ల భాషలలో అపారమైన పాండిత్యాన్ని సంపాదించారు. ​2. పరిశోధన మరియు ఉద్యోగ రంగాలు ​రామకృష్ణకవి గారు తమ జీవితాన్ని ప్రాచీన భారతీయుల సాహిత్య, నాటక, సంగీత సంపదను కాపాడటానికి అంకితం చేశారు. ​మద్రాస్ ప్రాచ్య లిఖిత పుస్తక భాండాగారం (GOML): మద్రాస్‌లోని గవర్నమెంట్ ఓరియంటల్ మేన్యుస్క్రిప్ట్స్ లైబ్రరీలో శోషకుడిగా, పండితుడిగా సేవలు అందించారు. ​తాళపత్ర గ్రంథాల సేకరణ: భారతదేశమంతటా (ముఖ్యంగా కేరళ, తమిళనాడు, కర్ణాటక, ఆంధ్ర ప్రాంతాలలో) పర్యటించి, మారుమూల గ్రామాలు, మఠాలు, ప్రాచీన గృహాల నుండి వేలాది తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించారు. ​తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (TTD): తిరుపతిలో TTD శ్రీ వేంకటేశ్వర ప్రాచ్య పరిశోధనాలయం (SV Oriental Research Institute) ఏర్పాటులో మరియు విస్తరణలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. TTD ప్రచురణల విభాగానికి సంపాదకునిగా పనిచేశారు. ​3. సాహిత్య సేవ - ప్రధాన ఆవిష్కరణలు ​రామకృష్ణకవి గారు వెలికితీసి పరిష్కరించిన కొన్ని అత్యంత విలువైన గ్రంథాలు: ​అభినవభారతి (Abhinavabharati): భరతుని నాట్యశాస్త్రానికి అభినవగుప్తుడు రాసిన వ్యాఖ్యానం నాశనమైపోయిందని భావిస్తున్న సమయంలో, కేరళలో తాళపత్ర ప్రతులను వెలికితీసి 'గైక్వాడ్ ఓరియంటల్ సిరీస్' (Baroda) ద్వారా 'నాట్యశాస్త్ర విత్ అభినవభారతి' పేరుతో 4 సంపుటాలుగా పరిష్కరించి ప్రచురించారు. ​అవంతిసుందరీ కథ: మహాకవి దండి రచించిన గద్య కావ్యాన్ని కనుగొని ప్రచురించారు. ​కుందమాల: దిజ్ఞాగుడు (లేదా ధీరనాగుడు) రచించిన ప్రసిద్ధ సంస్కృత నాటకాన్ని వెలికితీశారు. ​కవిజనాశ్రయము: తెలుగు ఛందోగ్రంథమైన 'కవిజనాశ్రయము' (రేచన/వేములవాడ భీమకవి) కి సమగ్ర పీఠికతో పరిష్కారం చేశారు. ​కుమారసంభవము: నన్నెచోడుని 'కుమారసంభవము' కావ్యాన్ని తొలిసారిగా వెలుగులోకి తెచ్చి, పరిష్కరించి ప్రచురించిన మహనీయుడు రామకృష్ణకవి గారే. ​4. ప్రధాన ప్రచురణలు & సంపాదకత్వం ​భరతకోశము (Bharatakosa): నాట్య, సంగీత, నృత్య శాస్త్రాలకు సంబంధించి ప్రాచీన గ్రంథాల నుండి సమాచారాన్ని సేకరించి తయారు చేసిన ఒక ప్రామాణిక నిఘంటువు/కోశము. ​విమర్శిని / ప్రబంధ మణిభూషణం: ఆయన పరిష్కరించిన అనేక కావ్యాలు, రాసిన ప్రామాణిక పీఠికల సంకలనాలు. ​'గైక్వాడ్ ఓరియంటల్ సిరీస్' (వడోదర) కు సంపాదకులుగా అనేక సంస్కృత నాటక, సంగీత గ్రంథాలను అందించారు. ​5. గుర్తింపు మరియు ప్రాముఖ్యత ​ప్రాచ్య పరిశోధనారంగంలో ఈయన చేసిన సేవలకుగాను "కవి", "పరిశోధక శిరోమణి" వంటి గౌరవాలు లభించాయి. ​సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్, సి.పి. రామాస్వామి అయ్యర్ వంటి ప్రముఖులు రామకృష్ణకవి గారి పరిశోధనా పాత్రాన్ని, శ్రమను అత్యున్నతంగా ప్రశంసించారు. ​ఈయన సేకరించిన వేలాది అరుదైన గ్రంథాలు, తాళపత్రాలు నేటికీ తిరుపతి శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం మరియు ఇతర ప్రాచ్య పరిశోధనా సంస్థలలో భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. ​6. మరణం ​తన జీవిత చరమాంకం వరకు సాహిత్య పరిశోధనలోనే గడిపిన మానవల్లి రామకృష్ణకవి గారు 1957 లో పరమపదించారు. ​7. ఇవి కూడా చూడండి ​నాట్యశాస్త్రం ​అభినవగుప్తుడు ​తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు ​నన్నెచోడుడు ​8. ఆధారాలు / మూలాలు (References) ​మానవల్లి రామకృష్ణకవి - భరతకోశము (తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానము ప్రచురణ). ​పి.ఎస్.ఆర్. అప్పారావు - భారతీయ నాట్యశాస్త్రము మరియు అభినవభారతి అనుశీలన. ​ఆరుద్ర - సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం. ​Gaekwad's Oriental Series (Baroda) - Natyasastra with Commentary of Abhinavagupta (Edited by M. Ramakrishna Kavi). hnmkf9k2t0q1c0u1l8kj8r5854mpzsa ఓస్ట్రోహ్ కోట 0 506752 4963250 4939370 2026-09-20T13:04:28Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4963250 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation|name=|ensign=|ensign_size=|native_name=Острозький замок|location=ఓస్ట్రో|country=[[ఉక్రెయిన్]]|image=Острог. Замок..jpg|image_alt=కోట ఛాయాచిత్రం|caption=|image2=<!--secondary image, major command emblems for airfields -->|image2_alt=|caption2=|type=|coordinates={{coord|50|19|35|N|26|31|15|E|region:UA_type:landmark|format=dms|display=inline}}|gridref=|image_map=|map_size=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_alt=|pushpin_caption=|pushpin_relief=|pushpin_label=ఓస్ట్రో కోట|pushpin_label_position=bottom|pushpin_mark=Castle icon blue and yellow.svg|pushpin_mark_size=18|owner=<!-- government department such as the MoD or the United States DoD -->|operator=<!-- where different from ownership such as the RAF or the USAF -->|controlled_by=<!-- such as RAF Bomber Command or the Eighth Air Force -->|open_to_public=<!-- for out of use sites/sites with museums etc -->|site_other_label=<!-- for renaming "Other facilities" in infobox -->|site_other=<!-- for other sorts of facilities – radar types etc -->|site_area=<!-- area of site m2, km2 square mile etc -->|code=<!--facility/installation code -->|built=<!-- {{Start date|YYYY}} -->|in_use=<!--{{End date|1946}} -->|builder=|materials=|height=<!-- height of tallest part, not above sea level -->|length=<!-- for border fences or other DMZs -->|fate=<!--changed from demolished parameter-->|condition=శిథిలావస్థలో ఉంది|battles=|events=|past_commanders=<!-- past notable commander(s) -->|module={{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Замок (сторожова башта)}} (''కోట (గార్డ్ టవర్)'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 170038/1}}|website=''[https://ostrohcastle.com.ua/krayeznavchyj-muzej/ ostrohcastle.com.ua]''|map=}} <nowiki>'''</nowiki>ఓస్ట్రో కోట<nowiki>'''</nowiki> (ఉక్రేనియన్ Острозький замок|Ostroz'kyi zamok) అనేది పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లోని రివ్నే ఒబ్లాస్ట్‌లో ఉన్న ఓస్ట్రో నగరంలోని ఒక కోట. 14, 15, 16వ శతాబ్దాలలో, ఈ కోట శక్తివంతమైన ఓస్ట్రో రాజవంశానికి ముఖ్యమైన స్థావరంగా ఉండేది. నేడు ఇది శిథిలావస్థలో ఉంది. {{Infobox military installation | name = | ensign = | ensign_size = | native_name = Острозький замок | location = [[ఓస్ట్రో]] | country = [[ఉక్రెయిన్]] | image = Острог. Замок..jpg | image_alt = కోట ఛాయాచిత్రం | caption = | image2 = <!--secondary image, major command emblems for airfields --> | image2_alt = | caption2 = | type = | coordinates = {{coord|50|19|35|N|26|31|15|E|region:UA_type:landmark|format=dms|display=inline}} | gridref = | image_map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Ukraine | pushpin_map_size = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | pushpin_relief = | pushpin_label = ఓస్ట్రో కోట | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mark = Castle icon blue and yellow.svg | pushpin_mark_size = 18 | owner = <!-- government department such as the MoD or the United States DoD --> | operator = <!-- where different from ownership such as the RAF or the USAF --> | controlled_by = <!-- such as RAF Bomber Command or the Eighth Air Force --> | open_to_public = <!-- for out of use sites/sites with museums etc --> | site_other_label = <!-- for renaming "Other facilities" in infobox --> | site_other = <!-- for other sorts of facilities – radar types etc --> | site_area = <!-- area of site m2, km2 square mile etc --> | code = <!--facility/installation code --> | built = <!-- {{Start date|YYYY}} --> | in_use = <!--{{End date|1946}} --> | builder = | materials = | height = <!-- height of tallest part, not above sea level --> | length = <!-- for border fences or other DMZs --> | fate = <!--changed from demolished parameter--> | condition = శిథిలావస్థలో ఉంది | battles = | events = | past_commanders = <!-- past notable commander(s) --> | module = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Замок (сторожова башта)}} (''కోట (గార్డ్ టవర్)'') |designation1_type = వాస్తుశిల్పం |designation1_number = 170038/1}} | website = ''[https://ostrohcastle.com.ua/krayeznavchyj-muzej/ ostrohcastle.com.ua]'' }} == స్థానం == ఓస్ట్రో కోట పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లోని రివ్నే ఒబ్లాస్ట్‌లో ఉన్న ఓస్ట్రో పట్టణంలోని ఒక కోట. ఈ కోట సముదాయం నాలుగు ప్రధాన నిర్మాణాలను కలిగి ఉంది: ఓస్ట్రో స్థానిక చరిత్ర మ్యూజియం ఉన్న గార్డ్ టవర్ ({{lang|uk|Vezha murovana}}),<ref>{{Cite web |title=Краєзнавчий музей |url=https://ostrohcastle.com.ua/krayeznavchyj-muzej/ |website=Острозький замок |language=uk}}</ref> బోహోయావ్లెన్స్కా చర్చి, న్యూ టవర్, 1905లో నిర్మించిన బెల్ టవర్. ఈ కోట సాపేక్షంగా చిన్న ఎత్తైన ఓవల్ ఆకారపు ప్లాజాలో ఉంది. ఈ ప్రాంత సహజ భౌగోళికం సముదాయాన్ని బలోపేతం చేయడానికి సహాయపడింది; కోట దక్షిణ, తూర్పు భాగాలు 20 మీటర్ల ఎత్తైన కొండపైకి లేపబడ్డాయి, ఉత్తర, పశ్చిమ భాగాలు నగరాన్ని పెద్ద లోయ స్థానంలో వచ్చిన కందకాల ద్వారా వేరు చేస్తాయి. == చరిత్ర == 1241 నాటి మంగోల్ దండయాత్రకు ముందే ఈ ప్రాంతంలో మొదటి చెక్క కోటలు నిర్మించబడ్డాయి, ఆ దండయాత్ర సమయంలో అవి తరువాత ధ్వంసమయ్యాయి. 14, 15, 16వ శతాబ్దాలలో, ఈ కోట శక్తివంతమైన ఓస్ట్రో రాజవంశానికి ముఖ్యమైన స్థావరంగా ఉండేది. 1386 నుండి ఓస్ట్రో పట్టణం కోటను నిర్మించిన ఆస్ట్రోగ్స్కీ కుటుంబానికి చెందినది. ఆస్ట్రోగ్స్కీ కుటుంబం ఆధ్వర్యంలో పట్టణం ప్రాముఖ్యత పెరిగింది.<ref name="Int1">{{cite web |title=Ostroh |url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CO%5CS%5COstroh.htm |website=Internet Encyclopaedia of Ukraine |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies |access-date=10 September 2023}}</ref> నగరం సుడోవియ్ కొండపై ఉన్న శిథిలాలను తరువాత ఆ కుటుంబ స్థాపకుడు డానిలో ఆస్ట్రోజ్కీ పునర్నిర్మించాడు. అప్పటి నుండి ఈ సముదాయం తన మధ్యయుగ వాస్తుశిల్పాన్ని నిలుపుకున్నప్పటికీ, మరిన్ని చేర్పులు, పునర్నిర్మాణాలు జరిగాయి. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో యూనియన్ ఆఫ్ రష్యన్ పీపుల్ స్థానిక శాఖ నాయకుడు అయిన ఓస్ట్రో పూజారి మైఖైలో తుచెమ్స్కీ చొరవతో కోట పునరుద్ధరించబడింది. ఆ సమయంలో ఆ ప్రదేశంలో ఒక చారిత్రక మ్యూజియం ప్రారంభించబడింది. 1909-1916లో తుచెమ్స్కీ నాయకత్వంలో ప్రిన్సెస్ ఆఫ్ ఓస్ట్రో పేరు మీద ఉన్న ఆర్థోడాక్స్ బ్రదర్‌హుడ్ చురుకుగా ఉండేది.<ref>{{Cite book|title=For Faith, Tsar and Kobzar: Little Russian Monarchists and the Ukrainian National Movement|author1=Klymentii I. Fedevych|author2= Klymentii K. Fedevych|date=2017|publisher=[[Krytyka]]|page=165|isbn=9789662789058}}</ref> పదిహేనవ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో, పదహారవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇసుకరాయితో రెండు టవర్లు నిర్మించబడ్డాయి. అవి మూడు అంచెల నిర్మాణాలు, ఇవి ఓవల్‌ను దీర్ఘచతురస్రంతో కలిపే ప్రణాళికను కలిగి ఉంటాయి. 1985 నుండి లట్స్క్ టవర్‌లో పుస్తకాల మ్యూజియం ఉంది. టాటర్ టవర్ అధ్వాన్నమైన స్థితిలో ఉంది, భవనం దీర్ఘవృత్తాకార భాగం గణనీయమైన భాగం కోల్పోయింది. == వారసత్వం == ఈ కోట ఒక శిథిలం. ఒక చిన్న కందకం ద్వారా వేరు చేయబడిన ఒక చిన్న ఉద్యానవనం కోట పక్కనే ఉంది. ఓస్ట్రో అకాడమీ స్థాపన 400వ వార్షికోత్సవం జ్ఞాపకార్థం 1978లో పార్కులో ఒక స్మారక చిహ్నం ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇదే ప్రదేశంలో గతంలో ఒక భవనం ఉండేది, అందులో ఇవాన్ ఫెడోరోవ్ "అజ్బుకా" (ఆల్ఫాబెట్), ఓస్ట్రో బైబిల్ ముద్రించారు. 2007లో, ఉక్రెయిన్ ఏడు అద్భుతాలను కనుగొనే పోటీలో భాగంగా కోటకు "సిగ్నిఫికెంట్ ల్యాండ్‌మార్క్ ఆఫ్ స్పిరిచువల్ ఉక్రెయిన్" అవార్డు లభించింది.<ref name="7Won">{{cite web |title=Сім чудес України визначено! |url=http://www.7chudes.in.ua/ |access-date=10 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825141721/http://www.7chudes.in.ua/ |archive-date=25 August 2007 |page=|trans-title= The seven wonders of Ukraine have been determined! |language=uk |date=22 August 2007}}</ref> == ఓస్ట్రో కోట - అదనపు సమాచారం == ఓస్ట్రో కోట యొక్క చారిత్రక ప్రాముఖ్యత, దాని నిర్మాణ విశేషాలను మరింత లోతుగా విశ్లేషిస్తే, ఈ కోట కేవలం రక్షణ వ్యవస్థ మాత్రమే కాదని, ఇది ఉక్రెయిన్ యొక్క సాంస్కృతిక, రాజకీయ కేంద్రమని స్పష్టమవుతుంది. ముఖ్యంగా, ఓస్ట్రోగ్స్కీ కుటుంబం ఈ కోటను విద్యా, ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా మార్చడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. 16వ శతాబ్దంలో, కాన్స్టాంటిన్ వాసిల్ ఆస్ట్రోగ్స్కీ ఆధ్వర్యంలో, ఈ కోట ప్రాంతం ఉక్రేనియన్ పునరుజ్జీవనానికి కేంద్రబిందువుగా మారింది. ఇక్కడ ఏర్పాటు చేసిన ఓస్ట్రో అకాడమీ, నాటి తూర్పు యూరప్‌లో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన విద్యాసంస్థగా వెలుగొందింది. కోటలో లభించిన పురాతన తాళపత్ర గ్రంథాలు, ముద్రిత ప్రతులు నాటి మేధో సంపత్తికి నిదర్శనాలు. నేడు ఈ కోట పర్యాటకులను ఆకర్షించడమే కాకుండా, ఉక్రెయిన్ యొక్క గొప్ప గత వైభవానికి ఒక మౌన సాక్షిగా నిలుస్తోంది. దీని పరిరక్షణ ద్వారా భవిష్యత్ తరాలకు మన మూలాలను, చారిత్రక వారసత్వాన్ని అందించడం చాలా అవసరం. # '''రాతి నిర్మాణం:''' మొదటి కాలంలో చెక్కతో నిర్మించిన ఈ కోటను తర్వాత కాలంలో మరింత పటిష్టం చేయడానికి స్థానిక గట్టి రాళ్లను, సున్నపు రాళ్లను ఉపయోగించి బలమైన రక్షణ గోడలు, టవర్లను నిర్మించారు. ప్రత్యేకించి ఇసుకరాయితో పాటు ఇతర రకాల రాళ్లను ఇక్కడ వాడారు. # '''యుద్ధాల చరిత్ర:''' ఈ కోట కేవలం నివాస స్థానమే కాకుండా, అనేక దండయాత్రల సమయంలో (టార్టార్లు, ఇతర శత్రువుల నుండి రక్షణ కోసం) శక్తివంతమైన యుద్ధ కేంద్రంగా పనిచేసింది. కోట చుట్టూ ఉన్న రాతి గోడలు శత్రువుల ఫిరంగి దాడులను తట్టుకునేలా రూపొందించబడ్డాయి. # '''సొరంగ మార్గాలు:''' మధ్యయుగపు కోటల మాదిరిగానే ఓస్ట్రో కోట కింద కూడా శత్రువుల కంటికి చిక్కకుండా రహస్యంగా వేరే ప్రాంతాలకు లేదా నీటి వనరుల వద్దకు వెళ్లడానికి రాతితో కట్టిన రహస్య సొరంగ మార్గాలు ఉన్నట్లు పురావస్తు తవ్వకాల్లో వెల్లడైంది. # '''ఆర్టిఫాక్ట్స్, పురావస్తు నిధులు:''' ఈ కోట ఆవరణలో జరిపిన తవ్వకాలలో మధ్యయుగపు నాణ్యాలు, ఆయుధాలు, పురాతన కుండలు, నాటి రాజవంశస్తులు ఉపయోగించిన వస్తువులు లభించాయి. ఇవి అక్కడి మ్యూజియంలో భద్రపరచబడ్డాయి. # '''పునరుద్ధరణ పనులలో రాతి వస్తువుల వాడకం:''' 20వ శతాబ్దంలో ఈ కోట శిథిలావస్థకు చేరినప్పుడు, దీనిని పునరుద్ధరించే క్రమంలో అసలు మధ్యయుగపు శైలి దెబ్బతినకుండా అదే రకమైన పురాతన నిర్మాణ శైలి గల రాళ్లను ఉపయోగించి గోడలను మళ్లీ సరిచేశారు. == మూలాలు == {{reflist|30em}} == మరింత చదవడానికి == * {{cite journal |last1=Atamanenko |first1=V. |title=Опис Острозької волості 1654 року |journal=Ukrainian Archeographic Yearbook |date=2004 |volume=8/9 |pages=504{{ndash}}528 |url=https://chtyvo.org.ua/authors/Atamanenko_Viktor/Opys_Ostrozkoi_volosti_1654_roku/ |ref=none |trans-title=A Description of the Ostroh parish in 1654 |language=uk |access-date=2026-08-15 |archive-date=2026-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260815133733/https://chtyvo.org.ua/authors/Atamanenko_Viktor/Opys_Ostrozkoi_volosti_1654_roku/ |url-status=dead }} * {{cite web|url=http://7chudes.in.ua/info/142.htm|title=Castle complex of Ostroh|access-date=12 May 2008 |work=[[Seven Wonders of Ukraine]]|language=uk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507190237/http://7chudes.in.ua/info/142.htm|archive-date=2008-05-07|ref=none}} * {{cite web|url=http://www.history.univ.kiev.ua/portall/castle.html|title=Ostroh Castle|access-date=2008-05-12|work=[[Kiev University|National Taras Shevchenko University of Kyiv]]|language=uk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507072445/http://www.history.univ.kiev.ua/portall/castle.html|archive-date=7 May 2008}} == బయటి లింకులు == {{commonscat|Ostroh Castle}} * ఉక్రెయిన్ కోటలు, చర్చిల వెబ్‌సైట్ (స్వీయ-ప్రచురణ) నుండి [http://castles.com.ua/ostrog.html ఓస్ట్రో] * ''ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ ఉక్రెయిన్'' నుండి [http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Ostrozkyj_zamok వ్యాసం] {{Castles in Ukraine}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని కోటలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 0a1237pd9x2mduo47drsj0fgheuli4m శాకుంతలము యొక్క అభిజ్ఞానత 0 506784 4963469 4953002 2026-09-21T06:44:32Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:పురాణ పాత్రలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963469 wikitext text/x-wiki '''శకుంతల''' హిందూ పురాణాలలో ప్రముఖంగా కనిపించే ఒక పౌరాణిక పాత్ర. [[మహాభారతం]], పద్మ పురాణం మరియు కాళిదాసు రచించిన సుప్రసిద్ధ సంస్కృత నాటకం ''అభిజ్ఞాన శాకుంతలం'' లలో ఈమె కథ ప్రధానంగా ఉదహరించబడింది. శకుంతల హస్తినాపుర చక్రవర్తి దుష్యంత మహారాజు భార్య మరియు భారతదేశానికి ఆ పేరు రావడానికి కారణమైన 'భరతుడి' (సర్వదమనుడు) తల్లి.<ref>{{Cite book|title=మహాకవి కాళీదాసు - అభిజన్నన శకుంతలం}}</ref> == '''జననం మరియు పెంపకం''' == మహాభారత కథనం ప్రకారం, శకుంతల విశ్వామిత్ర మహర్షి మరియు అప్సరస అయిన మేనకల పుత్రిక. విశ్వామిత్రుని తపోభంగానికి ఇంద్రుడు మేనకను పంపగా, వారి కలయిక వల్ల శకుంతల జన్మించింది. జన్మించిన వెంటనే మేనక ఆమెను అడవిలో వదిలి స్వర్గానికి వెళ్ళిపోయింది. అడవిలో ఒంటరిగా ఉన్న ఆ శిశువును "శకుంతములు" (పక్షులు) కాపాడాయి. ఆ దారిన వెళ్తున్న కణ్వ మహర్షి ఆ పాపను చూసి, తన ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్ళి పక్షులచే రక్షించబడింది కాబట్టి '''శకుంతల''' అని నామకరణం చేసి స్వంత కుమార్తెలా పెంచాడు. == '''దుష్యంతునితో వివాహం''' == ఒకరోజు పురువంశానికి చెందిన దుష్యంత మహారాజు వేటకు వెళ్తూ [[కణ్వ మహర్షి]] ఆశ్రమాన్ని సందర్శించాడు. ఆ సమయంలో కణ్వుడు ఆశ్రమంలో లేకపోవడంతో శకుంతల ఆయనకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. వారిద్దరూ ఒకరినొకరు ప్రేమించుకుని, గంధర్వ వివాహం చేసుకున్నారు. కొద్దిరోజుల తర్వాత దుష్యంతుడు తన రాజ్యానికి తిరిగి వెళ్తూ, జ్ఞాపకార్థం తన నామముద్ర కలిగిన ఉంగరాన్ని శకుంతలకు ఇచ్చి, త్వరలోనే వచ్చి తీసుకెళ్తానని మాట ఇచ్చాడు. * '''దుర్వాస మహర్షి శాపం''' దుష్యంతుని ధ్యానంలో మునిగిపోయిన శకుంతల, ఆశ్రమానికి వచ్చిన దుర్వాస మహర్షిని గమనించలేదు. దీనికి కోపించిన దుర్వాసుడు "నువ్వు ఎవరి ధ్యానంలో ఉండి నన్ను నిర్లక్ష్యం చేశావో, ఆ వ్యక్తి నిన్ను మరచిపోవుగాక" అని శపించాడు. తరువాత శకుంతల చెలికత్తెల వేడుకోలుతో శాంతించిన దుర్వాసుడు, దుష్యంత మహారాజు ఇచ్చిన ఏదైనా ఆభరణాన్ని (జ్ఞాపకాన్ని) చూపిస్తే శాపవిమోచనం కలుగుతుందని తెలిపాడు. * '''శాకుంతల పరిణయం మరియు భరతుని జననం''' కణ్వ మహర్షి ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, దివ్యదృష్టి ద్వారా శకుంతల దుష్యంతుని భార్య అయిందని, ఆమె గర్భవతి అని తెలుసుకుని ఆనందించాడు. శకుంతలను దుష్యంతుని వద్దకు పంపే ఏర్పాటు చేశాడు. అయితే మార్గమధ్యంలో శచీతీర్థం వద్ద నదిలో స్నానం చేస్తుండగా ఆమె చేతిలో ఉన్న రాజముద్రిక (ఉంగరం) నీటిలో జారిపడిపోయింది. రాజసభకు చేరుకున్న శకుంతలను శాపం కారణంగా దుష్యంత మహారాజు గుర్తించలేదు. అవమానానికి గురైన శకుంతలను ఆమె తల్లి మేనక తీసుకెళ్ళి మారీచ మహర్షి ఆశ్రమంలో విడిచిపెట్టింది. అక్కడే శకుంతల 'సర్వదమనుడు' (భరతుడు) అనే కుమారునికి జన్మనిచ్చింది. * '''తిరిగి కలయిక''' చేపను పట్టిన ఒక జాలరికి శకుంతల ఉంగరం దొరకగా, దాన్ని రాజు వద్దకు తీసుకెళ్తాడు. ఉంగరాన్ని చూడగానే దుష్యంత మహారాజుకు శాపవిమోచనం కలిగి శకుంతల జ్ఞాపకాలు తిరిగి వస్తాయి. తాను చేసిన పొరపాటుకు పశ్చాత్తాపపడిన రాజు, దేవతల తరఫున యుద్ధం ముగించుకుని వస్తుండగా మారీచ ఆశ్రమంలో సింహాలతో ఆడుకుంటున్న భరతుడిని, శకుంతలను చూసి గుర్తించి వారిని హస్తినాపురానికి తీసుకెళ్తాడు. == '''సాహిత్యంలో ప్రాముఖ్యత''' == మహాభారతంలోని ఈ కథను ఆధారంగా చేసుకుని మహాకవి కాళిదాసు '''అభిజ్ఞాన శాకుంతలము''' అనే నాటకాన్ని రచించాడు. ఇది ప్రపంచ సాహిత్యంలోనే అత్యుత్తమ రచనలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == మూలాలు == [[వర్గం:పురాణ పాత్రలు]] jch7l5jn0dgppau3hsmw0u7233ehagd 4963470 4963469 2026-09-21T06:46:01Z Rajasekhar1961 2596 4963470 wikitext text/x-wiki {{విలీనం|శకుంతల}} '''శకుంతల''' హిందూ పురాణాలలో ప్రముఖంగా కనిపించే ఒక పౌరాణిక పాత్ర. [[మహాభారతం]], పద్మ పురాణం మరియు కాళిదాసు రచించిన సుప్రసిద్ధ సంస్కృత నాటకం ''అభిజ్ఞాన శాకుంతలం'' లలో ఈమె కథ ప్రధానంగా ఉదహరించబడింది. శకుంతల హస్తినాపుర చక్రవర్తి దుష్యంత మహారాజు భార్య మరియు భారతదేశానికి ఆ పేరు రావడానికి కారణమైన 'భరతుడి' (సర్వదమనుడు) తల్లి.<ref>{{Cite book|title=మహాకవి కాళీదాసు - అభిజన్నన శకుంతలం}}</ref> == '''జననం మరియు పెంపకం''' == మహాభారత కథనం ప్రకారం, శకుంతల విశ్వామిత్ర మహర్షి మరియు అప్సరస అయిన మేనకల పుత్రిక. విశ్వామిత్రుని తపోభంగానికి ఇంద్రుడు మేనకను పంపగా, వారి కలయిక వల్ల శకుంతల జన్మించింది. జన్మించిన వెంటనే మేనక ఆమెను అడవిలో వదిలి స్వర్గానికి వెళ్ళిపోయింది. అడవిలో ఒంటరిగా ఉన్న ఆ శిశువును "శకుంతములు" (పక్షులు) కాపాడాయి. ఆ దారిన వెళ్తున్న కణ్వ మహర్షి ఆ పాపను చూసి, తన ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్ళి పక్షులచే రక్షించబడింది కాబట్టి '''శకుంతల''' అని నామకరణం చేసి స్వంత కుమార్తెలా పెంచాడు. == '''దుష్యంతునితో వివాహం''' == ఒకరోజు పురువంశానికి చెందిన దుష్యంత మహారాజు వేటకు వెళ్తూ [[కణ్వ మహర్షి]] ఆశ్రమాన్ని సందర్శించాడు. ఆ సమయంలో కణ్వుడు ఆశ్రమంలో లేకపోవడంతో శకుంతల ఆయనకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. వారిద్దరూ ఒకరినొకరు ప్రేమించుకుని, గంధర్వ వివాహం చేసుకున్నారు. కొద్దిరోజుల తర్వాత దుష్యంతుడు తన రాజ్యానికి తిరిగి వెళ్తూ, జ్ఞాపకార్థం తన నామముద్ర కలిగిన ఉంగరాన్ని శకుంతలకు ఇచ్చి, త్వరలోనే వచ్చి తీసుకెళ్తానని మాట ఇచ్చాడు. * '''దుర్వాస మహర్షి శాపం''' దుష్యంతుని ధ్యానంలో మునిగిపోయిన శకుంతల, ఆశ్రమానికి వచ్చిన దుర్వాస మహర్షిని గమనించలేదు. దీనికి కోపించిన దుర్వాసుడు "నువ్వు ఎవరి ధ్యానంలో ఉండి నన్ను నిర్లక్ష్యం చేశావో, ఆ వ్యక్తి నిన్ను మరచిపోవుగాక" అని శపించాడు. తరువాత శకుంతల చెలికత్తెల వేడుకోలుతో శాంతించిన దుర్వాసుడు, దుష్యంత మహారాజు ఇచ్చిన ఏదైనా ఆభరణాన్ని (జ్ఞాపకాన్ని) చూపిస్తే శాపవిమోచనం కలుగుతుందని తెలిపాడు. * '''శాకుంతల పరిణయం మరియు భరతుని జననం''' కణ్వ మహర్షి ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, దివ్యదృష్టి ద్వారా శకుంతల దుష్యంతుని భార్య అయిందని, ఆమె గర్భవతి అని తెలుసుకుని ఆనందించాడు. శకుంతలను దుష్యంతుని వద్దకు పంపే ఏర్పాటు చేశాడు. అయితే మార్గమధ్యంలో శచీతీర్థం వద్ద నదిలో స్నానం చేస్తుండగా ఆమె చేతిలో ఉన్న రాజముద్రిక (ఉంగరం) నీటిలో జారిపడిపోయింది. రాజసభకు చేరుకున్న శకుంతలను శాపం కారణంగా దుష్యంత మహారాజు గుర్తించలేదు. అవమానానికి గురైన శకుంతలను ఆమె తల్లి మేనక తీసుకెళ్ళి మారీచ మహర్షి ఆశ్రమంలో విడిచిపెట్టింది. అక్కడే శకుంతల 'సర్వదమనుడు' (భరతుడు) అనే కుమారునికి జన్మనిచ్చింది. * '''తిరిగి కలయిక''' చేపను పట్టిన ఒక జాలరికి శకుంతల ఉంగరం దొరకగా, దాన్ని రాజు వద్దకు తీసుకెళ్తాడు. ఉంగరాన్ని చూడగానే దుష్యంత మహారాజుకు శాపవిమోచనం కలిగి శకుంతల జ్ఞాపకాలు తిరిగి వస్తాయి. తాను చేసిన పొరపాటుకు పశ్చాత్తాపపడిన రాజు, దేవతల తరఫున యుద్ధం ముగించుకుని వస్తుండగా మారీచ ఆశ్రమంలో సింహాలతో ఆడుకుంటున్న భరతుడిని, శకుంతలను చూసి గుర్తించి వారిని హస్తినాపురానికి తీసుకెళ్తాడు. == '''సాహిత్యంలో ప్రాముఖ్యత''' == మహాభారతంలోని ఈ కథను ఆధారంగా చేసుకుని మహాకవి కాళిదాసు '''అభిజ్ఞాన శాకుంతలము''' అనే నాటకాన్ని రచించాడు. ఇది ప్రపంచ సాహిత్యంలోనే అత్యుత్తమ రచనలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == మూలాలు == [[వర్గం:పురాణ పాత్రలు]] ct00wcyigsbo91lp18389nbin7blzag ఆర్కెస్ట్రా 0 507129 4963570 4939021 2026-09-21T09:47:46Z స్వరలాసిక 13980 4963570 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Cincinnati_Symphony_Orchestra_Wikivoyage_FTT.jpg|thumb| సిన్సినాటి సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా]] [[దస్త్రం:National_Chamber_Orchestra_of_Armenia.jpg|thumb| ఆర్మేనియా జాతీయ ఛాంబర్ ఆర్కెస్ట్రా]] '''ఆర్కెస్ట్రా''' <ref>{{Cite OED|term=Orchestra|access-date=11 March 2023}}</ref> అనేది [[శాస్త్రీయ సంగీతం]] లేదా [[జాజ్|జాజ్‌కు]] విలక్షణమైన ఒక పెద్ద వాయిద్య బృందం, ఇది వివిధ కుటుంబాలకు చెందిన వాయిద్యాలను మిళితం చేస్తుంది. సాధారణంగా వాయిద్యాలలో నాలుగు ప్రధాన విభాగాలు ఉంటాయి: * [[వయొలిన్|వయోలిన్]], వయోలా, సెల్లో, డబుల్ బాస్‌తో కూడిన తంత్రీ వాద్యాల విభాగం * ఫ్లూట్, ఓబో, క్లారినెట్, బాసూన్‌తో పాటు, కొన్నిసార్లు పికోలో, కోర్ ఆంగ్లే, బాస్ క్లారినెట్, కాంట్రాబాసూన్, సాక్సోఫోన్‌లను కలిగి ఉండే వుడ్‌విండ్ విభాగం * బ్రాస్ విభాగంలో ఫ్రెంచ్ హార్న్ (సాధారణంగా "హార్న్" అని పిలుస్తారు), [[ట్రంపెట్]], ట్రోంబోన్, ట్యూబా, ఇంకా కొన్నిసార్లు కార్నెట్, యూఫోనియం ఉంటాయి. * టింపనీ, స్నేర్ డ్రమ్, బాస్ డ్రమ్, సింబల్స్, ట్రయాంగిల్, టాంబురిన్, టామ్-టామ్, మాలెట్ వంటి తాళ వాయిద్యాలతో కూడిన తాళ వాయిద్యాల విభాగం ఆధునిక ఆర్కెస్ట్రాలలో, ముఖ్యంగా రొమాంటిక్ పీరియడ్ సంగీతం కోసం హార్ప్‌ను చాలా తరచుగా చేర్చుతారు. [[పియానో]], హార్ప్‌సికార్డ్, పైప్ ఆర్గాన్, ఫ్రీ-బాస్ అకార్డియన్, [[సెలెస్టా]] వంటి కీబోర్డ్ వాయిద్యాలు కొన్నిసార్లు ఐదవ కీబోర్డ్ విభాగంలో కనిపించవచ్చు లేదా సోలో వాయిద్యాలుగా విడిగా కూడా ఉండవచ్చు. కొన్ని ఆధునిక స్వరకల్పనల ప్రదర్శనల కోసం, ఎలక్ట్రానిక్ వాయిద్యాలు, [[గిటారు|గిటార్లను]] కూడా చేర్చవచ్చు. పూర్తి-పరిమాణ పాశ్చాత్య ఆర్కెస్ట్రాను కొన్నిసార్లు ఇలా పిలుస్తారు''' ''' లేదా '''ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా''' ( [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] ''పదాలైన ఫిల్-'' అంటే "ప్రేమ", "సామరస్యం" నుండి వచ్చింది). ప్రదర్శించే సంగీత రచన, వేదిక పరిమాణాన్ని బట్టి, ఒక ప్రదర్శనలో పాల్గొనే సంగీతకారుల సంఖ్య డెబ్బై నుండి వందకు పైగా మారవచ్చు. ఎ'' '' (కొన్నిసార్లు ''కచేరీ ఆర్కెస్ట్రా'' ) అనేది సుమారు యాభై మంది సంగీతకారులకు మించని ఒక చిన్న బృందం. <ref name="Ludwig-2014">{{Cite web|last=Vincent|first=Michael|date=4 August 2014|title=The difference between chamber, philharmonic, and symphony orchestra|url=https://www.ludwig-van.com/toronto/2014/08/04/classical-101-the-difference-between-chamber-philharmonic-and-symphony-orchestra/|access-date=21 September 2020|website=Ludwig van Toronto|series=Classical&nbsp;101|archive-date=11 ఆగస్టు 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260811003137/https://www.ludwig-van.com/toronto/2014/08/04/classical-101-the-difference-between-chamber-philharmonic-and-symphony-orchestra/|url-status=dead}}</ref> ఉదాహరణకు, [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్|జోహన్ సెబాస్టియన్ బాక్]], జార్జ్ ఫ్రిడెరిక్ హాండెల్ వంటి వారి [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్ సంగీతంలో]], లేదా హేడెన్, [[మోజార్ట్|మొజార్ట్]] వంటి వారి శాస్త్రీయ సంగీతంలో నైపుణ్యం కలిగిన ఆర్కెస్ట్రాలు, [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]], జోహన్నెస్ బ్రాహ్మ్స్ సింఫొనీల వంటి రొమాంటిక్ సంగీతాన్ని ప్రదర్శించే ఆర్కెస్ట్రాల కంటే చిన్నవిగా ఉంటాయి. 18వ, 19వ శతాబ్దాలుగా సాధారణ ఆర్కెస్ట్రా పరిమాణంలో పెరుగుతూ, రిచర్డ్ వాగ్నర్, తరువాత గుస్తావ్ మహ్లర్ రచనలలో అవసరమైన 120 మంది వాద్యకారుల వరకు ఉన్న పెద్ద ఆర్కెస్ట్రాలతో శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది. ఆర్కెస్ట్రాలకు సాధారణంగా ఒక కండక్టర్ నాయకత్వం వహిస్తారు. ఆయన చేతులు, భుజాల కదలికలతో ప్రదర్శనను నిర్దేశిస్తారు. సంగీతకారులకు సులభంగా కనిపించడం కోసం, కండక్టర్ బాటన్ అని పిలువబడే ఒక పొట్టి చెక్క కర్రను తరచుగా ఉపయోగిస్తారు. కండక్టర్ ఆర్కెస్ట్రాని ఏకీకృతం చేస్తాడు, [[టెంపో|టెంపోను]] సెట్ చేస్తాడు, బృందం ధ్వనిని రూపొందిస్తాడు. <ref name="Kennedy">{{Cite book|url=https://archive.org/details/conciseoxforddic2007kenn|title=Oxford Concise Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|last2=Bourne-Kennedy|first2=Joyce|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-920383-3|edition=5th|location=Oxford, England|chapter=Conducting|author-link=Michael Kennedy (music critic)|url-access=registration|via=Internet Archive}}</ref> బహిరంగ కచేరీకి ముందు రిహార్సల్స్‌కు నాయకత్వం వహించడం ద్వారా కండక్టర్ ఆర్కెస్ట్రాను కూడా సిద్ధం చేస్తారు, ఈ రిహార్సల్స్‌లో ప్రదర్శించబడే సంగీతాన్ని సంగీతకారులు ఎలా అన్వయించాలనే దానిపై కండక్టర్ వారికి సూచనలు ఇస్తారు. మొదటి వయోలిన్ విభాగానికి నాయకుడైన – సాధారణంగా కాన్సర్ట్‌మాస్టర్ అని పిలవబడే – వ్యక్తి కూడా సంగీతకారులను నడిపించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాడు. [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్ సంగీత]] యుగంలో (1600–1750), ఆర్కెస్ట్రాలకు తరచుగా కాన్సర్ట్‌మాస్టర్ లేదా హార్ప్‌సికార్డ్ లేదా పైప్ ఆర్గాన్‌పై బాసో కంటిన్యూయో భాగాలను వాయించే తీగ వాయిద్యాల సంగీతకారుడు నాయకత్వం వహించేవారు; ఈ సంప్రదాయాన్ని 20వ, 21వ శతాబ్దాలకు చెందిన కొన్ని ప్రాచీన సంగీత బృందాలు కొనసాగిస్తున్నాయి. ఆర్కెస్ట్రాలు సింఫొనీలు, ఒపెరా, బ్యాలెట్ ఓవర్చర్‌లు, సోలో వాయిద్యాల కోసం కాన్సెర్టోలు, ఒపెరాలు, బ్యాలెట్‌లు, ఇంకా కొన్ని రకాల మ్యూజికల్ థియేటర్ (ఉదాహరణకు, గిల్బర్ట్, సుల్లివన్ ఒపెరెట్టాలు ) కోసం పిట్ బృందాలతో సహా విస్తృత శ్రేణిలో ప్రదర్శనలను అందిస్తాయి. ఔత్సాహిక ఆర్కెస్ట్రాలలో ప్రాథమిక పాఠశాల, ఉన్నత పాఠశాల లేదా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులతో కూడిన యువ ఆర్కెస్ట్రాలు, కమ్యూనిటీ ఆర్కెస్ట్రాలు ఉంటాయి; సాధారణంగా ఇవి ఒక నిర్దిష్ట నగరం లేదా ప్రాంతానికి చెందిన ఔత్సాహిక సంగీతకారులతో ఏర్పడతాయి. ''ఆర్కెస్ట్రా'' అనే పదం [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] పదం ὀρχήστρα ( ''ఆర్కెస్ట్రా'' ) నుండి వచ్చింది, ఇది [[గ్రీకు నాటకరంగం|ప్రాచీన గ్రీకు నాటకరంగంలో]] వేదిక ముందు గ్రీకు కోరస్ కోసం కేటాయించిన ప్రాంతానికి పేరు. <ref>{{Cite book|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%29rxh%2Fstra|title=A Greek-English Lexicon|last=Liddell|first=Henry George|last2=Scott|first2=Robert|date=April 1999|publisher=Tufts University|chapter=ὀρχήστρα|via=Perseus}}</ref> == పరికరాలు == సాధారణ సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రాలో వుడ్‌విండ్స్, బ్రాస్, పెర్కషన్, స్ట్రింగ్స్ అనే నాలుగు సంబంధిత [[సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యాల]] సమూహాలు ఉంటాయి. పియానో, అకార్డియన్, సెలెస్టా వంటి ఇతర వాయిద్యాలను కొన్నిసార్లు కీబోర్డ్ విభాగం వంటి ఐదవ విభాగంలో చేర్చవచ్చు లేదా అవి విడిగా కూడా ఉండవచ్చు, అదేవిధంగా కాన్సర్ట్ హార్ప్, ఎలక్ట్రిక్, ఎలక్ట్రానిక్ వాయిద్యాలు కూడా విడిగా ఉండవచ్చు. ఆర్కెస్ట్రా, దాని పరిమాణాన్ని బట్టి, ప్రతి సమూహంలో దాదాపు అన్ని ప్రామాణిక వాయిద్యాలను కలిగి ఉంటుంది. ఆర్కెస్ట్రా చరిత్రలో, దాని వాద్య పరికరాల కూర్పు కాలక్రమేణా విస్తరించబడింది, ఇది శాస్త్రీయ కాలం <ref>{{Cite book|title=New Grove Dictionary of Music and Musicians|title-link=New Grove Dictionary of Music and Musicians|last=Westrup|first=Jack|publisher=Grove|year=2001|editor-last=Sadie|editor-first=Stanley|editor-link=Stanley Sadie|edition=2nd|location=New York, NY|at=§3. 1750 to 1800|chapter=Instrumentation and Orchestration|author-link=Jack Westrup}}</ref>, శాస్త్రీయ నమూనాపై [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]] ప్రభావం ద్వారా ప్రామాణీకరించబడిందని తరచుగా అంగీకరించబడింది. 20వ, 21వ&nbsp;శతాబ్దంలో, కొత్త సంగీత రచనల అవసరాలు ఆర్కెస్ట్రా వాద్యబృందాన్ని విస్తరించాయి, ఫలితంగా సాంప్రదాయ-నమూనా వాద్యాలను, కొత్తగా అభివృద్ధి చెందిన విద్యుత్, ఎలక్ట్రానిక్ వాద్యాలను వివిధ కలయికలలో అనువుగా ఉపయోగించడం జరిగింది. 20వ శతాబ్దం మధ్యలో, జర్మనీ, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సింఫోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాలోని వాద్య పరికరాలను కేవలం ఒకే వాద్య సమూహంకే పరిమితం చేయడానికి అనేక ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ఈ అమరికలో, సాంప్రదాయ పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీత ప్రదర్శన సమయంలో ఆర్కెస్ట్రా శబ్దాలు, ధ్వనుల పూర్తి శ్రేణిని పునఃసృష్టించడానికి సవరించబడిన ఫ్రీ-రీడ్ క్రోమాటిక్ అకార్డియన్‌లతో సింఫోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా పూర్తిగా కూడి ఉంది. ఒకే ప్రాంతానికి చెందిన వేర్వేరు బృందాలను, ఉదాహరణకు లండన్ సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా, లండన్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాలను వేరు చేయడానికి ''సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా'', ''ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా'' అనే పదాలను ఉపయోగించవచ్చు. ఒక సింఫనీ లేదా ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాలో సాధారణంగా ఎనభై మందికి పైగా సంగీతకారులు ఉంటారు, కొన్ని సందర్భాల్లో వంద మందికి పైగా కూడా ఉంటారు, కానీ ఒక నిర్దిష్ట ప్రదర్శనలో పనిచేసే సంగీతకారుల వాస్తవ సంఖ్య, ప్రదర్శించే రచన, వేదిక పరిమాణాన్ని బట్టి మారవచ్చు. <ref name="Ludwig-2014"/> ''ఛాంబర్ ఆర్కెస్ట్రా'' సాధారణంగా ఒక చిన్న బృందం; ఒక ప్రధాన ఛాంబర్ ఆర్కెస్ట్రాలో యాభై మంది వరకు సంగీతకారులు ఉండవచ్చు, కానీ కొన్ని చాలా చిన్నవిగా ఉంటాయి. BBC కాన్సర్ట్ ఆర్కెస్ట్రా, RTÉ కాన్సర్ట్ ఆర్కెస్ట్రాలలో వలె, ''కాన్సర్ట్ ఆర్కెస్ట్రా'' అనేది ఒక ప్రత్యామ్నాయ పదం. == మూలాలు == [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత బృందాలు]] 4dom0tcuan5t00p318pd05uvxfnrxyi 4963620 4963570 2026-09-21T11:12:14Z స్వరలాసిక 13980 4963620 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Cincinnati_Symphony_Orchestra_Wikivoyage_FTT.jpg|thumb| సిన్సినాటి సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా]] [[దస్త్రం:National_Chamber_Orchestra_of_Armenia.jpg|thumb| ఆర్మేనియా జాతీయ ఛాంబర్ ఆర్కెస్ట్రా]] '''ఆర్కెస్ట్రా''' <ref>{{Cite OED|term=Orchestra|access-date=11 March 2023}}</ref> అనేది [[శాస్త్రీయ సంగీతం]] లేదా [[జాజ్|జాజ్‌కు]] విలక్షణమైన ఒక పెద్ద వాయిద్య బృందం, ఇది వివిధ కుటుంబాలకు చెందిన వాయిద్యాలను మిళితం చేస్తుంది. సాధారణంగా వాయిద్యాలలో నాలుగు ప్రధాన విభాగాలు ఉంటాయి: * [[వయొలిన్|వయోలిన్]], వయోలా, సెల్లో, డబుల్ బాస్‌తో కూడిన తంత్రీ వాద్యాల విభాగం * ఫ్లూట్, ఓబో, క్లారినెట్, బాసూన్‌తో పాటు, కొన్నిసార్లు పికోలో, కోర్ ఆంగ్లే, బాస్ క్లారినెట్, కాంట్రాబాసూన్, సాక్సోఫోన్‌లను కలిగి ఉండే వుడ్‌విండ్ విభాగం * బ్రాస్ విభాగంలో ఫ్రెంచ్ హార్న్ (సాధారణంగా "హార్న్" అని పిలుస్తారు), [[ట్రంపెట్]], ట్రోంబోన్, ట్యూబా, ఇంకా కొన్నిసార్లు కార్నెట్, యూఫోనియం ఉంటాయి. * టింపనీ, స్నేర్ డ్రమ్, [[బాస్ డ్రమ్]], సింబల్స్, ట్రయాంగిల్, టాంబురిన్, టామ్-టామ్, మాలెట్ వంటి తాళ వాయిద్యాలతో కూడిన తాళ వాయిద్యాల విభాగం ఆధునిక ఆర్కెస్ట్రాలలో, ముఖ్యంగా రొమాంటిక్ పీరియడ్ సంగీతం కోసం హార్ప్‌ను చాలా తరచుగా చేర్చుతారు. [[పియానో]], హార్ప్‌సికార్డ్, పైప్ ఆర్గాన్, ఫ్రీ-బాస్ అకార్డియన్, [[సెలెస్టా]] వంటి కీబోర్డ్ వాయిద్యాలు కొన్నిసార్లు ఐదవ కీబోర్డ్ విభాగంలో కనిపించవచ్చు లేదా సోలో వాయిద్యాలుగా విడిగా కూడా ఉండవచ్చు. కొన్ని ఆధునిక స్వరకల్పనల ప్రదర్శనల కోసం, ఎలక్ట్రానిక్ వాయిద్యాలు, [[గిటారు|గిటార్లను]] కూడా చేర్చవచ్చు. పూర్తి-పరిమాణ పాశ్చాత్య ఆర్కెస్ట్రాను కొన్నిసార్లు ఇలా పిలుస్తారు''' ''' లేదా '''ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా''' ( [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] ''పదాలైన ఫిల్-'' అంటే "ప్రేమ", "సామరస్యం" నుండి వచ్చింది). ప్రదర్శించే సంగీత రచన, వేదిక పరిమాణాన్ని బట్టి, ఒక ప్రదర్శనలో పాల్గొనే సంగీతకారుల సంఖ్య డెబ్బై నుండి వందకు పైగా మారవచ్చు. ఎ'' '' (కొన్నిసార్లు ''కచేరీ ఆర్కెస్ట్రా'' ) అనేది సుమారు యాభై మంది సంగీతకారులకు మించని ఒక చిన్న బృందం. <ref name="Ludwig-2014">{{Cite web|last=Vincent|first=Michael|date=4 August 2014|title=The difference between chamber, philharmonic, and symphony orchestra|url=https://www.ludwig-van.com/toronto/2014/08/04/classical-101-the-difference-between-chamber-philharmonic-and-symphony-orchestra/|access-date=21 September 2020|website=Ludwig van Toronto|series=Classical&nbsp;101|archive-date=11 ఆగస్టు 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260811003137/https://www.ludwig-van.com/toronto/2014/08/04/classical-101-the-difference-between-chamber-philharmonic-and-symphony-orchestra/|url-status=dead}}</ref> ఉదాహరణకు, [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్|జోహన్ సెబాస్టియన్ బాక్]], జార్జ్ ఫ్రిడెరిక్ హాండెల్ వంటి వారి [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్ సంగీతంలో]], లేదా హేడెన్, [[మోజార్ట్|మొజార్ట్]] వంటి వారి శాస్త్రీయ సంగీతంలో నైపుణ్యం కలిగిన ఆర్కెస్ట్రాలు, [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]], జోహన్నెస్ బ్రాహ్మ్స్ సింఫొనీల వంటి రొమాంటిక్ సంగీతాన్ని ప్రదర్శించే ఆర్కెస్ట్రాల కంటే చిన్నవిగా ఉంటాయి. 18వ, 19వ శతాబ్దాలుగా సాధారణ ఆర్కెస్ట్రా పరిమాణంలో పెరుగుతూ, రిచర్డ్ వాగ్నర్, తరువాత గుస్తావ్ మహ్లర్ రచనలలో అవసరమైన 120 మంది వాద్యకారుల వరకు ఉన్న పెద్ద ఆర్కెస్ట్రాలతో శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది. ఆర్కెస్ట్రాలకు సాధారణంగా ఒక కండక్టర్ నాయకత్వం వహిస్తారు. ఆయన చేతులు, భుజాల కదలికలతో ప్రదర్శనను నిర్దేశిస్తారు. సంగీతకారులకు సులభంగా కనిపించడం కోసం, కండక్టర్ బాటన్ అని పిలువబడే ఒక పొట్టి చెక్క కర్రను తరచుగా ఉపయోగిస్తారు. కండక్టర్ ఆర్కెస్ట్రాని ఏకీకృతం చేస్తాడు, [[టెంపో|టెంపోను]] సెట్ చేస్తాడు, బృందం ధ్వనిని రూపొందిస్తాడు. <ref name="Kennedy">{{Cite book|url=https://archive.org/details/conciseoxforddic2007kenn|title=Oxford Concise Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|last2=Bourne-Kennedy|first2=Joyce|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-920383-3|edition=5th|location=Oxford, England|chapter=Conducting|author-link=Michael Kennedy (music critic)|url-access=registration|via=Internet Archive}}</ref> బహిరంగ కచేరీకి ముందు రిహార్సల్స్‌కు నాయకత్వం వహించడం ద్వారా కండక్టర్ ఆర్కెస్ట్రాను కూడా సిద్ధం చేస్తారు, ఈ రిహార్సల్స్‌లో ప్రదర్శించబడే సంగీతాన్ని సంగీతకారులు ఎలా అన్వయించాలనే దానిపై కండక్టర్ వారికి సూచనలు ఇస్తారు. మొదటి వయోలిన్ విభాగానికి నాయకుడైన – సాధారణంగా కాన్సర్ట్‌మాస్టర్ అని పిలవబడే – వ్యక్తి కూడా సంగీతకారులను నడిపించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాడు. [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్ సంగీత]] యుగంలో (1600–1750), ఆర్కెస్ట్రాలకు తరచుగా కాన్సర్ట్‌మాస్టర్ లేదా హార్ప్‌సికార్డ్ లేదా పైప్ ఆర్గాన్‌పై బాసో కంటిన్యూయో భాగాలను వాయించే తీగ వాయిద్యాల సంగీతకారుడు నాయకత్వం వహించేవారు; ఈ సంప్రదాయాన్ని 20వ, 21వ శతాబ్దాలకు చెందిన కొన్ని ప్రాచీన సంగీత బృందాలు కొనసాగిస్తున్నాయి. ఆర్కెస్ట్రాలు సింఫొనీలు, ఒపెరా, బ్యాలెట్ ఓవర్చర్‌లు, సోలో వాయిద్యాల కోసం కాన్సెర్టోలు, ఒపెరాలు, బ్యాలెట్‌లు, ఇంకా కొన్ని రకాల మ్యూజికల్ థియేటర్ (ఉదాహరణకు, గిల్బర్ట్, సుల్లివన్ ఒపెరెట్టాలు ) కోసం పిట్ బృందాలతో సహా విస్తృత శ్రేణిలో ప్రదర్శనలను అందిస్తాయి. ఔత్సాహిక ఆర్కెస్ట్రాలలో ప్రాథమిక పాఠశాల, ఉన్నత పాఠశాల లేదా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులతో కూడిన యువ ఆర్కెస్ట్రాలు, కమ్యూనిటీ ఆర్కెస్ట్రాలు ఉంటాయి; సాధారణంగా ఇవి ఒక నిర్దిష్ట నగరం లేదా ప్రాంతానికి చెందిన ఔత్సాహిక సంగీతకారులతో ఏర్పడతాయి. ''ఆర్కెస్ట్రా'' అనే పదం [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] పదం ὀρχήστρα ( ''ఆర్కెస్ట్రా'' ) నుండి వచ్చింది, ఇది [[గ్రీకు నాటకరంగం|ప్రాచీన గ్రీకు నాటకరంగంలో]] వేదిక ముందు గ్రీకు కోరస్ కోసం కేటాయించిన ప్రాంతానికి పేరు. <ref>{{Cite book|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%29rxh%2Fstra|title=A Greek-English Lexicon|last=Liddell|first=Henry George|last2=Scott|first2=Robert|date=April 1999|publisher=Tufts University|chapter=ὀρχήστρα|via=Perseus}}</ref> == పరికరాలు == సాధారణ సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రాలో వుడ్‌విండ్స్, బ్రాస్, పెర్కషన్, స్ట్రింగ్స్ అనే నాలుగు సంబంధిత [[సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యాల]] సమూహాలు ఉంటాయి. పియానో, అకార్డియన్, సెలెస్టా వంటి ఇతర వాయిద్యాలను కొన్నిసార్లు కీబోర్డ్ విభాగం వంటి ఐదవ విభాగంలో చేర్చవచ్చు లేదా అవి విడిగా కూడా ఉండవచ్చు, అదేవిధంగా కాన్సర్ట్ హార్ప్, ఎలక్ట్రిక్, ఎలక్ట్రానిక్ వాయిద్యాలు కూడా విడిగా ఉండవచ్చు. ఆర్కెస్ట్రా, దాని పరిమాణాన్ని బట్టి, ప్రతి సమూహంలో దాదాపు అన్ని ప్రామాణిక వాయిద్యాలను కలిగి ఉంటుంది. ఆర్కెస్ట్రా చరిత్రలో, దాని వాద్య పరికరాల కూర్పు కాలక్రమేణా విస్తరించబడింది, ఇది శాస్త్రీయ కాలం <ref>{{Cite book|title=New Grove Dictionary of Music and Musicians|title-link=New Grove Dictionary of Music and Musicians|last=Westrup|first=Jack|publisher=Grove|year=2001|editor-last=Sadie|editor-first=Stanley|editor-link=Stanley Sadie|edition=2nd|location=New York, NY|at=§3. 1750 to 1800|chapter=Instrumentation and Orchestration|author-link=Jack Westrup}}</ref>, శాస్త్రీయ నమూనాపై [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]] ప్రభావం ద్వారా ప్రామాణీకరించబడిందని తరచుగా అంగీకరించబడింది. 20వ, 21వ&nbsp;శతాబ్దంలో, కొత్త సంగీత రచనల అవసరాలు ఆర్కెస్ట్రా వాద్యబృందాన్ని విస్తరించాయి, ఫలితంగా సాంప్రదాయ-నమూనా వాద్యాలను, కొత్తగా అభివృద్ధి చెందిన విద్యుత్, ఎలక్ట్రానిక్ వాద్యాలను వివిధ కలయికలలో అనువుగా ఉపయోగించడం జరిగింది. 20వ శతాబ్దం మధ్యలో, జర్మనీ, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సింఫోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాలోని వాద్య పరికరాలను కేవలం ఒకే వాద్య సమూహంకే పరిమితం చేయడానికి అనేక ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ఈ అమరికలో, సాంప్రదాయ పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీత ప్రదర్శన సమయంలో ఆర్కెస్ట్రా శబ్దాలు, ధ్వనుల పూర్తి శ్రేణిని పునఃసృష్టించడానికి సవరించబడిన ఫ్రీ-రీడ్ క్రోమాటిక్ అకార్డియన్‌లతో సింఫోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా పూర్తిగా కూడి ఉంది. ఒకే ప్రాంతానికి చెందిన వేర్వేరు బృందాలను, ఉదాహరణకు లండన్ సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా, లండన్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాలను వేరు చేయడానికి ''సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా'', ''ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా'' అనే పదాలను ఉపయోగించవచ్చు. ఒక సింఫనీ లేదా ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాలో సాధారణంగా ఎనభై మందికి పైగా సంగీతకారులు ఉంటారు, కొన్ని సందర్భాల్లో వంద మందికి పైగా కూడా ఉంటారు, కానీ ఒక నిర్దిష్ట ప్రదర్శనలో పనిచేసే సంగీతకారుల వాస్తవ సంఖ్య, ప్రదర్శించే రచన, వేదిక పరిమాణాన్ని బట్టి మారవచ్చు. <ref name="Ludwig-2014"/> ''ఛాంబర్ ఆర్కెస్ట్రా'' సాధారణంగా ఒక చిన్న బృందం; ఒక ప్రధాన ఛాంబర్ ఆర్కెస్ట్రాలో యాభై మంది వరకు సంగీతకారులు ఉండవచ్చు, కానీ కొన్ని చాలా చిన్నవిగా ఉంటాయి. BBC కాన్సర్ట్ ఆర్కెస్ట్రా, RTÉ కాన్సర్ట్ ఆర్కెస్ట్రాలలో వలె, ''కాన్సర్ట్ ఆర్కెస్ట్రా'' అనేది ఒక ప్రత్యామ్నాయ పదం. == మూలాలు == [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత బృందాలు]] kreytv75gly4zzix5ol45r7i7eajhkz చందా జైనబసది 0 507178 4963423 4938213 2026-09-21T05:58:27Z RODDAWAR PRUTHVI RAJ 153933 4963423 wikitext text/x-wiki  {{Infobox religious building|religious_affiliation=[[జైనమతం]]|image=|native_name= |native_name_lang=te|map_type=|map_alt=|map_size=200|map_caption=|coordinates={{coord|18|33|13|N|79|00|55|E|region:IN|display=inline,title}}|location=[[ఆదిలాబాద్]], [[తెలంగాణ]]|festivals=|deity=|creator= |funded_by= II|established=|governing_body=|materials=రాతిలో తొలిచిన|monument_quantity=1|temple_quantity=1|architecture_style= చాళుక్య శైలి}} ఆదిలాబాద్ జిల్లా కేంద్రానికి 4కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్నది చాందా(టి) గ్రామం. ఇది శిథిల దేవాలయాల నగరం. ఈ ఊరినిండా విసిరేసినట్లున్న శిల్పశకలాలే ఎక్కువ. పూర్తి విగ్రహాలు తక్కువ. లెక్కబెడితేమొత్తం వందలసంఖ్యలో ఉన్న ఈ శిథిలశకల శిల్పాలను ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల ఆర్ట్స్ అండ్ కామర్స్ చరిత్ర అధ్యాపకుడు పృథ్వీరాజ్ రొడ్డవార్ మరియు విద్యార్థులు అక్షయ గొల్లపల్లి, షెరిల్ ఏంజెలా, సాయిరాజ్ కాంబ్లే, శ్రేయంజలి, మమత ఎర్రమ్, ఆకాంక్ష శివకుమార్ లు గుర్తించారు. 40 జైన శిథిలాలు, 20 శైవసంబంధ శిల్పశకలాలు,10 వైష్ణవ శిల్పాలు, 7 వీరగల్లులు, మాతృకలు, మిథునాలు, రాజదంపతులు, నాట్యగత్తెలు, చామరగ్రాహిణులు, యక్షిణులు, శుకసుందరి, భారవాహకులు, ద్వారపాలకుల శకలాలు, శిఖరశిలలు, స్తంభాలు, స్తంభభాగాలు, విరిగిన అధిష్టానాలు, భువనశిల్పాలు మొత్తం వందలసంఖ్యలో ఉన్నాయి. వీటితో పాటు పాత రాతి యుగానికి చెందిన పనిముట్టు, మెగాలిథిక్ సంబంధించిన కుండ పెంకులు కూడా ఇచ్చట లభించాయి. == జైన శిల్పాలు == అంబిక ద్విభుజిగా ఉంది. సుఖాసనంలో కూర్చున్న దేవి ఎడమతొడకానించిన ఎడమచేతిలో పొదివి పట్టుకున్న శిశువు, కుడిచేతిలో మాదీఫలంతో కనిపిస్తున్న ఈ శిల్పం తలపై కిరీటం, చెవులకు జూకాలు, మెడలో హార, గ్రైవేయకాలు, నడుమున నీవీబంధంతో, దండకడియాలు, కాళ్ళకడియాలతో కనిపిస్తున్నది. తలవెనక ప్రభావళి ఉన్నది. త్రిస్తరఛత్రంతో పార్శ్వనాథుని శిరస్సు, పూర్తిగా శిథిలమైన, సగం విరిగిన, కాయోత్సర్గ భంగిమలో జైన తీర్థంకరులశిల్పాలు, జైన శిల్ప తోరణభాగాలు, జైనబసది ద్వారశాఖ శకలాలు, వాటిపై తీర్థంకరుల శిల్పాలు, ఒకచోట జైన తీర్థంకర పాదాలు, కుడివైపు ధరణీంద్ర పద్మావతులు, ఎడమవైపు అంబిక, ఉపాసకులున్నాయి. ఇద్దరు జైనయక్షిణులు, జైనయక్షుడు, ఒకచోట జైనయక్షిణి చక్రేశ్వరి శిథిల శిల్పం, మరొకదగ్గర విరిగిన ఆమ్రకూష్మాండిని శిల్పం ఉన్నాయి. ఇవి చాలుక్య, హొయసల శైలి శిల్పాలు. == శైవసంబంధ శిల్పాలు == 3 ఉమాలింగనమూర్తి, 1 పార్వతీపరమేశ్వరుల శిథిల శిల్పాలు, ఒక నాట్యగణపతి, లలితాసన గణపతి, చేతులు, తొండం విరిగిన గణపతి, 5 చాళుక్యుల శైలి గణపతులు,నందులు, వర్తులాకార పానవట్టాలు, 3గ్గురు చాముండ దేవతాశిల్పాలు, రెండు భైరవి విగ్రహాలు, ఒకటి అరుదైన శివునికి ఆహారం పెడ్తున్న అన్నపూర్ణాదేవి శిల్పమున్నది. == వైష్ణవ శిల్పాలు == 18వ శతాబ్దానికి చెందిన శైలిలో లక్ష్మీదేవి, విష్ణుమూర్తి విగ్రహాలు, మరొకటి చాళుక్యశైలి కేశవమూర్తి ఉన్నాయి, ఆది వరాహ స్వామి. == గుడి మీది శిల్పాలు == దేవాలయ పాదవర్గం(గోడలు)మీద కనిపించే శుకసుందరి, మాతృకలవంటి అలసకన్యకలు, మిథునాలు, రాజదంపతులు, భారవాహకులు, నాట్యంగనలు, చామరగ్రాహిణులు, ద్వారపాలకులు, పరిచారికలు శిథిలరూపంలో, శకలాలుగా కనిపిస్తున్నారు. మంటపస్తంభాలు, స్తంభాల భాగాలైన స్తంభపాదాలు, పోదికలు, స్తంభాలంకరణలు, అధిష్టాన శిథిలాలు, మంటప కక్ష్యాసనాలకు వెలుపల కనిపించే చతుర్దళ రత్నపుష్పాలు, శిఖరశిలలు, శిఖరశిలల కింద నాగరశైలి విమానాల కింద వుండే అమలకభాగాలు ఉన్నాయి. == పార్శ్వనాథ శిల్పం == అరుదైన పార్శ్వనాథ శిల్పానికి తల విరిగిపోయింది. అర్థపద్మాసనంలో ఆసీనుడైవున్న మూర్తి వెనక పాము చుట్టుకుని కన్పిస్తున్నది. మూర్తికి రెండువైపుల కాయోత్సర్గభంగిమలో ఇద్దరు తీర్థంకరులున్నారు. అధిష్టానపీఠం మీద రెండు సింహాల నడుమ ధర్మచక్రం వుంది. రెండువైపుల సర్పఛత్రంతో జైనయక్షుడు ధరణీంద్రుడు, యక్షిణి పద్మావతులున్నారు. వారికి వెలుపల ఇద్దరు శ్రావక, శ్రావికలు నమస్కరిస్తున్నట్టు చెక్కివున్నది. శిల్పశైలినిబట్టి పార్శ్వనాథుని శిల్పం 9వ శతాబ్దానికి చెందిందని ఈ శిల్పాన్ని పరిశీలించిన కొత్త తెలంగాణచరిత్రబృందం కన్వీనర్ శ్రీరామోజు హరగోపాల్ ఇటువంటి పోలికలతో భారతమ్యూజియం ఆర్కియాలజీ విభాగం బీహార్ రాష్ట్రం రాజగిర్ లో లభించిన పార్శ్వనాథుని శిల్పం, మహారాష్ట్రలోని తూర్పుఖాందేశ్ ఎరందోల్ లో అగుపించిన పార్శ్వనాథుని శిల్పం అధిష్టానాలమీద ధర్మచక్రం చెక్కివున్నదని జైన ప్రతిమాలక్షణగ్రంథం ‘జైన రూపమండన’లో పేర్కొనబడ్డదని అన్నారు. ధర్మచక్రం ఉంది కనుక బుద్ధుని శిల్పమనుకోవచ్చు. కాని, బుద్ధుడైతే ధర్మచక్రపరివర్తన ముద్రతో ఆసీనుడై కనిపించాలి. అతని దేహంపై సంఘాతి ఉండాలి. అవి లేవు కనుక ఈ శిల్పం బుద్ధునిది కాదు. ఇటువంటి శిల్పం గతంలో తెలంగాణారాష్ట్రంలో ఎక్కడా లభించలేదని, ఈ శిల్పం అపురూపమైనదని స్థపతి, ప్లీచ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ సీఈఓ డా. ఈమని శివనాగిరెడ్డిగారు అన్నారు. చాందలోనే లభించిన మరొక శిల్పంలో అభిషేకిస్తున్న ఏనుగు, దానికింద రెండు వరుసల్లో ముగ్గురేసి జైనతీర్థంకరులు అగుపిస్తున్నారు. ఇది జైనరూపమండన ప్రకారం మరొక పార్శ్వనాథుని శిల్పంలోని భాగమని తెలుస్తున్నది. ==*కుంతనాథ*== 17వ జైన తీర్థంకరుడు ‘కుంథునాథు’ని శిథిల శిల్పాన్ని గుర్తించాడు పృథ్విరాజ్ రొడ్డావార్. ఇన్ని జైనధర్మ శిల్పాలు లభించిన చాంద జైనబసదిగా వుండేదని చెప్పవచ్చు. కుంతనాథ విగ్రహం తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఇప్పటివరకు ఎక్కడ దొరకని విగ్రహం మొదటిసారి ఇక్కడే దొరికింది. మరియు వీటితో పాటు జైన మత మొదటి తీర్ధంకర రిషభనాథ శిల్పం దొరకడం కచ్చితంగా చాంద ఒక ప్రత్యేక జైనబసది గా ఉంది అని చెప్పవచ్చు. ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="300"> దస్త్రం:అన్నపూర్ణ విశ్వనాథ విగ్రహం.jpeg|అన్నపూర్ణ విశ్వనాథ విగ్రహం దస్త్రం:ఆది వరాహ స్వామి విగ్రహం.jpeg|ఆది వరాహస్వామి విగ్రహం దస్త్రం:చాళుక్య శైలి గణపతి విగ్రహం.jpeg|చాళుక్య శైలి గణపతి విగ్రహం దస్త్రం:మెగాలిథిక్ పాటరీ.jpeg|మెగాలిథిక్ పాటరీ దస్త్రం:పాత రాతి యుగ పనిముట్టు.jpeg|పాత రాతియుగ పనిముట్టు దస్త్రం:పార్శ్వనాథ శిల్పం.jpeg| పార్శ్వనాథ శిల్పం </gallery> [[వర్గం:తెలంగాణ జైనమత క్షేత్రాలు]] [[వర్గం:జైనమత చారిత్రక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఆదిలాబాద్ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]] ==మూలాలు== nl0nlbcbjhaih92hftelo5s8yua8tgv 4963425 4963423 2026-09-21T05:59:11Z RODDAWAR PRUTHVI RAJ 153933 /* కుంతనాథ */ 4963425 wikitext text/x-wiki  {{Infobox religious building|religious_affiliation=[[జైనమతం]]|image=|native_name= |native_name_lang=te|map_type=|map_alt=|map_size=200|map_caption=|coordinates={{coord|18|33|13|N|79|00|55|E|region:IN|display=inline,title}}|location=[[ఆదిలాబాద్]], [[తెలంగాణ]]|festivals=|deity=|creator= |funded_by= II|established=|governing_body=|materials=రాతిలో తొలిచిన|monument_quantity=1|temple_quantity=1|architecture_style= చాళుక్య శైలి}} ఆదిలాబాద్ జిల్లా కేంద్రానికి 4కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్నది చాందా(టి) గ్రామం. ఇది శిథిల దేవాలయాల నగరం. ఈ ఊరినిండా విసిరేసినట్లున్న శిల్పశకలాలే ఎక్కువ. పూర్తి విగ్రహాలు తక్కువ. లెక్కబెడితేమొత్తం వందలసంఖ్యలో ఉన్న ఈ శిథిలశకల శిల్పాలను ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల ఆర్ట్స్ అండ్ కామర్స్ చరిత్ర అధ్యాపకుడు పృథ్వీరాజ్ రొడ్డవార్ మరియు విద్యార్థులు అక్షయ గొల్లపల్లి, షెరిల్ ఏంజెలా, సాయిరాజ్ కాంబ్లే, శ్రేయంజలి, మమత ఎర్రమ్, ఆకాంక్ష శివకుమార్ లు గుర్తించారు. 40 జైన శిథిలాలు, 20 శైవసంబంధ శిల్పశకలాలు,10 వైష్ణవ శిల్పాలు, 7 వీరగల్లులు, మాతృకలు, మిథునాలు, రాజదంపతులు, నాట్యగత్తెలు, చామరగ్రాహిణులు, యక్షిణులు, శుకసుందరి, భారవాహకులు, ద్వారపాలకుల శకలాలు, శిఖరశిలలు, స్తంభాలు, స్తంభభాగాలు, విరిగిన అధిష్టానాలు, భువనశిల్పాలు మొత్తం వందలసంఖ్యలో ఉన్నాయి. వీటితో పాటు పాత రాతి యుగానికి చెందిన పనిముట్టు, మెగాలిథిక్ సంబంధించిన కుండ పెంకులు కూడా ఇచ్చట లభించాయి. == జైన శిల్పాలు == అంబిక ద్విభుజిగా ఉంది. సుఖాసనంలో కూర్చున్న దేవి ఎడమతొడకానించిన ఎడమచేతిలో పొదివి పట్టుకున్న శిశువు, కుడిచేతిలో మాదీఫలంతో కనిపిస్తున్న ఈ శిల్పం తలపై కిరీటం, చెవులకు జూకాలు, మెడలో హార, గ్రైవేయకాలు, నడుమున నీవీబంధంతో, దండకడియాలు, కాళ్ళకడియాలతో కనిపిస్తున్నది. తలవెనక ప్రభావళి ఉన్నది. త్రిస్తరఛత్రంతో పార్శ్వనాథుని శిరస్సు, పూర్తిగా శిథిలమైన, సగం విరిగిన, కాయోత్సర్గ భంగిమలో జైన తీర్థంకరులశిల్పాలు, జైన శిల్ప తోరణభాగాలు, జైనబసది ద్వారశాఖ శకలాలు, వాటిపై తీర్థంకరుల శిల్పాలు, ఒకచోట జైన తీర్థంకర పాదాలు, కుడివైపు ధరణీంద్ర పద్మావతులు, ఎడమవైపు అంబిక, ఉపాసకులున్నాయి. ఇద్దరు జైనయక్షిణులు, జైనయక్షుడు, ఒకచోట జైనయక్షిణి చక్రేశ్వరి శిథిల శిల్పం, మరొకదగ్గర విరిగిన ఆమ్రకూష్మాండిని శిల్పం ఉన్నాయి. ఇవి చాలుక్య, హొయసల శైలి శిల్పాలు. == శైవసంబంధ శిల్పాలు == 3 ఉమాలింగనమూర్తి, 1 పార్వతీపరమేశ్వరుల శిథిల శిల్పాలు, ఒక నాట్యగణపతి, లలితాసన గణపతి, చేతులు, తొండం విరిగిన గణపతి, 5 చాళుక్యుల శైలి గణపతులు,నందులు, వర్తులాకార పానవట్టాలు, 3గ్గురు చాముండ దేవతాశిల్పాలు, రెండు భైరవి విగ్రహాలు, ఒకటి అరుదైన శివునికి ఆహారం పెడ్తున్న అన్నపూర్ణాదేవి శిల్పమున్నది. == వైష్ణవ శిల్పాలు == 18వ శతాబ్దానికి చెందిన శైలిలో లక్ష్మీదేవి, విష్ణుమూర్తి విగ్రహాలు, మరొకటి చాళుక్యశైలి కేశవమూర్తి ఉన్నాయి, ఆది వరాహ స్వామి. == గుడి మీది శిల్పాలు == దేవాలయ పాదవర్గం(గోడలు)మీద కనిపించే శుకసుందరి, మాతృకలవంటి అలసకన్యకలు, మిథునాలు, రాజదంపతులు, భారవాహకులు, నాట్యంగనలు, చామరగ్రాహిణులు, ద్వారపాలకులు, పరిచారికలు శిథిలరూపంలో, శకలాలుగా కనిపిస్తున్నారు. మంటపస్తంభాలు, స్తంభాల భాగాలైన స్తంభపాదాలు, పోదికలు, స్తంభాలంకరణలు, అధిష్టాన శిథిలాలు, మంటప కక్ష్యాసనాలకు వెలుపల కనిపించే చతుర్దళ రత్నపుష్పాలు, శిఖరశిలలు, శిఖరశిలల కింద నాగరశైలి విమానాల కింద వుండే అమలకభాగాలు ఉన్నాయి. == పార్శ్వనాథ శిల్పం == అరుదైన పార్శ్వనాథ శిల్పానికి తల విరిగిపోయింది. అర్థపద్మాసనంలో ఆసీనుడైవున్న మూర్తి వెనక పాము చుట్టుకుని కన్పిస్తున్నది. మూర్తికి రెండువైపుల కాయోత్సర్గభంగిమలో ఇద్దరు తీర్థంకరులున్నారు. అధిష్టానపీఠం మీద రెండు సింహాల నడుమ ధర్మచక్రం వుంది. రెండువైపుల సర్పఛత్రంతో జైనయక్షుడు ధరణీంద్రుడు, యక్షిణి పద్మావతులున్నారు. వారికి వెలుపల ఇద్దరు శ్రావక, శ్రావికలు నమస్కరిస్తున్నట్టు చెక్కివున్నది. శిల్పశైలినిబట్టి పార్శ్వనాథుని శిల్పం 9వ శతాబ్దానికి చెందిందని ఈ శిల్పాన్ని పరిశీలించిన కొత్త తెలంగాణచరిత్రబృందం కన్వీనర్ శ్రీరామోజు హరగోపాల్ ఇటువంటి పోలికలతో భారతమ్యూజియం ఆర్కియాలజీ విభాగం బీహార్ రాష్ట్రం రాజగిర్ లో లభించిన పార్శ్వనాథుని శిల్పం, మహారాష్ట్రలోని తూర్పుఖాందేశ్ ఎరందోల్ లో అగుపించిన పార్శ్వనాథుని శిల్పం అధిష్టానాలమీద ధర్మచక్రం చెక్కివున్నదని జైన ప్రతిమాలక్షణగ్రంథం ‘జైన రూపమండన’లో పేర్కొనబడ్డదని అన్నారు. ధర్మచక్రం ఉంది కనుక బుద్ధుని శిల్పమనుకోవచ్చు. కాని, బుద్ధుడైతే ధర్మచక్రపరివర్తన ముద్రతో ఆసీనుడై కనిపించాలి. అతని దేహంపై సంఘాతి ఉండాలి. అవి లేవు కనుక ఈ శిల్పం బుద్ధునిది కాదు. ఇటువంటి శిల్పం గతంలో తెలంగాణారాష్ట్రంలో ఎక్కడా లభించలేదని, ఈ శిల్పం అపురూపమైనదని స్థపతి, ప్లీచ్ ఇండియా ఫౌండేషన్ సీఈఓ డా. ఈమని శివనాగిరెడ్డిగారు అన్నారు. చాందలోనే లభించిన మరొక శిల్పంలో అభిషేకిస్తున్న ఏనుగు, దానికింద రెండు వరుసల్లో ముగ్గురేసి జైనతీర్థంకరులు అగుపిస్తున్నారు. ఇది జైనరూపమండన ప్రకారం మరొక పార్శ్వనాథుని శిల్పంలోని భాగమని తెలుస్తున్నది. ==కుంతనాథ== 17వ జైన తీర్థంకరుడు ‘కుంథునాథు’ని శిథిల శిల్పాన్ని గుర్తించాడు పృథ్విరాజ్ రొడ్డావార్. ఇన్ని జైనధర్మ శిల్పాలు లభించిన చాంద జైనబసదిగా వుండేదని చెప్పవచ్చు. కుంతనాథ విగ్రహం తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఇప్పటివరకు ఎక్కడ దొరకని విగ్రహం మొదటిసారి ఇక్కడే దొరికింది. మరియు వీటితో పాటు జైన మత మొదటి తీర్ధంకర రిషభనాథ శిల్పం దొరకడం కచ్చితంగా చాంద ఒక ప్రత్యేక జైనబసది గా ఉంది అని చెప్పవచ్చు. ==చిత్రమాలిక== <gallery mode="packed" heights="300"> దస్త్రం:అన్నపూర్ణ విశ్వనాథ విగ్రహం.jpeg|అన్నపూర్ణ విశ్వనాథ విగ్రహం దస్త్రం:ఆది వరాహ స్వామి విగ్రహం.jpeg|ఆది వరాహస్వామి విగ్రహం దస్త్రం:చాళుక్య శైలి గణపతి విగ్రహం.jpeg|చాళుక్య శైలి గణపతి విగ్రహం దస్త్రం:మెగాలిథిక్ పాటరీ.jpeg|మెగాలిథిక్ పాటరీ దస్త్రం:పాత రాతి యుగ పనిముట్టు.jpeg|పాత రాతియుగ పనిముట్టు దస్త్రం:పార్శ్వనాథ శిల్పం.jpeg| పార్శ్వనాథ శిల్పం </gallery> [[వర్గం:తెలంగాణ జైనమత క్షేత్రాలు]] [[వర్గం:జైనమత చారిత్రక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:ఆదిలాబాద్ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]] ==మూలాలు== kb58xmyyv4c76rnbq1qx4rcxpy3ryet పునరుజ్జీవన సంగీతం 0 507269 4963599 4940685 2026-09-21T10:56:37Z స్వరలాసిక 13980 4963599 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:The_Concert_A22894.jpg|thumb|300x300px| గెరార్డ్ వాన్ హోంథోర్స్ట్, ''ది కాన్సర్ట్'' (1623), [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]], వాషింగ్టన్ డిసి]] సాంప్రదాయకంగా '''పునరుజ్జీవన సంగీతం''' అంటే 15వ, 16వ శతాబ్దాల [[యూరోపియన్ యూనియన్|యూరోపియన్]] సంగీతం అని అర్థం చేసుకుంటారు, ఇది ఇతర రంగాలలో అర్థం చేసుకున్న [[రినైజెన్స్|పునరుజ్జీవన]] యుగం కంటే తరువాతి కాలానికి చెందినది. 14వ శతాబ్దం ప్రారంభ నాటి 'ఆర్స్ నోవా' నుండి మొదలవ్వడానికి బదులుగా, [[సంగీత శాస్త్రం|సంగీత శాస్త్రవేత్తలు]] ట్రెసెంటో సంగీతాన్ని మధ్యయుగ సంగీతానికి ఒక ముగింపుగా పరిగణించారు, ట్రయాడిక్ హార్మొనీ ఆవిర్భావం, అలాగే బ్రిటిష్ దీవుల నుండి బర్గండియన్ పాఠశాలకు 'కాంటెనాన్స్ ఆంగ్లోయిస్ శైలి వ్యాప్తి చెందడంతో ఈ కొత్త శకం ప్రారంభమైంది. [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]] కాలం ప్రారంభంలో బాసో కంటిన్యూయోను స్వీకరించడం, దాని ముగింపునకు ఒక అనుకూలమైన మలుపు. ఈ కాలాన్ని స్థూలంగా ఉపవిభజన చేయవచ్చు, దీనిలోని తొలి కాలం గియోమ్ డు ఫే ( {{Circa|1397}} –1474), కాంటిలెనా శైలి పెంపకం, ఫ్రాంకో-ఫ్లెమిష్ పాఠశాల ఆధిపత్యం వహించిన మధ్యకాలం, జోహన్నెస్ ఓకెఘెమ్ (1410లు లేదా '20లు–1497), జోస్క్విన్ డెస్ ప్రెజ్ (1450ల చివర–1521) ఇష్టపడిన నాలుగు-భాగాల టెక్స్చర్‌లు, ప్రతి-సంస్కరణ సమయంలో పాలెస్ట్రినా ( {{Circa|1525}} 1397 –1474) అలంకారిక కౌంటర్‌పాయింట్‌లో పరాకాష్టకు చేరుకుంది. –1594), రోమన్ పాఠశాల. సంగీతం మధ్యయుగపు పరిమితుల నుండి క్రమంగా విముక్తి పొందింది, [[శ్రుతి|శృతి]], [[లయ]], శ్రావ్యత, రూపం, స్వరలిపిలో మరింత వైవిధ్యానికి అనుమతి లభించింది. మరోవైపు, కౌంటర్‌పాయింట్ నియమాలు మరింత కఠినతరం అయ్యాయి, ముఖ్యంగా అపస్వరాలను నిర్వహించే విషయంలో. పునరుజ్జీవన కాలంలో, సంగీతం వ్యక్తిగత భావ వ్యక్తీకరణకు ఒక సాధనంగా మారింది. స్వరకర్తలు తాము స్వరపరుస్తున్న పాఠ్యాలకు గాత్ర సంగీతం మరింత భావయుక్తంగా ఉండేలా చేయడానికి మార్గాలను కనుగొన్నారు. లౌకిక సంగీతం పవిత్ర సంగీతం నుండి మెళకువలను గ్రహించింది, అలాగే పవిత్ర సంగీతం లౌకిక సంగీతం నుండి మెళకువలను గ్రహించింది. చాన్సన్, మాడ్రిగల్ వంటి జనాదరణ పొందిన లౌకిక రూపాలు ఐరోపా అంతటా వ్యాపించాయి. న్యాయస్థానాలు గాయకులు, వాద్యకారులు అనే ఇద్దరు నిష్ణాతులైన ప్రదర్శకులను నియమించుకున్నాయి. ముద్రిత రూపంలో లభ్యం కావడంతో, సంగీతం కూడా మరింత స్వయం సమృద్ధిని సాధించి, తన ఉనికితోనే నిలబడింది. మనకు సుపరిచితమైన అనేక ఆధునిక వాద్య పరికరాల ([[వయొలిన్|వయోలిన్]], [[గిటారు|గిటార్]], [[లూట్ (వీణ)|ల్యూట్]], కీబోర్డ్ వాద్య పరికరాలతో సహా) పూర్వ రూపాలు పునరుజ్జీవన కాలంలో కొత్త రూపాలుగా అభివృద్ధి చెందాయి. సంగీత భావనల పరిణామానికి అనుగుణంగా ఈ వాద్యపరికరాలు సవరించబడ్డాయి, అవి స్వరకర్తలు, సంగీతకారులు అన్వేషించడానికి కొత్త అవకాశాలను అందించాయి. [[బాసూన్]], ట్రోంబోన్ వంటి ఆధునిక వుడ్‌విండ్, బ్రాస్ వాయిద్యాల తొలి రూపాలు కూడా ఆవిర్భవించాయి, ఇవి ధ్వని వైవిధ్యం పరిధిని విస్తరింపజేయడంతో పాటు వాద్య బృందాల ధ్వనిని కూడా పెంచాయి. 15వ శతాబ్దంలో, పూర్తి ట్రయాడ్‌ల ధ్వని సర్వసాధారణమైంది, 16వ శతాబ్దం చివరి నాటికి చర్చ్ మోడ్‌ల వ్యవస్థ పూర్తిగా విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభమైంది. దాని స్థానంలో ఫంక్షనల్ టోనాలిటీ (పాటలు, సంగీత రచనలు "కీల"పై ఆధారపడి ఉండే వ్యవస్థ) వచ్చింది, ఇది రాబోయే మూడు శతాబ్దాల పాటు పాశ్చాత్య కళా సంగీతంపై ఆధిపత్యం చెలాయించింది. పునరుజ్జీవన యుగం నుండి, స్వరలిపిలో వ్రాయబడిన లౌకిక, పవిత్ర సంగీతం పెద్ద మొత్తంలో లభ్యమవుతోంది. ఇందులో గాత్ర, వాద్య రచనలు, అలాగే గాత్ర/వాద్య మిశ్రమ రచనలు కూడా ఉన్నాయి. పునరుజ్జీవన కాలంలో మాస్‌లు, మోటెట్‌లు, మాడ్రిగల్‌లు, చాన్సన్‌లు, వాయిద్య సహిత గీతాలు, వాద్య నృత్యాలు, మరెన్నో సహా విస్తృత శ్రేణి సంగీత శైలులు, ప్రక్రియలు విలసిల్లాయి. 20వ శతాబ్దం చివరి నుండి, అనేక ప్రారంభ సంగీత బృందాలు ఏర్పడ్డాయి. పునరుజ్జీవన యుగం నాటి సంగీతంలో ప్రత్యేకత కలిగిన బృందాలు, చారిత్రక వాయిద్యాల ఆధునిక ప్రతిరూపాలను ఉపయోగిస్తూ, ఆ యుగంలో ఉపయోగించారని [[సంగీత శాస్త్రం|సంగీత శాస్త్రవేత్తలు]] విశ్వసించే గాన, ప్రదర్శన శైలులను అనుసరిస్తూ కచేరీ పర్యటనలు నిర్వహిస్తాయి, రికార్డింగ్‌లు చేస్తాయి. == అవలోకనం == పునరుజ్జీవన సంగీతం ప్రధాన లక్షణాలు: {{Sfn|Fuller|2010}} * రీతుల ఆధారంగా సంగీతం. * నాలుగు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ స్వతంత్ర శ్రావ్యమైన భాగాలు ఏకకాలంలో ప్రదర్శించబడటంతో, గొప్ప నిర్మాణం ఏర్పడుతుంది. ఈ విధంగా ఒకదానితో ఒకటి అల్లుకున్న శ్రావ్యమైన పంక్తులు, అంటే పాలిఫోనీ అనే శైలి, పునరుజ్జీవన కాలపు సంగీతం ముఖ్య లక్షణాలలో ఒకటి. * సంగీత నిర్మాణంలో శ్రావ్యమైన పంక్తులను విరుద్ధంగా కాకుండా, కలపడం. * సంగీతం సున్నితమైన ప్రవాహం, దాని స్వరాల పురోగతిపై ఎక్కువ శ్రద్ధ వహించిన సామరస్యం. బహుస్వర సంగీతం అభివృద్ధి, మధ్యయుగాల నుండి పునరుజ్జీవన యుగాన్ని సంగీతపరంగా గుర్తించే సంగీత వాయిద్యాలలో చెప్పుకోదగిన మార్పులను తీసుకువచ్చింది. దీని ఉపయోగం పెద్ద బృందాల అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించింది, మొత్తం స్వర పరిధిలో కలిసిపోయే వాయిద్యాల సెట్‌లను కోరింది. {{Sfn|Montagu|n.d.}} తొలి పునరుజ్జీవన కాలపు ఐరోపా కళా సంగీతం అత్యంత స్పష్టమైన లక్షణాలలో ఒకటి, తృతీయ అంతరం, దాని విలోమమైన షష్ఠ అంతరంపై పెరుగుతున్న ఆధారపడటం. ( మధ్యయుగాలలో, తృతీయ, షష్ఠ స్వరాలను అపస్వరాలుగా పరిగణించేవారు;, స్వరాలు కేవలం పరిపూర్ణ స్వరాలైన పరిపూర్ణ చతుర్థం, పరిపూర్ణ పంచమం, అష్టకం, ఏకస్వరం నుండి మాత్రమే ఉద్భవించాయి). బహుళ, స్వతంత్ర శ్రావ్యమైన పంక్తులను ఏకకాలంలో వాయించడమనే పాలిఫోనీ, 14వ శతాబ్దం అంతటా గాత్ర, వాద్య సంగీతం రెండింటిలోనూ అత్యంత స్వతంత్ర స్వరాలతో మరింత విస్తృతమైంది. 15వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సరళీకరణ కనిపించింది, స్వరకర్తలు తరచుగా రాగ భాగాలలో సున్నితత్వం కోసం ప్రయత్నించారు. సంగీతంలో స్వర పరిధి బాగా పెరగడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది. గతంలో, మధ్యయుగాలలో, పరిమితమైన స్వర పరిధి కారణంగా స్వరాలను తరచుగా దాటవలసి వచ్చేది, అందువల్ల వేర్వేరు స్వరాలను గుర్తించడానికి వాటి మధ్య ఎక్కువ వ్యత్యాసం అవసరమయ్యేది. పునరుజ్జీవన సంగీతం మోడల్ లక్షణం —తరువాత [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్ సంగీత]] యుగంలో అభివృద్ధి చెందిన టోనల్ విధానం ద్వారా భర్తీ చేయబడింది—ఐదవ లేదా నాల్గవ స్వరాల మూల చలనాల వాడకం పెరగడంతో (పునరుజ్జీవన) కాలం చివరి నాటికి విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభమైంది; (వివరాల కోసం సర్కిల్ ఆఫ్ ఫిఫ్త్స్ చూడండి). స్వర మూలాలు నాలుగవ అంతరంతో కదిలే స్వర శ్రేణికి ఒక ఉదాహరణ C మేజర్ కీలోని స్వర శ్రేణి: "D మైనర్/G మేజర్/C మేజర్"—ఇవన్నీ ట్రయాడ్‌లు; అంటే మూడు స్వరాల స్వరాలు. D మైనర్ స్వరసమూహం నుండి G మేజర్ స్వరసమూహానికి జరిగే మార్పు ఒక సంపూర్ణ చతుర్థ అంతరం. జి మేజర్ కార్డ్ నుండి సి మేజర్ కార్డ్‌కు జరిగే మార్పు కూడా ఒక పర్ఫెక్ట్ ఫోర్త్ అంతరం. ఇది తదనంతరం బరోక్ యుగంలో స్వర లక్షణాలను నిర్వచించే లక్షణాలలో ఒకటిగా అభివృద్ధి చెందింది. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీతం]] f1ag11zbb7dp7mly9vt7x37lgo2i5ap సెవాస్టోపోల్ 0 508256 4963644 4948182 2026-09-21T11:30:24Z స్వరలాసిక 13980 /* ప్రముఖ వ్యక్తులు */ 4963644 wikitext text/x-wiki '''సెవాస్టోపోల్''' (/ˌsəvəˈstoʊpəl, səˈvæstəpoʊl/SEV-ah-STOH-pəl, కొన్నిసార్లు '''సెబాస్టోపోల్''' అని వ్రాయబడుతుంది, క్రిమియా అతిపెద్ద నగరం, [[నల్ల సముద్రం]] మీద ఒక ప్రధాన నౌకాశ్రయం. దాని వ్యూహాత్మక స్థానం, నగరం నౌకాశ్రయాల నౌకాయానం కారణంగా, సెవాస్టోపోల్ దాని చరిత్ర అంతటా ఒక ముఖ్యమైన నౌకాశ్రయం, నౌకాదళ స్థావరం ఉంది. 1783లో కేథరీన్ ది గ్రేట్ ఈ నగరాన్ని స్థాపించినప్పటి నుండి, ఇది రష్యా నల్ల సముద్ర నౌకాదళానికి ప్రధాన స్థావరంగా ఉంది. 20వ శతాబ్దపు ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ సమయంలో, ఇది ఒక మూసివేసిన నగరం ఉండేది. మొత్తం పరిపాలనా ప్రాంతం 864 కిలోమీటర్లు (334 చదరపు మైళ్ళు), గణనీయమైన గ్రామీణ భూమిని కలిగి ఉంది. సెవాస్టోపోల్ బే చుట్టూ ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమై ఉన్న పట్టణ జనాభా 479,394, మొత్తం జనాభా 547,820.<ref name="stats2021">{{Cite web|title=Численность населения по муниципальным округам г. Севастополя на начало 2021 года.|url=https://crimea.gks.ru/storage/mediabank/s8niUD5P/%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20(2).pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412084330/https://crimea.gks.ru/storage/mediabank/s8niUD5P/%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20(2).pdf|archive-date=12 April 2021|access-date=12 April 2021|website=crimea.gks.ru|publisher=Federal State Statistic Service|language=RU}}</ref><ref name="2021Census">{{Cite web|title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|access-date=1 September 2022|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]}}</ref> సెవాస్టోపోల్, మిగిలిన క్రిమియాతో పాటు, అంతర్జాతీయంగా [[ఉక్రెయిన్]] భాగంగా గుర్తించబడింది, ఉక్రేనియన్ చట్టపరమైన చట్రం క్రింద, ఇది పరిపాలనాపరంగా ప్రత్యేక హోదా కలిగిన రెండు నగరాల్లో ఒకటి (మరొకటి [[కీవ్]]). అయితే, 2014 మార్చి 18 న [[రష్యా]] క్రిమియాను స్వాధీనం చేసుకుని, రష్యా సమాఖ్య నగర హోదాను ఇవ్వడానికి ముందు, 27 ఫిబ్రవరి 2014 నుండి దీనిని రష్యా ఆక్రమించింది. ఉక్రెయిన్, రష్యా రెండూ ఈ నగరాన్ని పరిపాలనాపరంగా వరుసగా అటానమస్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ క్రిమియా, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ క్రీమియా నుండి వేరుగా పరిగణిస్తాయి. నగర జనాభాలో రష్యన్ జాతి మెజారిటీ, ఉక్రైనియన్లు క్రిమియన్ టాటర్లు గణనీయమైన మైనారిటీలో ఉన్నారు. సెవాస్టోపోల్ ప్రత్యేకమైన నావికాదళం, సముద్ర లక్షణాలు బలమైన ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఆధారం. ఈ నగరం తేలికపాటి శీతాకాలం & మధ్యస్తంగా వెచ్చని వేసవిని ఆస్వాదిస్తుంది, ఇది ప్రధానంగా మాజీ సోవియట్ రిపబ్లిక్ల సందర్శకులకు ఒక ప్రసిద్ధ సముద్రతీర రిసార్ట్, పర్యాటక గమ్యస్థానంగా మారడానికి సహాయపడే లక్షణాలు. ఈ నగరం సముద్ర జీవశాస్త్ర పరిశోధనకు కూడా ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉంది. ముఖ్యంగా, సైన్యం 1960ల నుండి సైనిక ఉపయోగం కోసం నగరంలో డాల్ఫిన్లను అధ్యయనం చేసి శిక్షణ ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|last=Narula|first=Svati Kirsten|date=2014-03-26|title=Ukraine Was Never Crazy About Its Killer Dolphins, Anyway|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/03/ukraine-was-never-crazy-about-its-killer-dolphins-anyway/359647/|access-date=2022-02-03|website=The Atlantic|language=en}}</ref> == వ్యుత్పత్తి == క్రిమియా ద్వీపకల్పంలోని ఇతర నగరాల మాదిరిగానే, సెవాస్టోపోలిస్ పేరును కూడా మొదట అదే వ్యుత్పత్తి ధోరణిని అనుసరించి ఎంచుకున్నారు; దాని ప్రాచీన గ్రీకు మూలాలను వ్యక్తపరచడమే దీని ఉద్దేశం. ఇది గ్రీకు విశేషణం, σεβαστός ( సెబాస్టోస్ , బైజాంటైన్ గ్రీకు ఉచ్చారణ: [ sevasˈtos ] ; 'గౌరవనీయమైన') & నామవాచకం πόλις ( పోలిస్ , 'నగరం')ల కలయిక. Σεβαστός అనేది రోమన్ గౌరవ బిరుదు అగస్టస్‌కు సాంప్రదాయ గ్రీకు సమానార్థకం ( సెబాస్టియన్ చూడండి). ఈ బిరుదును మొదట రోమన్ సామ్రాజ్యపు మొదటి చక్రవర్తి [[ఆగస్టస్|అగస్టస్]]<nowiki/>కు ఇచ్చారు , తరువాత అతని వారసులకు బిరుదుగా ప్రదానం చేశారు. ఈ నగరానికి బహుశా 1783లో సెవాస్టోపోల్ను స్థాపించిన రష్యన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన సామ్రాజ్ఞి (అగస్టా కేథరీన్ II) పేరు పెట్టబడి ఉండవచ్చు. ఆమె 1787లో ఆస్ట్రియా చక్రవర్తి రెండవ జోసెఫ్, ఇతర విదేశీ ప్రముఖులతో కలిసి నగరాన్ని సందర్శించింది. నగరానికి పశ్చిమాన, పురాతన గ్రీకు ఓడరేవు నగరం [[ఖెర్సోనెసస్|చెర్సొనెసోస్]] బాగా సంరక్షించబడిన శిధిలాలు ఉన్నాయి, వీటిని క్రీస్తుపూర్వం 5వ శతాబ్దంలో హెరాక్లియా పోంటికా చెందిన స్థిరనివాసులు స్థాపించారు.<ref name="A1">{{Cite web|title=Ancient Chersonesos|trans-title=Ancient Chersonesos|url=https://www.wmf.org/project/ancient-chersonesos/|access-date=25 December 2020|website=wmf.org/|language=en}}</ref> ఈ పేరుకు "ద్వీపకల్పం" అని అర్ధం, ఇది దాని తక్షణ స్థానాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది క్రిమియన్ ద్వీపకల్పం పురాతన గ్రీకు పేరుకు సంబంధించి లేదు: చెర్సోనెసోస్ టౌరికే (టౌరియన్ ద్వీపకల్పానికి). == ప్రముఖ వ్యక్తులు == * అల్లా కోస్ట్రోమిచోవా (జననం 1986) ఒక ఉక్రేనియన్ ఫ్యాషన్ మోడల్ & టీవీ ప్రెజెంటర్ * ఆర్కాడీ అవెర్చెంకో (1881–1925) ఒక రష్యన్ నాటక రచయిత & వ్యంగ్యకారుడు * ఒలెక్సీ బెస్సరబోవ్ (జననం 1976) ఉక్రేనియన్ జర్నలిస్ట్ * ఇగోర్ కాస్సిని (1915–2002) హర్స్ట్ వార్తాపత్రికల సమూహానికి చెందిన ఒక రష్యన్-అమెరికన్ సిండికేటెడ్ గాసిప్ కాలమిస్ట్. * అలెక్సీ చాలీ (జననం 1961) ఒక వ్యాపారవేత్త & సెవస్టోపోల్ మాజీ వాస్తవ మేయర్ * డెనిస్ డేవిడోవ్ (జననం 1987) ఒక ఉక్రేనియన్ యూట్యూబ్ సృష్టికర్త & పాత్రికేయుడు * అలెగ్జాండర్ గాలిచ్ (1918–1977) ఒక సోవియట్ కవి, నాటక రచయిత, [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] & అసమ్మతివాది * డ్మిట్రీ గుల్యాయెవ్ (జననం 1986), రంగస్థల నామం ''డిమల్'' , రాపర్, పాటల రచయిత & వినోదకారుడు, మాల్టాలో నివసిస్తున్నారు. * లోలా గ్జోకా (1910–1985) ఒక అల్బేనియన్ పియానిస్ట్ * టటియానా గోడోవాల్నికోవా (జననం 1962) రష్యన్ సమకాలీన కళాకారిణి * రిమ్మా కజకోవా (1932–2008) ఒక సోవియట్/రష్యన్ కవయిత్రి, ఈమె జనాదరణ పొందిన పాటలు రాశారు. * సాషా క్రాస్నీ (1882– 1995), ఒక రష్యన్ కవి & గేయరచయిత * అలెగ్జాండర్ కుజ్నెత్సోవ్ (జననం 1992) రష్యన్ చిత్రాలు & టీవీలో నటించే ఒక ఉక్రేనియన్-రష్యన్ నటుడు. * ఇలియానా లియోనిడాఫ్ (1893–1968) మూకీ చిత్రాలలో ప్రవాస నటి; తరువాత నర్తకి & నృత్యదర్శకురాలు * క్సెనియా మిషినా (జననం 1989) ఒక ఉక్రేనియన్ సినిమా & రంగస్థల నటి * మిఖాయిల్ సమోయిలోవిచ్ నీమాన్ (1905–1975) ఒక సోవియట్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త & విద్యావేత్త ప్రొఫెసర్ * ఒలెక్సీ నెయిజ్‌పాపా (జననం 1975) ఒక ఉక్రేనియన్ వైస్ అడ్మిరల్, ప్రస్తుతం ఉక్రేనియన్ నావికాదళ కమాండర్‌గా పనిచేస్తున్నారు. * అలెగ్జాండర్ నోసాటోవ్ (జననం 1963) రష్యన్ నావికాదళంలో ఒక అడ్మిరల్ * ఇవాన్ పపానిన్ (1894–1986) ఒక సోవియట్ ధ్రువ ప్రాంత అన్వేషకుడు, శాస్త్రవేత్త & కౌంటర్ అడ్మిరల్ * ఒక్సానా పెట్రుసెంకో (1900–1940), ఉక్రేనియన్ ఒపెరా గాయని * సెర్గీ పిన్‌చుక్ (జననం 1971) రష్యన్ నావికాదళంలో వైస్-అడ్మిరల్ * ఓల్గా వాన్ రూట్ (1902–1967), రష్యన్ ఉన్నత వంశానికి చెందిన మహిళ, గాయని & రంగస్థల నటి * మిఖాయిల్ సాబ్లిన్ (1869–1920), ఇంపీరియల్ రష్యన్ నావికాదళంలో ఒక అడ్మిరల్. * సెమెన్ సెమెంచెంకో (జననం 1974), ఒక ఉక్రేనియన్ రాజకీయవేత్త & డాన్‌బాస్ బెటాలియన్ వ్యవస్థాపకుడు * ఆంటన్ షాప్లెరోవ్ (జననం 1972) నాలుగు అంతరిక్ష యాత్రలు చేసిన రష్యన్ వ్యోమగామి * ఆంటోనినా షురనోవా (1936–2003) ఒక రష్యన్ రంగస్థల, టీవీ & సినిమా నటి * ఒలెక్సాండర్ వెర్బిట్స్కీ (1875-1958), ఉక్రేనియన్ ఆర్కిటెక్ట్ * అలెగ్జాండ్రా వోరోనిన్ (1905–1993) నార్వేజియన్ ఫాసిస్ట్ విద్కున్ క్విస్లింగ్ యొక్క రష్యన్ భార్య === క్రీడలు === * ల్యుడ్మిలా అక్సోనోవా (జననం 1947) 400 మీటర్ల అథ్లెట్, 1976 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో జట్టు కాంస్య పతక విజేత * అలెగ్జాండర్ ఫ్యోడోరోవ్ (జననం 1981) వాటర్ పోలో క్రీడాకారుడు & 2004 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో జట్టు కాంస్య పతక విజేత * ఆండ్రీ గోవోరోవ్ (జననం 1992), ఉక్రెయిన్‌కు చెందిన ఈతగాడు & 50 మీటర్ల బటర్‌ఫ్లైలో ప్రపంచ రికార్డు హోల్డర్ * స్విట్లానా మాటేవుషేవా (జననం 1981) ఒక నావికురాలు & 2004 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో జట్టు రజత పతక విజేత * అలెగ్జాండర్ ఒనిషుక్ (జననం 1975) ఒక ఉక్రేనియన్-అమెరికన్ చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ * గాలినా ప్రోజుమెన్‌షికోవా (1948–2015) ఒక సోవియట్ బ్రెస్ట్‌స్ట్రోక్ ఈత క్రీడాకారిణి; 1964, 1968 & 1972లో ఐదు ఒలింపిక్ పతకాలు సాధించారు. * మరీనా దురుండా (జననం 1997) అజర్‌బైజాన్‌కు చెందిన రిథమిక్ జిమ్నాస్ట్; 2016 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో ఫైనలిస్ట్ == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ పరిపాలనా విభాగాలు}}{{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 4dwm6j0akmfmaq0avngsqyfblpszeo6 వార్ అండ్ పీస్ 0 508540 4963584 4955274 2026-09-21T10:04:11Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963584 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = వార్ అండ్ పీస్ | author = [[లియో టాల్‌స్టాయ్]] | language = రష్యన్, కొంత ఫ్రెంచ్, అప్పుడప్పుడు జర్మన్ | country = రష్యా | genre = [[నవల]] (చారిత్రక నవల) | publisher = ''[[ది రష్యన్ మెసెంజర్]]'' (ధారావాహిక) | isbn = | title_orig = Война и миръ | orig_lang_code = ru | translators = నాథన్ హాస్కెల్ డోల్ ద్వారా మొదటిసారిగా 1889లో ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడింది | image = Tolstoy - War and Peace - first edition, 1869.jpg | caption = ''వార్ అండ్ పీస్'' మొదటి సంచికలోని ఆరవ సంపుటి ముఖచిత్రం, 1869 (రష్యన్) | cover_artist = | series = | release_date = [[ధారావాహిక ప్రచురణ|ధారావాహికగా]] 1865–1867; పుస్తకంగా 1869 | media_type = ముద్రిత పుస్తకం | pages = 1,225 (మొదటి ప్రచురిత సంచిక) | preceded_by = | followed_by = [[ది డిసెంబ్రిస్ట్స్]] | wikisource = War and Peace (Tolstoy) | native_wikisource = Война и мир (Толстой) }} '''వార్ అండ్ పీస్''' అనేది [[రష్యన్]] రచయిత [[లియో టాల్‌స్టాయ్]] రాసిన ఒక [[ఇతిహాసములు|ఇతిహాస]] [[నవల]]. నెపోలియన్ యుద్ధాల కాలంలో సాగే ఈ రచనలో, ఒక కల్పిత కథనంతో పాటు, టాల్‌స్టాయ్ చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం గురించి చర్చించిన అధ్యాయాలు కూడా ఉన్నాయి. దీని తొలి కూర్పు 1865లో ధారావాహికగా ప్రచురించబడటం ప్రారంభమైంది, ఆ తర్వాత మొత్తం పుస్తకాన్ని తిరిగి వ్రాసి 1869లో ప్రచురించారు. ఈ నవల ఇప్పటివరకు రాసిన నవలలలోకెల్లా గొప్పదని చెప్పుకుంటుంది. ''[[అన్నా కరెనీనా|అన్నా కరెనినాతో]]'' పాటు, ఇది టాల్‌స్టాయ్ అత్యుత్తమ సాహిత్య విజయంగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది అంతర్జాతీయంగా ప్రశంసించబడిన ప్రపంచ సాహిత్య క్లాసిక్‌గా మిగిలిపోయింది. <ref>Thirlwell, Adam [https://www.theguardian.com/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy "A masterpiece in miniature"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109005856/https://www.theguardian.com/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy|date=2017-11-09}}. ''The Guardian'' (London, UK) October 8, 2005</ref> ఈ పుస్తకం నెపోలియన్ కాలంలో రష్యాపై జరిగిన ఫ్రెంచ్ దండయాత్రను, దాని పర్యవసానాలను వివరిస్తుంది. జారిస్ట్ సమాజంపై నెపోలియన్ చూపిన ప్రభావాన్ని వివరించడానికి, ఇది వివిధ రష్యన్ ఉన్నత వర్గాల కుటుంబాల కథనాలను పరస్పరం అనుసంధానిస్తూ ఐదు కథాంశాలను ఉపయోగిస్తుంది. 1869లో ఈ నవల పూర్తిగా ప్రచురితం కావడానికి ముందు, 'ది ఇయర్ 1805'<ref name="Pevear 2008 VIII–IX">{{cite book|url=https://archive.org/details/warpeace00tols_1|title=War and Peace|last=Pevear|first=Richard|publisher=Vintage Books|others=Trans. Pevear; [[Richard Pevear and Larissa Volokhonsky|Volokhonsky, Larissa]]|year=2008|isbn=978-1-4000-7998-8|location=New York|pages=VIII–IX|chapter=Introduction|author-link=Richard Pevear and Larissa Volokhonsky|url-access=registration}}</ref> అనే పేరుతో దీని పూర్వపు వెర్షన్‌లోని కొన్ని భాగాలు 1865 నుండి 1867 వరకు 'ది రష్యన్ మెసెంజర్' పత్రికలో ధారావాహికగా ప్రచురితమయ్యాయి.<ref name="Knowles">Knowles, A. V. ''Leo Tolstoy'', Routledge 1997.</ref> ఉత్తమ రష్యన్ సాహిత్యం యూరోపియన్ సాహిత్య ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండదని టాల్‌స్టాయ్ చెప్పాడు, అందువల్ల 'వార్ అండ్ పీస్'ను వర్గీకరించడానికి సంకోచించాడు, అది "ఒక నవల కాదు, అంతకన్నా కాదు, ఒక చారిత్రక గ్రంథం అంతకన్నా కాదు" అని అన్నాడు. పెద్ద భాగాలు, ముఖ్యంగా తరువాతి అధ్యాయాలు, కథనం కంటే తాత్విక చర్చలుగా ఉన్నాయి.<ref name="wordsworth_intro">{{Cite book|title=War and Peace|publisher=Wordsworth Editions|year=1993|isbn=978-1-85326-062-9|chapter=Introduction?|access-date=2009-03-24|chapter-url=https://books.google.com/books?id=c4HEAN-ti1MC&pg=PR10}}</ref> అతను 'అన్నా కరెనినా'ను తన మొదటి నిజమైన నవలగా భావించాడు. == భాష == [[దస్త్రం:Guerraepace.jpg|thumb| ''వార్ అండ్ పీస్'' ముఖచిత్రం, ఇటాలియన్ అనువాదం, 1899.]] ఈ పుస్తకం ప్రధానంగా రష్యన్ భాషలో ఉన్నప్పటికీ, సంభాషణలోని ముఖ్యమైన భాగాలు ఫ్రెంచ్‌లో ఉన్నాయి. ఫ్రెంచ్ వాడకం ఒక ఉద్దేశపూర్వక సాహిత్య ప్రక్రియ అని, కృత్రిమత్వాన్ని చిత్రీకరించడానికి, రష్యన్ భాష చిత్తశుద్ధి, నిజాయితీ, తీవ్రత భాషగా ఉద్భవించిందని సూచించబడింది . అయితే, ఇది పుస్తకం వ్రాయబడిన వాస్తవిక శైలి మరొక అంశాన్ని కూడా సూచిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆ సమయంలో రష్యన్ ఉన్నత వర్గాల వారికి, సాధారణంగా ఖండాంతర ఐరోపాలోని ఉన్నత వర్గాల వారికి ఫ్రెంచ్ సాధారణ భాషగా ఉండేది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=E5fotqsglPEC&q=French+language+in+Russian+aristocracy|title=The ideology of English: French perceptions of English as a world language|last=Flaitz|first=Jeffra|publisher=Walter de Gruyter|year=1988|isbn=978-3-110-11549-9|page=3|access-date=2010-11-22}}</ref> నిజానికి, రష్యన్ ఉన్నత వర్గాల వారికి తమ సేవకులను ఆదేశించడానికి సరిపడా మాత్రమే రష్యన్ భాష తెలిసేది: నవలలోని ఒక పాత్ర అయిన జూలీ కరాగినకు తన దేశపు మాతృభాష అంతగా తెలియకపోవడంతో, ఆమె రష్యన్ పాఠాలు నేర్చుకోవలసి వస్తుంది. పుస్తకం ముందుకు సాగేకొద్దీ ఫ్రెంచ్ వాడకం తగ్గుతుంది. విదేశీ సాంస్కృతిక ఆధిపత్యం నుండి రష్యా విముక్తి పొందుతోందని ప్రదర్శించడానికి, <ref name="figs" />, ఒకప్పుడు స్నేహపూర్వక దేశం శత్రువుగా మారిందని చూపించడానికి ఇది ఉద్దేశించబడిందని సూచించబడింది. పుస్తకం మధ్యభాగం వచ్చేసరికి, రష్యన్ ఉన్నత వర్గాలకు చెందిన చాలామంది తమ కోసం రష్యన్ ట్యూటర్లను వెతుక్కోవడానికి ఆసక్తి చూపుతారు. == నేపథ్యం, చారిత్రక సందర్భం == [[దస్త్రం:Russia_3577_-_1812_(4166101638).jpg|thumb| ''1812 లో'' రష్యన్ కళాకారుడు ఇల్లారియన్ ప్రియనిష్నికోవ్ చేత.]] ఈ నవల 1805 నుండి 1820 వరకు గల కాలాన్ని వివరిస్తుంది. వృద్ధుల మనసుల్లో కేథరీన్ మహారాణి శకం ఇంకా తాజాగానే ఉంది. కేథరీన్ తన రాజసభ భాషగా ఫ్రెంచును చేసింది. <ref name="cath">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9sHebfZIXFAC&q=catherine+the+great+introduce+French+language+to+Russian+court|title=Catherine the Great and the French philosophers of the Enlightenment: Montesquieu, Voltaire, Rousseau, Diderot and Grim|last=Inna|first=Gorbatov|publisher=[[Academica Press]]|year=2006|isbn=978-1-933-14603-4|page=14|access-date=3 December 2010}}</ref> తరువాతి 100 సంవత్సరాల పాటు, రష్యన్ ఉన్నత వర్గాల వారు ఫ్రెంచ్ మాట్లాడటం, ఫ్రెంచ్ సంస్కృతిని అర్థం చేసుకోవడం ఒక సామాజిక అవసరంగా మారింది. <ref name="cath" /> నెపోలియన్ యుద్ధాల సమయంలో రష్యాను అలెగ్జాండర్ I పాలిస్తున్న కాలంలో, 1804లో ఎంగియన్ డ్యూక్ అయిన లూయిస్ ఆంటోయిన్‌ను వివాదాస్పదంగా ఉరితీయడంతో ఈ నవల చారిత్రక నేపథ్యం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ నవలలో పొందుపరిచిన ముఖ్య చారిత్రక సంఘటనలలో ఉల్మ్ దండయాత్ర, ఆస్టర్లిట్జ్ యుద్ధం, టిల్సిట్ ఒప్పందాలు, ఎర్ఫర్ట్ కాంగ్రెస్ ఉన్నాయి. రష్యాపై ఫ్రెంచ్ దండయాత్రకు కొద్దికాలం ముందు టాల్‌స్టాయ్ 1811 నాటి గొప్ప తోకచుక్క గురించి కూడా ప్రస్తావించాడు. <ref name="Leo">{{Cite book|title=War and Peace|url=https://archive.org/details/warpeace0000leot_w3w4|last=Tolstoy|first=Leo|date=1949|publisher=International Collectors Library|location=Garden City}}</ref> మాస్కో ఆక్రమణ, తదనంతర అగ్నిప్రమాదానికి ముందు, టాల్‌స్టాయ్ తన నవలలో ఓస్ట్రోవ్నో యుద్ధం, షెవర్డినో రెడౌట్ యుద్ధాన్ని ఉపయోగించాడు. ఈ నవల టారుటినో యుద్ధం, మలోయరోస్లావెట్స్ యుద్ధం, వ్యాజ్మా యుద్ధం, క్రాస్నోయ్ యుద్ధంతో కొనసాగుతుంది. పేర్కొన్న చివరి యుద్ధం బెరెజినా యుద్ధం, ఆ తర్వాత పాత్రలు మాస్కోను, వారి జీవితాలను పునర్నిర్మించుకోవడంతో ముందుకు సాగుతాయి. <ref name="Leo" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Articles that link to Wikisource]] [[వర్గం:రష్యన్ నవలలు]] [[వర్గం:లియో టాల్‌స్టాయ్ రచనలు]] [[వర్గం:రష్యన్ భాష]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు రచనలు]] 8misrd0l8qsxssrcxjpgegn8mqqy66o ఎట్యూడ్ 0 509047 4963571 4956452 2026-09-21T09:49:11Z స్వరలాసిక 13980 /* సెల్లో */ 4963571 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Etude_10_2.png|thumb| ఫ్రెడెరిక్ చోపిన్ ఎట్యూడ్ Op. 10, నెం. 2 : కుడి చేతిలోని బలహీనమైన వేళ్లను అభివృద్ధి చేయడానికి, కుడి చేతితో వేగవంతమైన క్రోమాటిక్ స్కేల్‌ను ఉపయోగిస్తారు. చాలా అధ్యయనాలు ఒక నిర్దిష్ట సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని పరిపూర్ణం చేయడానికి వ్రాయబడతాయి.]] [[దస్త్రం:Chopin_Op._25_No._11.svg|thumb| ఫ్రెడెరిక్ చోపిన్ Étude Op. 25, నం. 11]] '''ఎట్యూడ్''' లేదా స్టడీ అనేది ఒక నిర్దిష్ట [[సంగీతం|సంగీత]] నైపుణ్యాన్ని పరిపూర్ణం చేయడానికి సాధన సామగ్రిని అందించడానికి రూపొందించబడిన ఒక వాయిద్య, సాధారణంగా చిన్న<ref>{{Cite web|last=Newman|first=Teresa|date=Apr 4, 2026|title=Etude in Music {{!}} Definition, History & Examples|url=https://study.com/learn/lesson/etude-overview-instruments-examples-what-is-a-musical-etude.html#:~:text=An%20%C3%A9tude%20is%20a%20musical,skill%20for%20students%20to%20master.|url-status=live|website=Study.com}}</ref> సంగీత కూర్పు. పియానోకు వేగంగా పెరుగుతున్న ప్రజాదరణతో 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఎట్యూడ్‌లను వ్రాసే సంప్రదాయం ఉద్భవించింది. ఆ కాలంలోని అసంఖ్యాకమైన ఎట్యూడ్‌లలో, కొన్ని ఇప్పటికీ బోధనా సామగ్రిగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి (ముఖ్యంగా కార్ల్ జెర్నీ, ముజియో క్లెమెంటీ రచనలు), ఫ్రెడరిక్ చోపిన్, ఫ్రాంజ్ లిస్ట్, క్లాడ్ డెబస్సీ వంటి ప్రముఖ స్వరకర్తలచే వ్రాయబడిన కొన్ని, నేటి కచేరీల రిపర్టరీలో స్థానం సంపాదించాయి. 20వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన ఎట్యూడ్‌లలో సాంప్రదాయమైన వాటికి సంబంధించినవి (గ్యోర్గీ లిగెటి) మరియు పూర్తిగా అసాంప్రదాయ పద్ధతి అవసరమయ్యేవి (జాన్ కేజ్) ఉన్నాయి. == 19వ శతాబ్దం == === పియానో === 19వ శతాబ్దంలో, స్వరకర్తలు అధ్యయనాలు రాయడం చాలా ప్రాచుర్యం పొందింది, స్వరకర్త హోవార్డ్ ఫెర్గూసన్ "దాదాపు ప్రతి 19వ శతాబ్దపు పియానిస్ట్-స్వరకర్త అధ్యయనాలు రాశారు" అని అన్నారు. <ref name="p456">{{Cite web|date=2026-06-29|title=Study|url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/display/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000027018|access-date=2026-06-29|website=Grove Music Online}}</ref> 19వ శతాబ్దానికి ముందు స్వరపరచబడిన అధ్యయనాలు, పాఠాలు, ఇతర బోధనాత్మక వాద్య సంగీత రచనలు ఏ నిర్దిష్ట శైలులు లేకుండా అత్యంత వైవిధ్యంగా ఉంటాయి. డొమెనికో స్కార్లాట్టి ''30 Essercizi per gravicembalo'' ("హార్ప్సికార్డ్ కోసం 30 వ్యాయామాలు", 1738) అతని ఇతర కీబోర్డ్ రచనల నుండి పరిధిలో భిన్నంగా లేవు, [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్|JS బాచ్]] నాలుగు సంపుటాల ''Clavier-Übung'' ("కీబోర్డ్ ప్రాక్టీస్") సాధారణ ఆర్గాన్ యుగళగీతాల నుండి విస్తృతమైన, కష్టమైన ''గోల్డ్‌బెర్గ్ వైవిధ్యాల'' వరకు ప్రతిదీ కలిగి ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|title=Italian Concerto, French Ouverture, Four Duets, Goldberg Variations|url=https://www.henle.de/Italian-Concerto-French-Ouverture-Four-Duets-Goldberg-Variations/HN-129|website=G. Henle Verlag|publisher=G. Henle Verlag}}</ref> 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పరిస్థితి మారింది. అభ్యాసాలతో కూడిన సూచనల పుస్తకాలు సర్వసాధారణమయ్యాయి. జోహాన్ బాప్టిస్ట్ క్రామెర్ (1804, 1810 మధ్య ప్రచురించబడినది), ముజియో క్లెమెంటి ''గ్రాడస్ అడ్ పర్నాసమ్'' (1817-26) ప్రారంభ భాగాలు (1817-26), కార్ల్ సెర్నీ, మరియా స్జిమనోవ్స్కా అనేక రచనలు, ''ఎక్సర్సైజ్‌లు'' (2006) "అధ్యయనాల" సేకరణలు ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నాయి. ఇగ్నాజ్ మోస్కెల్స్ ' ''స్టూడియన్'' ఆప్. 70 (1825–26). అయితే, క్లెమెంటీ సేకరణలోని చివరి భాగాలు, మోషెలెస్ ' ''చారక్టెరిస్టిష్ స్టూడియన్'' ఓపస్ 95' (1836–37)తో పరిస్థితి మారడం ప్రారంభమైంది. ఇద్దరు స్వరకర్తలు కూడా కచేరీలలో ప్రేక్షకులను మెప్పించే, మంచి బోధనా సాధనంగా ఉపయోగపడే సంగీతాన్ని సృష్టించడానికి కృషి చేశారు. ఒక అధ్యయనంలో బోధనాత్మక, సంగీత విలువల ఇటువంటి కలయికను కొన్నిసార్లు కచేరీ అధ్యయనం అని అంటారు.  [[దస్త్రం:FuseesLiszt.JPG|ఎడమ|thumb| ఫ్రాంజ్ లిజ్ట్ ట్రాన్సెండెంటల్ ఎట్యూడ్ నెం. 2 చివరి భాగాలు : లిజ్ట్ ఎట్యూడ్‌లలో అత్యంత కష్టమైన వాటిలో ఒకటి , ఇది చేతులను మార్చి మార్చి, ఒకదానిపై ఒకటి ఉంచే పద్ధతులపై చేసే అధ్యయనం.]] చోపిన్ <nowiki><i id="mwTw">ఎట్యూడ్స్</i></nowiki>, ఒపస్ 10 (1833), ఒపస్ 25 (1837) లను వాయించడానికి అవసరమైన సాంకేతికత, అవి ప్రచురించబడిన సమయంలో అత్యంత నూతనమైనది; ఈ రచనలలో ప్రావీణ్యం సాధించిన మొదటి ప్రదర్శకుడు ప్రఖ్యాత విద్వాంసుడైన స్వరకర్త ఫ్రాంజ్ లిస్ట్ (చోపిన్ ఒపస్ 10ను ఆయనకే అంకితం చేశారు). చోపిన్ స్వరపరిచిన వాటి కంటే మరింత విస్తృతమైన, సంక్లిష్టమైన అనేక ఎట్యూడ్‌లను లిజ్ట్ స్వయంగా స్వరపరిచాడు. వీటిలో, అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది ''Études d'Execution Transcendante'' అనే సంకలనం (తుది కూర్పు 1852లో ప్రచురించబడింది). అయితే, ఇవి చోపిన్ రచనలోని బోధనాత్మక అంశాన్ని నిలుపుకోలేదు, ఎందుకంటే ఒకే రచనలో కష్టత, ఉపయోగించిన పద్ధతి మారుతూ ఉంటాయి. ప్రతి ఎట్యూడ్‌కు దాని పేరు ద్వారా సూచించబడిన విభిన్న స్వభావం ఉంటుంది: ప్రిలూడియో; మోల్టో వివాస్; పేసాజ్ [ప్రకృతి దృశ్యం]; మజెప్పా; ఫ్యూ ఫోలెట్స్ [ఇర్లిచ్టర్/విల్-ఓ'-ది-విస్ప్]; విజన్; ఎరోయికా [వీరోచిత]; వైల్డ్ జాగ్డ్ [అడవి వేట]; రికోర్డాంజా; అల్లెగ్రో మోల్టో అగిటాటో; హార్మోనీస్ డు సోయిర్ [సాయంకాలపు శ్రావ్యతలు];, చాస్సే-నీజ్ [మంచు సుడిగుండాలు]. === సెల్లో === ఇప్పటివరకు రూపొందించిన అన్ని [[సెల్లో]] ఎట్యూడ్‌లలో, [[సెల్లో]] వాద్యకారుడు, స్వరకర్త అయిన డేవిడ్ పాపర్ రచించిన 40 ఎట్యూడ్‌ల సమితి అయిన ''<nowiki/>'హోహే షూలే డెస్ వియోలోన్సెల్లో-స్పీల్స్'' ' ("హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్") బహుశా అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది, విస్తృతంగా ఉపయోగించబడేది. సెల్లో వాద్యకారులు కేవలం సోలో సంగీతాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆర్కెస్ట్రా సంగీతాన్ని కూడా వాయించడంలో సహాయపడే అధ్యయనాలు చేయడానికి, పాపర్ ఆ కాలంలోని వాగ్నర్, బెర్లియోజ్, లిస్ట్ వంటి అనేక ప్రసిద్ధ స్వరకర్తలను కలుసుకున్నారు. ఉదాహరణకు, 19వ ఎట్యూడ్‌కు "లోహెన్‌గ్రిన్ ఎట్యూడ్" అనే ఉపశీర్షిక ఉంది, ఎందుకంటే ఇది వాగ్నర్ లోహెన్‌గ్రిన్ (ఒపెరా) లోని మూడవ అంకం, మూడవ దృశ్యం నుండి సంగీతాన్ని ఉపయోగించి వ్రాయబడింది. <ref>{{Cite web|last=Brown|first=Loralee|date=May 2021|title=The Importance of Technical Studies for Cello Performance|url=https://scholarworks.calstate.edu/concern/theses/ws859n153|access-date=October 18, 2023|publisher=[[California State University, Northridge]]}}</ref> తన ''<nowiki/>'హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్'' ' పుస్తకాన్ని రూపొందించిన తరువాత, పాపర్ ప్రారంభ, మధ్యస్థ స్థాయి ప్రేక్షకులను లక్ష్యంగా చేసుకుని మరో రెండు ఎట్యూడ్స్ సెట్‌లను సృష్టించాడు. మొదటిది, ''జెహ్న్ మిట్టెల్ష్ స్థూల ఎటుడెన్; Als Vorstudien zur "Hohen Schule des Violoncellspieles" ("హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్"కి 10 అధ్యయనాల ప్రిపరేటరీ)'', ఒక సంవత్సరం తర్వాత ప్రచురించబడింది. ఈ 10 ఎట్యూడ్స్ సెట్, మరింత ఉన్నత స్థాయి హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్ పుస్తకంపై పనిచేయడానికి ముందు అధ్యయనం చేయడానికి ఇంటర్మీడియట్ ప్లేయర్‌ల కోసం ఉద్దేశించబడింది. <ref>{{Cite web|title=10 Mittelschwere grosse Etüden, Op.76 (Popper, David)|url=https://imslp.org/wiki/15_Leichte_Et%C3%BCden_in_der_ersten_Lage%2C_Op.76a_(Popper%2C_David)|access-date=October 23, 2023}}</ref> సుమారు ఐదు సంవత్సరాల తరువాత, పాప్పర్ తన చివరి ఎటుడ్స్ సెట్‌ను ప్రచురించాడు, ''15 లీచ్టే ఎటుడెన్ ఇన్ డెర్ ఎర్స్టెన్ లేజ్ (15 ఈజీ ఎటుడ్స్ ఇన్ ది ఫస్ట్ పొజిషన్)'' . శీర్షికలో పేర్కొన్నట్లుగా, ఈ ఎట్యూడ్స్ సెట్ ఆటగాడు మొదటి స్థానంలో ఉండగలిగేలా వ్రాయబడింది, ఇది ఈ సెట్‌ను ప్రారంభకులకు మరింత సులభతరం చేస్తుంది. <ref>{{Cite web|title=15 Leichte Etüden in der ersten Lage, Op.76a (Popper, David)|url=https://imslp.org/wiki/15_Leichte_Et%C3%BCden_in_der_ersten_Lage%2C_Op.76a_(Popper%2C_David)|access-date=October 23, 2023}}</ref> == 20వ శతాబ్దం == 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అనేక ముఖ్యమైన అధ్యయనాల సంకలనాలు ప్రచురించబడ్డాయి. క్లాడ్ డెబస్సీ పియానో కోసం ''రాసిన ఎట్యూడ్స్'' (1915) "ప్రతి రచనకు సాంకేతికతలోని ఒకే అంశం" అనే నియమానికి అనుగుణంగా ఉన్నప్పటికీ, అనేక పదునైన వైరుధ్యాలతో కూడిన అసాధారణ నిర్మాణాలను ప్రదర్శిస్తాయి., వాటిలో చాలా వరకు సాంకేతిక అంశాల కంటే, పియానోకు ప్రత్యేకమైన ధ్వనులు, ధ్వని లక్షణాలపై దృష్టి పెడతాయి. లియోపోల్డ్ గొడోవస్కీ ''<nowiki/>'చోపిన్ ఎట్యూడ్స్‌పై 53 అధ్యయనాలు'' ' (1894–1914) చోపిన్ ఎట్యూడ్స్‌పై ఆధారపడి రూపొందించబడ్డాయి: గొడోవస్కీ చేసిన చేర్పులు, మార్పులు చోపిన్ సంగీతాన్ని కొత్త, మునుపెన్నడూ లేని క్లిష్టత స్థాయిలకు తీసుకువెళ్లాయి. ఈ కాలంలోని ఇతర ముఖ్యమైన ఎట్యూడ్‌లలో హీటర్ విల్లా-లోబోస్ అద్భుతమైన ''12 గిటార్ ఎట్యూడ్‌లు'' (1929), రష్యన్ స్వరకర్తల రచనలు ఉన్నాయి: సెర్గీ రాఖ్మానినాఫ్ ''ఎట్యూడ్స్-టాబ్లోస్'' (1911, 1917), అలెగ్జాండర్ స్క్రియాబిన్ అనేక సేకరణలు (అన్నీ పియానో కోసం). శతాబ్దం మధ్య నాటికి పాత ఎట్యూడ్ సంప్రదాయం చాలా వరకు విడిచిపెట్టబడింది. ఒలివియర్ మెస్సియన్ ' ''క్వాట్రే ఎట్యూడ్స్ డి రిథ్మే'' ' ("లయలో నాలుగు అధ్యయనాలు", 1949–50) అనేవి బోధనాత్మక కూర్పులు కావు, కానీ అవి కాల వ్యవధుల స్కేల్స్‌తో పాటు, డైనమిక్స్, ఫిగరేషన్స్, కలరేషన్, పిచ్‌లతో చేసిన ప్రయోగాలు. జాన్ కేజ్ ఎట్యూడ్స్—పియానో కోసం ''ఎట్యూడ్స్ ఆస్ట్రాలెస్'' (1974–75), సెల్లో,/లేదా పియానో కోసం ''ఎట్యూడ్స్ బోరియల్స్'' (1978), వయోలిన్ కోసం ''ఫ్రీమాన్ ఎట్యూడ్స్'' (1977–80, 1989–90)—అనేవి స్టార్ చార్ట్‌ల ఆధారంగా రూపొందించబడిన అనిశ్చితమైన రచనలు, సంగీత ప్రదర్శనల జాబితాలోని అత్యంత కష్టతరమైన కొన్ని రచనలు. గ్యోర్గీ లిగెటి రచించిన ఎట్యూడ్స్ మూడు పుస్తకాలు (1985, 1988–94, 1995) బహుశా పాత సంప్రదాయానికి అత్యంత దగ్గరగా ఉంటాయి, ఎందుకంటే అవి కూడా ఒక్కొక్కటి ఒక నిర్దిష్ట పద్ధతిపై దృష్టి పెడతాయి. గోడోవ్స్కీ, లిస్ట్‌లను తమ ప్రారంభ బిందువుగా తీసుకున్న కైఖోస్రు షాపుర్జీ సోరాబ్జీ ''100 ట్రాన్సెండెంటల్ స్టడీస్'' (1940–44), తరచుగా నిర్దిష్ట సాంకేతిక అంశాలపై, అలాగే వివిధ లయబద్ధమైన కష్టాలపై దృష్టి పెడతాయి. <ref>{{Cite web|last=Fredrik Ullén|title=100 Transcendental Etudes (1940–44)|url=http://www.sorabji-archive.co.uk/etudes/etudes-list.php|access-date=2013-08-01|publisher=The Sorabji Archive}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Marc-André Roberge|title=Notes on the Études transcendantes|url=http://www.mus.ulaval.ca/roberge/srs/05-etude.htm|access-date=2013-08-01|publisher=Sorabji Resource Site|archive-date=2013-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030211850/http://www.mus.ulaval.ca/roberge/srs/05-etude.htm|url-status=dead}}</ref> విలియం బోల్కామ్ తన ''<nowiki/>'ట్వెల్వ్ న్యూ ఎట్యూడ్స్ ఫర్ పియానో'కు'' 1988లో పులిట్జర్ బహుమతిని అందుకున్నారు.  ఇప్పటివరకు రూపొందించిన అన్ని సెల్లో ఎట్యూడ్‌లలో, సెల్లో వాద్యకారుడు, స్వరకర్త అయిన డేవిడ్ పాపర్ రచించిన 40 ఎట్యూడ్‌ల సమితి అయిన ''<nowiki/>'హోహే షూలే డెస్ వియోలోన్సెల్లో-స్పీల్స్'' ' ("హై స్కూల్ ఆఫ్ సెల్లో ప్లేయింగ్") బహుశా అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది, విస్తృతంగా ఉపయోగించబడేది. సెల్లో వాద్యకారులు కేవలం సోలో సంగీతాన్ని మాత్రమే కాకుండా, ఆర్కెస్ట్రా సంగీతాన్ని కూడా వాయించడంలో సహాయపడే అధ్యయనాలు చేయడానికి, పాపర్ ఆ కాలంలోని వాగ్నర్, బెర్లియోజ్, లిస్ట్ వంటి అనేక ప్రసిద్ధ స్వరకర్తలను కలుసుకున్నారు. ఉదాహరణకు, 19వ ఎట్యూడ్‌కు "లోహెన్‌గ్రిన్ ఎట్యూడ్" అనే ఉపశీర్షిక ఉంది, ఎందుకంటే ఇది వాగ్నర్ లోహెన్‌గ్రిన్ (ఒపెరా) లోని మూడవ అంకం, మూడవ దృశ్యం నుండి సంగీతాన్ని ఉపయోగించి వ్రాయబడింది. <ref>{{Cite web|last=Brown|first=Loralee|date=May 2021|title=The Importance of Technical Studies for Cello Performance|url=https://scholarworks.calstate.edu/concern/theses/ws859n153|access-date=October 18, 2023|publisher=[[California State University, Northridge]]}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}}<references /> [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:సంగీతం]] rkl62ugodwrlncscsdy6cobt9f8bnkt సింఫొనీ 0 509188 4963627 4960133 2026-09-21T11:16:52Z స్వరలాసిక 13980 /* శృంగార యుగం */ 4963627 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:8th_symphony_of_Mahler,_Kölner_Philharmonie,_27-6-2009.JPG|thumb|300x300px| Sinfonieorchester Wuppertal ద్వారా కోల్నర్ ఫిల్హార్మోనీలో గుస్తావ్ మాహ్లెర్ ఎనిమిదవ సింఫొనీ ప్రదర్శన Heinz Walter Florin నిర్వహించారు]] '''సింఫనీ''' అనేది [[శాస్త్రీయ సంగీతం|పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతంలో]] ఒక విస్తృతమైన సంగీత కూర్పు, ఇది చాలా తరచుగా [[ఆర్కెస్ట్రా]] కోసం ఉంటుంది. ప్రాచీన గ్రీకు యుగంలో దీని మూలాల నుండి ఈ పదానికి అనేక అర్థాలు ఉన్నప్పటికీ, 18వ శతాబ్దం చివరి నాటికి ఈ పదం నేడు సాధారణంగా వాడుకలో ఉన్న అర్థాన్ని సంతరించుకుంది: సాధారణంగా మూడు లేదా నాలుగు విభిన్న విభాగాలు లేదా కదలికలతో కూడిన ఒక రచన, దీనిలోని మొదటి కదలిక సోనాటా రూపంలో ఉంటుంది. సింఫనీలు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ఒక ఆర్కెస్ట్రా కోసం స్వరపరచబడతాయి, ఇందులో తంత్రీ వాద్య విభాగం ( [[వయొలిన్|వయోలిన్]], వయోలా, సెల్లో, డబుల్ బాస్ ), ఇత్తడి, వాయు వాద్యాలు, తాళ [[సంగీత వాయిద్యం|వాద్యాలు]] ఉంటాయి, వీరి మొత్తం సంఖ్య సుమారు 30 నుండి 100 మంది సంగీతకారులు ఉంటారు. సింఫనీలు ఒక మ్యూజికల్ స్కోర్‌లో లిఖించబడతాయి, ఇందులో అన్ని వాద్య భాగాలూ ఉంటాయి. ఆర్కెస్ట్రా సంగీతకారులు తమ సొంత వాయిద్యానికి సంబంధించిన స్వరలిపి మాత్రమే ఉన్న భాగాల నుండి వాయిస్తారు. కొన్ని సింఫనీలలో గాత్ర భాగాలు కూడా ఉంటాయి (ఉదాహరణకు, బీథోవెన్ తొమ్మిదవ సింఫనీ, లేదా మహ్లర్ రెండవ సింఫనీ ). == వ్యుత్పత్తి, మూలాలు == ''సింఫనీ'' అనే పదం [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] పదం {{Lang|grc|συμφωνία}} నుండి ఉద్భవించింది. ( {{Transliteration|grc|symphōnía}} ), అంటే "ధ్వని ఒప్పందం లేదా ఏకీభావం", "గాత్ర లేదా వాద్య సంగీత కచేరీ", ఇది {{Lang|grc|σύμφωνος}} నుండి వచ్చింది. ( {{Transliteration|grc|sýmphōnos}} ), "సామరస్యభరితమైన". ఈ పదం, చివరికి ఒక సంగీత రూపాన్ని సూచించే ప్రస్తుత అర్థాన్ని సంతరించుకోవడానికి ముందు, అనేక విభిన్న భావనలను సూచించింది. చివరి గ్రీకు, మధ్యయుగ సిద్ధాంతంలో, ఈ పదాన్ని {{Lang|grc|διαφωνία}} కు విరుద్ధంగా, వ్యంజనార్థకత కోసం ఉపయోగించారు. ( {{Transliteration|grc|diaphōnía}} ), ఇది "అసంగతత్వం" అనే పదానికి సమానం. <ref name="Brown2001">{{Harvnb|Brown|2001}}</ref> మధ్యయుగాలలో, తరువాత, ''<nowiki/>'సింఫోనియా''' అనే లాటిన్ పదాన్ని వివిధ వాయిద్యాలను, ముఖ్యంగా ఒకేసారి ఒకటి కంటే ఎక్కువ శబ్దాలను ఉత్పత్తి చేయగల వాటిని వర్ణించడానికి ఉపయోగించారు. <ref name="Brown2001" /> సెవిల్లేకు చెందిన ఇసిడోర్ రెండు తలల డ్రమ్ పేరుగా సింఫోనియా అనే పదాన్ని మొదట ఉపయోగించాడు, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ep502syZv8C|title=The Etymologies of Isidore of Seville|date=2006-06-08|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-45616-6|pages=98|language=en}}</ref>, {{Circa|1155}} నుండి 1377 వరకు ఫ్రెంచ్ రూపమైన ''సింఫనీ,'' ''ఆర్గానిస్ట్రమ్'' లేదా హర్డీ-గర్డీకి పేరుగా ఉండేది. మధ్యయుగపు చివరి కాలపు ఇంగ్లాండ్‌లో, ''సింఫనీ అనే పదాన్ని'' ఈ రెండు అర్థాలలోనూ ఉపయోగించారు, అయితే 16వ శతాబ్దం నాటికి దానిని డల్సిమర్‌తో సమానం చేశారు. జర్మన్ భాషలో, 16వ శతాబ్దం చివరి నుండి 18వ శతాబ్దం వరకు స్పినెట్‌లు, వర్జినల్‌లకు ''సింఫోనీ'' అనేది ఒక సాధారణ పదం. {{Sfn|Marcuse|1975|p=501}} "కలిసి ధ్వనించడం" అనే అర్థంలో, ఈ పదం 16వ, 17వ శతాబ్దపు స్వరకర్తల ద్వారా కొన్ని రచనల శీర్షికలలో కనిపించడం ప్రారంభమవుతుంది, ఇందులో జియోవన్నీ గాబ్రియేలీ ''సాక్రే సింఫోనియా'', ''సింఫోనియా సాక్రే, లిబర్ సెకండస్'', వరుసగా 1597, 1615లో ప్రచురించబడ్డాయి; అడ్రియానో బాంచిరీస్ ''ఎక్లెసియాస్టిచే సిన్‌ఫోనీ, డెట్ కాన్జోని ఇన్ అరియా ఫ్రాన్సీ, పర్ సోనారే, ఎట్ కాంటారే'', ఆప్. 16, 1607లో ప్రచురించబడింది; Lodovico Grossi da Viadana 's ''Sinfonie musicali'', Op. 18, 1610లో ప్రచురించబడింది;, హెన్రిచ్ షుట్జ్ ''సింఫోనియే సాక్రే'', Op. 6, ''సింఫొనియారమ్ సాక్రరం సెకుండా పార్స్'', Op. 10, వరుసగా 1629, 1647లో ప్రచురించబడింది. పూర్తిగా వాద్య, లౌకిక సంగీతాన్ని కలిగి ఉన్న వియాదానా సేకరణ మినహా, ఇవన్నీ పవిత్ర గాత్ర రచనల సేకరణలు, కొన్ని వాద్య సహకారంతో ఉన్నాయి. {{Sfn|Bowman|1971|p=7}} {{Sfnp|LaRue, Bonds, Walsh, and Wilson|2001}} == శృంగార యుగం == 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్|బీథోవెన్]] సింఫనీని అధిక సంఖ్యలో ఉత్పత్తి చేయబడిన ఒక సాధారణ ప్రక్రియ నుండి, స్వరకర్తలు కేవలం కొన్ని రచనలలోనే సంగీతం అత్యున్నత సామర్థ్యాన్ని చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించే ఒక ఉన్నతమైన రూపంగా ఉన్నతీకరించాడు. <ref name="Dahlhaus1989">{{Harvnb|Dahlhaus|1989|p=265}}</ref> బీథోవెన్ తన ఆదర్శ పురుషులైన మొజార్ట్, హేడెన్‌లను నేరుగా అనుకరిస్తూ రెండు రచనలతో ప్రారంభించి, ఆ తర్వాత మూడవ సింఫనీ ("ఎరోయికా")తో మొదలుపెట్టి మరో ఏడు సింఫనీలను రచించాడు, ఇవి ఆ ప్రక్రియ పరిధిని, ఆశయాలను విస్తరించాయి. అతని సింఫనీ నెం. 5 బహుశా ఇప్పటివరకు వ్రాసిన అత్యంత ప్రసిద్ధ సింఫనీ; భావోద్వేగభరితమైన సి మైనర్ ప్రారంభ కదలిక నుండి విజయవంతమైన మేజర్-కీ ఫైనల్‌కు దాని పరివర్తన బ్రహ్మ్స్ {{Sfn|Libbey|1999|p=40}}, మహ్లర్ వంటి తరువాతి సింఫనీ రచయితలు అనుసరించిన నమూనాను అందించింది. అతని సింఫనీ నెం. 6 ఒక ఇందులో పక్షుల కూతలు, తుఫాను వాద్య అనుకరణలు ఉన్నాయి;, అసాధారణంగా, దీనికి ఐదవ మూవ్‌మెంట్ కూడా ఉంది (ఆ కాలంలో సింఫనీలలో సాధారణంగా గరిష్టంగా నాలుగు మూవ్‌మెంట్లు ఉండేవి). అతని సింఫనీ నెం. 9 చివరి భాగంలో గాత్ర సోలో వాద్యకారులకు, బృందగానానికి భాగాలు ఉన్నాయి, ఇది ఒక బృందగాన సింఫనీగా మారింది. షూబెర్ట్ సింఫొనీలలో, రెండు ప్రధానమైనవి, తరచుగా ప్రదర్శించబడతాయి. ఎనిమిదవ సింఫనీ (1822)లో, షుబెర్ట్ మొదటి రెండు మూవ్‌మెంట్‌లను మాత్రమే పూర్తి చేశాడు; ఈ అత్యంత రొమాంటిక్ రచనను సాధారణంగా దాని మారుపేరు "ది అన్‌ఫినిష్డ్" అని పిలుస్తారు. అతను పూర్తి చేసిన చివరి సింఫనీ, తొమ్మిదవది (1826), శాస్త్రీయ శైలిలో ఒక భారీ రచన. {{Sfn|Rosen|1997|p=521}} తొలి రొమాంటిక్ సంగీతకారులలో, ఫెలిక్స్ మెండెల్సన్ (ఐదు సింఫనీలు, అదనంగా పదమూడు స్ట్రింగ్ సింఫనీలు ), రాబర్ట్ షూమాన్ (నాలుగు) తమదైన సంగీత భాషను ఉపయోగించినప్పటికీ, శాస్త్రీయ శైలిలోనే సింఫనీలను రాయడం కొనసాగించారు. దీనికి విరుద్ధంగా, బెర్లియోజ్ తన "నాటకీయ సింఫనీ" అయిన ''రోమియో ఎట్ జూలియట్'', వయోలా సింఫనీ ''హెరాల్డ్ ఎన్ ఇటలీ'', అత్యంత విలక్షణమైన ''సింఫోనీ ఫాంటాస్టిక్'' వంటి ప్రోగ్రామాటిక్ రచనలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు. రెండవది కూడా ఒక కార్యక్రమ రచన, ఇందులో ఒక మార్చ్, ఒక వాల్ట్జ్ రెండూ ఉండి, సాధారణంగా ఉండే నాలుగుకు బదులుగా ఐదు విభాగాలు ఉన్నాయి. అతని నాలుగవ, చివరి సింఫనీ, ''గ్రాండే సింఫనీ ఫ్యూనెబ్రే ఎట్ ట్రయంఫాలే'' (వాస్తవానికి ''సింఫనీ మిలిటేర్'' అని పేరు పెట్టబడింది), 1840లో 200 మంది సభ్యులు గల మార్చింగ్ మిలిటరీ బ్యాండ్ కోసం బహిరంగ ప్రదేశాలలో ప్రదర్శించడానికి స్వరపరచబడింది, ఇది బ్యాండ్ సింఫనీకి ఒక తొలి ఉదాహరణ. బెర్లియోజ్ తరువాత ఐచ్ఛిక స్ట్రింగ్ భాగాలను, కోరల్ ఫైనాలేను జోడించాడు. {{Sfn|Macdonald|2001|loc=§3: 1831–42}} 1851లో, బీథోవెన్ తర్వాత వచ్చిన ఈ సింఫనీలన్నీ కేవలం ఒక ముగింపు మాత్రమేనని, అవి గణనీయంగా కొత్తదనాన్ని ఏమీ అందించడం లేదని రిచర్డ్ వాగ్నర్ ప్రకటించారు. నిజానికి, 1850లో స్వరపరిచిన షుమాన్ చివరి సింఫనీ అయిన "రైనిష్" తర్వాత, రెండు దశాబ్దాల పాటు లిస్ట్సియన్ [[సింఫోనిక్ పోయెమ్]], భారీ స్థాయి వాద్య సంగీతంలో సింఫనీ స్థానాన్ని ఆక్రమించి ప్రధాన రూపంగా అవతరించినట్లు కనిపించింది. అయితే, ఈ సమయంలో లిస్ట్ ''ఫౌస్ట్'', ''డాంటే అనే'' రెండు ప్రోగ్రామాటిక్ కోరల్ సింఫొనీలను కూడా స్వరపరిచాడు. ఒకవేళ సింఫనీ ఇతరత్రా ప్రాభవాన్ని కోల్పోయినప్పటికీ, 1870లు, 1880లలో బ్రూక్నర్, బ్రాహ్మ్స్, చైకోవ్స్కీ, సెయింట్-సాన్స్, బోరోడిన్, డ్వోరాక్, ఫ్రాంక్‌ల సింఫనీలతో అది "రెండవ శకం"లో త్వరలోనే తిరిగి ఉద్భవించింది — ఈ రచనలు బెర్లియోజ్, లిస్జ్ట్‌ల ప్రోగ్రామాటిక్ అంశాలను చాలావరకు నివారించాయి, కనీసం ఒక శతాబ్దం పాటు కచేరీల ప్రదర్శనల జాబితాలో ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. <ref name="Dahlhaus1989" /> 19వ శతాబ్దం అంతటా, స్వరకర్తలు సింఫోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా పరిమాణాన్ని పెంచుతూనే వచ్చారు. శతాబ్దం ప్రారంభంలో, పూర్తి స్థాయి ఆర్కెస్ట్రాలో స్ట్రింగ్ విభాగంతో పాటు జంటలుగా వేణువులు, ఓబోలు, క్లారినెట్లు, బాసూన్లు, హార్న్‌లు, ట్రంపెట్‌లు, చివరగా టింపనీల సెట్ ఉండేవి. {{Sfnp|LaRue, Bonds, Walsh, and Wilson|2001}} ఉదాహరణకు, బీథోవెన్ 1, 2, 4, 7, 8 సంఖ్య గల సింఫనీలలో ఉపయోగించిన స్కోరింగ్ ఇది. ఇంతకుముందు చర్చి, నాటక సంగీతానికి మాత్రమే పరిమితమైన ట్రోంబోన్‌లు, ముఖ్యంగా బీథోవెన్ 5వ, 6వ, 9వ సింఫనీలలో సింఫోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాలో చేర్చబడ్డాయి. 18వ శతాబ్దపు స్వరకర్తలు " టర్కిష్ సంగీతం " అని పిలవబడే దానిలో రంగుల ప్రభావం కోసం ఉపయోగించిన [[బాస్ డ్రమ్]], ట్రయాంగిల్, సింబల్స్ (కొన్నిసార్లు: పికోలో కూడా) కలయిక, 19వ శతాబ్దపు రెండవ భాగంలో శైలి అటువంటి సూచనలు లేకుండా ఎక్కువగా ఉపయోగించబడింది. {{Sfnp|LaRue, Bonds, Walsh, and Wilson|2001}} మహ్లర్ కాలం నాటికి (క్రింద చూడండి), ఒక స్వరకర్త "వివిధ రకాల ఆర్కెస్ట్రా వాయిద్యాల" కోసం స్కోర్ చేయబడిన సింఫొనీని వ్రాయడం సాధ్యమైంది. {{Sfnp|LaRue, Bonds, Walsh, and Wilson|2001}} వాయిద్యాల వైవిధ్యం పెరగడంతో పాటు, 19వ శతాబ్దపు సింఫనీలలో క్రమంగా ఎక్కువ మంది తీగ వాయిద్యకారులు, ఎక్కువ వాయు వాయిద్యాలు చేర్చబడ్డాయి, తద్వారా కచేరీ మందిరాలు పెరిగినట్లే ఆర్కెస్ట్రా కూడా సంఖ్యాపరంగా గణనీయంగా పెరిగింది. {{Sfnp|LaRue, Bonds, Walsh, and Wilson|2001}} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] 809ugdiwo7f1fgklgrd1fwpva7o3bjf జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ 0 509429 4963373 4963217 2026-09-20T20:23:44Z Vmakumar 44743 /* ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: */ 4963373 wikitext text/x-wiki {{in use}} [[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]] {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Portret van Jan Baptista Tavernier, objectnr A 19919.tif | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = <span style="font-weight:bold;">జననం</span>&emsp;1605 | birth_place = [[పారిస్]], [[ఫ్రాన్స్]] | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, [[రష్యా]] | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | spouse = మడేలైన్ గోయిస్సే (Madeleine Goisse) | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier">{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = en}}</ref> అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="LOC"/> ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> . అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. [[File:Carte des voyages de Mr Tavernier Jean-Baptiste dressée sur ses écrits, 17ème siècle.png|thumb|center|600px|టావెర్నియర్ భారతదేశం మరియు ఆసియాలో ప్రయాణించిన వివిధ మార్గాలను చూపించే పటం. అతని యాత్రా రచనల ఆధారంగా 17వ శతాబ్దంలో రూపొందించబడిన పటం.]] === మొదటి యాత్ర (1631–1633) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ తన మొదటి తూర్పు యాత్రలో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ చేరి, అక్కడి నుంచి అనటోలియాలోని టోకాట్, ఎర్జురమ్, నేటి ఆర్మేనియాలోని ఎరివాన్ (యెరెవాన్) మీదుగా ప్రయాణించి, సఫవీ పర్షియా రాజధాని ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica"/><ref name="BallCrooke1"/> ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారత ఉపఖండానికి చేరుకోలేదు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> '''ముఖ్య విశేషాలు:''' ఈ ప్రయాణంతో టావెర్నియర్ కు ఒట్టోమన్, పర్షియన్ ప్రాంతాల్లోని ప్రధాన భూమార్గాలు, నగరాలు, వాణిజ్య కేంద్రాలతో పరిచయం కలిగింది.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> తిరుగు ప్రయాణం: ఇస్ఫహాన్ నుంచి బాగ్దాద్, అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా ప్రయాణించి, మధ్యధరా తీరంలోని అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) ఓడరేవుకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి సముద్రమార్గంలో మాల్టా, ఇటలీ మీదుగా 1633లో పారిస్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === రెండవ యాత్ర (1638–1643) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1638లో తన రెండవ తూర్పు యాత్రకు బయలుదేరి, ఏజియన్ తీరంలోని స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ), వాయవ్య పర్షియాలోని తబ్రిజ్(Tabriz), ఇస్ఫహాన్ మీదుగా పర్షియాకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' భారతదేశంలో అతను ప్రధానంగా నాటి మొఘల్ సామ్రాజ్యం, గోల్కొండ రాజ్యాల పరిధిలో విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ముఖ్యంగా సూరత్, ఆగ్రా, గోల్కొండలతో పాటు వజ్రాల ఉత్పత్తి, మరియు రత్నాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక గనులను, వాణిజ్య కేంద్రాలను పర్యటించాడు. .. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు * భారతదేశంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకపు పద్ధతులు టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని పొందాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * భారతదేశంలోని వాణిజ్య కేంద్రాలు, మార్కెట్లు, ప్రయాణ సౌకర్యాల గురించి అతను నమోదు చేసిన వివరాలను తరువాతి ఆర్థిక చరిత్రకారులు కూడా ఆధారాలుగా ఉపయోగించారు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="CEHI">{{Cite book |editor-last1=Raychaudhuri |editor-first1=Tapan |editor-last2=Habib |editor-first2=Irfan |title=The Cambridge Economic History of India |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |year=1982}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: రెండవ యాత్రను ముగించుకుని టావెర్నియర్ 1643 నాటికి ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === మూడవ యాత్ర (1643–1649) === ప్రయాణ మార్గం: తన మూడవ యాత్రలో టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా ప్రయాణించి, సముద్రమార్గంలో సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం వైపు సాగి, సిలోన్ (నేటి శ్రీలంక) మీదుగా జావా ద్వీపంలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) వరకు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' అతను భారతదేశంలో సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలతో పాటు గోవా వరకు ప్రయాణించాడు. '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * 1645లో గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న టావెర్నియర్ రావులకొండ (Raolconda), కొల్లూరు (Coulour) వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, వజ్రాల వెలికితీత, నాణ్యత, రత్నాల వ్యాపారానికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> * 1648లో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో వెంగుర్లా మీదుగా పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవాకు వెళ్లి సుమారు రెండు నెలలు అక్కడ గడిపాడు. గోవాలో పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డోమ్ ఫిలిపే డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో పాటు అక్కడి ఉన్నత మతాధికారులను కలిశాడు.<ref name="BallCrooke1"/> '''ఇతర ఆసియా ప్రాంతాల పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * భారతదేశాన్ని దాటి సిలోన్, ఆగ్నేయాసియా వాణిజ్య ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించి బటావియా వరకు వెళ్లడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఈ యాత్రలో బటావియాలో (నేటి జకార్తా) వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో టావెర్నియర్‌కు డబ్బు చెల్లింపుల విషయంలో వివాదం ఏర్పడింది. అతని వద్ద ఉన్న కొన్ని డచ్ చెల్లింపు పత్రాలకు (pay-bills) రావలసిన మొత్తాన్ని కంపెనీ చెల్లించకపోవడంతో, ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత అతను ఆ డచ్ కంపెనీపై సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం చేశాడు. అయినప్పటికీ అతనికి పాక్షిక పరిహారం మాత్రమే లభించింది. తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి సముద్రమార్గంలో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మీదుగా ఐరోపాకు తిరిగి చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === నాల్గవ యాత్ర (1651–1655) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1651లో పారిస్ నుంచి బయలుదేరి మార్సెయ్ (Marseille) చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి మధ్యధరా సముద్ర మార్గంలో మాల్టా, లార్నాకా (సైప్రస్) మీదుగా ప్రయాణించి, అక్టోబరు 4న అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) రేవుకు చేరుకున్నాడు. అనంతరం అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా పర్షియాలోకి ప్రవేశించి బందర్ అబ్బాస్ రేవుకు చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> 1652 మే 11న బందర్ అబ్బాస్ నుంచి సముద్ర మార్గం గుండా గోల్కొండ రాజుకు చెందిన ఓడలో బయలుదేరి, భారతదేశ తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం చేరాడు. <ref name="BallCrooke1"/>1652 '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' మచిలీపట్నం నుంచి నిడుమోలు, వుయ్యూరు, పటమట, బెజవాడ మీదుగా ప్రయాణించి, తరువాత మద్రాసు (ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్), దానికి సమీపంలోని సెయింట్ థోమ్ ప్రాంతాలకు వెళ్లాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche">{{Cite book |last=Deloche |first=Jean |title=Transport and Communications in India Prior to Steam Locomotion |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=Delhi |year=1993}}</ref> అక్కడి నుంచి గండికోట, గోల్కొండ తదితర ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి తరువాత సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> టావెర్నియర్ వివరించిన మచిలీపట్నం–బెజవాడ–మద్రాసు, గోల్కొండ–కడప లోయ–మద్రాసు మార్గాలు అతని భారతీయ ప్రయాణవివరణల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగినవిగా జీన్ డెలోష్ గుర్తించాడు.<ref name="Deloche"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * బెజవాడ ప్రాంతంలో భారీ వర్షాలు, కృష్ణానది ఉప్పొంగడం కారణంగా కొంతకాలం నిలిచిన టావెర్నియర్ అక్కడి ఆలయాలను సందర్శించి, వాటి నిర్మాణం, శిల్పాలు, మతాచారాల గురించి వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> * గండికోట ముట్టడి జరుగుతున్న సమయంలో టావెర్నియర్ మీర్ జుమ్లా శిబిరానికి వెళ్లి అతన్ని ప్రత్యక్షంగా కలిశాడు. గోల్కొండ రాజుకు విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువులను విక్రయించాలనే ఉద్దేశంతో వచ్చిన అతను, వాటిని ముందుగా మీర్ జుమ్లాకు చూపించాల్సి ఉంటుందని తెలుసుకుని గండికోటకు వెళ్లినట్లు తన ప్రయాణవివరణలో పేర్కొన్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla">{{Cite book |last=Sarkar |first=Jagadish Narayan |title=The Life of Mir Jumla, the General of Aurangzab |publisher=Thacker, Spink |year=1951}}</ref> * మీర్ జుమ్లా శిబిరంలో పరిపాలనా కార్యకలాపాలు, ఉత్తరాల నిర్వహణ, దూతల వ్యవస్థ, న్యాయ విచారణలకు సంబంధించిన దృశ్యాలను టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla"/> * గోల్కొండ రాజ్యంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలకు సంబంధించిన వివరాలు అతని భారతీయ వర్ణనల్లో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/><ref name="CEHI"/> '''తిరుగు ప్రయాణం:'''నాల్గవ యాత్ర తిరుగుప్రయాణంలో టావెర్నియర్ డచ్–ఇంగ్లీషు సముద్ర యుద్ధంలో చిక్కుకొని చివరకు క్షేమంగా బయటపడటం జరిగినది. 1654 జనవరిలో సూరత్ నుంచి పర్షియాకు తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధమైన సమయంలో, ఇంగ్లీషు–డచ్ యుద్ధం కారణంగా టావెర్నియర్‌కు పర్షియాకు సాధారణ ప్రయాణ నౌక అందుబాటులో లేకపోయింది.<ref name="Tavernier-French-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier |location=Paris |year=1676 |language=fr}}</ref><ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |translator-last=Ball |translator-first=Valentine |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |edition=2 |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> హోర్ముజ్–పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు నుంచి వస్తున్న ఇంగ్లీషు నౌకలను అడ్డుకునేందుకు 1654 జనవరి 8న సూరత్ నుంచి బయలుదేరిన ఐదు డచ్ యుద్ధనౌకాదళ సమూహం (ఫ్లీట్) లోని ఒక యుద్ధ నౌకలో అతను ప్రయాణించాడు.<ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54">{{Cite book |editor-last=Foster |editor-first=William |title=A Calendar of the Court Minutes etc. of the East India Company, 1650–1654 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ప్రయాణంలో డచ్ నౌకాదళం ఇంగ్లీషు నౌకలను ఎదుర్కొనడంతో తీవ్రమైన ఫిరంగి పోరు జరిగింది; ఈ పోరాటంలో ఇంగ్లీషు నౌక ఫాల్కన్ (Falcon) డచ్‌వారి చేతికి చిక్కగా, మరో ఇంగ్లీషు నౌక ఎండీవర్ (Endeavour) తీవ్రంగా దెబ్బతిని మునిగిపోయింది.<ref name="Foster-EIC-1650-54"/><ref name="Danvers-PortugueseRecords">{{Cite book |last=Danvers |first=Frederick Charles |title=Report to the Secretary of State for India in Council on the Portuguese Records Relating to the East Indies |location=London |year=1892}}</ref> ఈ యుద్ధానికి ప్రత్యక్ష సాక్షిగా ఉన్న టావెర్నియర్, <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54"/> ఈ సంఘటనను తన గ్రంథంలో “అత్యంత తీవ్రమైన, ప్రమాదకరమైన సముద్ర యుద్ధం”గా వర్ణించి, దాని నుంచి తాను క్షేమంగా బయటపడినట్లు పేర్కొనగా, నాటి ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రికార్డులలోనూ ఈ పోరాటానికి సంబందించి, ఆయన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యపు వివరాలు నమోదయ్యాయి. <ref name="Tavernier-French-Naval"/> ఈ పోరు నుంచి క్షేమంగా బయటపడిన టావెర్నియర్, తరువాత డచ్ నౌకలతో కలిసి పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు ప్రయాణించి 1654 మార్చి 7న పర్షియాలోని బందర్ అబ్బాస్ చేరుకున్నాడు <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/>; అనంతరం పర్షియా మీదుగా పశ్చిమ మార్గంలో ఐరోపాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662):=== * ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1657 ఫిబ్రవరిలో విలువైన రత్నాలతో పారిస్ నుంచి ఐదవ యాత్రకు బయలుదేరాడు మార్సెయ్ (Marseille), ఇటలీల మీదుగా డచ్ నౌకలో స్మిర్నా (నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరిన టావెర్నియర్, అక్కడి నుంచి కారవాన్ ద్వారా భూమార్గంలో ఎరివాన్, తబ్రిజ్ మీదుగా ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చి .<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలలో పర్యటించాడు. ఆపై భారతదేశం నుంచి ఆగ్నేయాసియాలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) చేరుకున్నాడు. * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: సూరత్, అహ్మదాబాద్, దక్కన్ ప్రాంతం/షాయిస్తా ఖాన్ శిబిరం & గోల్కొండ రాజ్యం ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ యుద్ధం, ఔరంగజేబు అధికార స్వాధీనంతో ఏర్పడిన రాజకీయ కల్లోల పరిస్థితుల వార్తలు అందడంతో, టావెర్నియర్ ఇస్ఫహాన్‌లో తన బసను 1659 ప్రారంభం వరకు పొడిగించాడు. పరిస్థితులు కొంత సద్దుమణిగాక అక్కడి నుంచి బయలుదేరి, చివరకు 1659 మే నాటికి భారతదేశంలోని సూరత్ చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి దక్కన్ ప్రాంతానికి ప్రయాణించి, అక్కడ నాటి మొఘల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌ను కలిశాడు. * అనంతరం గోల్కొండకు వెళ్లి, అక్కడ రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల కొనుగోలుకు సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నాడు. 1660 డిసెంబరు చివరివరకు టావెర్నియర్ గోల్కొండలోనే ఉన్నాడు; డిసెంబరు 21న అక్కడి నుంచి తన సోదరుడికి ఒక ఉత్తరం రాశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అనంతరం గోల్కొండ నుంచి బయలుదేరి తిరిగి సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="IGNOU-EuropeanTravelogues">{{cite book|last=Joshi|first=Jeetesh Kumar|chapter=European Travelogues|title=India as Seen by the Others|publisher=Indira Gandhi National Open University|location=New Delhi|at=Unit 16, §16.6 Jean Baptiste Tavernier|url=https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/84189/3/Unit-16.pdf|language=en}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమైన టావెర్నియర్, 1662 ప్రారంభంలో ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి వెనిస్ మీదుగా అదే సంవత్సరం ఆగస్టు నాటికి పారిస్ చేరుకున్నాడు. === ఆరవ యాత్ర (1663–1668) === [[File:Dutch ship with which Tavernier travelled - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|టావెర్నియర్ తన ఆరవ ఆసియా యాత్ర ముగింపులో బటావియా నుంచి హాలండ్‌కు తిరుగు ప్రయాణం చేసిన డచ్ నౌక ''Provinces''కు సంబంధించిన చిత్రణ; ఈ ప్రయాణంలో నౌక కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్, సెయింట్ హెలెనా మీదుగా హాలండ్ చేరింది.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref>]] ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1663 నవంబరు 27న పారిస్ నుంచి తన ఆరవ యాత్రకు బయలుదేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1664 జనవరి 10న మార్సెయ్ నుంచి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించి మొనాకో, పీసా మీదుగా ఏప్రిల్ 24న స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> జూన్ 9న అక్కడి నుంచి బయలుదేరిన అతని బృందం తబ్రిజ్ (వాయవ్య ఇరాన్) మార్గంలో ప్రయాణించి డిసెంబరులో ఇస్ఫహాన్ చేరుకుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1665 ఫిబ్రవరి 24న ఇస్ఫహాన్ నుంచి భారతదేశం వైపు బయలుదేరి, షిరాజ్ (దక్షిణ ఇరాన్), బందర్ అబ్బాస్ రేవు మీదుగా 1665 మే 16న సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. సూరత్ నుంచి మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని జహానాబాద్–ఢిల్లీ, ఆగ్రా ప్రాంతాలకు ప్రయాణించాడు; ఆగ్రా నుంచి అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నా, రాజ్‌మహల్, ఢాకా, కాసింబజార్ ప్రాంతాల వైపు ప్రయాణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Bernier">{{Cite book |last=Bernier |first=François |title=Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 |editor-last=Constable |editor-first=Archibald |publisher=Archibald Constable and Company |location=Westminster |year=1891}}</ref> గంగా లోయలోని ఈ మార్గం మొఘల్ కాలంలో ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్ మధ్య ప్రధాన అంతర్గత వాణిజ్య మార్గాల్లో ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="Deloche"/><ref name="CEHI"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. * మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఢాకాలో బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌తో విలువైన రత్నాలకు సంబంధించిన వ్యాపార లావాదేవీలు జరిపాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="PrakashBengal">{{Cite book |last=Prakash |first=Om |title=The Dutch East India Company and the Economy of Bengal, 1630–1720 |publisher=Princeton University Press |year=1985}}</ref> * 1665 నవంబరు 25న టావెర్నియర్ ఫ్రాన్స్వా బెర్నియర్ (François Bernier), రాష్‌పో (Rachepot)లతో కలిసి ఆగ్రా నుంచి బెంగాల్ వైపు బయలుదేరి, బెనారస్ వరకు వారితో కలిసి ప్రయాణించాడు. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Bernier"/> * 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సూర్యగ్రహణాన్ని పరిశీలించి, గ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో ప్రజలు నిర్వహించిన మతాచారాలను వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/> * పాట్నా ప్రాంతంలో భారతదేశం–నేపాల్–టిబెట్ మధ్య జరిగే వాణిజ్యం గురించి సేకరించిన వివరాలను అతను నమోదు చేశాడు; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ సమాచారం ప్రత్యేకమైన ఖచ్చితత్వం కలిగినదిగా సిల్వైన్ లేవీ, జీన్ డెలోష్ వంటి పరిశోధకులు గుర్తించారు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Deloche"/> ==== ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * మొనాకోలో అక్కడి పాలకుడు లూయీ I (Louis I, Prince of Monaco) లేని సమయంలో, అతని భార్య కేథరిన్ షార్లెట్ డి గ్రామోంట్ (Catherine Charlotte de Gramont) టావెర్నియర్‌తో రాజప్రాసాదంలో సమావేశమై అక్కడి అరుదైన కళాఖండాలను, విశేష వస్తువులను అతనికి చూపించింది. <ref name="BurgerIranica"/> * పీసాలో టావెర్నియర్ అప్పటి టస్కనీ గ్రాండ్ డ్యూక్ అయిన ఫెర్డినాండో II డి మెడిచీ (Ferdinando II de' Medici)ని కలుసుకుని, తన తూర్పు దేశాల యాత్రలు, అక్కడి పరిస్థితుల గురించి అతనితో విస్తృతంగా మాట్లాడాడు.<ref name="BurgerIranica"/> * 1664 డిసెంబరు 14 న ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్న తరువాత టావెర్నియర్ పర్షియా పాలకుడు షా అబ్బాస్ IIను రాజసభలో కలుసుకుని, తన వద్దనున్న విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువుల్లో పెద్ద భాగాన్ని అతనికి విక్రయించాడు. ఈ సమయంలోనే షా ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందులో టావెర్నియర్ పాల్గొన్నాడు. అక్కడ షాతో సుదీర్ఘ సంభాషణలు, వారిద్దరి మధ్య మద్యపాన పోటీ కూడా జరిగినట్లు టావెర్నియర్ తన యాత్రావర్ణనలో పేర్కొన్నాడు; ఈ సమావేశ వివరాలను అతని సహయాత్రికుడు ఆండ్రే డోలియే డెలాండెస్ (André Daulier Deslandes) కూడా స్వతంత్రంగా నమోదు చేశాడు.<ref name="BurgerIranica"/> మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. భారతదేశంలో అతని ప్రయాణాలు పశ్చిమ తీరంలోని సూరత్, తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం వంటి ప్రముఖ రేవుల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా వంటి గంగానదీ లోతట్టు నగరాల వరకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ రాజ్యాల వరకు విస్తృతంగా సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు బెర్నియర్ (Bernier)తో కలిసి ప్రయాణించాడు.<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. === పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా === టావెర్నియర్ మూడవ యాత్రలో భారతదేశానికి సంబంధించి పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా సందర్శన (1648) అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. 1648 జనవరి 11న సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో బయలుదేరిన టావెర్నియర్, గోవాకు ఉత్తరాన ఉన్న వాణిజ్య ఓడరేవు వెంగుర్లా (నేటి మహారాష్ట్రలోని సింధుదుర్గ్ జిల్లా) చేరాడు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులు గడిపిన అనంతరం జనవరి 21 నాటికి గోవా చేరుకున్నాడు. అక్కడ సుమారు రెండు నెలల పాటు బస చేసి, మార్చి 11న తిరిగి వెంగుర్లా చేరుకున్నాడు. ఈ బస సమయంలో టావెర్నియర్ నాటి పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డామ్ ఫిలిప్ డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో భేటీ అయి సత్సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు; వైస్రాయ్ వద్ద ఉన్న అరుదైన, విలువైన వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించే అవకాశం పొందాడు. అలాగే గోవా ఆర్చ్‌బిషప్, ఇన్క్విజిటర్-జనరల్ (Inquisitor-General)లతో సహా పలువురు మతాధికారులను కలుసుకున్నాడు. నాటి పోర్చుగీస్ గోవా ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ, ఆర్థిక క్షీణతను, నగర సామాజిక పరిస్థితులను టావెర్నియర్ నిశితంగా పరిశీలించి తన గ్రంథంలో నమోదు చేశాడు. ==== ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్ (Father Ephraim de Nevers) ఉదంతం ==== మద్రాసులో మతసేవలు నిర్వహిస్తున్న ఫ్రెంచ్ కాపుచిన్ సన్యాసి ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్‌ను 1649లో మద్రాసులో మోసపూరితంగా బంధించి, ఆపై గోవాకు తరలించి ఇంక్విజిషన్ విచారణ జరిపిన ఉదంతాన్ని టావెర్నియర్ తన రచనలో ప్రముఖంగా వివరించాడు. ఈ మత విచారణ తీరు, నాటి మతపరమైన అధికార దుర్వినియోగానికి నిదర్శనమని స్వయంగా పేర్కొన్నాడు. అయితే ఇది 1648లో టావెర్నియర్ గోవాలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ప్రత్యక్ష సంఘటన కాదు, నాటి పోర్చుగీస్ మతాధికారుల వ్యవహారశైలిని వివరించేందుకు తర్వాతి కాలంలో జరిగిన ఈ పరిణామాలను ఆయన తన గ్రంథంలో పొందుపరిచాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం అతని కుమారుల మధ్య జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ పోరు, దారా షికోహ్ పరాజయం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి పరిణామాలను టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో విస్తృతంగా వివరించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-Succession">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |chapter=Book II, Chapters II–VII |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే 1657లో ప్రారంభమైన తన ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ 1659 నాటికి గోల్కొండలో ఉన్నట్లు అతని ప్రయాణ కాలక్రమం తెలియజేస్తుంది.<ref name="Burger2018">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |date=1 March 2018 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |access-date=18 September 2026 |language=en}}</ref> మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. రాజదర్బార్ లలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ==== నగరాలు మరియు వాస్తుశిల్పంపై వర్ణనలు ==== టావెర్నియర్ తన యాత్రాచరిత్రలో 17వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భారతీయ నగరాలు, వాటి వాస్తుశిల్ప విశేషాలను సవివరంగా నమోదు చేశాడు. పాత ఢిల్లీ నగరం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో, ప్రత్యామ్నాయంగా యమునా నది తీరాన షాజహాన్ చక్రవర్తి 'షాజహానాబాద్' అనే సరికొత్త నగరాన్ని నిర్మించాడని పేర్కొన్నాడు. నాటి భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద నగరమైన ఆగ్రాను, అక్కడి తాజ్‌మహల్ నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు; విదేశీయులు ఎక్కువగా వచ్చే 'తసిమఖాన్' బజార్ సమీపంలో నిర్మితమైన ఈ సమాధి పూర్తికావడానికి 22 ఏళ్లు పట్టిందని, నిరంతరాయంగా 20,000 మంది కార్మికులు పనిచేశారని నమోదు చేశాడు. అయితే టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో బేగం పేరును (ముంతాజ్ మహల్) గానీ, సమాధి పేరును (తాజ్‌మహల్) గానీ నేరుగా ప్రస్తావించకపోవడం గమనార్హం. వీటితో పాటు అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా, ఢాకా, గోవా వంటి ఇతర ప్రముఖ నగరాల స్థితిగతులను, వర్తక విశేషాలను కూడా టావెర్నియర్ విస్తృతంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==== వజ్రాల గనుల సందర్శన ==== టావెర్నియర్ తన మూడవ యాత్రలో 1645 జనవరిలో సూరత్ చేరి, అక్కడి నుంచి జనవరి 19 తేదీన దౌలతాబాద్, నాందేడ్ మీదుగా గోల్కొండకు ప్రయాణించాడు. గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న తరువాత 1645 లో రావులకొండ (Raolconda; Ball–Crooke గుర్తింపు ప్రకారం Ramulkota/Ramallakota) వజ్రాల గనిని సందర్శించాడు. అక్కడ వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, గనుల పనితీరు, వజ్రాల నాణ్యత, వాటిని సానబెట్టే పద్ధతులను ప్రత్యక్షంగా వివరించాడు. రావులకొండలో వజ్రాలు లభించే రాతి, మట్టి పొరలను తవ్వి, ఆ పదార్థాన్ని వేరు చేసి వజ్రాలను గుర్తించే విధానాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. అనంతరం గోల్కొండకు తిరిగి వచ్చి, కృష్ణానది తీరంలోని గని కొల్లూరు (Gani/Coulour; Kollur) వజ్రాల గనిని కూడా సందర్శించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> ====మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు==== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === [[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]] [[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]] 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని ఆయన స్వయంగా పరిశీలించి, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని రూపాన్ని చిత్రించి, తన పటంలో దానికి మొదటి స్థానాన్ని (No. 1) కేటాయించాడు. టావెర్నియర్ తన యాత్రాగ్రంథంలో దీనిని "గ్రేట్ మొఘల్‌కు చెందిన వజ్రం" (diamond belonging to the Great Mogul) అని పేర్కొనగా, తదనంతర చరిత్ర, సాహిత్యంలో దీనికే "గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్" అనే పేరు స్థిరపడింది టావెర్నియర్ వర్ణన ప్రకారం ఈ వజ్రం "సగానికి కోసిన గుడ్డు ఆకారంలో" (half-egg shape), గుండ్రంగా, రోజ్-కట్ (rose-cut) శైలిలో, ఒకవైపు బాగా ఎత్తుగా ఉండి, అంచున ఒక చిన్న లోపం కలిగి ఉంది. <ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste Tavernier|title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier|volume=2|location=Paris|publisher=Gervais Clouzier|year=1676|page=334|language=fr|quote=Cette pierre estoit de la méme forme comme si l’on avoit coupé un œuf par le milieu. }}</ref> దీని బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 280 క్యారెట్లు లేదా నేటి కొలతల్లో 287 మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ అమూల్యమైన రత్నాన్ని గోల్కొండ వజీరు మీర్ జుమ్లా మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌కు బహుకరించాడని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.[[File:Grand Mogol d'apres Tavernier.gif|thumb|గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: === రత్నాల వ్యాపారం === వృత్తిరీత్యా రత్నాల వర్తకుడైన టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో వజ్రాలు, ముత్యాల నాణ్యత, స్వచ్ఛత (water), రంగు, లోపాలు మరియు బరువు ఆధారంగా ధరలను లెక్కించే వాణిజ్య పద్ధతులను సవివరంగా పేర్కొన్నాడు..<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల కొనుగోలులో టావెర్నియర్ అనుసరించిన పద్ధతికి 1642లో గోల్కొండలో జరిగిన ఒక బేరసారం ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. అక్కడ 176⅛ మాంగెలిన్లు (సుమారు 242⅚ పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు) బరువున్న భారీ వజ్రానికి దాని యజమాని 5,00,000 రూపాయలు కోరగా, టావెర్నియర్ సీసంతో దాని నమూనా తయారుచేయించి సూరత్‌లోని తన భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. చివరకు ధర కుదరక ఆ లావాదేవీ జరగలేదు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=98 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల విక్రయంలో రాజులు, రాజకుటుంబాలు, ఉన్నతాధికారులు ముఖ్యమైన కొనుగోలుదారులుగా ఉండేవారు. ఇటువంటి రాజసభా వ్యాపారంలో సాధారణ మార్కెట్‌లో జరిగే కొనుగోలు–అమ్మకాలతో పాటు కానుకలు ఇవ్వడం, రాజసభ అధికారుల ద్వారా ప్రవేశం పొందడం, రత్నాలను పరిశీలనకు సమర్పించడం, ధరపై దీర్ఘమైన బేరసారాలు జరపడం, కొన్నిసార్లు చెల్లింపుల కోసం మధ్యవర్తులు లేదా మారక పత్రాలను ఉపయోగించడం వంటి పద్ధతులు కూడా ఉండేవని టావెర్నియర్ అనుభవాలు తెలియజేస్తాయి. మొఘల్ చక్రవర్తి, ఉన్నత ప్రభువులు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు రత్నాలను చూపించి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించిన సందర్భాలను అతను పలుచోట్ల నమోదు చేశాడు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> టావెర్నియర్ రత్నాల వ్యాపారం భారతదేశానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. తూర్పు దేశాల్లో సేకరించిన రత్నాలను ఐరోపా రాజసభలకు తీసుకెళ్లి విక్రయించాడు. 1668లో తన చివరి తూర్పు యాత్ర నుంచి ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగివచ్చిన తరువాత అతను తీసుకువచ్చిన వజ్రాల్లో అధికభాగాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14 వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. 1669 మార్చి 8న ఈ వజ్రాల కొనుగోలుకు 8,98,731 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌లు (livres) చెల్లించబడ్డాయి. === షయిస్తా ఖాన్‌తో రత్నాల వ్యాపార వివాదం === 1666లో ఢాకా చేరుకున్న టావెర్నియర్ బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్ ను కలుసుకొని, అతనికి, అతని కుమారుడికి విలువైన కానుకలు ఇచ్చాడు. వాటి విలువ 5,000 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌ (livres; అప్పటి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య ప్రమాణం)ల కంటే ఎక్కువని అతను నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-I-105-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=105–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతరం తన వద్ద ఉన్న రత్నాలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను షాయిస్తా ఖాన్‌కు చూపించగా, వాటి ధరపై ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే పెద్ద మొత్తంలో వెండిని నదీమార్గంలో తీసుకెళ్లడం ప్రమాదకరమని డచ్ వర్తకులు సూచించడంతో, కాసింబజార్‌లో చెల్లించదగిన హుండీ (bill of exchange)ని టావెర్నియర్ తీసుకున్నాడు. <ref name="Tavernier1925-I-106-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=106–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే కాసింబజార్‌కు చేరుకున్న తరువాత లావాదేవీ వివాదంగా మారింది. అతను కాసింబజార్‌లో హుండీని సమర్పించినప్పుడు చెల్లింపు అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడింది. దానితో బెంగాల్‌లోని డచ్ వర్తక కేంద్రాల డైరెక్టర్ కూడా అతని తరఫున చెల్లింపు కోసం ప్రయత్నించినట్లు టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="Tavernier1925-I-108-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=108–109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> కొద్దిరోజుల తరువాత వచ్చిన షాయిస్తా ఖాన్ ఆదేశంలో, ముందుగా అంగీకరించిన ధరలో 20,000 మొఘల్ రూపాయలు తగ్గించి మిగిలిన మొత్తాన్ని మాత్రమే చెల్లించాలని పేర్కొన్నారు; దీనికి అంగీకరించకపోతే ఢాకాకు తిరిగి వచ్చి తన వస్తువులను వెనక్కి తీసుకోవచ్చని కూడా టావెర్నియర్ కు తెలియజేశారు. .<ref name="Tavernier1925-I-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతర చర్చల్లో ఈ కోత 10,000 రూపాయలకు తగ్గిందని, చివరకు ఆ నష్టాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చిందని టావెర్నియర్ రాశాడు.<ref name="Tavernier1925-I-112-113">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=112–113 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ పరిణామానికి టావెర్నియర్ మొఘల్ దర్బారులో రత్నాల లావాదేవీలకు మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించిన ముగ్గురు వ్యక్తులను బాధ్యులుగా పేర్కొన్నాడు. అంతకుముందు జాఫర్ ఖాన్‌కు ఒక పెద్ద ముత్యాన్ని విక్రయించే సందర్భంలో, అంగీకరించిన ధరలో 10,000 రూపాయలు తగ్గించాలన్న ప్రతిపాదనను టావెర్నియర్ తిరస్కరించి ముత్యాన్ని వెనక్కి తీసుకున్నాడు. తనతో విభేదించిన ముగ్గురు రత్నాల పరిశీలకులు, ఆ ముత్యానికి తాను నిజమైన విలువకంటే 10,000 రూపాయలు ఎక్కువ అడిగానని షాయిస్తా ఖాన్‌కు సమాచారం పంపారని టావెర్నియర్ ఆరోపించాడు. హుండీ ఇచ్చిన తరువాత ఈ సమాచారం షాయిస్తా ఖాన్‌కు చేరడమే తనకు చెల్లించాల్సిన మొత్తంలో కోత విధించడానికి కారణమైందని అతను వివరించాడు. ఆ పెద్ద ముత్యాన్ని చివరకు షాయిస్తా ఖానే కొనుగోలు చేశాడు; తన గ్రంథంలోని ముత్యాల చిత్రణలో టావెర్నియర్ దానిని 55 క్యారెట్ల ముత్యంగా నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-II-103">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=103 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ సంఘటనను వివరించిన తరువాత రాజదర్బారులతో వ్యాపారం చేయడంలో కానుకల పాత్ర గురించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి, షాయిస్తా ఖాన్, జాఫర్ ఖాన్‌లతో పాటు ఖజానా అధికారులు, ప్రభువుల గృహాధికారులు, రాజభవన ద్వారపాలకులు తదితరులకు తాను ఇచ్చిన కానుకల మొత్తం విలువ 23,187 లీవ్ర్‌ లని (livres) అతను లెక్కించాడు. <ref name="Tavernier1925-I-115">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=115|url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> తన అనుభవాన్ని వివరిస్తూ, టర్కీ, పర్షియా, భారతదేశాల పాలకుల దర్బారుల్లో వ్యాపారం చేయాలనుకునే వర్తకుడు గణనీయమైన కానుకలను సిద్ధం చేసుకోవడమే కాకుండా, తనకు అవసరమైన వివిధ అధికారుల సేవల కోసం దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ''“open purse”''తో సిద్ధంగా ఉండాలని టావెర్నియర్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-115"/> === భారతీయ వర్తకులు మరియు బనియాలు === భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. === జీవకారుణ్యం మరియు సంరక్షణ === 17వ శతాబ్దపు గుజరాత్‌లో జంతువుల పట్ల ప్రజలకున్న జీవకారుణ్యాన్ని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. భరూచ్, కాంబే, బరోడా వంటి ప్రాంతాల్లో నెమళ్లు పుష్కలంగా సంచరించేవని, హిందూ పాలకులు వున్న భూభాగాల్లో పక్షులు లేదా జంతువులను వేటాడటం, చంపడంపై మత విశ్వాసాల ప్రాతిపదికన కఠినమైన ఆంక్షలు ఉండేవని పేర్కొన్నాడు; అయితే ముస్లిం పాలకులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇటువంటి ఆంక్షలు అంతగా ఉండేవి కావు. కోతుల పట్ల ఆరాధనను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. గుజరాత్ లో ప్రజలు కోతులను పూజించేవారని, ముఖ్యంగా అహ్మదాబాద్‌లో వారానికి రెండు రోజులు పట్టణంలోకి వచ్చే కోతుల సమూహాలను ప్రజలు పవిత్రంగా భావించి ఆహారం అందించేవారని తెలిపాడు. అంతేకాకుండా, అహ్మదాబాద్ నగరంలో జంతువులకు చికిత్స, ఆశ్రయం కల్పించేందుకు ప్రజలచే ప్రత్యేక జంతు ఆసుపత్రులు స్వచ్ఛందంగా నిర్వహించబడేవని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === [[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]] భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ రెల్లుగడ్డి,కలపతో చేసిన చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. ఆ స్త్రీ త్వరగా కాలిపోయేందుకు అదనంగా నూనె కుండలను మంటల్లోకి విసిరేవారు రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): కలప, నూనెతో చితిని మంచంలా సిద్ధం చేసి, దానిపై కూర్చున్న స్త్రీ ఒడిలో భర్త మృతదేహాన్ని ఉంచేవారు. బంధువుల కానుకల సమర్పణ అనంతరం బ్రాహ్మణుడు చితికి నిప్పు పెట్టేవాడు. గంగాతీరంలో జరిగే సతీ దహన పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ కట్టెలు, నూనెతో నింపిన ఒక పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ భార్య మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత బ్రాహ్మణుడు మొదట భర్త శవాన్ని, అనంతరం వెనుదిరిగి ఉన్న భార్యను ఆ మంటల్లోకి నెట్టివేసేవాడని, అనంతరం త్వరగా కాలిపోయేందుకు మరిన్ని నూనె కుండలు విసిరేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == [[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రొటెస్టంట్లపై ఫ్రెంచ్ చక్రవర్తి లూయిస్ XIV విధించిన ప్రయాణ నిషేధాన్ని అధిగమించి, టావెర్నియర్ 1687లో స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీల మీదుగా కోపెన్‌హాగన్‌ చేరుకున్నాడు. అక్కడ కొంతకాలం ఉన్న తర్వాత, 1689 ఫిబ్రవరిలో స్వీడన్ రాజు జారీ చేసిన పాస్‌పోర్ట్ సాయంతో రష్యాలోకి ప్రవేశించాడు. ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారుడు చార్లెస్ జోరెట్ (Charles Joret) 1886 నాటి తన పరిశోధనా గ్రంథం (Jean-Baptiste Tavernier d'après des Documents Nouveaux) లో నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ రష్యాలో యువ జార్ పీటర్ ది గ్రేట్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో రష్యా మీదుగా పర్షియాకు వెళ్లి, అక్కడినుంచి తిరిగి భారతదేశానికి ప్రయాణించాలనే తన వాణిజ్య ప్రణాళికను అక్కడి పాలకులకు తెలియజేశాడు; తరువాతి కాలంలో టావెర్నియర్ రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన వాలెంటైన్ బాల్ కూడా జోరెట్ పేర్కొన్న ఈ చారిత్రక అంశాన్ని సమర్థించాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో మాస్కో దిశగా సాగిన అతని ప్రయాణం తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల వల్ల సాఫీగా సాగలేదు. చివరకు మాస్కో చేరుకోకముందే, మార్గమధ్యంలోని స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో తన 84వ ఏట మరణించాడు. <ref name="Iranica"/> అతని మరణాన్ని కాల్పనిక "శాపం" కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు. దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. <ref name="LOC"/> == రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు == === ప్రాథమిక ఆధారాలు === * Tavernier, Jean-Baptiste (1675). ''Nouvelle relation de l'intérieur du sérail du Grand Seigneur''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1676). ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''. 2 vols. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1679). ''Recueil de plusieurs relations et traitez singuliers et curieux de J. B. Tavernier, Baron d'Aubonne''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1925). ''Travels in India''. Translated from the original French edition of 1676 by Valentine Ball; revised and edited by William Crooke. 2nd ed. 2 vols. London: Oxford University Press. === ద్వితీయ ఆధారాలు === * Burger, Pierre-François (2017). "[https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Tavernier, Jean-Baptiste]". ''Encyclopaedia Iranica''. Published 4 December 2017; updated 1 March 2018. * Joret, Charles (1886). ''Jean-Baptiste Tavernier, Écuyer, Baron d'Aubonne, Chambellan du Grand Électeur''. Paris. * Joret, Charles (1889). "Le voyageur Tavernier (1670–1689): Un manuscrit des 'Voyages'; Relations de Tavernier avec le Grand-Électeur; Le lieu de sa mort et de sa sépulture". ''Revue de géographie''. pp. 161–174, 267–275, 328–340. * Boxer, Charles Ralph (1985). "Jean Baptiste Tavernier: Controversial Huguenot Traveller and Trader, 1605–1689". ''Proceedings of the Huguenot Society of London''. 24 (3): 202–209. * Deloche, Jean (1968). ''Recherches sur les routes de l'Inde au temps des Mogols: Étude critique des sources''. Paris. * Rothrock, George A. (1967). "Jean-Baptiste Tavernier Merchant Extraordinary". ''History Today''. 17 (11): 743–749. * York, Anne (2003). "Travels in India: Jean-Baptiste Tavernier". In Glenn J. Ames and Ronald S. Love (eds.). ''Distant Lands and Diverse Cultures: The French Experience in Asia, 1600–1700''. Westport, Connecticut. pp. 135–145. * Raychaudhuri, Tapan; Habib, Irfan, eds. (1982). ''The Cambridge Economic History of India''. Vol. I: ''c. 1200–c. 1750''. Cambridge: Cambridge University Press. === సమకాలీన తులనాత్మక ఆధారాలు === * Bernier, François (1891). ''Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668''. Translated by Irving Brock; revised by Archibald Constable. London. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] *[[గోల్కొండ వజ్రాలు]] *[[సతీసహగమనం]] == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] * [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] * [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond] * '''Prasar Bharati Archives – Jean Baptiste Tavernier | French Merchant | Travelogues:''' ** [https://www.youtube.com/watch?v=OrTs7YTF64Y Part 1] ** [https://www.youtube.com/watch?v=XNzf2csrnsY Part 2] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HUXeVnVwdZs Part 3] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HE5cIlgzFMg Part 4] == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Γυμνοσοφιστές γύρω από ναούς στην Ινδία Στο νούμερο 6, ο συγγραφέα - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|center| భారతదేశంలోని దేవాలయాల సమీపంలో ‘జిమ్నోసోఫిస్టులు’ (Gymnosophists)గా వర్ణించబడిన భారతీయ సన్యాసులు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Representation des temples, ou pagodes des idolatres au Tunquin, avec des figures de leur Diuvictes, et des differentes - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb||center|టోంకిన్ (నేటి ఉత్తర వియత్నాం)లోని విగ్రహారాధకుల దేవాలయాలు లేదా పగోడాల దేవతామూర్తులను చూపించే టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Άποψη του Ερεβάν στην Αρμενία - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|అర్మేనియా రాజధాని యెరెవాన్ (Yerevan) నగర దృశ్యం - టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan exact de Gomron ou du Bandar Abassi, de l'Isle d'Ormus et des Isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|గోమ్రోన్ (నేటి బందర్ అబ్బాస్), హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ (1677) File:Plan exact de Gomron, ou du Bandar Abbasi de l'isle d'Ormus et des isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|గోమ్రోన్, హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan d'un des villages de Comouks - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|పశ్చిమ సర్కాసియా (Circassians) ప్రాంతంలోని ‘కోమూక్స్’ (Comouks) గ్రామ ప్రణాళిక File:Plan de Bagdat - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|బాగ్దాద్ నగర ప్రణాళిక File:Plan de la ville et de la forteresse de Candahar qui est la meilleure place de toute l'Asie - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|కాందహార్ నగరం, కోట ప్రణాళిక File:Ordre qui s'observe, dans la marche, de la pompe funebre, a la enterrement des Roys de Tunquin - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ (ఉత్తర వియత్నాం) రాజుల అంత్యక్రియల సందర్భంగా నిర్వహించే అంతిమయాత్ర ఊరేగింపు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoye du Roy de Perse - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|పర్షియా నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoyes des estats du Grand Mogol - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాల నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Νομίσματα του βασιλείου του Τονκίν (Βιετνάμ) - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ రాజ్యంలో(నేటి వియత్నాం) వాడుకలో ఉన్న నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ </gallery> == మూలాలు == e0b4bacl2axfm4e7n11mi6aeex1rj9q 4963374 4963373 2026-09-20T20:29:19Z Vmakumar 44743 /* ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: */ 4963374 wikitext text/x-wiki {{in use}} [[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]] {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Portret van Jan Baptista Tavernier, objectnr A 19919.tif | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = <span style="font-weight:bold;">జననం</span>&emsp;1605 | birth_place = [[పారిస్]], [[ఫ్రాన్స్]] | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, [[రష్యా]] | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | spouse = మడేలైన్ గోయిస్సే (Madeleine Goisse) | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier">{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = en}}</ref> అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="LOC"/> ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> . అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. [[File:Carte des voyages de Mr Tavernier Jean-Baptiste dressée sur ses écrits, 17ème siècle.png|thumb|center|600px|టావెర్నియర్ భారతదేశం మరియు ఆసియాలో ప్రయాణించిన వివిధ మార్గాలను చూపించే పటం. అతని యాత్రా రచనల ఆధారంగా 17వ శతాబ్దంలో రూపొందించబడిన పటం.]] === మొదటి యాత్ర (1631–1633) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ తన మొదటి తూర్పు యాత్రలో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ చేరి, అక్కడి నుంచి అనటోలియాలోని టోకాట్, ఎర్జురమ్, నేటి ఆర్మేనియాలోని ఎరివాన్ (యెరెవాన్) మీదుగా ప్రయాణించి, సఫవీ పర్షియా రాజధాని ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica"/><ref name="BallCrooke1"/> ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారత ఉపఖండానికి చేరుకోలేదు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> '''ముఖ్య విశేషాలు:''' ఈ ప్రయాణంతో టావెర్నియర్ కు ఒట్టోమన్, పర్షియన్ ప్రాంతాల్లోని ప్రధాన భూమార్గాలు, నగరాలు, వాణిజ్య కేంద్రాలతో పరిచయం కలిగింది.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> తిరుగు ప్రయాణం: ఇస్ఫహాన్ నుంచి బాగ్దాద్, అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా ప్రయాణించి, మధ్యధరా తీరంలోని అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) ఓడరేవుకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి సముద్రమార్గంలో మాల్టా, ఇటలీ మీదుగా 1633లో పారిస్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === రెండవ యాత్ర (1638–1643) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1638లో తన రెండవ తూర్పు యాత్రకు బయలుదేరి, ఏజియన్ తీరంలోని స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ), వాయవ్య పర్షియాలోని తబ్రిజ్(Tabriz), ఇస్ఫహాన్ మీదుగా పర్షియాకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' భారతదేశంలో అతను ప్రధానంగా నాటి మొఘల్ సామ్రాజ్యం, గోల్కొండ రాజ్యాల పరిధిలో విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ముఖ్యంగా సూరత్, ఆగ్రా, గోల్కొండలతో పాటు వజ్రాల ఉత్పత్తి, మరియు రత్నాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక గనులను, వాణిజ్య కేంద్రాలను పర్యటించాడు. .. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు * భారతదేశంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకపు పద్ధతులు టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని పొందాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * భారతదేశంలోని వాణిజ్య కేంద్రాలు, మార్కెట్లు, ప్రయాణ సౌకర్యాల గురించి అతను నమోదు చేసిన వివరాలను తరువాతి ఆర్థిక చరిత్రకారులు కూడా ఆధారాలుగా ఉపయోగించారు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="CEHI">{{Cite book |editor-last1=Raychaudhuri |editor-first1=Tapan |editor-last2=Habib |editor-first2=Irfan |title=The Cambridge Economic History of India |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |year=1982}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: రెండవ యాత్రను ముగించుకుని టావెర్నియర్ 1643 నాటికి ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === మూడవ యాత్ర (1643–1649) === ప్రయాణ మార్గం: తన మూడవ యాత్రలో టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా ప్రయాణించి, సముద్రమార్గంలో సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం వైపు సాగి, సిలోన్ (నేటి శ్రీలంక) మీదుగా జావా ద్వీపంలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) వరకు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' అతను భారతదేశంలో సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలతో పాటు గోవా వరకు ప్రయాణించాడు. '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * 1645లో గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న టావెర్నియర్ రావులకొండ (Raolconda), కొల్లూరు (Coulour) వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, వజ్రాల వెలికితీత, నాణ్యత, రత్నాల వ్యాపారానికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> * 1648లో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో వెంగుర్లా మీదుగా పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవాకు వెళ్లి సుమారు రెండు నెలలు అక్కడ గడిపాడు. గోవాలో పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డోమ్ ఫిలిపే డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో పాటు అక్కడి ఉన్నత మతాధికారులను కలిశాడు.<ref name="BallCrooke1"/> '''ఇతర ఆసియా ప్రాంతాల పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * భారతదేశాన్ని దాటి సిలోన్, ఆగ్నేయాసియా వాణిజ్య ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించి బటావియా వరకు వెళ్లడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఈ యాత్రలో బటావియాలో (నేటి జకార్తా) వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో టావెర్నియర్‌కు డబ్బు చెల్లింపుల విషయంలో వివాదం ఏర్పడింది. అతని వద్ద ఉన్న కొన్ని డచ్ చెల్లింపు పత్రాలకు (pay-bills) రావలసిన మొత్తాన్ని కంపెనీ చెల్లించకపోవడంతో, ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత అతను ఆ డచ్ కంపెనీపై సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం చేశాడు. అయినప్పటికీ అతనికి పాక్షిక పరిహారం మాత్రమే లభించింది. తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి సముద్రమార్గంలో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మీదుగా ఐరోపాకు తిరిగి చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === నాల్గవ యాత్ర (1651–1655) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1651లో పారిస్ నుంచి బయలుదేరి మార్సెయ్ (Marseille) చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి మధ్యధరా సముద్ర మార్గంలో మాల్టా, లార్నాకా (సైప్రస్) మీదుగా ప్రయాణించి, అక్టోబరు 4న అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) రేవుకు చేరుకున్నాడు. అనంతరం అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా పర్షియాలోకి ప్రవేశించి బందర్ అబ్బాస్ రేవుకు చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> 1652 మే 11న బందర్ అబ్బాస్ నుంచి సముద్ర మార్గం గుండా గోల్కొండ రాజుకు చెందిన ఓడలో బయలుదేరి, భారతదేశ తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం చేరాడు. <ref name="BallCrooke1"/>1652 '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' మచిలీపట్నం నుంచి నిడుమోలు, వుయ్యూరు, పటమట, బెజవాడ మీదుగా ప్రయాణించి, తరువాత మద్రాసు (ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్), దానికి సమీపంలోని సెయింట్ థోమ్ ప్రాంతాలకు వెళ్లాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche">{{Cite book |last=Deloche |first=Jean |title=Transport and Communications in India Prior to Steam Locomotion |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=Delhi |year=1993}}</ref> అక్కడి నుంచి గండికోట, గోల్కొండ తదితర ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి తరువాత సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> టావెర్నియర్ వివరించిన మచిలీపట్నం–బెజవాడ–మద్రాసు, గోల్కొండ–కడప లోయ–మద్రాసు మార్గాలు అతని భారతీయ ప్రయాణవివరణల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగినవిగా జీన్ డెలోష్ గుర్తించాడు.<ref name="Deloche"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * బెజవాడ ప్రాంతంలో భారీ వర్షాలు, కృష్ణానది ఉప్పొంగడం కారణంగా కొంతకాలం నిలిచిన టావెర్నియర్ అక్కడి ఆలయాలను సందర్శించి, వాటి నిర్మాణం, శిల్పాలు, మతాచారాల గురించి వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> * గండికోట ముట్టడి జరుగుతున్న సమయంలో టావెర్నియర్ మీర్ జుమ్లా శిబిరానికి వెళ్లి అతన్ని ప్రత్యక్షంగా కలిశాడు. గోల్కొండ రాజుకు విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువులను విక్రయించాలనే ఉద్దేశంతో వచ్చిన అతను, వాటిని ముందుగా మీర్ జుమ్లాకు చూపించాల్సి ఉంటుందని తెలుసుకుని గండికోటకు వెళ్లినట్లు తన ప్రయాణవివరణలో పేర్కొన్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla">{{Cite book |last=Sarkar |first=Jagadish Narayan |title=The Life of Mir Jumla, the General of Aurangzab |publisher=Thacker, Spink |year=1951}}</ref> * మీర్ జుమ్లా శిబిరంలో పరిపాలనా కార్యకలాపాలు, ఉత్తరాల నిర్వహణ, దూతల వ్యవస్థ, న్యాయ విచారణలకు సంబంధించిన దృశ్యాలను టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla"/> * గోల్కొండ రాజ్యంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలకు సంబంధించిన వివరాలు అతని భారతీయ వర్ణనల్లో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/><ref name="CEHI"/> '''తిరుగు ప్రయాణం:'''నాల్గవ యాత్ర తిరుగుప్రయాణంలో టావెర్నియర్ డచ్–ఇంగ్లీషు సముద్ర యుద్ధంలో చిక్కుకొని చివరకు క్షేమంగా బయటపడటం జరిగినది. 1654 జనవరిలో సూరత్ నుంచి పర్షియాకు తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధమైన సమయంలో, ఇంగ్లీషు–డచ్ యుద్ధం కారణంగా టావెర్నియర్‌కు పర్షియాకు సాధారణ ప్రయాణ నౌక అందుబాటులో లేకపోయింది.<ref name="Tavernier-French-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier |location=Paris |year=1676 |language=fr}}</ref><ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |translator-last=Ball |translator-first=Valentine |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |edition=2 |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> హోర్ముజ్–పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు నుంచి వస్తున్న ఇంగ్లీషు నౌకలను అడ్డుకునేందుకు 1654 జనవరి 8న సూరత్ నుంచి బయలుదేరిన ఐదు డచ్ యుద్ధనౌకాదళ సమూహం (ఫ్లీట్) లోని ఒక యుద్ధ నౌకలో అతను ప్రయాణించాడు.<ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54">{{Cite book |editor-last=Foster |editor-first=William |title=A Calendar of the Court Minutes etc. of the East India Company, 1650–1654 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ప్రయాణంలో డచ్ నౌకాదళం ఇంగ్లీషు నౌకలను ఎదుర్కొనడంతో తీవ్రమైన ఫిరంగి పోరు జరిగింది; ఈ పోరాటంలో ఇంగ్లీషు నౌక ఫాల్కన్ (Falcon) డచ్‌వారి చేతికి చిక్కగా, మరో ఇంగ్లీషు నౌక ఎండీవర్ (Endeavour) తీవ్రంగా దెబ్బతిని మునిగిపోయింది.<ref name="Foster-EIC-1650-54"/><ref name="Danvers-PortugueseRecords">{{Cite book |last=Danvers |first=Frederick Charles |title=Report to the Secretary of State for India in Council on the Portuguese Records Relating to the East Indies |location=London |year=1892}}</ref> ఈ యుద్ధానికి ప్రత్యక్ష సాక్షిగా ఉన్న టావెర్నియర్, <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54"/> ఈ సంఘటనను తన గ్రంథంలో “అత్యంత తీవ్రమైన, ప్రమాదకరమైన సముద్ర యుద్ధం”గా వర్ణించి, దాని నుంచి తాను క్షేమంగా బయటపడినట్లు పేర్కొనగా, నాటి ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రికార్డులలోనూ ఈ పోరాటానికి సంబందించి, ఆయన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యపు వివరాలు నమోదయ్యాయి. <ref name="Tavernier-French-Naval"/> ఈ పోరు నుంచి క్షేమంగా బయటపడిన టావెర్నియర్, తరువాత డచ్ నౌకలతో కలిసి పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు ప్రయాణించి 1654 మార్చి 7న పర్షియాలోని బందర్ అబ్బాస్ చేరుకున్నాడు <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/>; అనంతరం పర్షియా మీదుగా పశ్చిమ మార్గంలో ఐరోపాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662):=== * ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1657 ఫిబ్రవరిలో విలువైన రత్నాలతో పారిస్ నుంచి ఐదవ యాత్రకు బయలుదేరాడు మార్సెయ్ (Marseille), ఇటలీల మీదుగా డచ్ నౌకలో స్మిర్నా (నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరిన టావెర్నియర్, అక్కడి నుంచి కారవాన్ ద్వారా భూమార్గంలో ఎరివాన్, తబ్రిజ్ మీదుగా ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చి .<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలలో పర్యటించాడు. ఆపై భారతదేశం నుంచి ఆగ్నేయాసియాలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) చేరుకున్నాడు. * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: సూరత్, అహ్మదాబాద్, దక్కన్ ప్రాంతం/షాయిస్తా ఖాన్ శిబిరం & గోల్కొండ రాజ్యం ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ యుద్ధం, ఔరంగజేబు అధికార స్వాధీనంతో ఏర్పడిన రాజకీయ కల్లోల పరిస్థితుల వార్తలు అందడంతో, టావెర్నియర్ ఇస్ఫహాన్‌లో తన బసను 1659 ప్రారంభం వరకు పొడిగించాడు. పరిస్థితులు కొంత సద్దుమణిగాక అక్కడి నుంచి బయలుదేరి, చివరకు 1659 మే నాటికి భారతదేశంలోని సూరత్ చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి దక్కన్ ప్రాంతానికి ప్రయాణించి, అక్కడ నాటి మొఘల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌ను కలిశాడు. * అనంతరం గోల్కొండకు వెళ్లి, అక్కడ రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల కొనుగోలుకు సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నాడు. 1660 డిసెంబరు చివరివరకు టావెర్నియర్ గోల్కొండలోనే ఉన్నాడు; డిసెంబరు 21న అక్కడి నుంచి తన సోదరుడికి ఒక ఉత్తరం రాశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అనంతరం గోల్కొండ నుంచి బయలుదేరి తిరిగి సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="IGNOU-EuropeanTravelogues">{{cite book|last=Joshi|first=Jeetesh Kumar|chapter=European Travelogues|title=India as Seen by the Others|publisher=Indira Gandhi National Open University|location=New Delhi|at=Unit 16, §16.6 Jean Baptiste Tavernier|url=https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/84189/3/Unit-16.pdf|language=en}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమైన టావెర్నియర్, 1662 ప్రారంభంలో ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి వెనిస్ మీదుగా అదే సంవత్సరం ఆగస్టు నాటికి పారిస్ చేరుకున్నాడు. === ఆరవ యాత్ర (1663–1668) === [[File:Dutch ship with which Tavernier travelled - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|టావెర్నియర్ తన ఆరవ ఆసియా యాత్ర ముగింపులో బటావియా నుంచి హాలండ్‌కు తిరుగు ప్రయాణం చేసిన డచ్ నౌక ''Provinces''కు సంబంధించిన చిత్రణ; ఈ ప్రయాణంలో నౌక కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్, సెయింట్ హెలెనా మీదుగా హాలండ్ చేరింది.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref>]] ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1663 నవంబరు 27న పారిస్ నుంచి తన ఆరవ యాత్రకు బయలుదేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1664 జనవరి 10న మార్సెయ్ నుంచి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించి మొనాకో, పీసా మీదుగా ఏప్రిల్ 24న స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> జూన్ 9న అక్కడి నుంచి బయలుదేరిన అతని బృందం తబ్రిజ్ (వాయవ్య ఇరాన్) మార్గంలో ప్రయాణించి డిసెంబరులో ఇస్ఫహాన్ చేరుకుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1665 ఫిబ్రవరి 24న ఇస్ఫహాన్ నుంచి భారతదేశం వైపు బయలుదేరి, షిరాజ్ (దక్షిణ ఇరాన్), బందర్ అబ్బాస్ రేవు మీదుగా 1665 మే 16న సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. సూరత్ నుంచి మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని జహానాబాద్–ఢిల్లీ, ఆగ్రా ప్రాంతాలకు ప్రయాణించాడు; ఆగ్రా నుంచి అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నా, రాజ్‌మహల్, ఢాకా, కాసింబజార్ ప్రాంతాల వైపు ప్రయాణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Bernier">{{Cite book |last=Bernier |first=François |title=Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 |editor-last=Constable |editor-first=Archibald |publisher=Archibald Constable and Company |location=Westminster |year=1891}}</ref> గంగా లోయలోని ఈ మార్గం మొఘల్ కాలంలో ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్ మధ్య ప్రధాన అంతర్గత వాణిజ్య మార్గాల్లో ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="Deloche"/><ref name="CEHI"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. * మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఢాకాలో బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌తో విలువైన రత్నాలకు సంబంధించిన వ్యాపార లావాదేవీలు జరిపాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="PrakashBengal">{{Cite book |last=Prakash |first=Om |title=The Dutch East India Company and the Economy of Bengal, 1630–1720 |publisher=Princeton University Press |year=1985}}</ref> * 1665 నవంబరు 25న టావెర్నియర్ ఫ్రాన్స్వా బెర్నియర్ (François Bernier), రాష్‌పో (Rachepot)లతో కలిసి ఆగ్రా నుంచి బెంగాల్ వైపు బయలుదేరి, బెనారస్ వరకు వారితో కలిసి ప్రయాణించాడు. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Bernier"/> * 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సూర్యగ్రహణాన్ని పరిశీలించి, గ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో ప్రజలు నిర్వహించిన మతాచారాలను వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/> * పాట్నా ప్రాంతంలో భారతదేశం–నేపాల్–టిబెట్ మధ్య జరిగే వాణిజ్యం గురించి సేకరించిన వివరాలను అతను నమోదు చేశాడు; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ సమాచారం ప్రత్యేకమైన ఖచ్చితత్వం కలిగినదిగా సిల్వైన్ లేవీ, జీన్ డెలోష్ వంటి పరిశోధకులు గుర్తించారు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Deloche"/> ==== ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * మొనాకోలో అక్కడి పాలకుడు లూయీ I (Louis I, Prince of Monaco) లేని సమయంలో, అతని భార్య కేథరిన్ షార్లెట్ డి గ్రామోంట్ (Catherine Charlotte de Gramont) టావెర్నియర్‌తో రాజప్రాసాదంలో సమావేశమై అక్కడి అరుదైన కళాఖండాలను, విశేష వస్తువులను అతనికి చూపించింది. <ref name="BurgerIranica"/> * పీసాలో టావెర్నియర్ అప్పటి టస్కనీ గ్రాండ్ డ్యూక్ అయిన ఫెర్డినాండో II డి మెడిచీ (Ferdinando II de' Medici)ని కలుసుకుని, తన తూర్పు దేశాల యాత్రలు, అక్కడి పరిస్థితుల గురించి అతనితో విస్తృతంగా మాట్లాడాడు.<ref name="BurgerIranica"/> * 1664 డిసెంబరు 14 న ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్న తరువాత టావెర్నియర్ పర్షియా పాలకుడు షా అబ్బాస్ IIను రాజసభలో దర్శించి, తన వద్దనున్న విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువుల్లో పెద్ద భాగాన్ని అతనికి విక్రయించాడు. ఈ సమయంలోనే షా ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందులో టావెర్నియర్ పాల్గొన్నాడు. అక్కడ షాతో సుదీర్ఘ సంభాషణలు, వారిద్దరి మధ్య మద్యపాన పోటీ కూడా జరిగినట్లు టావెర్నియర్ తన యాత్రావర్ణనలో పేర్కొన్నాడు; ఈ సమావేశ వివరాలను అతని సహయాత్రికుడు ఆండ్రే డోలియే డెలాండెస్ (André Daulier Deslandes) కూడా స్వతంత్రంగా నమోదు చేశాడు.<ref name="BurgerIranica"/> మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. భారతదేశంలో అతని ప్రయాణాలు పశ్చిమ తీరంలోని సూరత్, తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం వంటి ప్రముఖ రేవుల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా వంటి గంగానదీ లోతట్టు నగరాల వరకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ రాజ్యాల వరకు విస్తృతంగా సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు బెర్నియర్ (Bernier)తో కలిసి ప్రయాణించాడు.<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. === పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా === టావెర్నియర్ మూడవ యాత్రలో భారతదేశానికి సంబంధించి పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా సందర్శన (1648) అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. 1648 జనవరి 11న సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో బయలుదేరిన టావెర్నియర్, గోవాకు ఉత్తరాన ఉన్న వాణిజ్య ఓడరేవు వెంగుర్లా (నేటి మహారాష్ట్రలోని సింధుదుర్గ్ జిల్లా) చేరాడు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులు గడిపిన అనంతరం జనవరి 21 నాటికి గోవా చేరుకున్నాడు. అక్కడ సుమారు రెండు నెలల పాటు బస చేసి, మార్చి 11న తిరిగి వెంగుర్లా చేరుకున్నాడు. ఈ బస సమయంలో టావెర్నియర్ నాటి పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డామ్ ఫిలిప్ డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో భేటీ అయి సత్సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు; వైస్రాయ్ వద్ద ఉన్న అరుదైన, విలువైన వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించే అవకాశం పొందాడు. అలాగే గోవా ఆర్చ్‌బిషప్, ఇన్క్విజిటర్-జనరల్ (Inquisitor-General)లతో సహా పలువురు మతాధికారులను కలుసుకున్నాడు. నాటి పోర్చుగీస్ గోవా ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ, ఆర్థిక క్షీణతను, నగర సామాజిక పరిస్థితులను టావెర్నియర్ నిశితంగా పరిశీలించి తన గ్రంథంలో నమోదు చేశాడు. ==== ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్ (Father Ephraim de Nevers) ఉదంతం ==== మద్రాసులో మతసేవలు నిర్వహిస్తున్న ఫ్రెంచ్ కాపుచిన్ సన్యాసి ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్‌ను 1649లో మద్రాసులో మోసపూరితంగా బంధించి, ఆపై గోవాకు తరలించి ఇంక్విజిషన్ విచారణ జరిపిన ఉదంతాన్ని టావెర్నియర్ తన రచనలో ప్రముఖంగా వివరించాడు. ఈ మత విచారణ తీరు, నాటి మతపరమైన అధికార దుర్వినియోగానికి నిదర్శనమని స్వయంగా పేర్కొన్నాడు. అయితే ఇది 1648లో టావెర్నియర్ గోవాలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ప్రత్యక్ష సంఘటన కాదు, నాటి పోర్చుగీస్ మతాధికారుల వ్యవహారశైలిని వివరించేందుకు తర్వాతి కాలంలో జరిగిన ఈ పరిణామాలను ఆయన తన గ్రంథంలో పొందుపరిచాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం అతని కుమారుల మధ్య జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ పోరు, దారా షికోహ్ పరాజయం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి పరిణామాలను టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో విస్తృతంగా వివరించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-Succession">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |chapter=Book II, Chapters II–VII |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే 1657లో ప్రారంభమైన తన ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ 1659 నాటికి గోల్కొండలో ఉన్నట్లు అతని ప్రయాణ కాలక్రమం తెలియజేస్తుంది.<ref name="Burger2018">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |date=1 March 2018 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |access-date=18 September 2026 |language=en}}</ref> మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. రాజదర్బార్ లలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ==== నగరాలు మరియు వాస్తుశిల్పంపై వర్ణనలు ==== టావెర్నియర్ తన యాత్రాచరిత్రలో 17వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భారతీయ నగరాలు, వాటి వాస్తుశిల్ప విశేషాలను సవివరంగా నమోదు చేశాడు. పాత ఢిల్లీ నగరం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో, ప్రత్యామ్నాయంగా యమునా నది తీరాన షాజహాన్ చక్రవర్తి 'షాజహానాబాద్' అనే సరికొత్త నగరాన్ని నిర్మించాడని పేర్కొన్నాడు. నాటి భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద నగరమైన ఆగ్రాను, అక్కడి తాజ్‌మహల్ నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు; విదేశీయులు ఎక్కువగా వచ్చే 'తసిమఖాన్' బజార్ సమీపంలో నిర్మితమైన ఈ సమాధి పూర్తికావడానికి 22 ఏళ్లు పట్టిందని, నిరంతరాయంగా 20,000 మంది కార్మికులు పనిచేశారని నమోదు చేశాడు. అయితే టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో బేగం పేరును (ముంతాజ్ మహల్) గానీ, సమాధి పేరును (తాజ్‌మహల్) గానీ నేరుగా ప్రస్తావించకపోవడం గమనార్హం. వీటితో పాటు అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా, ఢాకా, గోవా వంటి ఇతర ప్రముఖ నగరాల స్థితిగతులను, వర్తక విశేషాలను కూడా టావెర్నియర్ విస్తృతంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==== వజ్రాల గనుల సందర్శన ==== టావెర్నియర్ తన మూడవ యాత్రలో 1645 జనవరిలో సూరత్ చేరి, అక్కడి నుంచి జనవరి 19 తేదీన దౌలతాబాద్, నాందేడ్ మీదుగా గోల్కొండకు ప్రయాణించాడు. గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న తరువాత 1645 లో రావులకొండ (Raolconda; Ball–Crooke గుర్తింపు ప్రకారం Ramulkota/Ramallakota) వజ్రాల గనిని సందర్శించాడు. అక్కడ వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, గనుల పనితీరు, వజ్రాల నాణ్యత, వాటిని సానబెట్టే పద్ధతులను ప్రత్యక్షంగా వివరించాడు. రావులకొండలో వజ్రాలు లభించే రాతి, మట్టి పొరలను తవ్వి, ఆ పదార్థాన్ని వేరు చేసి వజ్రాలను గుర్తించే విధానాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. అనంతరం గోల్కొండకు తిరిగి వచ్చి, కృష్ణానది తీరంలోని గని కొల్లూరు (Gani/Coulour; Kollur) వజ్రాల గనిని కూడా సందర్శించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> ====మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు==== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === [[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]] [[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]] 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని ఆయన స్వయంగా పరిశీలించి, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని రూపాన్ని చిత్రించి, తన పటంలో దానికి మొదటి స్థానాన్ని (No. 1) కేటాయించాడు. టావెర్నియర్ తన యాత్రాగ్రంథంలో దీనిని "గ్రేట్ మొఘల్‌కు చెందిన వజ్రం" (diamond belonging to the Great Mogul) అని పేర్కొనగా, తదనంతర చరిత్ర, సాహిత్యంలో దీనికే "గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్" అనే పేరు స్థిరపడింది టావెర్నియర్ వర్ణన ప్రకారం ఈ వజ్రం "సగానికి కోసిన గుడ్డు ఆకారంలో" (half-egg shape), గుండ్రంగా, రోజ్-కట్ (rose-cut) శైలిలో, ఒకవైపు బాగా ఎత్తుగా ఉండి, అంచున ఒక చిన్న లోపం కలిగి ఉంది. <ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste Tavernier|title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier|volume=2|location=Paris|publisher=Gervais Clouzier|year=1676|page=334|language=fr|quote=Cette pierre estoit de la méme forme comme si l’on avoit coupé un œuf par le milieu. }}</ref> దీని బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 280 క్యారెట్లు లేదా నేటి కొలతల్లో 287 మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ అమూల్యమైన రత్నాన్ని గోల్కొండ వజీరు మీర్ జుమ్లా మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌కు బహుకరించాడని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.[[File:Grand Mogol d'apres Tavernier.gif|thumb|గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: === రత్నాల వ్యాపారం === వృత్తిరీత్యా రత్నాల వర్తకుడైన టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో వజ్రాలు, ముత్యాల నాణ్యత, స్వచ్ఛత (water), రంగు, లోపాలు మరియు బరువు ఆధారంగా ధరలను లెక్కించే వాణిజ్య పద్ధతులను సవివరంగా పేర్కొన్నాడు..<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల కొనుగోలులో టావెర్నియర్ అనుసరించిన పద్ధతికి 1642లో గోల్కొండలో జరిగిన ఒక బేరసారం ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. అక్కడ 176⅛ మాంగెలిన్లు (సుమారు 242⅚ పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు) బరువున్న భారీ వజ్రానికి దాని యజమాని 5,00,000 రూపాయలు కోరగా, టావెర్నియర్ సీసంతో దాని నమూనా తయారుచేయించి సూరత్‌లోని తన భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. చివరకు ధర కుదరక ఆ లావాదేవీ జరగలేదు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=98 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల విక్రయంలో రాజులు, రాజకుటుంబాలు, ఉన్నతాధికారులు ముఖ్యమైన కొనుగోలుదారులుగా ఉండేవారు. ఇటువంటి రాజసభా వ్యాపారంలో సాధారణ మార్కెట్‌లో జరిగే కొనుగోలు–అమ్మకాలతో పాటు కానుకలు ఇవ్వడం, రాజసభ అధికారుల ద్వారా ప్రవేశం పొందడం, రత్నాలను పరిశీలనకు సమర్పించడం, ధరపై దీర్ఘమైన బేరసారాలు జరపడం, కొన్నిసార్లు చెల్లింపుల కోసం మధ్యవర్తులు లేదా మారక పత్రాలను ఉపయోగించడం వంటి పద్ధతులు కూడా ఉండేవని టావెర్నియర్ అనుభవాలు తెలియజేస్తాయి. మొఘల్ చక్రవర్తి, ఉన్నత ప్రభువులు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు రత్నాలను చూపించి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించిన సందర్భాలను అతను పలుచోట్ల నమోదు చేశాడు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> టావెర్నియర్ రత్నాల వ్యాపారం భారతదేశానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. తూర్పు దేశాల్లో సేకరించిన రత్నాలను ఐరోపా రాజసభలకు తీసుకెళ్లి విక్రయించాడు. 1668లో తన చివరి తూర్పు యాత్ర నుంచి ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగివచ్చిన తరువాత అతను తీసుకువచ్చిన వజ్రాల్లో అధికభాగాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14 వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. 1669 మార్చి 8న ఈ వజ్రాల కొనుగోలుకు 8,98,731 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌లు (livres) చెల్లించబడ్డాయి. === షయిస్తా ఖాన్‌తో రత్నాల వ్యాపార వివాదం === 1666లో ఢాకా చేరుకున్న టావెర్నియర్ బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్ ను కలుసుకొని, అతనికి, అతని కుమారుడికి విలువైన కానుకలు ఇచ్చాడు. వాటి విలువ 5,000 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌ (livres; అప్పటి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య ప్రమాణం)ల కంటే ఎక్కువని అతను నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-I-105-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=105–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతరం తన వద్ద ఉన్న రత్నాలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను షాయిస్తా ఖాన్‌కు చూపించగా, వాటి ధరపై ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే పెద్ద మొత్తంలో వెండిని నదీమార్గంలో తీసుకెళ్లడం ప్రమాదకరమని డచ్ వర్తకులు సూచించడంతో, కాసింబజార్‌లో చెల్లించదగిన హుండీ (bill of exchange)ని టావెర్నియర్ తీసుకున్నాడు. <ref name="Tavernier1925-I-106-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=106–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే కాసింబజార్‌కు చేరుకున్న తరువాత లావాదేవీ వివాదంగా మారింది. అతను కాసింబజార్‌లో హుండీని సమర్పించినప్పుడు చెల్లింపు అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడింది. దానితో బెంగాల్‌లోని డచ్ వర్తక కేంద్రాల డైరెక్టర్ కూడా అతని తరఫున చెల్లింపు కోసం ప్రయత్నించినట్లు టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="Tavernier1925-I-108-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=108–109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> కొద్దిరోజుల తరువాత వచ్చిన షాయిస్తా ఖాన్ ఆదేశంలో, ముందుగా అంగీకరించిన ధరలో 20,000 మొఘల్ రూపాయలు తగ్గించి మిగిలిన మొత్తాన్ని మాత్రమే చెల్లించాలని పేర్కొన్నారు; దీనికి అంగీకరించకపోతే ఢాకాకు తిరిగి వచ్చి తన వస్తువులను వెనక్కి తీసుకోవచ్చని కూడా టావెర్నియర్ కు తెలియజేశారు. .<ref name="Tavernier1925-I-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతర చర్చల్లో ఈ కోత 10,000 రూపాయలకు తగ్గిందని, చివరకు ఆ నష్టాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చిందని టావెర్నియర్ రాశాడు.<ref name="Tavernier1925-I-112-113">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=112–113 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ పరిణామానికి టావెర్నియర్ మొఘల్ దర్బారులో రత్నాల లావాదేవీలకు మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించిన ముగ్గురు వ్యక్తులను బాధ్యులుగా పేర్కొన్నాడు. అంతకుముందు జాఫర్ ఖాన్‌కు ఒక పెద్ద ముత్యాన్ని విక్రయించే సందర్భంలో, అంగీకరించిన ధరలో 10,000 రూపాయలు తగ్గించాలన్న ప్రతిపాదనను టావెర్నియర్ తిరస్కరించి ముత్యాన్ని వెనక్కి తీసుకున్నాడు. తనతో విభేదించిన ముగ్గురు రత్నాల పరిశీలకులు, ఆ ముత్యానికి తాను నిజమైన విలువకంటే 10,000 రూపాయలు ఎక్కువ అడిగానని షాయిస్తా ఖాన్‌కు సమాచారం పంపారని టావెర్నియర్ ఆరోపించాడు. హుండీ ఇచ్చిన తరువాత ఈ సమాచారం షాయిస్తా ఖాన్‌కు చేరడమే తనకు చెల్లించాల్సిన మొత్తంలో కోత విధించడానికి కారణమైందని అతను వివరించాడు. ఆ పెద్ద ముత్యాన్ని చివరకు షాయిస్తా ఖానే కొనుగోలు చేశాడు; తన గ్రంథంలోని ముత్యాల చిత్రణలో టావెర్నియర్ దానిని 55 క్యారెట్ల ముత్యంగా నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-II-103">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=103 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ సంఘటనను వివరించిన తరువాత రాజదర్బారులతో వ్యాపారం చేయడంలో కానుకల పాత్ర గురించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి, షాయిస్తా ఖాన్, జాఫర్ ఖాన్‌లతో పాటు ఖజానా అధికారులు, ప్రభువుల గృహాధికారులు, రాజభవన ద్వారపాలకులు తదితరులకు తాను ఇచ్చిన కానుకల మొత్తం విలువ 23,187 లీవ్ర్‌ లని (livres) అతను లెక్కించాడు. <ref name="Tavernier1925-I-115">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=115|url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> తన అనుభవాన్ని వివరిస్తూ, టర్కీ, పర్షియా, భారతదేశాల పాలకుల దర్బారుల్లో వ్యాపారం చేయాలనుకునే వర్తకుడు గణనీయమైన కానుకలను సిద్ధం చేసుకోవడమే కాకుండా, తనకు అవసరమైన వివిధ అధికారుల సేవల కోసం దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ''“open purse”''తో సిద్ధంగా ఉండాలని టావెర్నియర్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-115"/> === భారతీయ వర్తకులు మరియు బనియాలు === భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. === జీవకారుణ్యం మరియు సంరక్షణ === 17వ శతాబ్దపు గుజరాత్‌లో జంతువుల పట్ల ప్రజలకున్న జీవకారుణ్యాన్ని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. భరూచ్, కాంబే, బరోడా వంటి ప్రాంతాల్లో నెమళ్లు పుష్కలంగా సంచరించేవని, హిందూ పాలకులు వున్న భూభాగాల్లో పక్షులు లేదా జంతువులను వేటాడటం, చంపడంపై మత విశ్వాసాల ప్రాతిపదికన కఠినమైన ఆంక్షలు ఉండేవని పేర్కొన్నాడు; అయితే ముస్లిం పాలకులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇటువంటి ఆంక్షలు అంతగా ఉండేవి కావు. కోతుల పట్ల ఆరాధనను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. గుజరాత్ లో ప్రజలు కోతులను పూజించేవారని, ముఖ్యంగా అహ్మదాబాద్‌లో వారానికి రెండు రోజులు పట్టణంలోకి వచ్చే కోతుల సమూహాలను ప్రజలు పవిత్రంగా భావించి ఆహారం అందించేవారని తెలిపాడు. అంతేకాకుండా, అహ్మదాబాద్ నగరంలో జంతువులకు చికిత్స, ఆశ్రయం కల్పించేందుకు ప్రజలచే ప్రత్యేక జంతు ఆసుపత్రులు స్వచ్ఛందంగా నిర్వహించబడేవని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === [[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]] భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ రెల్లుగడ్డి,కలపతో చేసిన చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. ఆ స్త్రీ త్వరగా కాలిపోయేందుకు అదనంగా నూనె కుండలను మంటల్లోకి విసిరేవారు రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): కలప, నూనెతో చితిని మంచంలా సిద్ధం చేసి, దానిపై కూర్చున్న స్త్రీ ఒడిలో భర్త మృతదేహాన్ని ఉంచేవారు. బంధువుల కానుకల సమర్పణ అనంతరం బ్రాహ్మణుడు చితికి నిప్పు పెట్టేవాడు. గంగాతీరంలో జరిగే సతీ దహన పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ కట్టెలు, నూనెతో నింపిన ఒక పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ భార్య మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత బ్రాహ్మణుడు మొదట భర్త శవాన్ని, అనంతరం వెనుదిరిగి ఉన్న భార్యను ఆ మంటల్లోకి నెట్టివేసేవాడని, అనంతరం త్వరగా కాలిపోయేందుకు మరిన్ని నూనె కుండలు విసిరేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == [[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రొటెస్టంట్లపై ఫ్రెంచ్ చక్రవర్తి లూయిస్ XIV విధించిన ప్రయాణ నిషేధాన్ని అధిగమించి, టావెర్నియర్ 1687లో స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీల మీదుగా కోపెన్‌హాగన్‌ చేరుకున్నాడు. అక్కడ కొంతకాలం ఉన్న తర్వాత, 1689 ఫిబ్రవరిలో స్వీడన్ రాజు జారీ చేసిన పాస్‌పోర్ట్ సాయంతో రష్యాలోకి ప్రవేశించాడు. ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారుడు చార్లెస్ జోరెట్ (Charles Joret) 1886 నాటి తన పరిశోధనా గ్రంథం (Jean-Baptiste Tavernier d'après des Documents Nouveaux) లో నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ రష్యాలో యువ జార్ పీటర్ ది గ్రేట్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో రష్యా మీదుగా పర్షియాకు వెళ్లి, అక్కడినుంచి తిరిగి భారతదేశానికి ప్రయాణించాలనే తన వాణిజ్య ప్రణాళికను అక్కడి పాలకులకు తెలియజేశాడు; తరువాతి కాలంలో టావెర్నియర్ రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన వాలెంటైన్ బాల్ కూడా జోరెట్ పేర్కొన్న ఈ చారిత్రక అంశాన్ని సమర్థించాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో మాస్కో దిశగా సాగిన అతని ప్రయాణం తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల వల్ల సాఫీగా సాగలేదు. చివరకు మాస్కో చేరుకోకముందే, మార్గమధ్యంలోని స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో తన 84వ ఏట మరణించాడు. <ref name="Iranica"/> అతని మరణాన్ని కాల్పనిక "శాపం" కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు. దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. <ref name="LOC"/> == రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు == === ప్రాథమిక ఆధారాలు === * Tavernier, Jean-Baptiste (1675). ''Nouvelle relation de l'intérieur du sérail du Grand Seigneur''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1676). ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''. 2 vols. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1679). ''Recueil de plusieurs relations et traitez singuliers et curieux de J. B. Tavernier, Baron d'Aubonne''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1925). ''Travels in India''. Translated from the original French edition of 1676 by Valentine Ball; revised and edited by William Crooke. 2nd ed. 2 vols. London: Oxford University Press. === ద్వితీయ ఆధారాలు === * Burger, Pierre-François (2017). "[https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Tavernier, Jean-Baptiste]". ''Encyclopaedia Iranica''. Published 4 December 2017; updated 1 March 2018. * Joret, Charles (1886). ''Jean-Baptiste Tavernier, Écuyer, Baron d'Aubonne, Chambellan du Grand Électeur''. Paris. * Joret, Charles (1889). "Le voyageur Tavernier (1670–1689): Un manuscrit des 'Voyages'; Relations de Tavernier avec le Grand-Électeur; Le lieu de sa mort et de sa sépulture". ''Revue de géographie''. pp. 161–174, 267–275, 328–340. * Boxer, Charles Ralph (1985). "Jean Baptiste Tavernier: Controversial Huguenot Traveller and Trader, 1605–1689". ''Proceedings of the Huguenot Society of London''. 24 (3): 202–209. * Deloche, Jean (1968). ''Recherches sur les routes de l'Inde au temps des Mogols: Étude critique des sources''. Paris. * Rothrock, George A. (1967). "Jean-Baptiste Tavernier Merchant Extraordinary". ''History Today''. 17 (11): 743–749. * York, Anne (2003). "Travels in India: Jean-Baptiste Tavernier". In Glenn J. Ames and Ronald S. Love (eds.). ''Distant Lands and Diverse Cultures: The French Experience in Asia, 1600–1700''. Westport, Connecticut. pp. 135–145. * Raychaudhuri, Tapan; Habib, Irfan, eds. (1982). ''The Cambridge Economic History of India''. Vol. I: ''c. 1200–c. 1750''. Cambridge: Cambridge University Press. === సమకాలీన తులనాత్మక ఆధారాలు === * Bernier, François (1891). ''Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668''. Translated by Irving Brock; revised by Archibald Constable. London. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] *[[గోల్కొండ వజ్రాలు]] *[[సతీసహగమనం]] == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] * [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] * [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond] * '''Prasar Bharati Archives – Jean Baptiste Tavernier | French Merchant | Travelogues:''' ** [https://www.youtube.com/watch?v=OrTs7YTF64Y Part 1] ** [https://www.youtube.com/watch?v=XNzf2csrnsY Part 2] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HUXeVnVwdZs Part 3] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HE5cIlgzFMg Part 4] == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Γυμνοσοφιστές γύρω από ναούς στην Ινδία Στο νούμερο 6, ο συγγραφέα - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|center| భారతదేశంలోని దేవాలయాల సమీపంలో ‘జిమ్నోసోఫిస్టులు’ (Gymnosophists)గా వర్ణించబడిన భారతీయ సన్యాసులు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Representation des temples, ou pagodes des idolatres au Tunquin, avec des figures de leur Diuvictes, et des differentes - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb||center|టోంకిన్ (నేటి ఉత్తర వియత్నాం)లోని విగ్రహారాధకుల దేవాలయాలు లేదా పగోడాల దేవతామూర్తులను చూపించే టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Άποψη του Ερεβάν στην Αρμενία - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|అర్మేనియా రాజధాని యెరెవాన్ (Yerevan) నగర దృశ్యం - టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan exact de Gomron ou du Bandar Abassi, de l'Isle d'Ormus et des Isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|గోమ్రోన్ (నేటి బందర్ అబ్బాస్), హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ (1677) File:Plan exact de Gomron, ou du Bandar Abbasi de l'isle d'Ormus et des isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|గోమ్రోన్, హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan d'un des villages de Comouks - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|పశ్చిమ సర్కాసియా (Circassians) ప్రాంతంలోని ‘కోమూక్స్’ (Comouks) గ్రామ ప్రణాళిక File:Plan de Bagdat - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|బాగ్దాద్ నగర ప్రణాళిక File:Plan de la ville et de la forteresse de Candahar qui est la meilleure place de toute l'Asie - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|కాందహార్ నగరం, కోట ప్రణాళిక File:Ordre qui s'observe, dans la marche, de la pompe funebre, a la enterrement des Roys de Tunquin - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ (ఉత్తర వియత్నాం) రాజుల అంత్యక్రియల సందర్భంగా నిర్వహించే అంతిమయాత్ర ఊరేగింపు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoye du Roy de Perse - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|పర్షియా నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoyes des estats du Grand Mogol - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాల నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Νομίσματα του βασιλείου του Τονκίν (Βιετνάμ) - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ రాజ్యంలో(నేటి వియత్నాం) వాడుకలో ఉన్న నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ </gallery> == మూలాలు == bq4cdd4iobntmoi1d42s4rhwy88nplg 4963375 4963374 2026-09-20T21:02:52Z Vmakumar 44743 4963375 wikitext text/x-wiki {{in use}} [[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]] {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Portret van Jan Baptista Tavernier, objectnr A 19919.tif | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = <span style="font-weight:bold;">జననం</span>&emsp;1605 | birth_place = [[పారిస్]], [[ఫ్రాన్స్]] | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, [[రష్యా]] | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | spouse = మడేలైన్ గోయిస్సే (Madeleine Goisse) | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier">{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = en}}</ref> అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="LOC"/> ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనంగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. [[File:Carte des voyages de Mr Tavernier Jean-Baptiste dressée sur ses écrits, 17ème siècle.png|thumb|center|600px|టావెర్నియర్ భారతదేశం మరియు ఆసియాలో ప్రయాణించిన వివిధ మార్గాలను చూపించే పటం. అతని యాత్రా రచనల ఆధారంగా 17వ శతాబ్దంలో రూపొందించబడిన పటం.]] === మొదటి యాత్ర (1631–1633) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ తన మొదటి తూర్పు యాత్రలో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ చేరి, అక్కడి నుంచి అనటోలియాలోని టోకాట్, ఎర్జురమ్, నేటి ఆర్మేనియాలోని ఎరివాన్ (యెరెవాన్) మీదుగా ప్రయాణించి, సఫవీ పర్షియా రాజధాని ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica"/><ref name="BallCrooke1"/> ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారత ఉపఖండానికి చేరుకోలేదు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> '''ముఖ్య విశేషాలు:''' ఈ ప్రయాణంతో టావెర్నియర్ కు ఒట్టోమన్, పర్షియన్ ప్రాంతాల్లోని ప్రధాన భూమార్గాలు, నగరాలు, వాణిజ్య కేంద్రాలతో పరిచయం కలిగింది.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> తిరుగు ప్రయాణం: ఇస్ఫహాన్ నుంచి బాగ్దాద్, అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా ప్రయాణించి, మధ్యధరా తీరంలోని అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) ఓడరేవుకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి సముద్రమార్గంలో మాల్టా, ఇటలీ మీదుగా 1633లో పారిస్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === రెండవ యాత్ర (1638–1643) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1638లో తన రెండవ తూర్పు యాత్రకు బయలుదేరి, ఏజియన్ తీరంలోని స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ), వాయవ్య పర్షియాలోని తబ్రిజ్(Tabriz), ఇస్ఫహాన్ మీదుగా పర్షియాకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' భారతదేశంలో అతను ప్రధానంగా నాటి మొఘల్ సామ్రాజ్యం, గోల్కొండ రాజ్యాల పరిధిలో విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ముఖ్యంగా సూరత్, ఆగ్రా, గోల్కొండలతో పాటు వజ్రాల ఉత్పత్తి, మరియు రత్నాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక గనులను, వాణిజ్య కేంద్రాలను పర్యటించాడు. .. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు * భారతదేశంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకపు పద్ధతులు టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని పొందాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * భారతదేశంలోని వాణిజ్య కేంద్రాలు, మార్కెట్లు, ప్రయాణ సౌకర్యాల గురించి అతను నమోదు చేసిన వివరాలను తరువాతి ఆర్థిక చరిత్రకారులు కూడా ఆధారాలుగా ఉపయోగించారు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="CEHI">{{Cite book |editor-last1=Raychaudhuri |editor-first1=Tapan |editor-last2=Habib |editor-first2=Irfan |title=The Cambridge Economic History of India |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |year=1982}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: రెండవ యాత్రను ముగించుకుని టావెర్నియర్ 1643 నాటికి ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === మూడవ యాత్ర (1643–1649) === ప్రయాణ మార్గం: తన మూడవ యాత్రలో టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా ప్రయాణించి, సముద్రమార్గంలో సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం వైపు సాగి, సిలోన్ (నేటి శ్రీలంక) మీదుగా జావా ద్వీపంలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) వరకు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' అతను భారతదేశంలో సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలతో పాటు గోవా వరకు ప్రయాణించాడు. '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * 1645లో గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న టావెర్నియర్ రావులకొండ (Raolconda), కొల్లూరు (Coulour) వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, వజ్రాల వెలికితీత, నాణ్యత, రత్నాల వ్యాపారానికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> * 1648లో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో వెంగుర్లా మీదుగా పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవాకు వెళ్లి సుమారు రెండు నెలలు అక్కడ గడిపాడు. గోవాలో పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డోమ్ ఫిలిపే డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో పాటు అక్కడి ఉన్నత మతాధికారులను కలిశాడు.<ref name="BallCrooke1"/> '''ఇతర ఆసియా ప్రాంతాల పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * భారతదేశాన్ని దాటి సిలోన్, ఆగ్నేయాసియా వాణిజ్య ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించి బటావియా వరకు వెళ్లడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఈ యాత్రలో బటావియాలో (నేటి జకార్తా) వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో టావెర్నియర్‌కు డబ్బు చెల్లింపుల విషయంలో వివాదం ఏర్పడింది. అతని వద్ద ఉన్న కొన్ని డచ్ చెల్లింపు పత్రాలకు (pay-bills) రావలసిన మొత్తాన్ని కంపెనీ చెల్లించకపోవడంతో, ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత అతను ఆ డచ్ కంపెనీపై సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం చేశాడు. అయినప్పటికీ అతనికి పాక్షిక పరిహారం మాత్రమే లభించింది. తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి సముద్రమార్గంలో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మీదుగా ఐరోపాకు తిరిగి చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === నాల్గవ యాత్ర (1651–1655) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1651లో పారిస్ నుంచి బయలుదేరి మార్సెయ్ (Marseille) చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి మధ్యధరా సముద్ర మార్గంలో మాల్టా, లార్నాకా (సైప్రస్) మీదుగా ప్రయాణించి, అక్టోబరు 4న అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) రేవుకు చేరుకున్నాడు. అనంతరం అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా పర్షియాలోకి ప్రవేశించి బందర్ అబ్బాస్ రేవుకు చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> 1652 మే 11న బందర్ అబ్బాస్ నుంచి సముద్ర మార్గం గుండా గోల్కొండ రాజుకు చెందిన ఓడలో బయలుదేరి, భారతదేశ తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం చేరాడు. <ref name="BallCrooke1"/>1652 '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' మచిలీపట్నం నుంచి నిడుమోలు, వుయ్యూరు, పటమట, బెజవాడ మీదుగా ప్రయాణించి, తరువాత మద్రాసు (ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్), దానికి సమీపంలోని సెయింట్ థోమ్ ప్రాంతాలకు వెళ్లాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche">{{Cite book |last=Deloche |first=Jean |title=Transport and Communications in India Prior to Steam Locomotion |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=Delhi |year=1993}}</ref> అక్కడి నుంచి గండికోట, గోల్కొండ తదితర ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి తరువాత సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> టావెర్నియర్ వివరించిన మచిలీపట్నం–బెజవాడ–మద్రాసు, గోల్కొండ–కడప లోయ–మద్రాసు మార్గాలు అతని భారతీయ ప్రయాణవివరణల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగినవిగా జీన్ డెలోష్ గుర్తించాడు.<ref name="Deloche"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * బెజవాడ ప్రాంతంలో భారీ వర్షాలు, కృష్ణానది ఉప్పొంగడం కారణంగా కొంతకాలం నిలిచిన టావెర్నియర్ అక్కడి ఆలయాలను సందర్శించి, వాటి నిర్మాణం, శిల్పాలు, మతాచారాల గురించి వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> * గండికోట ముట్టడి జరుగుతున్న సమయంలో టావెర్నియర్ మీర్ జుమ్లా శిబిరానికి వెళ్లి అతన్ని ప్రత్యక్షంగా కలిశాడు. గోల్కొండ రాజుకు విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువులను విక్రయించాలనే ఉద్దేశంతో వచ్చిన అతను, వాటిని ముందుగా మీర్ జుమ్లాకు చూపించాల్సి ఉంటుందని తెలుసుకుని గండికోటకు వెళ్లినట్లు తన ప్రయాణవివరణలో పేర్కొన్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla">{{Cite book |last=Sarkar |first=Jagadish Narayan |title=The Life of Mir Jumla, the General of Aurangzab |publisher=Thacker, Spink |year=1951}}</ref> * మీర్ జుమ్లా శిబిరంలో పరిపాలనా కార్యకలాపాలు, ఉత్తరాల నిర్వహణ, దూతల వ్యవస్థ, న్యాయ విచారణలకు సంబంధించిన దృశ్యాలను టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla"/> * గోల్కొండ రాజ్యంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలకు సంబంధించిన వివరాలు అతని భారతీయ వర్ణనల్లో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/><ref name="CEHI"/> '''తిరుగు ప్రయాణం:'''నాల్గవ యాత్ర తిరుగుప్రయాణంలో టావెర్నియర్ డచ్–ఇంగ్లీషు సముద్ర యుద్ధంలో చిక్కుకొని చివరకు క్షేమంగా బయటపడటం జరిగినది. 1654 జనవరిలో సూరత్ నుంచి పర్షియాకు తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధమైన సమయంలో, ఇంగ్లీషు–డచ్ యుద్ధం కారణంగా టావెర్నియర్‌కు పర్షియాకు సాధారణ ప్రయాణ నౌక అందుబాటులో లేకపోయింది.<ref name="Tavernier-French-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier |location=Paris |year=1676 |language=fr}}</ref><ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |translator-last=Ball |translator-first=Valentine |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |edition=2 |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> హోర్ముజ్–పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు నుంచి వస్తున్న ఇంగ్లీషు నౌకలను అడ్డుకునేందుకు 1654 జనవరి 8న సూరత్ నుంచి బయలుదేరిన ఐదు డచ్ యుద్ధనౌకాదళ సమూహం (ఫ్లీట్) లోని ఒక యుద్ధ నౌకలో అతను ప్రయాణించాడు.<ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54">{{Cite book |editor-last=Foster |editor-first=William |title=A Calendar of the Court Minutes etc. of the East India Company, 1650–1654 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ప్రయాణంలో డచ్ నౌకాదళం ఇంగ్లీషు నౌకలను ఎదుర్కొనడంతో తీవ్రమైన ఫిరంగి పోరు జరిగింది; ఈ పోరాటంలో ఇంగ్లీషు నౌక ఫాల్కన్ (Falcon) డచ్‌వారి చేతికి చిక్కగా, మరో ఇంగ్లీషు నౌక ఎండీవర్ (Endeavour) తీవ్రంగా దెబ్బతిని మునిగిపోయింది.<ref name="Foster-EIC-1650-54"/><ref name="Danvers-PortugueseRecords">{{Cite book |last=Danvers |first=Frederick Charles |title=Report to the Secretary of State for India in Council on the Portuguese Records Relating to the East Indies |location=London |year=1892}}</ref> ఈ యుద్ధానికి ప్రత్యక్ష సాక్షిగా ఉన్న టావెర్నియర్, <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54"/> ఈ సంఘటనను తన గ్రంథంలో “అత్యంత తీవ్రమైన, ప్రమాదకరమైన సముద్ర యుద్ధం”గా వర్ణించి, దాని నుంచి తాను క్షేమంగా బయటపడినట్లు పేర్కొనగా, నాటి ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రికార్డులలోనూ ఈ పోరాటానికి సంబందించి, ఆయన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యపు వివరాలు నమోదయ్యాయి. <ref name="Tavernier-French-Naval"/> ఈ పోరు నుంచి క్షేమంగా బయటపడిన టావెర్నియర్, తరువాత డచ్ నౌకలతో కలిసి పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు ప్రయాణించి 1654 మార్చి 7న పర్షియాలోని బందర్ అబ్బాస్ చేరుకున్నాడు <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/>; అనంతరం పర్షియా మీదుగా పశ్చిమ మార్గంలో ఐరోపాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662):=== * ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1657 ఫిబ్రవరిలో విలువైన రత్నాలతో పారిస్ నుంచి ఐదవ యాత్రకు బయలుదేరాడు మార్సెయ్ (Marseille), ఇటలీల మీదుగా డచ్ నౌకలో స్మిర్నా (నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరిన టావెర్నియర్, అక్కడి నుంచి కారవాన్ ద్వారా భూమార్గంలో ఎరివాన్, తబ్రిజ్ మీదుగా ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చి .<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలలో పర్యటించాడు. ఆపై భారతదేశం నుంచి ఆగ్నేయాసియాలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) చేరుకున్నాడు. * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: సూరత్, అహ్మదాబాద్, దక్కన్ ప్రాంతం/షాయిస్తా ఖాన్ శిబిరం & గోల్కొండ రాజ్యం ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ యుద్ధం, ఔరంగజేబు అధికార స్వాధీనంతో ఏర్పడిన రాజకీయ కల్లోల పరిస్థితుల వార్తలు అందడంతో, టావెర్నియర్ ఇస్ఫహాన్‌లో తన బసను 1659 ప్రారంభం వరకు పొడిగించాడు. పరిస్థితులు కొంత సద్దుమణిగాక అక్కడి నుంచి బయలుదేరి, చివరకు 1659 మే నాటికి భారతదేశంలోని సూరత్ చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి దక్కన్ ప్రాంతానికి ప్రయాణించి, అక్కడ నాటి మొఘల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌ను కలిశాడు. * అనంతరం గోల్కొండకు వెళ్లి, అక్కడ రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల కొనుగోలుకు సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నాడు. 1660 డిసెంబరు చివరివరకు టావెర్నియర్ గోల్కొండలోనే ఉన్నాడు; డిసెంబరు 21న అక్కడి నుంచి తన సోదరుడికి ఒక ఉత్తరం రాశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అనంతరం గోల్కొండ నుంచి బయలుదేరి తిరిగి సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="IGNOU-EuropeanTravelogues">{{cite book|last=Joshi|first=Jeetesh Kumar|chapter=European Travelogues|title=India as Seen by the Others|publisher=Indira Gandhi National Open University|location=New Delhi|at=Unit 16, §16.6 Jean Baptiste Tavernier|url=https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/84189/3/Unit-16.pdf|language=en}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమైన టావెర్నియర్, 1662 ప్రారంభంలో ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి వెనిస్ మీదుగా అదే సంవత్సరం ఆగస్టు నాటికి పారిస్ చేరుకున్నాడు. === ఆరవ యాత్ర (1663–1668) === [[File:Dutch ship with which Tavernier travelled - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|టావెర్నియర్ తన ఆరవ ఆసియా యాత్ర ముగింపులో బటావియా నుంచి హాలండ్‌కు తిరుగు ప్రయాణం చేసిన డచ్ నౌక ''Provinces''కు సంబంధించిన చిత్రణ; ఈ ప్రయాణంలో నౌక కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్, సెయింట్ హెలెనా మీదుగా హాలండ్ చేరింది.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref>]] ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1663 నవంబరు 27న పారిస్ నుంచి తన ఆరవ యాత్రకు బయలుదేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1664 జనవరి 10న మార్సెయ్ నుంచి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించి మొనాకో, పీసా మీదుగా ఏప్రిల్ 24న స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> జూన్ 9న అక్కడి నుంచి బయలుదేరిన అతని బృందం తబ్రిజ్ (వాయవ్య ఇరాన్) మార్గంలో ప్రయాణించి డిసెంబరులో ఇస్ఫహాన్ చేరుకుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1665 ఫిబ్రవరి 24న ఇస్ఫహాన్ నుంచి భారతదేశం వైపు బయలుదేరి, షిరాజ్ (దక్షిణ ఇరాన్), బందర్ అబ్బాస్ రేవు మీదుగా 1665 మే 16న సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. సూరత్ నుంచి మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని జహానాబాద్–ఢిల్లీ, ఆగ్రా ప్రాంతాలకు ప్రయాణించాడు; ఆగ్రా నుంచి అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నా, రాజ్‌మహల్, ఢాకా, కాసింబజార్ ప్రాంతాల వైపు ప్రయాణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Bernier">{{Cite book |last=Bernier |first=François |title=Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 |editor-last=Constable |editor-first=Archibald |publisher=Archibald Constable and Company |location=Westminster |year=1891}}</ref> గంగా లోయలోని ఈ మార్గం మొఘల్ కాలంలో ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్ మధ్య ప్రధాన అంతర్గత వాణిజ్య మార్గాల్లో ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="Deloche"/><ref name="CEHI"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. * మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఢాకాలో బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌తో విలువైన రత్నాలకు సంబంధించిన వ్యాపార లావాదేవీలు జరిపాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="PrakashBengal">{{Cite book |last=Prakash |first=Om |title=The Dutch East India Company and the Economy of Bengal, 1630–1720 |publisher=Princeton University Press |year=1985}}</ref> * 1665 నవంబరు 25న టావెర్నియర్ ఫ్రాన్స్వా బెర్నియర్ (François Bernier), రాష్‌పో (Rachepot)లతో కలిసి ఆగ్రా నుంచి బెంగాల్ వైపు బయలుదేరి, బెనారస్ వరకు వారితో కలిసి ప్రయాణించాడు. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Bernier"/> * 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సూర్యగ్రహణాన్ని పరిశీలించి, గ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో ప్రజలు నిర్వహించిన మతాచారాలను వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/> * పాట్నా ప్రాంతంలో భారతదేశం–నేపాల్–టిబెట్ మధ్య జరిగే వాణిజ్యం గురించి సేకరించిన వివరాలను అతను నమోదు చేశాడు; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ సమాచారం ప్రత్యేకమైన ఖచ్చితత్వం కలిగినదిగా సిల్వైన్ లేవీ, జీన్ డెలోష్ వంటి పరిశోధకులు గుర్తించారు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Deloche"/> ==== ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * మొనాకోలో అక్కడి పాలకుడు లూయీ I (Louis I, Prince of Monaco) లేని సమయంలో, అతని భార్య కేథరిన్ షార్లెట్ డి గ్రామోంట్ (Catherine Charlotte de Gramont) టావెర్నియర్‌తో రాజప్రాసాదంలో సమావేశమై అక్కడి అరుదైన కళాఖండాలను, విశేష వస్తువులను అతనికి చూపించింది. <ref name="BurgerIranica"/> * పీసాలో టావెర్నియర్ అప్పటి టస్కనీ గ్రాండ్ డ్యూక్ అయిన ఫెర్డినాండో II డి మెడిచీ (Ferdinando II de' Medici)ని కలుసుకుని, తన తూర్పు దేశాల యాత్రలు, అక్కడి పరిస్థితుల గురించి అతనితో విస్తృతంగా మాట్లాడాడు.<ref name="BurgerIranica"/> * 1664 డిసెంబరు 14 న ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్న తరువాత టావెర్నియర్ పర్షియా పాలకుడు షా అబ్బాస్ IIను రాజసభలో దర్శించి, తన వద్దనున్న విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువుల్లో పెద్ద భాగాన్ని అతనికి విక్రయించాడు. ఈ సమయంలోనే షా ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందులో టావెర్నియర్ పాల్గొన్నాడు. అక్కడ షాతో సుదీర్ఘ సంభాషణలు, వారిద్దరి మధ్య మద్యపాన పోటీ కూడా జరిగినట్లు టావెర్నియర్ తన యాత్రావర్ణనలో పేర్కొన్నాడు; ఈ సమావేశ వివరాలను అతని సహయాత్రికుడు ఆండ్రే డోలియే డెలాండెస్ (André Daulier Deslandes) కూడా స్వతంత్రంగా నమోదు చేశాడు.<ref name="BurgerIranica"/> == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. భారతదేశంలో అతని ప్రయాణాలు పశ్చిమ తీరంలోని సూరత్, తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం వంటి ప్రముఖ రేవుల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా వంటి గంగానదీ లోతట్టు నగరాల వరకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ రాజ్యాల వరకు విస్తృతంగా సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు బెర్నియర్ (Bernier)తో కలిసి ప్రయాణించాడు.<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. === పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా === టావెర్నియర్ మూడవ యాత్రలో భారతదేశానికి సంబంధించి పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా సందర్శన (1648) అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. 1648 జనవరి 11న సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో బయలుదేరిన టావెర్నియర్, గోవాకు ఉత్తరాన ఉన్న వాణిజ్య ఓడరేవు వెంగుర్లా (నేటి మహారాష్ట్రలోని సింధుదుర్గ్ జిల్లా) చేరాడు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులు గడిపిన అనంతరం జనవరి 21 నాటికి గోవా చేరుకున్నాడు. అక్కడ సుమారు రెండు నెలల పాటు బస చేసి, మార్చి 11న తిరిగి వెంగుర్లా చేరుకున్నాడు. ఈ బస సమయంలో టావెర్నియర్ నాటి పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డామ్ ఫిలిప్ డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో భేటీ అయి సత్సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు; వైస్రాయ్ వద్ద ఉన్న అరుదైన, విలువైన వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించే అవకాశం పొందాడు. అలాగే గోవా ఆర్చ్‌బిషప్, ఇన్క్విజిటర్-జనరల్ (Inquisitor-General)లతో సహా పలువురు మతాధికారులను కలుసుకున్నాడు. నాటి పోర్చుగీస్ గోవా ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ, ఆర్థిక క్షీణతను, నగర సామాజిక పరిస్థితులను టావెర్నియర్ నిశితంగా పరిశీలించి తన గ్రంథంలో నమోదు చేశాడు. ==== ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్ (Father Ephraim de Nevers) ఉదంతం ==== మద్రాసులో మతసేవలు నిర్వహిస్తున్న ఫ్రెంచ్ కాపుచిన్ సన్యాసి ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్‌ను 1649లో మద్రాసులో మోసపూరితంగా బంధించి, ఆపై గోవాకు తరలించి ఇంక్విజిషన్ విచారణ జరిపిన ఉదంతాన్ని టావెర్నియర్ తన రచనలో ప్రముఖంగా వివరించాడు. ఈ మత విచారణ తీరు, నాటి మతపరమైన అధికార దుర్వినియోగానికి నిదర్శనమని స్వయంగా పేర్కొన్నాడు. అయితే ఇది 1648లో టావెర్నియర్ గోవాలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ప్రత్యక్ష సంఘటన కాదు, నాటి పోర్చుగీస్ మతాధికారుల వ్యవహారశైలిని వివరించేందుకు తర్వాతి కాలంలో జరిగిన ఈ పరిణామాలను ఆయన తన గ్రంథంలో పొందుపరిచాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం అతని కుమారుల మధ్య జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ పోరు, దారా షికోహ్ పరాజయం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి పరిణామాలను టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో విస్తృతంగా వివరించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-Succession">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |chapter=Book II, Chapters II–VII |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే 1657లో ప్రారంభమైన తన ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ 1659 నాటికి గోల్కొండలో ఉన్నట్లు అతని ప్రయాణ కాలక్రమం తెలియజేస్తుంది.<ref name="Burger2018">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |date=1 March 2018 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |access-date=18 September 2026 |language=en}}</ref> మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. రాజదర్బార్ లలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ==== నగరాలు మరియు వాస్తుశిల్పంపై వర్ణనలు ==== టావెర్నియర్ తన యాత్రాచరిత్రలో 17వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భారతీయ నగరాలు, వాటి వాస్తుశిల్ప విశేషాలను సవివరంగా నమోదు చేశాడు. పాత ఢిల్లీ నగరం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో, ప్రత్యామ్నాయంగా యమునా నది తీరాన షాజహాన్ చక్రవర్తి 'షాజహానాబాద్' అనే సరికొత్త నగరాన్ని నిర్మించాడని పేర్కొన్నాడు. నాటి భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద నగరమైన ఆగ్రాను, అక్కడి తాజ్‌మహల్ నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు; విదేశీయులు ఎక్కువగా వచ్చే 'తసిమఖాన్' బజార్ సమీపంలో నిర్మితమైన ఈ సమాధి పూర్తికావడానికి 22 ఏళ్లు పట్టిందని, నిరంతరాయంగా 20,000 మంది కార్మికులు పనిచేశారని నమోదు చేశాడు. అయితే టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో బేగం పేరును (ముంతాజ్ మహల్) గానీ, సమాధి పేరును (తాజ్‌మహల్) గానీ నేరుగా ప్రస్తావించకపోవడం గమనార్హం. వీటితో పాటు అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా, ఢాకా, గోవా వంటి ఇతర ప్రముఖ నగరాల స్థితిగతులను, వర్తక విశేషాలను కూడా టావెర్నియర్ విస్తృతంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==== వజ్రాల గనుల సందర్శన ==== టావెర్నియర్ తన మూడవ యాత్రలో 1645 జనవరిలో సూరత్ చేరి, అక్కడి నుంచి జనవరి 19 తేదీన దౌలతాబాద్, నాందేడ్ మీదుగా గోల్కొండకు ప్రయాణించాడు. గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న తరువాత 1645 లో రావులకొండ (Raolconda; Ball–Crooke గుర్తింపు ప్రకారం Ramulkota/Ramallakota) వజ్రాల గనిని సందర్శించాడు. అక్కడ వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, గనుల పనితీరు, వజ్రాల నాణ్యత, వాటిని సానబెట్టే పద్ధతులను ప్రత్యక్షంగా వివరించాడు. రావులకొండలో వజ్రాలు లభించే రాతి, మట్టి పొరలను తవ్వి, ఆ పదార్థాన్ని వేరు చేసి వజ్రాలను గుర్తించే విధానాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. అనంతరం గోల్కొండకు తిరిగి వచ్చి, కృష్ణానది తీరంలోని గని కొల్లూరు (Gani/Coulour; Kollur) వజ్రాల గనిని కూడా సందర్శించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> ====మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు==== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === [[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]] [[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]] 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని ఆయన స్వయంగా పరిశీలించి, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని రూపాన్ని చిత్రించి, తన పటంలో దానికి మొదటి స్థానాన్ని (No. 1) కేటాయించాడు. టావెర్నియర్ తన యాత్రాగ్రంథంలో దీనిని "గ్రేట్ మొఘల్‌కు చెందిన వజ్రం" (diamond belonging to the Great Mogul) అని పేర్కొనగా, తదనంతర చరిత్ర, సాహిత్యంలో దీనికే "గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్" అనే పేరు స్థిరపడింది టావెర్నియర్ వర్ణన ప్రకారం ఈ వజ్రం "సగానికి కోసిన గుడ్డు ఆకారంలో" (half-egg shape), గుండ్రంగా, రోజ్-కట్ (rose-cut) శైలిలో, ఒకవైపు బాగా ఎత్తుగా ఉండి, అంచున ఒక చిన్న లోపం కలిగి ఉంది. <ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste Tavernier|title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier|volume=2|location=Paris|publisher=Gervais Clouzier|year=1676|page=334|language=fr|quote=Cette pierre estoit de la méme forme comme si l’on avoit coupé un œuf par le milieu. }}</ref> దీని బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 280 క్యారెట్లు లేదా నేటి కొలతల్లో 287 మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ అమూల్యమైన రత్నాన్ని గోల్కొండ వజీరు మీర్ జుమ్లా మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌కు బహుకరించాడని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.[[File:Grand Mogol d'apres Tavernier.gif|thumb|గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: === రత్నాల వ్యాపారం === వృత్తిరీత్యా రత్నాల వర్తకుడైన టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో వజ్రాలు, ముత్యాల నాణ్యత, స్వచ్ఛత (water), రంగు, లోపాలు మరియు బరువు ఆధారంగా ధరలను లెక్కించే వాణిజ్య పద్ధతులను సవివరంగా పేర్కొన్నాడు..<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల కొనుగోలులో టావెర్నియర్ అనుసరించిన పద్ధతికి 1642లో గోల్కొండలో జరిగిన ఒక బేరసారం ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. అక్కడ 176⅛ మాంగెలిన్లు (సుమారు 242⅚ పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు) బరువున్న భారీ వజ్రానికి దాని యజమాని 5,00,000 రూపాయలు కోరగా, టావెర్నియర్ సీసంతో దాని నమూనా తయారుచేయించి సూరత్‌లోని తన భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. చివరకు ధర కుదరక ఆ లావాదేవీ జరగలేదు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=98 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల విక్రయంలో రాజులు, రాజకుటుంబాలు, ఉన్నతాధికారులు ముఖ్యమైన కొనుగోలుదారులుగా ఉండేవారు. ఇటువంటి రాజసభా వ్యాపారంలో సాధారణ మార్కెట్‌లో జరిగే కొనుగోలు–అమ్మకాలతో పాటు కానుకలు ఇవ్వడం, రాజసభ అధికారుల ద్వారా ప్రవేశం పొందడం, రత్నాలను పరిశీలనకు సమర్పించడం, ధరపై దీర్ఘమైన బేరసారాలు జరపడం, కొన్నిసార్లు చెల్లింపుల కోసం మధ్యవర్తులు లేదా మారక పత్రాలను ఉపయోగించడం వంటి పద్ధతులు కూడా ఉండేవని టావెర్నియర్ అనుభవాలు తెలియజేస్తాయి. మొఘల్ చక్రవర్తి, ఉన్నత ప్రభువులు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు రత్నాలను చూపించి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించిన సందర్భాలను అతను పలుచోట్ల నమోదు చేశాడు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> టావెర్నియర్ రత్నాల వ్యాపారం భారతదేశానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. తూర్పు దేశాల్లో సేకరించిన రత్నాలను ఐరోపా రాజసభలకు తీసుకెళ్లి విక్రయించాడు. 1668లో తన చివరి తూర్పు యాత్ర నుంచి ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగివచ్చిన తరువాత అతను తీసుకువచ్చిన వజ్రాల్లో అధికభాగాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14 వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. 1669 మార్చి 8న ఈ వజ్రాల కొనుగోలుకు 8,98,731 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌లు (livres) చెల్లించబడ్డాయి. === షయిస్తా ఖాన్‌తో రత్నాల వ్యాపార వివాదం === 1666లో ఢాకా చేరుకున్న టావెర్నియర్ బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్ ను కలుసుకొని, అతనికి, అతని కుమారుడికి విలువైన కానుకలు ఇచ్చాడు. వాటి విలువ 5,000 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌ (livres; అప్పటి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య ప్రమాణం)ల కంటే ఎక్కువని అతను నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-I-105-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=105–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతరం తన వద్ద ఉన్న రత్నాలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను షాయిస్తా ఖాన్‌కు చూపించగా, వాటి ధరపై ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే పెద్ద మొత్తంలో వెండిని నదీమార్గంలో తీసుకెళ్లడం ప్రమాదకరమని డచ్ వర్తకులు సూచించడంతో, కాసింబజార్‌లో చెల్లించదగిన హుండీ (bill of exchange)ని టావెర్నియర్ తీసుకున్నాడు. <ref name="Tavernier1925-I-106-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=106–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే కాసింబజార్‌కు చేరుకున్న తరువాత లావాదేవీ వివాదంగా మారింది. అతను కాసింబజార్‌లో హుండీని సమర్పించినప్పుడు చెల్లింపు అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడింది. దానితో బెంగాల్‌లోని డచ్ వర్తక కేంద్రాల డైరెక్టర్ కూడా అతని తరఫున చెల్లింపు కోసం ప్రయత్నించినట్లు టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="Tavernier1925-I-108-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=108–109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> కొద్దిరోజుల తరువాత వచ్చిన షాయిస్తా ఖాన్ ఆదేశంలో, ముందుగా అంగీకరించిన ధరలో 20,000 మొఘల్ రూపాయలు తగ్గించి మిగిలిన మొత్తాన్ని మాత్రమే చెల్లించాలని పేర్కొన్నారు; దీనికి అంగీకరించకపోతే ఢాకాకు తిరిగి వచ్చి తన వస్తువులను వెనక్కి తీసుకోవచ్చని కూడా టావెర్నియర్ కు తెలియజేశారు. .<ref name="Tavernier1925-I-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతర చర్చల్లో ఈ కోత 10,000 రూపాయలకు తగ్గిందని, చివరకు ఆ నష్టాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చిందని టావెర్నియర్ రాశాడు.<ref name="Tavernier1925-I-112-113">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=112–113 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ పరిణామానికి టావెర్నియర్ మొఘల్ దర్బారులో రత్నాల లావాదేవీలకు మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించిన ముగ్గురు వ్యక్తులను బాధ్యులుగా పేర్కొన్నాడు. అంతకుముందు జాఫర్ ఖాన్‌కు ఒక పెద్ద ముత్యాన్ని విక్రయించే సందర్భంలో, అంగీకరించిన ధరలో 10,000 రూపాయలు తగ్గించాలన్న ప్రతిపాదనను టావెర్నియర్ తిరస్కరించి ముత్యాన్ని వెనక్కి తీసుకున్నాడు. తనతో విభేదించిన ముగ్గురు రత్నాల పరిశీలకులు, ఆ ముత్యానికి తాను నిజమైన విలువకంటే 10,000 రూపాయలు ఎక్కువ అడిగానని షాయిస్తా ఖాన్‌కు సమాచారం పంపారని టావెర్నియర్ ఆరోపించాడు. హుండీ ఇచ్చిన తరువాత ఈ సమాచారం షాయిస్తా ఖాన్‌కు చేరడమే తనకు చెల్లించాల్సిన మొత్తంలో కోత విధించడానికి కారణమైందని అతను వివరించాడు. ఆ పెద్ద ముత్యాన్ని చివరకు షాయిస్తా ఖానే కొనుగోలు చేశాడు; తన గ్రంథంలోని ముత్యాల చిత్రణలో టావెర్నియర్ దానిని 55 క్యారెట్ల ముత్యంగా నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-II-103">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=103 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ సంఘటనను వివరించిన తరువాత రాజదర్బారులతో వ్యాపారం చేయడంలో కానుకల పాత్ర గురించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి, షాయిస్తా ఖాన్, జాఫర్ ఖాన్‌లతో పాటు ఖజానా అధికారులు, ప్రభువుల గృహాధికారులు, రాజభవన ద్వారపాలకులు తదితరులకు తాను ఇచ్చిన కానుకల మొత్తం విలువ 23,187 లీవ్ర్‌ లని (livres) అతను లెక్కించాడు. <ref name="Tavernier1925-I-115">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=115|url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> తన అనుభవాన్ని వివరిస్తూ, టర్కీ, పర్షియా, భారతదేశాల పాలకుల దర్బారుల్లో వ్యాపారం చేయాలనుకునే వర్తకుడు గణనీయమైన కానుకలను సిద్ధం చేసుకోవడమే కాకుండా, తనకు అవసరమైన వివిధ అధికారుల సేవల కోసం దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ''“open purse”''తో సిద్ధంగా ఉండాలని టావెర్నియర్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-115"/> === భారతీయ వర్తకులు మరియు బనియాలు === భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. === జీవకారుణ్యం మరియు సంరక్షణ === 17వ శతాబ్దపు గుజరాత్‌లో జంతువుల పట్ల ప్రజలకున్న జీవకారుణ్యాన్ని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. భరూచ్, కాంబే, బరోడా వంటి ప్రాంతాల్లో నెమళ్లు పుష్కలంగా సంచరించేవని, హిందూ పాలకులు వున్న భూభాగాల్లో పక్షులు లేదా జంతువులను వేటాడటం, చంపడంపై మత విశ్వాసాల ప్రాతిపదికన కఠినమైన ఆంక్షలు ఉండేవని పేర్కొన్నాడు; అయితే ముస్లిం పాలకులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇటువంటి ఆంక్షలు అంతగా ఉండేవి కావు. కోతుల పట్ల ఆరాధనను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. గుజరాత్ లో ప్రజలు కోతులను పూజించేవారని, ముఖ్యంగా అహ్మదాబాద్‌లో వారానికి రెండు రోజులు పట్టణంలోకి వచ్చే కోతుల సమూహాలను ప్రజలు పవిత్రంగా భావించి ఆహారం అందించేవారని తెలిపాడు. అంతేకాకుండా, అహ్మదాబాద్ నగరంలో జంతువులకు చికిత్స, ఆశ్రయం కల్పించేందుకు ప్రజలచే ప్రత్యేక జంతు ఆసుపత్రులు స్వచ్ఛందంగా నిర్వహించబడేవని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === [[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]] భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ రెల్లుగడ్డి,కలపతో చేసిన చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. ఆ స్త్రీ త్వరగా కాలిపోయేందుకు అదనంగా నూనె కుండలను మంటల్లోకి విసిరేవారు రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): కలప, నూనెతో చితిని మంచంలా సిద్ధం చేసి, దానిపై కూర్చున్న స్త్రీ ఒడిలో భర్త మృతదేహాన్ని ఉంచేవారు. బంధువుల కానుకల సమర్పణ అనంతరం బ్రాహ్మణుడు చితికి నిప్పు పెట్టేవాడు. గంగాతీరంలో జరిగే సతీ దహన పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ కట్టెలు, నూనెతో నింపిన ఒక పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ భార్య మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత బ్రాహ్మణుడు మొదట భర్త శవాన్ని, అనంతరం వెనుదిరిగి ఉన్న భార్యను ఆ మంటల్లోకి నెట్టివేసేవాడని, అనంతరం త్వరగా కాలిపోయేందుకు మరిన్ని నూనె కుండలు విసిరేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == [[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రొటెస్టంట్లపై ఫ్రెంచ్ చక్రవర్తి లూయిస్ XIV విధించిన ప్రయాణ నిషేధాన్ని అధిగమించి, టావెర్నియర్ 1687లో స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీల మీదుగా కోపెన్‌హాగన్‌ చేరుకున్నాడు. అక్కడ కొంతకాలం ఉన్న తర్వాత, 1689 ఫిబ్రవరిలో స్వీడన్ రాజు జారీ చేసిన పాస్‌పోర్ట్ సాయంతో రష్యాలోకి ప్రవేశించాడు. ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారుడు చార్లెస్ జోరెట్ (Charles Joret) 1886 నాటి తన పరిశోధనా గ్రంథం (Jean-Baptiste Tavernier d'après des Documents Nouveaux) లో నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ రష్యాలో యువ జార్ పీటర్ ది గ్రేట్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో రష్యా మీదుగా పర్షియాకు వెళ్లి, అక్కడినుంచి తిరిగి భారతదేశానికి ప్రయాణించాలనే తన వాణిజ్య ప్రణాళికను అక్కడి పాలకులకు తెలియజేశాడు; తరువాతి కాలంలో టావెర్నియర్ రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన వాలెంటైన్ బాల్ కూడా జోరెట్ పేర్కొన్న ఈ చారిత్రక అంశాన్ని సమర్థించాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో మాస్కో దిశగా సాగిన అతని ప్రయాణం తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల వల్ల సాఫీగా సాగలేదు. చివరకు మాస్కో చేరుకోకముందే, మార్గమధ్యంలోని స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో తన 84వ ఏట మరణించాడు. <ref name="Iranica"/> అతని మరణాన్ని కాల్పనిక "శాపం" కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు. దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. <ref name="LOC"/> == రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు == === ప్రాథమిక ఆధారాలు === * Tavernier, Jean-Baptiste (1675). ''Nouvelle relation de l'intérieur du sérail du Grand Seigneur''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1676). ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''. 2 vols. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1679). ''Recueil de plusieurs relations et traitez singuliers et curieux de J. B. Tavernier, Baron d'Aubonne''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1925). ''Travels in India''. Translated from the original French edition of 1676 by Valentine Ball; revised and edited by William Crooke. 2nd ed. 2 vols. London: Oxford University Press. === ద్వితీయ ఆధారాలు === * Burger, Pierre-François (2017). "[https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Tavernier, Jean-Baptiste]". ''Encyclopaedia Iranica''. Published 4 December 2017; updated 1 March 2018. * Joret, Charles (1886). ''Jean-Baptiste Tavernier, Écuyer, Baron d'Aubonne, Chambellan du Grand Électeur''. Paris. * Joret, Charles (1889). "Le voyageur Tavernier (1670–1689): Un manuscrit des 'Voyages'; Relations de Tavernier avec le Grand-Électeur; Le lieu de sa mort et de sa sépulture". ''Revue de géographie''. pp. 161–174, 267–275, 328–340. * Boxer, Charles Ralph (1985). "Jean Baptiste Tavernier: Controversial Huguenot Traveller and Trader, 1605–1689". ''Proceedings of the Huguenot Society of London''. 24 (3): 202–209. * Deloche, Jean (1968). ''Recherches sur les routes de l'Inde au temps des Mogols: Étude critique des sources''. Paris. * Rothrock, George A. (1967). "Jean-Baptiste Tavernier Merchant Extraordinary". ''History Today''. 17 (11): 743–749. * York, Anne (2003). "Travels in India: Jean-Baptiste Tavernier". In Glenn J. Ames and Ronald S. Love (eds.). ''Distant Lands and Diverse Cultures: The French Experience in Asia, 1600–1700''. Westport, Connecticut. pp. 135–145. * Raychaudhuri, Tapan; Habib, Irfan, eds. (1982). ''The Cambridge Economic History of India''. Vol. I: ''c. 1200–c. 1750''. Cambridge: Cambridge University Press. === సమకాలీన తులనాత్మక ఆధారాలు === * Bernier, François (1891). ''Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668''. Translated by Irving Brock; revised by Archibald Constable. London. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] *[[గోల్కొండ వజ్రాలు]] *[[సతీసహగమనం]] == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] * [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] * [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond] * '''Prasar Bharati Archives – Jean Baptiste Tavernier | French Merchant | Travelogues:''' ** [https://www.youtube.com/watch?v=OrTs7YTF64Y Part 1] ** [https://www.youtube.com/watch?v=XNzf2csrnsY Part 2] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HUXeVnVwdZs Part 3] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HE5cIlgzFMg Part 4] == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Γυμνοσοφιστές γύρω από ναούς στην Ινδία Στο νούμερο 6, ο συγγραφέα - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|center| భారతదేశంలోని దేవాలయాల సమీపంలో ‘జిమ్నోసోఫిస్టులు’ (Gymnosophists)గా వర్ణించబడిన భారతీయ సన్యాసులు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Representation des temples, ou pagodes des idolatres au Tunquin, avec des figures de leur Diuvictes, et des differentes - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb||center|టోంకిన్ (నేటి ఉత్తర వియత్నాం)లోని విగ్రహారాధకుల దేవాలయాలు లేదా పగోడాల దేవతామూర్తులను చూపించే టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Άποψη του Ερεβάν στην Αρμενία - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|అర్మేనియా రాజధాని యెరెవాన్ (Yerevan) నగర దృశ్యం - టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan exact de Gomron ou du Bandar Abassi, de l'Isle d'Ormus et des Isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|గోమ్రోన్ (నేటి బందర్ అబ్బాస్), హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ (1677) File:Plan exact de Gomron, ou du Bandar Abbasi de l'isle d'Ormus et des isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|గోమ్రోన్, హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan d'un des villages de Comouks - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|పశ్చిమ సర్కాసియా (Circassians) ప్రాంతంలోని ‘కోమూక్స్’ (Comouks) గ్రామ ప్రణాళిక File:Plan de Bagdat - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|బాగ్దాద్ నగర ప్రణాళిక File:Plan de la ville et de la forteresse de Candahar qui est la meilleure place de toute l'Asie - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|కాందహార్ నగరం, కోట ప్రణాళిక File:Ordre qui s'observe, dans la marche, de la pompe funebre, a la enterrement des Roys de Tunquin - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ (ఉత్తర వియత్నాం) రాజుల అంత్యక్రియల సందర్భంగా నిర్వహించే అంతిమయాత్ర ఊరేగింపు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoye du Roy de Perse - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|పర్షియా నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoyes des estats du Grand Mogol - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాల నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Νομίσματα του βασιλείου του Τονκίν (Βιετνάμ) - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ రాజ్యంలో(నేటి వియత్నాం) వాడుకలో ఉన్న నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ </gallery> == మూలాలు == 3uvzs0k6cpyhlqtvzfldcu0rzre86tw 4963390 4963375 2026-09-21T04:17:30Z Vmakumar 44743 /* వాణిజ్య పరిశీలనలు */ 4963390 wikitext text/x-wiki {{in use}} [[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]] {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Portret van Jan Baptista Tavernier, objectnr A 19919.tif | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = <span style="font-weight:bold;">జననం</span>&emsp;1605 | birth_place = [[పారిస్]], [[ఫ్రాన్స్]] | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, [[రష్యా]] | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | spouse = మడేలైన్ గోయిస్సే (Madeleine Goisse) | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier">{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = en}}</ref> అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="LOC"/> ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనంగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. [[File:Carte des voyages de Mr Tavernier Jean-Baptiste dressée sur ses écrits, 17ème siècle.png|thumb|center|600px|టావెర్నియర్ భారతదేశం మరియు ఆసియాలో ప్రయాణించిన వివిధ మార్గాలను చూపించే పటం. అతని యాత్రా రచనల ఆధారంగా 17వ శతాబ్దంలో రూపొందించబడిన పటం.]] === మొదటి యాత్ర (1631–1633) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ తన మొదటి తూర్పు యాత్రలో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ చేరి, అక్కడి నుంచి అనటోలియాలోని టోకాట్, ఎర్జురమ్, నేటి ఆర్మేనియాలోని ఎరివాన్ (యెరెవాన్) మీదుగా ప్రయాణించి, సఫవీ పర్షియా రాజధాని ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica"/><ref name="BallCrooke1"/> ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారత ఉపఖండానికి చేరుకోలేదు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> '''ముఖ్య విశేషాలు:''' ఈ ప్రయాణంతో టావెర్నియర్ కు ఒట్టోమన్, పర్షియన్ ప్రాంతాల్లోని ప్రధాన భూమార్గాలు, నగరాలు, వాణిజ్య కేంద్రాలతో పరిచయం కలిగింది.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> తిరుగు ప్రయాణం: ఇస్ఫహాన్ నుంచి బాగ్దాద్, అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా ప్రయాణించి, మధ్యధరా తీరంలోని అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) ఓడరేవుకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి సముద్రమార్గంలో మాల్టా, ఇటలీ మీదుగా 1633లో పారిస్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === రెండవ యాత్ర (1638–1643) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1638లో తన రెండవ తూర్పు యాత్రకు బయలుదేరి, ఏజియన్ తీరంలోని స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ), వాయవ్య పర్షియాలోని తబ్రిజ్(Tabriz), ఇస్ఫహాన్ మీదుగా పర్షియాకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' భారతదేశంలో అతను ప్రధానంగా నాటి మొఘల్ సామ్రాజ్యం, గోల్కొండ రాజ్యాల పరిధిలో విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ముఖ్యంగా సూరత్, ఆగ్రా, గోల్కొండలతో పాటు వజ్రాల ఉత్పత్తి, మరియు రత్నాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక గనులను, వాణిజ్య కేంద్రాలను పర్యటించాడు. .. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు * భారతదేశంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకపు పద్ధతులు టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని పొందాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * భారతదేశంలోని వాణిజ్య కేంద్రాలు, మార్కెట్లు, ప్రయాణ సౌకర్యాల గురించి అతను నమోదు చేసిన వివరాలను తరువాతి ఆర్థిక చరిత్రకారులు కూడా ఆధారాలుగా ఉపయోగించారు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="CEHI">{{Cite book |editor-last1=Raychaudhuri |editor-first1=Tapan |editor-last2=Habib |editor-first2=Irfan |title=The Cambridge Economic History of India |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |year=1982}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: రెండవ యాత్రను ముగించుకుని టావెర్నియర్ 1643 నాటికి ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === మూడవ యాత్ర (1643–1649) === ప్రయాణ మార్గం: తన మూడవ యాత్రలో టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా ప్రయాణించి, సముద్రమార్గంలో సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం వైపు సాగి, సిలోన్ (నేటి శ్రీలంక) మీదుగా జావా ద్వీపంలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) వరకు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' అతను భారతదేశంలో సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలతో పాటు గోవా వరకు ప్రయాణించాడు. '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * 1645లో గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న టావెర్నియర్ రావులకొండ (Raolconda), కొల్లూరు (Coulour) వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, వజ్రాల వెలికితీత, నాణ్యత, రత్నాల వ్యాపారానికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> * 1648లో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో వెంగుర్లా మీదుగా పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవాకు వెళ్లి సుమారు రెండు నెలలు అక్కడ గడిపాడు. గోవాలో పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డోమ్ ఫిలిపే డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో పాటు అక్కడి ఉన్నత మతాధికారులను కలిశాడు.<ref name="BallCrooke1"/> '''ఇతర ఆసియా ప్రాంతాల పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * భారతదేశాన్ని దాటి సిలోన్, ఆగ్నేయాసియా వాణిజ్య ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించి బటావియా వరకు వెళ్లడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఈ యాత్రలో బటావియాలో (నేటి జకార్తా) వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో టావెర్నియర్‌కు డబ్బు చెల్లింపుల విషయంలో వివాదం ఏర్పడింది. అతని వద్ద ఉన్న కొన్ని డచ్ చెల్లింపు పత్రాలకు (pay-bills) రావలసిన మొత్తాన్ని కంపెనీ చెల్లించకపోవడంతో, ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత అతను ఆ డచ్ కంపెనీపై సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం చేశాడు. అయినప్పటికీ అతనికి పాక్షిక పరిహారం మాత్రమే లభించింది. తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి సముద్రమార్గంలో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మీదుగా ఐరోపాకు తిరిగి చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === నాల్గవ యాత్ర (1651–1655) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1651లో పారిస్ నుంచి బయలుదేరి మార్సెయ్ (Marseille) చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి మధ్యధరా సముద్ర మార్గంలో మాల్టా, లార్నాకా (సైప్రస్) మీదుగా ప్రయాణించి, అక్టోబరు 4న అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) రేవుకు చేరుకున్నాడు. అనంతరం అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా పర్షియాలోకి ప్రవేశించి బందర్ అబ్బాస్ రేవుకు చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> 1652 మే 11న బందర్ అబ్బాస్ నుంచి సముద్ర మార్గం గుండా గోల్కొండ రాజుకు చెందిన ఓడలో బయలుదేరి, భారతదేశ తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం చేరాడు. <ref name="BallCrooke1"/>1652 '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' మచిలీపట్నం నుంచి నిడుమోలు, వుయ్యూరు, పటమట, బెజవాడ మీదుగా ప్రయాణించి, తరువాత మద్రాసు (ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్), దానికి సమీపంలోని సెయింట్ థోమ్ ప్రాంతాలకు వెళ్లాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche">{{Cite book |last=Deloche |first=Jean |title=Transport and Communications in India Prior to Steam Locomotion |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=Delhi |year=1993}}</ref> అక్కడి నుంచి గండికోట, గోల్కొండ తదితర ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి తరువాత సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> టావెర్నియర్ వివరించిన మచిలీపట్నం–బెజవాడ–మద్రాసు, గోల్కొండ–కడప లోయ–మద్రాసు మార్గాలు అతని భారతీయ ప్రయాణవివరణల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగినవిగా జీన్ డెలోష్ గుర్తించాడు.<ref name="Deloche"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * బెజవాడ ప్రాంతంలో భారీ వర్షాలు, కృష్ణానది ఉప్పొంగడం కారణంగా కొంతకాలం నిలిచిన టావెర్నియర్ అక్కడి ఆలయాలను సందర్శించి, వాటి నిర్మాణం, శిల్పాలు, మతాచారాల గురించి వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> * గండికోట ముట్టడి జరుగుతున్న సమయంలో టావెర్నియర్ మీర్ జుమ్లా శిబిరానికి వెళ్లి అతన్ని ప్రత్యక్షంగా కలిశాడు. గోల్కొండ రాజుకు విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువులను విక్రయించాలనే ఉద్దేశంతో వచ్చిన అతను, వాటిని ముందుగా మీర్ జుమ్లాకు చూపించాల్సి ఉంటుందని తెలుసుకుని గండికోటకు వెళ్లినట్లు తన ప్రయాణవివరణలో పేర్కొన్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla">{{Cite book |last=Sarkar |first=Jagadish Narayan |title=The Life of Mir Jumla, the General of Aurangzab |publisher=Thacker, Spink |year=1951}}</ref> * మీర్ జుమ్లా శిబిరంలో పరిపాలనా కార్యకలాపాలు, ఉత్తరాల నిర్వహణ, దూతల వ్యవస్థ, న్యాయ విచారణలకు సంబంధించిన దృశ్యాలను టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla"/> * గోల్కొండ రాజ్యంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలకు సంబంధించిన వివరాలు అతని భారతీయ వర్ణనల్లో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/><ref name="CEHI"/> '''తిరుగు ప్రయాణం:'''నాల్గవ యాత్ర తిరుగుప్రయాణంలో టావెర్నియర్ డచ్–ఇంగ్లీషు సముద్ర యుద్ధంలో చిక్కుకొని చివరకు క్షేమంగా బయటపడటం జరిగినది. 1654 జనవరిలో సూరత్ నుంచి పర్షియాకు తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధమైన సమయంలో, ఇంగ్లీషు–డచ్ యుద్ధం కారణంగా టావెర్నియర్‌కు పర్షియాకు సాధారణ ప్రయాణ నౌక అందుబాటులో లేకపోయింది.<ref name="Tavernier-French-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier |location=Paris |year=1676 |language=fr}}</ref><ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |translator-last=Ball |translator-first=Valentine |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |edition=2 |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> హోర్ముజ్–పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు నుంచి వస్తున్న ఇంగ్లీషు నౌకలను అడ్డుకునేందుకు 1654 జనవరి 8న సూరత్ నుంచి బయలుదేరిన ఐదు డచ్ యుద్ధనౌకాదళ సమూహం (ఫ్లీట్) లోని ఒక యుద్ధ నౌకలో అతను ప్రయాణించాడు.<ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54">{{Cite book |editor-last=Foster |editor-first=William |title=A Calendar of the Court Minutes etc. of the East India Company, 1650–1654 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ప్రయాణంలో డచ్ నౌకాదళం ఇంగ్లీషు నౌకలను ఎదుర్కొనడంతో తీవ్రమైన ఫిరంగి పోరు జరిగింది; ఈ పోరాటంలో ఇంగ్లీషు నౌక ఫాల్కన్ (Falcon) డచ్‌వారి చేతికి చిక్కగా, మరో ఇంగ్లీషు నౌక ఎండీవర్ (Endeavour) తీవ్రంగా దెబ్బతిని మునిగిపోయింది.<ref name="Foster-EIC-1650-54"/><ref name="Danvers-PortugueseRecords">{{Cite book |last=Danvers |first=Frederick Charles |title=Report to the Secretary of State for India in Council on the Portuguese Records Relating to the East Indies |location=London |year=1892}}</ref> ఈ యుద్ధానికి ప్రత్యక్ష సాక్షిగా ఉన్న టావెర్నియర్, <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54"/> ఈ సంఘటనను తన గ్రంథంలో “అత్యంత తీవ్రమైన, ప్రమాదకరమైన సముద్ర యుద్ధం”గా వర్ణించి, దాని నుంచి తాను క్షేమంగా బయటపడినట్లు పేర్కొనగా, నాటి ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రికార్డులలోనూ ఈ పోరాటానికి సంబందించి, ఆయన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యపు వివరాలు నమోదయ్యాయి. <ref name="Tavernier-French-Naval"/> ఈ పోరు నుంచి క్షేమంగా బయటపడిన టావెర్నియర్, తరువాత డచ్ నౌకలతో కలిసి పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు ప్రయాణించి 1654 మార్చి 7న పర్షియాలోని బందర్ అబ్బాస్ చేరుకున్నాడు <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/>; అనంతరం పర్షియా మీదుగా పశ్చిమ మార్గంలో ఐరోపాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662):=== * ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1657 ఫిబ్రవరిలో విలువైన రత్నాలతో పారిస్ నుంచి ఐదవ యాత్రకు బయలుదేరాడు మార్సెయ్ (Marseille), ఇటలీల మీదుగా డచ్ నౌకలో స్మిర్నా (నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరిన టావెర్నియర్, అక్కడి నుంచి కారవాన్ ద్వారా భూమార్గంలో ఎరివాన్, తబ్రిజ్ మీదుగా ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చి .<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలలో పర్యటించాడు. ఆపై భారతదేశం నుంచి ఆగ్నేయాసియాలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) చేరుకున్నాడు. * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: సూరత్, అహ్మదాబాద్, దక్కన్ ప్రాంతం/షాయిస్తా ఖాన్ శిబిరం & గోల్కొండ రాజ్యం ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ యుద్ధం, ఔరంగజేబు అధికార స్వాధీనంతో ఏర్పడిన రాజకీయ కల్లోల పరిస్థితుల వార్తలు అందడంతో, టావెర్నియర్ ఇస్ఫహాన్‌లో తన బసను 1659 ప్రారంభం వరకు పొడిగించాడు. పరిస్థితులు కొంత సద్దుమణిగాక అక్కడి నుంచి బయలుదేరి, చివరకు 1659 మే నాటికి భారతదేశంలోని సూరత్ చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి దక్కన్ ప్రాంతానికి ప్రయాణించి, అక్కడ నాటి మొఘల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌ను కలిశాడు. * అనంతరం గోల్కొండకు వెళ్లి, అక్కడ రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల కొనుగోలుకు సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నాడు. 1660 డిసెంబరు చివరివరకు టావెర్నియర్ గోల్కొండలోనే ఉన్నాడు; డిసెంబరు 21న అక్కడి నుంచి తన సోదరుడికి ఒక ఉత్తరం రాశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అనంతరం గోల్కొండ నుంచి బయలుదేరి తిరిగి సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="IGNOU-EuropeanTravelogues">{{cite book|last=Joshi|first=Jeetesh Kumar|chapter=European Travelogues|title=India as Seen by the Others|publisher=Indira Gandhi National Open University|location=New Delhi|at=Unit 16, §16.6 Jean Baptiste Tavernier|url=https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/84189/3/Unit-16.pdf|language=en}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమైన టావెర్నియర్, 1662 ప్రారంభంలో ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి వెనిస్ మీదుగా అదే సంవత్సరం ఆగస్టు నాటికి పారిస్ చేరుకున్నాడు. === ఆరవ యాత్ర (1663–1668) === [[File:Dutch ship with which Tavernier travelled - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|టావెర్నియర్ తన ఆరవ ఆసియా యాత్ర ముగింపులో బటావియా నుంచి హాలండ్‌కు తిరుగు ప్రయాణం చేసిన డచ్ నౌక ''Provinces''కు సంబంధించిన చిత్రణ; ఈ ప్రయాణంలో నౌక కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్, సెయింట్ హెలెనా మీదుగా హాలండ్ చేరింది.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref>]] ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1663 నవంబరు 27న పారిస్ నుంచి తన ఆరవ యాత్రకు బయలుదేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1664 జనవరి 10న మార్సెయ్ నుంచి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించి మొనాకో, పీసా మీదుగా ఏప్రిల్ 24న స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> జూన్ 9న అక్కడి నుంచి బయలుదేరిన అతని బృందం తబ్రిజ్ (వాయవ్య ఇరాన్) మార్గంలో ప్రయాణించి డిసెంబరులో ఇస్ఫహాన్ చేరుకుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1665 ఫిబ్రవరి 24న ఇస్ఫహాన్ నుంచి భారతదేశం వైపు బయలుదేరి, షిరాజ్ (దక్షిణ ఇరాన్), బందర్ అబ్బాస్ రేవు మీదుగా 1665 మే 16న సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. సూరత్ నుంచి మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని జహానాబాద్–ఢిల్లీ, ఆగ్రా ప్రాంతాలకు ప్రయాణించాడు; ఆగ్రా నుంచి అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నా, రాజ్‌మహల్, ఢాకా, కాసింబజార్ ప్రాంతాల వైపు ప్రయాణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Bernier">{{Cite book |last=Bernier |first=François |title=Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 |editor-last=Constable |editor-first=Archibald |publisher=Archibald Constable and Company |location=Westminster |year=1891}}</ref> గంగా లోయలోని ఈ మార్గం మొఘల్ కాలంలో ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్ మధ్య ప్రధాన అంతర్గత వాణిజ్య మార్గాల్లో ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="Deloche"/><ref name="CEHI"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. * మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఢాకాలో బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌తో విలువైన రత్నాలకు సంబంధించిన వ్యాపార లావాదేవీలు జరిపాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="PrakashBengal">{{Cite book |last=Prakash |first=Om |title=The Dutch East India Company and the Economy of Bengal, 1630–1720 |publisher=Princeton University Press |year=1985}}</ref> * 1665 నవంబరు 25న టావెర్నియర్ ఫ్రాన్స్వా బెర్నియర్ (François Bernier), రాష్‌పో (Rachepot)లతో కలిసి ఆగ్రా నుంచి బెంగాల్ వైపు బయలుదేరి, బెనారస్ వరకు వారితో కలిసి ప్రయాణించాడు. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Bernier"/> * 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సూర్యగ్రహణాన్ని పరిశీలించి, గ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో ప్రజలు నిర్వహించిన మతాచారాలను వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/> * పాట్నా ప్రాంతంలో భారతదేశం–నేపాల్–టిబెట్ మధ్య జరిగే వాణిజ్యం గురించి సేకరించిన వివరాలను అతను నమోదు చేశాడు; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ సమాచారం ప్రత్యేకమైన ఖచ్చితత్వం కలిగినదిగా సిల్వైన్ లేవీ, జీన్ డెలోష్ వంటి పరిశోధకులు గుర్తించారు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Deloche"/> ==== ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * మొనాకోలో అక్కడి పాలకుడు లూయీ I (Louis I, Prince of Monaco) లేని సమయంలో, అతని భార్య కేథరిన్ షార్లెట్ డి గ్రామోంట్ (Catherine Charlotte de Gramont) టావెర్నియర్‌తో రాజప్రాసాదంలో సమావేశమై అక్కడి అరుదైన కళాఖండాలను, విశేష వస్తువులను అతనికి చూపించింది. <ref name="BurgerIranica"/> * పీసాలో టావెర్నియర్ అప్పటి టస్కనీ గ్రాండ్ డ్యూక్ అయిన ఫెర్డినాండో II డి మెడిచీ (Ferdinando II de' Medici)ని కలుసుకుని, తన తూర్పు దేశాల యాత్రలు, అక్కడి పరిస్థితుల గురించి అతనితో విస్తృతంగా మాట్లాడాడు.<ref name="BurgerIranica"/> * 1664 డిసెంబరు 14 న ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్న తరువాత టావెర్నియర్ పర్షియా పాలకుడు షా అబ్బాస్ IIను రాజసభలో దర్శించి, తన వద్దనున్న విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువుల్లో పెద్ద భాగాన్ని అతనికి విక్రయించాడు. ఈ సమయంలోనే షా ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందులో టావెర్నియర్ పాల్గొన్నాడు. అక్కడ షాతో సుదీర్ఘ సంభాషణలు, వారిద్దరి మధ్య మద్యపాన పోటీ కూడా జరిగినట్లు టావెర్నియర్ తన యాత్రావర్ణనలో పేర్కొన్నాడు; ఈ సమావేశ వివరాలను అతని సహయాత్రికుడు ఆండ్రే డోలియే డెలాండెస్ (André Daulier Deslandes) కూడా స్వతంత్రంగా నమోదు చేశాడు.<ref name="BurgerIranica"/> == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. భారతదేశంలో అతని ప్రయాణాలు పశ్చిమ తీరంలోని సూరత్, తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం వంటి ప్రముఖ రేవుల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా వంటి గంగానదీ లోతట్టు నగరాల వరకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ రాజ్యాల వరకు విస్తృతంగా సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు బెర్నియర్ (Bernier)తో కలిసి ప్రయాణించాడు.<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. === పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా === టావెర్నియర్ మూడవ యాత్రలో భారతదేశానికి సంబంధించి పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా సందర్శన (1648) అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. 1648 జనవరి 11న సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో బయలుదేరిన టావెర్నియర్, గోవాకు ఉత్తరాన ఉన్న వాణిజ్య ఓడరేవు వెంగుర్లా (నేటి మహారాష్ట్రలోని సింధుదుర్గ్ జిల్లా) చేరాడు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులు గడిపిన అనంతరం జనవరి 21 నాటికి గోవా చేరుకున్నాడు. అక్కడ సుమారు రెండు నెలల పాటు బస చేసి, మార్చి 11న తిరిగి వెంగుర్లా చేరుకున్నాడు. ఈ బస సమయంలో టావెర్నియర్ నాటి పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డామ్ ఫిలిప్ డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో భేటీ అయి సత్సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు; వైస్రాయ్ వద్ద ఉన్న అరుదైన, విలువైన వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించే అవకాశం పొందాడు. అలాగే గోవా ఆర్చ్‌బిషప్, ఇన్క్విజిటర్-జనరల్ (Inquisitor-General)లతో సహా పలువురు మతాధికారులను కలుసుకున్నాడు. నాటి పోర్చుగీస్ గోవా ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ, ఆర్థిక క్షీణతను, నగర సామాజిక పరిస్థితులను టావెర్నియర్ నిశితంగా పరిశీలించి తన గ్రంథంలో నమోదు చేశాడు. ==== ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్ (Father Ephraim de Nevers) ఉదంతం ==== మద్రాసులో మతసేవలు నిర్వహిస్తున్న ఫ్రెంచ్ కాపుచిన్ సన్యాసి ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్‌ను 1649లో మద్రాసులో మోసపూరితంగా బంధించి, ఆపై గోవాకు తరలించి ఇంక్విజిషన్ విచారణ జరిపిన ఉదంతాన్ని టావెర్నియర్ తన రచనలో ప్రముఖంగా వివరించాడు. ఈ మత విచారణ తీరు, నాటి మతపరమైన అధికార దుర్వినియోగానికి నిదర్శనమని స్వయంగా పేర్కొన్నాడు. అయితే ఇది 1648లో టావెర్నియర్ గోవాలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ప్రత్యక్ష సంఘటన కాదు, నాటి పోర్చుగీస్ మతాధికారుల వ్యవహారశైలిని వివరించేందుకు తర్వాతి కాలంలో జరిగిన ఈ పరిణామాలను ఆయన తన గ్రంథంలో పొందుపరిచాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం అతని కుమారుల మధ్య జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ పోరు, దారా షికోహ్ పరాజయం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి పరిణామాలను టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో విస్తృతంగా వివరించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-Succession">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |chapter=Book II, Chapters II–VII |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే 1657లో ప్రారంభమైన తన ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ 1659 నాటికి గోల్కొండలో ఉన్నట్లు అతని ప్రయాణ కాలక్రమం తెలియజేస్తుంది.<ref name="Burger2018">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |date=1 March 2018 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |access-date=18 September 2026 |language=en}}</ref> మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. రాజదర్బార్ లలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ==== నగరాలు మరియు వాస్తుశిల్పంపై వర్ణనలు ==== టావెర్నియర్ తన యాత్రాచరిత్రలో 17వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భారతీయ నగరాలు, వాటి వాస్తుశిల్ప విశేషాలను సవివరంగా నమోదు చేశాడు. పాత ఢిల్లీ నగరం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో, ప్రత్యామ్నాయంగా యమునా నది తీరాన షాజహాన్ చక్రవర్తి 'షాజహానాబాద్' అనే సరికొత్త నగరాన్ని నిర్మించాడని పేర్కొన్నాడు. నాటి భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద నగరమైన ఆగ్రాను, అక్కడి తాజ్‌మహల్ నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు; విదేశీయులు ఎక్కువగా వచ్చే 'తసిమఖాన్' బజార్ సమీపంలో నిర్మితమైన ఈ సమాధి పూర్తికావడానికి 22 ఏళ్లు పట్టిందని, నిరంతరాయంగా 20,000 మంది కార్మికులు పనిచేశారని నమోదు చేశాడు. అయితే టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో బేగం పేరును (ముంతాజ్ మహల్) గానీ, సమాధి పేరును (తాజ్‌మహల్) గానీ నేరుగా ప్రస్తావించకపోవడం గమనార్హం. వీటితో పాటు అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా, ఢాకా, గోవా వంటి ఇతర ప్రముఖ నగరాల స్థితిగతులను, వర్తక విశేషాలను కూడా టావెర్నియర్ విస్తృతంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==== వజ్రాల గనుల సందర్శన ==== టావెర్నియర్ తన మూడవ యాత్రలో 1645 జనవరిలో సూరత్ చేరి, అక్కడి నుంచి జనవరి 19 తేదీన దౌలతాబాద్, నాందేడ్ మీదుగా గోల్కొండకు ప్రయాణించాడు. గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న తరువాత 1645 లో రావులకొండ (Raolconda; Ball–Crooke గుర్తింపు ప్రకారం Ramulkota/Ramallakota) వజ్రాల గనిని సందర్శించాడు. అక్కడ వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, గనుల పనితీరు, వజ్రాల నాణ్యత, వాటిని సానబెట్టే పద్ధతులను ప్రత్యక్షంగా వివరించాడు. రావులకొండలో వజ్రాలు లభించే రాతి, మట్టి పొరలను తవ్వి, ఆ పదార్థాన్ని వేరు చేసి వజ్రాలను గుర్తించే విధానాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. అనంతరం గోల్కొండకు తిరిగి వచ్చి, కృష్ణానది తీరంలోని గని కొల్లూరు (Gani/Coulour; Kollur) వజ్రాల గనిని కూడా సందర్శించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> ====మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు==== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === [[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]] [[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]] 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని ఆయన స్వయంగా పరిశీలించి, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని రూపాన్ని చిత్రించి, తన పటంలో దానికి మొదటి స్థానాన్ని (No. 1) కేటాయించాడు. టావెర్నియర్ తన యాత్రాగ్రంథంలో దీనిని "గ్రేట్ మొఘల్‌కు చెందిన వజ్రం" (diamond belonging to the Great Mogul) అని పేర్కొనగా, తదనంతర చరిత్ర, సాహిత్యంలో దీనికే "గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్" అనే పేరు స్థిరపడింది టావెర్నియర్ వర్ణన ప్రకారం ఈ వజ్రం "సగానికి కోసిన గుడ్డు ఆకారంలో" (half-egg shape), గుండ్రంగా, రోజ్-కట్ (rose-cut) శైలిలో, ఒకవైపు బాగా ఎత్తుగా ఉండి, అంచున ఒక చిన్న లోపం కలిగి ఉంది. <ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste Tavernier|title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier|volume=2|location=Paris|publisher=Gervais Clouzier|year=1676|page=334|language=fr|quote=Cette pierre estoit de la méme forme comme si l’on avoit coupé un œuf par le milieu. }}</ref> దీని బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 280 క్యారెట్లు లేదా నేటి కొలతల్లో 287 మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ అమూల్యమైన రత్నాన్ని గోల్కొండ వజీరు మీర్ జుమ్లా మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌కు బహుకరించాడని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.[[File:Grand Mogol d'apres Tavernier.gif|thumb|గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == [[File:(Monnoyes des Estats du Grand Mogol) - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్య నాణేలు]] [[File:(Monnoyes d'un Roy, & deux Rajas, tous trois tributaires du Grand-Mogol) - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|(మొఘల్‌కు సామంతులైన రాజుల నాణేలు]] [[File:(Monnoyes que les Anglois & les Hollandois sont batre aux Indes) - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|భారతదేశంలో ఇంగ్లీషు/డచ్ నాణేలు]] టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: === రత్నాల వ్యాపారం === వృత్తిరీత్యా రత్నాల వర్తకుడైన టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో వజ్రాలు, ముత్యాల నాణ్యత, స్వచ్ఛత (water), రంగు, లోపాలు మరియు బరువు ఆధారంగా ధరలను లెక్కించే వాణిజ్య పద్ధతులను సవివరంగా పేర్కొన్నాడు..<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల కొనుగోలులో టావెర్నియర్ అనుసరించిన పద్ధతికి 1642లో గోల్కొండలో జరిగిన ఒక బేరసారం ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. అక్కడ 176⅛ మాంగెలిన్లు (సుమారు 242⅚ పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు) బరువున్న భారీ వజ్రానికి దాని యజమాని 5,00,000 రూపాయలు కోరగా, టావెర్నియర్ సీసంతో దాని నమూనా తయారుచేయించి సూరత్‌లోని తన భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. చివరకు ధర కుదరక ఆ లావాదేవీ జరగలేదు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=98 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల విక్రయంలో రాజులు, రాజకుటుంబాలు, ఉన్నతాధికారులు ముఖ్యమైన కొనుగోలుదారులుగా ఉండేవారు. ఇటువంటి రాజసభా వ్యాపారంలో సాధారణ మార్కెట్‌లో జరిగే కొనుగోలు–అమ్మకాలతో పాటు కానుకలు ఇవ్వడం, రాజసభ అధికారుల ద్వారా ప్రవేశం పొందడం, రత్నాలను పరిశీలనకు సమర్పించడం, ధరపై దీర్ఘమైన బేరసారాలు జరపడం, కొన్నిసార్లు చెల్లింపుల కోసం మధ్యవర్తులు లేదా మారక పత్రాలను ఉపయోగించడం వంటి పద్ధతులు కూడా ఉండేవని టావెర్నియర్ అనుభవాలు తెలియజేస్తాయి. మొఘల్ చక్రవర్తి, ఉన్నత ప్రభువులు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు రత్నాలను చూపించి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించిన సందర్భాలను అతను పలుచోట్ల నమోదు చేశాడు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> టావెర్నియర్ రత్నాల వ్యాపారం భారతదేశానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. తూర్పు దేశాల్లో సేకరించిన రత్నాలను ఐరోపా రాజసభలకు తీసుకెళ్లి విక్రయించాడు. 1668లో తన చివరి తూర్పు యాత్ర నుంచి ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగివచ్చిన తరువాత అతను తీసుకువచ్చిన వజ్రాల్లో అధికభాగాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14 వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. 1669 మార్చి 8న ఈ వజ్రాల కొనుగోలుకు 8,98,731 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌లు (livres) చెల్లించబడ్డాయి. === షయిస్తా ఖాన్‌తో రత్నాల వ్యాపార వివాదం === 1666లో ఢాకా చేరుకున్న టావెర్నియర్ బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్ ను కలుసుకొని, అతనికి, అతని కుమారుడికి విలువైన కానుకలు ఇచ్చాడు. వాటి విలువ 5,000 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌ (livres; అప్పటి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య ప్రమాణం)ల కంటే ఎక్కువని అతను నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-I-105-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=105–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతరం తన వద్ద ఉన్న రత్నాలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను షాయిస్తా ఖాన్‌కు చూపించగా, వాటి ధరపై ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే పెద్ద మొత్తంలో వెండిని నదీమార్గంలో తీసుకెళ్లడం ప్రమాదకరమని డచ్ వర్తకులు సూచించడంతో, కాసింబజార్‌లో చెల్లించదగిన హుండీ (bill of exchange)ని టావెర్నియర్ తీసుకున్నాడు. <ref name="Tavernier1925-I-106-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=106–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే కాసింబజార్‌కు చేరుకున్న తరువాత లావాదేవీ వివాదంగా మారింది. అతను కాసింబజార్‌లో హుండీని సమర్పించినప్పుడు చెల్లింపు అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడింది. దానితో బెంగాల్‌లోని డచ్ వర్తక కేంద్రాల డైరెక్టర్ కూడా అతని తరఫున చెల్లింపు కోసం ప్రయత్నించినట్లు టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="Tavernier1925-I-108-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=108–109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> కొద్దిరోజుల తరువాత వచ్చిన షాయిస్తా ఖాన్ ఆదేశంలో, ముందుగా అంగీకరించిన ధరలో 20,000 మొఘల్ రూపాయలు తగ్గించి మిగిలిన మొత్తాన్ని మాత్రమే చెల్లించాలని పేర్కొన్నారు; దీనికి అంగీకరించకపోతే ఢాకాకు తిరిగి వచ్చి తన వస్తువులను వెనక్కి తీసుకోవచ్చని కూడా టావెర్నియర్ కు తెలియజేశారు. .<ref name="Tavernier1925-I-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతర చర్చల్లో ఈ కోత 10,000 రూపాయలకు తగ్గిందని, చివరకు ఆ నష్టాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చిందని టావెర్నియర్ రాశాడు.<ref name="Tavernier1925-I-112-113">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=112–113 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ పరిణామానికి టావెర్నియర్ మొఘల్ దర్బారులో రత్నాల లావాదేవీలకు మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించిన ముగ్గురు వ్యక్తులను బాధ్యులుగా పేర్కొన్నాడు. అంతకుముందు జాఫర్ ఖాన్‌కు ఒక పెద్ద ముత్యాన్ని విక్రయించే సందర్భంలో, అంగీకరించిన ధరలో 10,000 రూపాయలు తగ్గించాలన్న ప్రతిపాదనను టావెర్నియర్ తిరస్కరించి ముత్యాన్ని వెనక్కి తీసుకున్నాడు. తనతో విభేదించిన ముగ్గురు రత్నాల పరిశీలకులు, ఆ ముత్యానికి తాను నిజమైన విలువకంటే 10,000 రూపాయలు ఎక్కువ అడిగానని షాయిస్తా ఖాన్‌కు సమాచారం పంపారని టావెర్నియర్ ఆరోపించాడు. హుండీ ఇచ్చిన తరువాత ఈ సమాచారం షాయిస్తా ఖాన్‌కు చేరడమే తనకు చెల్లించాల్సిన మొత్తంలో కోత విధించడానికి కారణమైందని అతను వివరించాడు. ఆ పెద్ద ముత్యాన్ని చివరకు షాయిస్తా ఖానే కొనుగోలు చేశాడు; తన గ్రంథంలోని ముత్యాల చిత్రణలో టావెర్నియర్ దానిని 55 క్యారెట్ల ముత్యంగా నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-II-103">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=103 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ సంఘటనను వివరించిన తరువాత రాజదర్బారులతో వ్యాపారం చేయడంలో కానుకల పాత్ర గురించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి, షాయిస్తా ఖాన్, జాఫర్ ఖాన్‌లతో పాటు ఖజానా అధికారులు, ప్రభువుల గృహాధికారులు, రాజభవన ద్వారపాలకులు తదితరులకు తాను ఇచ్చిన కానుకల మొత్తం విలువ 23,187 లీవ్ర్‌ లని (livres) అతను లెక్కించాడు. <ref name="Tavernier1925-I-115">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=115|url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> తన అనుభవాన్ని వివరిస్తూ, టర్కీ, పర్షియా, భారతదేశాల పాలకుల దర్బారుల్లో వ్యాపారం చేయాలనుకునే వర్తకుడు గణనీయమైన కానుకలను సిద్ధం చేసుకోవడమే కాకుండా, తనకు అవసరమైన వివిధ అధికారుల సేవల కోసం దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ''“open purse”''తో సిద్ధంగా ఉండాలని టావెర్నియర్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-115"/> === భారతీయ వర్తకులు మరియు బనియాలు === భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. === జీవకారుణ్యం మరియు సంరక్షణ === 17వ శతాబ్దపు గుజరాత్‌లో జంతువుల పట్ల ప్రజలకున్న జీవకారుణ్యాన్ని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. భరూచ్, కాంబే, బరోడా వంటి ప్రాంతాల్లో నెమళ్లు పుష్కలంగా సంచరించేవని, హిందూ పాలకులు వున్న భూభాగాల్లో పక్షులు లేదా జంతువులను వేటాడటం, చంపడంపై మత విశ్వాసాల ప్రాతిపదికన కఠినమైన ఆంక్షలు ఉండేవని పేర్కొన్నాడు; అయితే ముస్లిం పాలకులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇటువంటి ఆంక్షలు అంతగా ఉండేవి కావు. కోతుల పట్ల ఆరాధనను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. గుజరాత్ లో ప్రజలు కోతులను పూజించేవారని, ముఖ్యంగా అహ్మదాబాద్‌లో వారానికి రెండు రోజులు పట్టణంలోకి వచ్చే కోతుల సమూహాలను ప్రజలు పవిత్రంగా భావించి ఆహారం అందించేవారని తెలిపాడు. అంతేకాకుండా, అహ్మదాబాద్ నగరంలో జంతువులకు చికిత్స, ఆశ్రయం కల్పించేందుకు ప్రజలచే ప్రత్యేక జంతు ఆసుపత్రులు స్వచ్ఛందంగా నిర్వహించబడేవని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === [[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]] భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ రెల్లుగడ్డి,కలపతో చేసిన చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. ఆ స్త్రీ త్వరగా కాలిపోయేందుకు అదనంగా నూనె కుండలను మంటల్లోకి విసిరేవారు రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): కలప, నూనెతో చితిని మంచంలా సిద్ధం చేసి, దానిపై కూర్చున్న స్త్రీ ఒడిలో భర్త మృతదేహాన్ని ఉంచేవారు. బంధువుల కానుకల సమర్పణ అనంతరం బ్రాహ్మణుడు చితికి నిప్పు పెట్టేవాడు. గంగాతీరంలో జరిగే సతీ దహన పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ కట్టెలు, నూనెతో నింపిన ఒక పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ భార్య మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత బ్రాహ్మణుడు మొదట భర్త శవాన్ని, అనంతరం వెనుదిరిగి ఉన్న భార్యను ఆ మంటల్లోకి నెట్టివేసేవాడని, అనంతరం త్వరగా కాలిపోయేందుకు మరిన్ని నూనె కుండలు విసిరేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == [[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రొటెస్టంట్లపై ఫ్రెంచ్ చక్రవర్తి లూయిస్ XIV విధించిన ప్రయాణ నిషేధాన్ని అధిగమించి, టావెర్నియర్ 1687లో స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీల మీదుగా కోపెన్‌హాగన్‌ చేరుకున్నాడు. అక్కడ కొంతకాలం ఉన్న తర్వాత, 1689 ఫిబ్రవరిలో స్వీడన్ రాజు జారీ చేసిన పాస్‌పోర్ట్ సాయంతో రష్యాలోకి ప్రవేశించాడు. ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారుడు చార్లెస్ జోరెట్ (Charles Joret) 1886 నాటి తన పరిశోధనా గ్రంథం (Jean-Baptiste Tavernier d'après des Documents Nouveaux) లో నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ రష్యాలో యువ జార్ పీటర్ ది గ్రేట్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో రష్యా మీదుగా పర్షియాకు వెళ్లి, అక్కడినుంచి తిరిగి భారతదేశానికి ప్రయాణించాలనే తన వాణిజ్య ప్రణాళికను అక్కడి పాలకులకు తెలియజేశాడు; తరువాతి కాలంలో టావెర్నియర్ రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన వాలెంటైన్ బాల్ కూడా జోరెట్ పేర్కొన్న ఈ చారిత్రక అంశాన్ని సమర్థించాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో మాస్కో దిశగా సాగిన అతని ప్రయాణం తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల వల్ల సాఫీగా సాగలేదు. చివరకు మాస్కో చేరుకోకముందే, మార్గమధ్యంలోని స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో తన 84వ ఏట మరణించాడు. <ref name="Iranica"/> అతని మరణాన్ని కాల్పనిక "శాపం" కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు. దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. <ref name="LOC"/> == రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు == === ప్రాథమిక ఆధారాలు === * Tavernier, Jean-Baptiste (1675). ''Nouvelle relation de l'intérieur du sérail du Grand Seigneur''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1676). ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''. 2 vols. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1679). ''Recueil de plusieurs relations et traitez singuliers et curieux de J. B. Tavernier, Baron d'Aubonne''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1925). ''Travels in India''. Translated from the original French edition of 1676 by Valentine Ball; revised and edited by William Crooke. 2nd ed. 2 vols. London: Oxford University Press. === ద్వితీయ ఆధారాలు === * Burger, Pierre-François (2017). "[https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Tavernier, Jean-Baptiste]". ''Encyclopaedia Iranica''. Published 4 December 2017; updated 1 March 2018. * Joret, Charles (1886). ''Jean-Baptiste Tavernier, Écuyer, Baron d'Aubonne, Chambellan du Grand Électeur''. Paris. * Joret, Charles (1889). "Le voyageur Tavernier (1670–1689): Un manuscrit des 'Voyages'; Relations de Tavernier avec le Grand-Électeur; Le lieu de sa mort et de sa sépulture". ''Revue de géographie''. pp. 161–174, 267–275, 328–340. * Boxer, Charles Ralph (1985). "Jean Baptiste Tavernier: Controversial Huguenot Traveller and Trader, 1605–1689". ''Proceedings of the Huguenot Society of London''. 24 (3): 202–209. * Deloche, Jean (1968). ''Recherches sur les routes de l'Inde au temps des Mogols: Étude critique des sources''. Paris. * Rothrock, George A. (1967). "Jean-Baptiste Tavernier Merchant Extraordinary". ''History Today''. 17 (11): 743–749. * York, Anne (2003). "Travels in India: Jean-Baptiste Tavernier". In Glenn J. Ames and Ronald S. Love (eds.). ''Distant Lands and Diverse Cultures: The French Experience in Asia, 1600–1700''. Westport, Connecticut. pp. 135–145. * Raychaudhuri, Tapan; Habib, Irfan, eds. (1982). ''The Cambridge Economic History of India''. Vol. I: ''c. 1200–c. 1750''. Cambridge: Cambridge University Press. === సమకాలీన తులనాత్మక ఆధారాలు === * Bernier, François (1891). ''Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668''. Translated by Irving Brock; revised by Archibald Constable. London. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] *[[గోల్కొండ వజ్రాలు]] *[[సతీసహగమనం]] == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] * [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] * [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond] * '''Prasar Bharati Archives – Jean Baptiste Tavernier | French Merchant | Travelogues:''' ** [https://www.youtube.com/watch?v=OrTs7YTF64Y Part 1] ** [https://www.youtube.com/watch?v=XNzf2csrnsY Part 2] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HUXeVnVwdZs Part 3] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HE5cIlgzFMg Part 4] == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Γυμνοσοφιστές γύρω από ναούς στην Ινδία Στο νούμερο 6, ο συγγραφέα - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|center| భారతదేశంలోని దేవాలయాల సమీపంలో ‘జిమ్నోసోఫిస్టులు’ (Gymnosophists)గా వర్ణించబడిన భారతీయ సన్యాసులు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Representation des temples, ou pagodes des idolatres au Tunquin, avec des figures de leur Diuvictes, et des differentes - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb||center|టోంకిన్ (నేటి ఉత్తర వియత్నాం)లోని విగ్రహారాధకుల దేవాలయాలు లేదా పగోడాల దేవతామూర్తులను చూపించే టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Άποψη του Ερεβάν στην Αρμενία - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|అర్మేనియా రాజధాని యెరెవాన్ (Yerevan) నగర దృశ్యం - టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan exact de Gomron ou du Bandar Abassi, de l'Isle d'Ormus et des Isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|గోమ్రోన్ (నేటి బందర్ అబ్బాస్), హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ (1677) File:Plan exact de Gomron, ou du Bandar Abbasi de l'isle d'Ormus et des isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|గోమ్రోన్, హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan d'un des villages de Comouks - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|పశ్చిమ సర్కాసియా (Circassians) ప్రాంతంలోని ‘కోమూక్స్’ (Comouks) గ్రామ ప్రణాళిక File:Plan de Bagdat - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|బాగ్దాద్ నగర ప్రణాళిక File:Plan de la ville et de la forteresse de Candahar qui est la meilleure place de toute l'Asie - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|కాందహార్ నగరం, కోట ప్రణాళిక File:Ordre qui s'observe, dans la marche, de la pompe funebre, a la enterrement des Roys de Tunquin - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ (ఉత్తర వియత్నాం) రాజుల అంత్యక్రియల సందర్భంగా నిర్వహించే అంతిమయాత్ర ఊరేగింపు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoye du Roy de Perse - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|పర్షియా నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoyes des estats du Grand Mogol - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాల నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Νομίσματα του βασιλείου του Τονκίν (Βιετνάμ) - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ రాజ్యంలో(నేటి వియత్నాం) వాడుకలో ఉన్న నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ </gallery> == మూలాలు == pax0ftco3qt5nmqi8v7liz70wmk4q3u 4963392 4963390 2026-09-21T04:20:03Z Vmakumar 44743 4963392 wikitext text/x-wiki {{in use}} [[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]] {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Portret van Jan Baptista Tavernier, objectnr A 19919.tif | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = <span style="font-weight:bold;">జననం</span>&emsp;1605 | birth_place = [[పారిస్]], [[ఫ్రాన్స్]] | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, [[రష్యా]] | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | spouse = మడేలైన్ గోయిస్సే (Madeleine Goisse) | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier">{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = en}}</ref> అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="LOC"/> ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనంగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. [[File:Carte des voyages de Mr Tavernier Jean-Baptiste dressée sur ses écrits, 17ème siècle.png|thumb|center|600px|టావెర్నియర్ భారతదేశం మరియు ఆసియాలో ప్రయాణించిన వివిధ మార్గాలను చూపించే పటం. అతని యాత్రా రచనల ఆధారంగా 17వ శతాబ్దంలో రూపొందించబడిన పటం.]] === మొదటి యాత్ర (1631–1633) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ తన మొదటి తూర్పు యాత్రలో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ చేరి, అక్కడి నుంచి అనటోలియాలోని టోకాట్, ఎర్జురమ్, నేటి ఆర్మేనియాలోని ఎరివాన్ (యెరెవాన్) మీదుగా ప్రయాణించి, సఫవీ పర్షియా రాజధాని ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica"/><ref name="BallCrooke1"/> ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారత ఉపఖండానికి చేరుకోలేదు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> '''ముఖ్య విశేషాలు:''' ఈ ప్రయాణంతో టావెర్నియర్ కు ఒట్టోమన్, పర్షియన్ ప్రాంతాల్లోని ప్రధాన భూమార్గాలు, నగరాలు, వాణిజ్య కేంద్రాలతో పరిచయం కలిగింది.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> తిరుగు ప్రయాణం: ఇస్ఫహాన్ నుంచి బాగ్దాద్, అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా ప్రయాణించి, మధ్యధరా తీరంలోని అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) ఓడరేవుకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి సముద్రమార్గంలో మాల్టా, ఇటలీ మీదుగా 1633లో పారిస్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === రెండవ యాత్ర (1638–1643) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1638లో తన రెండవ తూర్పు యాత్రకు బయలుదేరి, ఏజియన్ తీరంలోని స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ), వాయవ్య పర్షియాలోని తబ్రిజ్(Tabriz), ఇస్ఫహాన్ మీదుగా పర్షియాకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' భారతదేశంలో అతను ప్రధానంగా నాటి మొఘల్ సామ్రాజ్యం, గోల్కొండ రాజ్యాల పరిధిలో విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ముఖ్యంగా సూరత్, ఆగ్రా, గోల్కొండలతో పాటు వజ్రాల ఉత్పత్తి, మరియు రత్నాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక గనులను, వాణిజ్య కేంద్రాలను పర్యటించాడు. .. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు * భారతదేశంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకపు పద్ధతులు టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని పొందాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * భారతదేశంలోని వాణిజ్య కేంద్రాలు, మార్కెట్లు, ప్రయాణ సౌకర్యాల గురించి అతను నమోదు చేసిన వివరాలను తరువాతి ఆర్థిక చరిత్రకారులు కూడా ఆధారాలుగా ఉపయోగించారు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="CEHI">{{Cite book |editor-last1=Raychaudhuri |editor-first1=Tapan |editor-last2=Habib |editor-first2=Irfan |title=The Cambridge Economic History of India |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |year=1982}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: రెండవ యాత్రను ముగించుకుని టావెర్నియర్ 1643 నాటికి ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === మూడవ యాత్ర (1643–1649) === ప్రయాణ మార్గం: తన మూడవ యాత్రలో టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా ప్రయాణించి, సముద్రమార్గంలో సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం వైపు సాగి, సిలోన్ (నేటి శ్రీలంక) మీదుగా జావా ద్వీపంలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) వరకు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' అతను భారతదేశంలో సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలతో పాటు గోవా వరకు ప్రయాణించాడు. '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * 1645లో గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న టావెర్నియర్ రావులకొండ (Raolconda), కొల్లూరు (Coulour) వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, వజ్రాల వెలికితీత, నాణ్యత, రత్నాల వ్యాపారానికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> * 1648లో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో వెంగుర్లా మీదుగా పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవాకు వెళ్లి సుమారు రెండు నెలలు అక్కడ గడిపాడు. గోవాలో పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డోమ్ ఫిలిపే డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో పాటు అక్కడి ఉన్నత మతాధికారులను కలిశాడు.<ref name="BallCrooke1"/> '''ఇతర ఆసియా ప్రాంతాల పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * భారతదేశాన్ని దాటి సిలోన్, ఆగ్నేయాసియా వాణిజ్య ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించి బటావియా వరకు వెళ్లడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఈ యాత్రలో బటావియాలో (నేటి జకార్తా) వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో టావెర్నియర్‌కు డబ్బు చెల్లింపుల విషయంలో వివాదం ఏర్పడింది. అతని వద్ద ఉన్న కొన్ని డచ్ చెల్లింపు పత్రాలకు (pay-bills) రావలసిన మొత్తాన్ని కంపెనీ చెల్లించకపోవడంతో, ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత అతను ఆ డచ్ కంపెనీపై సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం చేశాడు. అయినప్పటికీ అతనికి పాక్షిక పరిహారం మాత్రమే లభించింది. తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి సముద్రమార్గంలో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మీదుగా ఐరోపాకు తిరిగి చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === నాల్గవ యాత్ర (1651–1655) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1651లో పారిస్ నుంచి బయలుదేరి మార్సెయ్ (Marseille) చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి మధ్యధరా సముద్ర మార్గంలో మాల్టా, లార్నాకా (సైప్రస్) మీదుగా ప్రయాణించి, అక్టోబరు 4న అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) రేవుకు చేరుకున్నాడు. అనంతరం అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా పర్షియాలోకి ప్రవేశించి బందర్ అబ్బాస్ రేవుకు చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> 1652 మే 11న బందర్ అబ్బాస్ నుంచి సముద్ర మార్గం గుండా గోల్కొండ రాజుకు చెందిన ఓడలో బయలుదేరి, భారతదేశ తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం చేరాడు. <ref name="BallCrooke1"/>1652 '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' మచిలీపట్నం నుంచి నిడుమోలు, వుయ్యూరు, పటమట, బెజవాడ మీదుగా ప్రయాణించి, తరువాత మద్రాసు (ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్), దానికి సమీపంలోని సెయింట్ థోమ్ ప్రాంతాలకు వెళ్లాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche">{{Cite book |last=Deloche |first=Jean |title=Transport and Communications in India Prior to Steam Locomotion |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=Delhi |year=1993}}</ref> అక్కడి నుంచి గండికోట, గోల్కొండ తదితర ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి తరువాత సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> టావెర్నియర్ వివరించిన మచిలీపట్నం–బెజవాడ–మద్రాసు, గోల్కొండ–కడప లోయ–మద్రాసు మార్గాలు అతని భారతీయ ప్రయాణవివరణల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగినవిగా జీన్ డెలోష్ గుర్తించాడు.<ref name="Deloche"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * బెజవాడ ప్రాంతంలో భారీ వర్షాలు, కృష్ణానది ఉప్పొంగడం కారణంగా కొంతకాలం నిలిచిన టావెర్నియర్ అక్కడి ఆలయాలను సందర్శించి, వాటి నిర్మాణం, శిల్పాలు, మతాచారాల గురించి వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> * గండికోట ముట్టడి జరుగుతున్న సమయంలో టావెర్నియర్ మీర్ జుమ్లా శిబిరానికి వెళ్లి అతన్ని ప్రత్యక్షంగా కలిశాడు. గోల్కొండ రాజుకు విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువులను విక్రయించాలనే ఉద్దేశంతో వచ్చిన అతను, వాటిని ముందుగా మీర్ జుమ్లాకు చూపించాల్సి ఉంటుందని తెలుసుకుని గండికోటకు వెళ్లినట్లు తన ప్రయాణవివరణలో పేర్కొన్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla">{{Cite book |last=Sarkar |first=Jagadish Narayan |title=The Life of Mir Jumla, the General of Aurangzab |publisher=Thacker, Spink |year=1951}}</ref> * మీర్ జుమ్లా శిబిరంలో పరిపాలనా కార్యకలాపాలు, ఉత్తరాల నిర్వహణ, దూతల వ్యవస్థ, న్యాయ విచారణలకు సంబంధించిన దృశ్యాలను టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla"/> * గోల్కొండ రాజ్యంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలకు సంబంధించిన వివరాలు అతని భారతీయ వర్ణనల్లో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/><ref name="CEHI"/> '''తిరుగు ప్రయాణం:'''నాల్గవ యాత్ర తిరుగుప్రయాణంలో టావెర్నియర్ డచ్–ఇంగ్లీషు సముద్ర యుద్ధంలో చిక్కుకొని చివరకు క్షేమంగా బయటపడటం జరిగినది. 1654 జనవరిలో సూరత్ నుంచి పర్షియాకు తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధమైన సమయంలో, ఇంగ్లీషు–డచ్ యుద్ధం కారణంగా టావెర్నియర్‌కు పర్షియాకు సాధారణ ప్రయాణ నౌక అందుబాటులో లేకపోయింది.<ref name="Tavernier-French-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier |location=Paris |year=1676 |language=fr}}</ref><ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |translator-last=Ball |translator-first=Valentine |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |edition=2 |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> హోర్ముజ్–పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు నుంచి వస్తున్న ఇంగ్లీషు నౌకలను అడ్డుకునేందుకు 1654 జనవరి 8న సూరత్ నుంచి బయలుదేరిన ఐదు డచ్ యుద్ధనౌకాదళ సమూహం (ఫ్లీట్) లోని ఒక యుద్ధ నౌకలో అతను ప్రయాణించాడు.<ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54">{{Cite book |editor-last=Foster |editor-first=William |title=A Calendar of the Court Minutes etc. of the East India Company, 1650–1654 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ప్రయాణంలో డచ్ నౌకాదళం ఇంగ్లీషు నౌకలను ఎదుర్కొనడంతో తీవ్రమైన ఫిరంగి పోరు జరిగింది; ఈ పోరాటంలో ఇంగ్లీషు నౌక ఫాల్కన్ (Falcon) డచ్‌వారి చేతికి చిక్కగా, మరో ఇంగ్లీషు నౌక ఎండీవర్ (Endeavour) తీవ్రంగా దెబ్బతిని మునిగిపోయింది.<ref name="Foster-EIC-1650-54"/><ref name="Danvers-PortugueseRecords">{{Cite book |last=Danvers |first=Frederick Charles |title=Report to the Secretary of State for India in Council on the Portuguese Records Relating to the East Indies |location=London |year=1892}}</ref> ఈ యుద్ధానికి ప్రత్యక్ష సాక్షిగా ఉన్న టావెర్నియర్, <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54"/> ఈ సంఘటనను తన గ్రంథంలో “అత్యంత తీవ్రమైన, ప్రమాదకరమైన సముద్ర యుద్ధం”గా వర్ణించి, దాని నుంచి తాను క్షేమంగా బయటపడినట్లు పేర్కొనగా, నాటి ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రికార్డులలోనూ ఈ పోరాటానికి సంబందించి, ఆయన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యపు వివరాలు నమోదయ్యాయి. <ref name="Tavernier-French-Naval"/> ఈ పోరు నుంచి క్షేమంగా బయటపడిన టావెర్నియర్, తరువాత డచ్ నౌకలతో కలిసి పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు ప్రయాణించి 1654 మార్చి 7న పర్షియాలోని బందర్ అబ్బాస్ చేరుకున్నాడు <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/>; అనంతరం పర్షియా మీదుగా పశ్చిమ మార్గంలో ఐరోపాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662):=== * ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1657 ఫిబ్రవరిలో విలువైన రత్నాలతో పారిస్ నుంచి ఐదవ యాత్రకు బయలుదేరాడు మార్సెయ్ (Marseille), ఇటలీల మీదుగా డచ్ నౌకలో స్మిర్నా (నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరిన టావెర్నియర్, అక్కడి నుంచి కారవాన్ ద్వారా భూమార్గంలో ఎరివాన్, తబ్రిజ్ మీదుగా ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చి .<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలలో పర్యటించాడు. ఆపై భారతదేశం నుంచి ఆగ్నేయాసియాలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) చేరుకున్నాడు. * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: సూరత్, అహ్మదాబాద్, దక్కన్ ప్రాంతం/షాయిస్తా ఖాన్ శిబిరం & గోల్కొండ రాజ్యం ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ యుద్ధం, ఔరంగజేబు అధికార స్వాధీనంతో ఏర్పడిన రాజకీయ కల్లోల పరిస్థితుల వార్తలు అందడంతో, టావెర్నియర్ ఇస్ఫహాన్‌లో తన బసను 1659 ప్రారంభం వరకు పొడిగించాడు. పరిస్థితులు కొంత సద్దుమణిగాక అక్కడి నుంచి బయలుదేరి, చివరకు 1659 మే నాటికి భారతదేశంలోని సూరత్ చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి దక్కన్ ప్రాంతానికి ప్రయాణించి, అక్కడ నాటి మొఘల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌ను కలిశాడు. * అనంతరం గోల్కొండకు వెళ్లి, అక్కడ రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల కొనుగోలుకు సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నాడు. 1660 డిసెంబరు చివరివరకు టావెర్నియర్ గోల్కొండలోనే ఉన్నాడు; డిసెంబరు 21న అక్కడి నుంచి తన సోదరుడికి ఒక ఉత్తరం రాశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అనంతరం గోల్కొండ నుంచి బయలుదేరి తిరిగి సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="IGNOU-EuropeanTravelogues">{{cite book|last=Joshi|first=Jeetesh Kumar|chapter=European Travelogues|title=India as Seen by the Others|publisher=Indira Gandhi National Open University|location=New Delhi|at=Unit 16, §16.6 Jean Baptiste Tavernier|url=https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/84189/3/Unit-16.pdf|language=en}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమైన టావెర్నియర్, 1662 ప్రారంభంలో ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి వెనిస్ మీదుగా అదే సంవత్సరం ఆగస్టు నాటికి పారిస్ చేరుకున్నాడు. === ఆరవ యాత్ర (1663–1668) === [[File:Dutch ship with which Tavernier travelled - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|టావెర్నియర్ తన ఆరవ ఆసియా యాత్ర ముగింపులో బటావియా నుంచి హాలండ్‌కు తిరుగు ప్రయాణం చేసిన డచ్ నౌక ''Provinces''కు సంబంధించిన చిత్రణ; ఈ ప్రయాణంలో నౌక కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్, సెయింట్ హెలెనా మీదుగా హాలండ్ చేరింది.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref>]] ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1663 నవంబరు 27న పారిస్ నుంచి తన ఆరవ యాత్రకు బయలుదేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1664 జనవరి 10న మార్సెయ్ నుంచి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించి మొనాకో, పీసా మీదుగా ఏప్రిల్ 24న స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> జూన్ 9న అక్కడి నుంచి బయలుదేరిన అతని బృందం తబ్రిజ్ (వాయవ్య ఇరాన్) మార్గంలో ప్రయాణించి డిసెంబరులో ఇస్ఫహాన్ చేరుకుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1665 ఫిబ్రవరి 24న ఇస్ఫహాన్ నుంచి భారతదేశం వైపు బయలుదేరి, షిరాజ్ (దక్షిణ ఇరాన్), బందర్ అబ్బాస్ రేవు మీదుగా 1665 మే 16న సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. సూరత్ నుంచి మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని జహానాబాద్–ఢిల్లీ, ఆగ్రా ప్రాంతాలకు ప్రయాణించాడు; ఆగ్రా నుంచి అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నా, రాజ్‌మహల్, ఢాకా, కాసింబజార్ ప్రాంతాల వైపు ప్రయాణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Bernier">{{Cite book |last=Bernier |first=François |title=Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 |editor-last=Constable |editor-first=Archibald |publisher=Archibald Constable and Company |location=Westminster |year=1891}}</ref> గంగా లోయలోని ఈ మార్గం మొఘల్ కాలంలో ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్ మధ్య ప్రధాన అంతర్గత వాణిజ్య మార్గాల్లో ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="Deloche"/><ref name="CEHI"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. * మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఢాకాలో బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌తో విలువైన రత్నాలకు సంబంధించిన వ్యాపార లావాదేవీలు జరిపాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="PrakashBengal">{{Cite book |last=Prakash |first=Om |title=The Dutch East India Company and the Economy of Bengal, 1630–1720 |publisher=Princeton University Press |year=1985}}</ref> * 1665 నవంబరు 25న టావెర్నియర్ ఫ్రాన్స్వా బెర్నియర్ (François Bernier), రాష్‌పో (Rachepot)లతో కలిసి ఆగ్రా నుంచి బెంగాల్ వైపు బయలుదేరి, బెనారస్ వరకు వారితో కలిసి ప్రయాణించాడు. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Bernier"/> * 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సూర్యగ్రహణాన్ని పరిశీలించి, గ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో ప్రజలు నిర్వహించిన మతాచారాలను వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/> * పాట్నా ప్రాంతంలో భారతదేశం–నేపాల్–టిబెట్ మధ్య జరిగే వాణిజ్యం గురించి సేకరించిన వివరాలను అతను నమోదు చేశాడు; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ సమాచారం ప్రత్యేకమైన ఖచ్చితత్వం కలిగినదిగా సిల్వైన్ లేవీ, జీన్ డెలోష్ వంటి పరిశోధకులు గుర్తించారు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Deloche"/> ==== ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * మొనాకోలో అక్కడి పాలకుడు లూయీ I (Louis I, Prince of Monaco) లేని సమయంలో, అతని భార్య కేథరిన్ షార్లెట్ డి గ్రామోంట్ (Catherine Charlotte de Gramont) టావెర్నియర్‌తో రాజప్రాసాదంలో సమావేశమై అక్కడి అరుదైన కళాఖండాలను, విశేష వస్తువులను అతనికి చూపించింది. <ref name="BurgerIranica"/> * పీసాలో టావెర్నియర్ అప్పటి టస్కనీ గ్రాండ్ డ్యూక్ అయిన ఫెర్డినాండో II డి మెడిచీ (Ferdinando II de' Medici)ని కలుసుకుని, తన తూర్పు దేశాల యాత్రలు, అక్కడి పరిస్థితుల గురించి అతనితో విస్తృతంగా మాట్లాడాడు.<ref name="BurgerIranica"/> * 1664 డిసెంబరు 14 న ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్న తరువాత టావెర్నియర్ పర్షియా పాలకుడు షా అబ్బాస్ IIను రాజసభలో దర్శించి, తన వద్దనున్న విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువుల్లో పెద్ద భాగాన్ని అతనికి విక్రయించాడు. ఈ సమయంలోనే షా ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందులో టావెర్నియర్ పాల్గొన్నాడు. అక్కడ షాతో సుదీర్ఘ సంభాషణలు, వారిద్దరి మధ్య మద్యపాన పోటీ కూడా జరిగినట్లు టావెర్నియర్ తన యాత్రావర్ణనలో పేర్కొన్నాడు; ఈ సమావేశ వివరాలను అతని సహయాత్రికుడు ఆండ్రే డోలియే డెలాండెస్ (André Daulier Deslandes) కూడా స్వతంత్రంగా నమోదు చేశాడు.<ref name="BurgerIranica"/> == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. భారతదేశంలో అతని ప్రయాణాలు పశ్చిమ తీరంలోని సూరత్, తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం వంటి ప్రముఖ రేవుల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా వంటి గంగానదీ లోతట్టు నగరాల వరకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ రాజ్యాల వరకు విస్తృతంగా సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. 1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు బెర్నియర్ (Bernier)తో కలిసి ప్రయాణించాడు.<ref name="Iranica"/> 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు. === పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా === టావెర్నియర్ మూడవ యాత్రలో భారతదేశానికి సంబంధించి పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా సందర్శన (1648) అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. 1648 జనవరి 11న సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో బయలుదేరిన టావెర్నియర్, గోవాకు ఉత్తరాన ఉన్న వాణిజ్య ఓడరేవు వెంగుర్లా (నేటి మహారాష్ట్రలోని సింధుదుర్గ్ జిల్లా) చేరాడు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులు గడిపిన అనంతరం జనవరి 21 నాటికి గోవా చేరుకున్నాడు. అక్కడ సుమారు రెండు నెలల పాటు బస చేసి, మార్చి 11న తిరిగి వెంగుర్లా చేరుకున్నాడు. ఈ బస సమయంలో టావెర్నియర్ నాటి పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డామ్ ఫిలిప్ డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో భేటీ అయి సత్సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు; వైస్రాయ్ వద్ద ఉన్న అరుదైన, విలువైన వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించే అవకాశం పొందాడు. అలాగే గోవా ఆర్చ్‌బిషప్, ఇన్క్విజిటర్-జనరల్ (Inquisitor-General)లతో సహా పలువురు మతాధికారులను కలుసుకున్నాడు. నాటి పోర్చుగీస్ గోవా ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ, ఆర్థిక క్షీణతను, నగర సామాజిక పరిస్థితులను టావెర్నియర్ నిశితంగా పరిశీలించి తన గ్రంథంలో నమోదు చేశాడు. ==== ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్ (Father Ephraim de Nevers) ఉదంతం ==== మద్రాసులో మతసేవలు నిర్వహిస్తున్న ఫ్రెంచ్ కాపుచిన్ సన్యాసి ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్‌ను 1649లో మద్రాసులో మోసపూరితంగా బంధించి, ఆపై గోవాకు తరలించి ఇంక్విజిషన్ విచారణ జరిపిన ఉదంతాన్ని టావెర్నియర్ తన రచనలో ప్రముఖంగా వివరించాడు. ఈ మత విచారణ తీరు, నాటి మతపరమైన అధికార దుర్వినియోగానికి నిదర్శనమని స్వయంగా పేర్కొన్నాడు. అయితే ఇది 1648లో టావెర్నియర్ గోవాలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ప్రత్యక్ష సంఘటన కాదు, నాటి పోర్చుగీస్ మతాధికారుల వ్యవహారశైలిని వివరించేందుకు తర్వాతి కాలంలో జరిగిన ఈ పరిణామాలను ఆయన తన గ్రంథంలో పొందుపరిచాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం అతని కుమారుల మధ్య జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ పోరు, దారా షికోహ్ పరాజయం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి పరిణామాలను టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో విస్తృతంగా వివరించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-Succession">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |chapter=Book II, Chapters II–VII |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే 1657లో ప్రారంభమైన తన ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ 1659 నాటికి గోల్కొండలో ఉన్నట్లు అతని ప్రయాణ కాలక్రమం తెలియజేస్తుంది.<ref name="Burger2018">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |date=1 March 2018 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |access-date=18 September 2026 |language=en}}</ref> మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. రాజదర్బార్ లలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ==== నగరాలు మరియు వాస్తుశిల్పంపై వర్ణనలు ==== టావెర్నియర్ తన యాత్రాచరిత్రలో 17వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భారతీయ నగరాలు, వాటి వాస్తుశిల్ప విశేషాలను సవివరంగా నమోదు చేశాడు. పాత ఢిల్లీ నగరం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో, ప్రత్యామ్నాయంగా యమునా నది తీరాన షాజహాన్ చక్రవర్తి 'షాజహానాబాద్' అనే సరికొత్త నగరాన్ని నిర్మించాడని పేర్కొన్నాడు. నాటి భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద నగరమైన ఆగ్రాను, అక్కడి తాజ్‌మహల్ నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు; విదేశీయులు ఎక్కువగా వచ్చే 'తసిమఖాన్' బజార్ సమీపంలో నిర్మితమైన ఈ సమాధి పూర్తికావడానికి 22 ఏళ్లు పట్టిందని, నిరంతరాయంగా 20,000 మంది కార్మికులు పనిచేశారని నమోదు చేశాడు. అయితే టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో బేగం పేరును (ముంతాజ్ మహల్) గానీ, సమాధి పేరును (తాజ్‌మహల్) గానీ నేరుగా ప్రస్తావించకపోవడం గమనార్హం. వీటితో పాటు అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా, ఢాకా, గోవా వంటి ఇతర ప్రముఖ నగరాల స్థితిగతులను, వర్తక విశేషాలను కూడా టావెర్నియర్ విస్తృతంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==== వజ్రాల గనుల సందర్శన ==== టావెర్నియర్ తన మూడవ యాత్రలో 1645 జనవరిలో సూరత్ చేరి, అక్కడి నుంచి జనవరి 19 తేదీన దౌలతాబాద్, నాందేడ్ మీదుగా గోల్కొండకు ప్రయాణించాడు. గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న తరువాత 1645 లో రావులకొండ (Raolconda; Ball–Crooke గుర్తింపు ప్రకారం Ramulkota/Ramallakota) వజ్రాల గనిని సందర్శించాడు. అక్కడ వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, గనుల పనితీరు, వజ్రాల నాణ్యత, వాటిని సానబెట్టే పద్ధతులను ప్రత్యక్షంగా వివరించాడు. రావులకొండలో వజ్రాలు లభించే రాతి, మట్టి పొరలను తవ్వి, ఆ పదార్థాన్ని వేరు చేసి వజ్రాలను గుర్తించే విధానాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. అనంతరం గోల్కొండకు తిరిగి వచ్చి, కృష్ణానది తీరంలోని గని కొల్లూరు (Gani/Coulour; Kollur) వజ్రాల గనిని కూడా సందర్శించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> ====మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు==== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === [[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]] [[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]] 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని ఆయన స్వయంగా పరిశీలించి, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని రూపాన్ని చిత్రించి, తన పటంలో దానికి మొదటి స్థానాన్ని (No. 1) కేటాయించాడు. టావెర్నియర్ తన యాత్రాగ్రంథంలో దీనిని "గ్రేట్ మొఘల్‌కు చెందిన వజ్రం" (diamond belonging to the Great Mogul) అని పేర్కొనగా, తదనంతర చరిత్ర, సాహిత్యంలో దీనికే "గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్" అనే పేరు స్థిరపడింది టావెర్నియర్ వర్ణన ప్రకారం ఈ వజ్రం "సగానికి కోసిన గుడ్డు ఆకారంలో" (half-egg shape), గుండ్రంగా, రోజ్-కట్ (rose-cut) శైలిలో, ఒకవైపు బాగా ఎత్తుగా ఉండి, అంచున ఒక చిన్న లోపం కలిగి ఉంది. <ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste Tavernier|title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier|volume=2|location=Paris|publisher=Gervais Clouzier|year=1676|page=334|language=fr|quote=Cette pierre estoit de la méme forme comme si l’on avoit coupé un œuf par le milieu. }}</ref> దీని బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 280 క్యారెట్లు లేదా నేటి కొలతల్లో 287 మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ అమూల్యమైన రత్నాన్ని గోల్కొండ వజీరు మీర్ జుమ్లా మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌కు బహుకరించాడని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.[[File:Grand Mogol d'apres Tavernier.gif|thumb|గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == [[File:(Monnoyes des Estats du Grand Mogol) - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్య నాణేలు]] టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: === రత్నాల వ్యాపారం === వృత్తిరీత్యా రత్నాల వర్తకుడైన టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో వజ్రాలు, ముత్యాల నాణ్యత, స్వచ్ఛత (water), రంగు, లోపాలు మరియు బరువు ఆధారంగా ధరలను లెక్కించే వాణిజ్య పద్ధతులను సవివరంగా పేర్కొన్నాడు..<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల కొనుగోలులో టావెర్నియర్ అనుసరించిన పద్ధతికి 1642లో గోల్కొండలో జరిగిన ఒక బేరసారం ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. అక్కడ 176⅛ మాంగెలిన్లు (సుమారు 242⅚ పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు) బరువున్న భారీ వజ్రానికి దాని యజమాని 5,00,000 రూపాయలు కోరగా, టావెర్నియర్ సీసంతో దాని నమూనా తయారుచేయించి సూరత్‌లోని తన భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. చివరకు ధర కుదరక ఆ లావాదేవీ జరగలేదు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=98 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల విక్రయంలో రాజులు, రాజకుటుంబాలు, ఉన్నతాధికారులు ముఖ్యమైన కొనుగోలుదారులుగా ఉండేవారు. ఇటువంటి రాజసభా వ్యాపారంలో సాధారణ మార్కెట్‌లో జరిగే కొనుగోలు–అమ్మకాలతో పాటు కానుకలు ఇవ్వడం, రాజసభ అధికారుల ద్వారా ప్రవేశం పొందడం, రత్నాలను పరిశీలనకు సమర్పించడం, ధరపై దీర్ఘమైన బేరసారాలు జరపడం, కొన్నిసార్లు చెల్లింపుల కోసం మధ్యవర్తులు లేదా మారక పత్రాలను ఉపయోగించడం వంటి పద్ధతులు కూడా ఉండేవని టావెర్నియర్ అనుభవాలు తెలియజేస్తాయి. మొఘల్ చక్రవర్తి, ఉన్నత ప్రభువులు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు రత్నాలను చూపించి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించిన సందర్భాలను అతను పలుచోట్ల నమోదు చేశాడు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> టావెర్నియర్ రత్నాల వ్యాపారం భారతదేశానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. తూర్పు దేశాల్లో సేకరించిన రత్నాలను ఐరోపా రాజసభలకు తీసుకెళ్లి విక్రయించాడు. 1668లో తన చివరి తూర్పు యాత్ర నుంచి ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగివచ్చిన తరువాత అతను తీసుకువచ్చిన వజ్రాల్లో అధికభాగాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14 వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. 1669 మార్చి 8న ఈ వజ్రాల కొనుగోలుకు 8,98,731 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌లు (livres) చెల్లించబడ్డాయి. === షయిస్తా ఖాన్‌తో రత్నాల వ్యాపార వివాదం === 1666లో ఢాకా చేరుకున్న టావెర్నియర్ బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్ ను కలుసుకొని, అతనికి, అతని కుమారుడికి విలువైన కానుకలు ఇచ్చాడు. వాటి విలువ 5,000 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌ (livres; అప్పటి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య ప్రమాణం)ల కంటే ఎక్కువని అతను నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-I-105-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=105–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతరం తన వద్ద ఉన్న రత్నాలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను షాయిస్తా ఖాన్‌కు చూపించగా, వాటి ధరపై ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే పెద్ద మొత్తంలో వెండిని నదీమార్గంలో తీసుకెళ్లడం ప్రమాదకరమని డచ్ వర్తకులు సూచించడంతో, కాసింబజార్‌లో చెల్లించదగిన హుండీ (bill of exchange)ని టావెర్నియర్ తీసుకున్నాడు. <ref name="Tavernier1925-I-106-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=106–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే కాసింబజార్‌కు చేరుకున్న తరువాత లావాదేవీ వివాదంగా మారింది. అతను కాసింబజార్‌లో హుండీని సమర్పించినప్పుడు చెల్లింపు అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడింది. దానితో బెంగాల్‌లోని డచ్ వర్తక కేంద్రాల డైరెక్టర్ కూడా అతని తరఫున చెల్లింపు కోసం ప్రయత్నించినట్లు టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="Tavernier1925-I-108-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=108–109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> కొద్దిరోజుల తరువాత వచ్చిన షాయిస్తా ఖాన్ ఆదేశంలో, ముందుగా అంగీకరించిన ధరలో 20,000 మొఘల్ రూపాయలు తగ్గించి మిగిలిన మొత్తాన్ని మాత్రమే చెల్లించాలని పేర్కొన్నారు; దీనికి అంగీకరించకపోతే ఢాకాకు తిరిగి వచ్చి తన వస్తువులను వెనక్కి తీసుకోవచ్చని కూడా టావెర్నియర్ కు తెలియజేశారు. .<ref name="Tavernier1925-I-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతర చర్చల్లో ఈ కోత 10,000 రూపాయలకు తగ్గిందని, చివరకు ఆ నష్టాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చిందని టావెర్నియర్ రాశాడు.<ref name="Tavernier1925-I-112-113">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=112–113 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ పరిణామానికి టావెర్నియర్ మొఘల్ దర్బారులో రత్నాల లావాదేవీలకు మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించిన ముగ్గురు వ్యక్తులను బాధ్యులుగా పేర్కొన్నాడు. అంతకుముందు జాఫర్ ఖాన్‌కు ఒక పెద్ద ముత్యాన్ని విక్రయించే సందర్భంలో, అంగీకరించిన ధరలో 10,000 రూపాయలు తగ్గించాలన్న ప్రతిపాదనను టావెర్నియర్ తిరస్కరించి ముత్యాన్ని వెనక్కి తీసుకున్నాడు. తనతో విభేదించిన ముగ్గురు రత్నాల పరిశీలకులు, ఆ ముత్యానికి తాను నిజమైన విలువకంటే 10,000 రూపాయలు ఎక్కువ అడిగానని షాయిస్తా ఖాన్‌కు సమాచారం పంపారని టావెర్నియర్ ఆరోపించాడు. హుండీ ఇచ్చిన తరువాత ఈ సమాచారం షాయిస్తా ఖాన్‌కు చేరడమే తనకు చెల్లించాల్సిన మొత్తంలో కోత విధించడానికి కారణమైందని అతను వివరించాడు. ఆ పెద్ద ముత్యాన్ని చివరకు షాయిస్తా ఖానే కొనుగోలు చేశాడు; తన గ్రంథంలోని ముత్యాల చిత్రణలో టావెర్నియర్ దానిని 55 క్యారెట్ల ముత్యంగా నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-II-103">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=103 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ సంఘటనను వివరించిన తరువాత రాజదర్బారులతో వ్యాపారం చేయడంలో కానుకల పాత్ర గురించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి, షాయిస్తా ఖాన్, జాఫర్ ఖాన్‌లతో పాటు ఖజానా అధికారులు, ప్రభువుల గృహాధికారులు, రాజభవన ద్వారపాలకులు తదితరులకు తాను ఇచ్చిన కానుకల మొత్తం విలువ 23,187 లీవ్ర్‌ లని (livres) అతను లెక్కించాడు. <ref name="Tavernier1925-I-115">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=115|url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> తన అనుభవాన్ని వివరిస్తూ, టర్కీ, పర్షియా, భారతదేశాల పాలకుల దర్బారుల్లో వ్యాపారం చేయాలనుకునే వర్తకుడు గణనీయమైన కానుకలను సిద్ధం చేసుకోవడమే కాకుండా, తనకు అవసరమైన వివిధ అధికారుల సేవల కోసం దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ''“open purse”''తో సిద్ధంగా ఉండాలని టావెర్నియర్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-115"/> === భారతీయ వర్తకులు మరియు బనియాలు === భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. === జీవకారుణ్యం మరియు సంరక్షణ === 17వ శతాబ్దపు గుజరాత్‌లో జంతువుల పట్ల ప్రజలకున్న జీవకారుణ్యాన్ని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. భరూచ్, కాంబే, బరోడా వంటి ప్రాంతాల్లో నెమళ్లు పుష్కలంగా సంచరించేవని, హిందూ పాలకులు వున్న భూభాగాల్లో పక్షులు లేదా జంతువులను వేటాడటం, చంపడంపై మత విశ్వాసాల ప్రాతిపదికన కఠినమైన ఆంక్షలు ఉండేవని పేర్కొన్నాడు; అయితే ముస్లిం పాలకులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇటువంటి ఆంక్షలు అంతగా ఉండేవి కావు. కోతుల పట్ల ఆరాధనను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. గుజరాత్ లో ప్రజలు కోతులను పూజించేవారని, ముఖ్యంగా అహ్మదాబాద్‌లో వారానికి రెండు రోజులు పట్టణంలోకి వచ్చే కోతుల సమూహాలను ప్రజలు పవిత్రంగా భావించి ఆహారం అందించేవారని తెలిపాడు. అంతేకాకుండా, అహ్మదాబాద్ నగరంలో జంతువులకు చికిత్స, ఆశ్రయం కల్పించేందుకు ప్రజలచే ప్రత్యేక జంతు ఆసుపత్రులు స్వచ్ఛందంగా నిర్వహించబడేవని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === [[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]] భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ రెల్లుగడ్డి,కలపతో చేసిన చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. ఆ స్త్రీ త్వరగా కాలిపోయేందుకు అదనంగా నూనె కుండలను మంటల్లోకి విసిరేవారు రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): కలప, నూనెతో చితిని మంచంలా సిద్ధం చేసి, దానిపై కూర్చున్న స్త్రీ ఒడిలో భర్త మృతదేహాన్ని ఉంచేవారు. బంధువుల కానుకల సమర్పణ అనంతరం బ్రాహ్మణుడు చితికి నిప్పు పెట్టేవాడు. గంగాతీరంలో జరిగే సతీ దహన పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ కట్టెలు, నూనెతో నింపిన ఒక పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ భార్య మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత బ్రాహ్మణుడు మొదట భర్త శవాన్ని, అనంతరం వెనుదిరిగి ఉన్న భార్యను ఆ మంటల్లోకి నెట్టివేసేవాడని, అనంతరం త్వరగా కాలిపోయేందుకు మరిన్ని నూనె కుండలు విసిరేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == [[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రొటెస్టంట్లపై ఫ్రెంచ్ చక్రవర్తి లూయిస్ XIV విధించిన ప్రయాణ నిషేధాన్ని అధిగమించి, టావెర్నియర్ 1687లో స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీల మీదుగా కోపెన్‌హాగన్‌ చేరుకున్నాడు. అక్కడ కొంతకాలం ఉన్న తర్వాత, 1689 ఫిబ్రవరిలో స్వీడన్ రాజు జారీ చేసిన పాస్‌పోర్ట్ సాయంతో రష్యాలోకి ప్రవేశించాడు. ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారుడు చార్లెస్ జోరెట్ (Charles Joret) 1886 నాటి తన పరిశోధనా గ్రంథం (Jean-Baptiste Tavernier d'après des Documents Nouveaux) లో నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ రష్యాలో యువ జార్ పీటర్ ది గ్రేట్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో రష్యా మీదుగా పర్షియాకు వెళ్లి, అక్కడినుంచి తిరిగి భారతదేశానికి ప్రయాణించాలనే తన వాణిజ్య ప్రణాళికను అక్కడి పాలకులకు తెలియజేశాడు; తరువాతి కాలంలో టావెర్నియర్ రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన వాలెంటైన్ బాల్ కూడా జోరెట్ పేర్కొన్న ఈ చారిత్రక అంశాన్ని సమర్థించాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో మాస్కో దిశగా సాగిన అతని ప్రయాణం తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల వల్ల సాఫీగా సాగలేదు. చివరకు మాస్కో చేరుకోకముందే, మార్గమధ్యంలోని స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో తన 84వ ఏట మరణించాడు. <ref name="Iranica"/> అతని మరణాన్ని కాల్పనిక "శాపం" కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు. దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. <ref name="LOC"/> == రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు == === ప్రాథమిక ఆధారాలు === * Tavernier, Jean-Baptiste (1675). ''Nouvelle relation de l'intérieur du sérail du Grand Seigneur''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1676). ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''. 2 vols. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1679). ''Recueil de plusieurs relations et traitez singuliers et curieux de J. B. Tavernier, Baron d'Aubonne''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1925). ''Travels in India''. Translated from the original French edition of 1676 by Valentine Ball; revised and edited by William Crooke. 2nd ed. 2 vols. London: Oxford University Press. === ద్వితీయ ఆధారాలు === * Burger, Pierre-François (2017). "[https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Tavernier, Jean-Baptiste]". ''Encyclopaedia Iranica''. Published 4 December 2017; updated 1 March 2018. * Joret, Charles (1886). ''Jean-Baptiste Tavernier, Écuyer, Baron d'Aubonne, Chambellan du Grand Électeur''. Paris. * Joret, Charles (1889). "Le voyageur Tavernier (1670–1689): Un manuscrit des 'Voyages'; Relations de Tavernier avec le Grand-Électeur; Le lieu de sa mort et de sa sépulture". ''Revue de géographie''. pp. 161–174, 267–275, 328–340. * Boxer, Charles Ralph (1985). "Jean Baptiste Tavernier: Controversial Huguenot Traveller and Trader, 1605–1689". ''Proceedings of the Huguenot Society of London''. 24 (3): 202–209. * Deloche, Jean (1968). ''Recherches sur les routes de l'Inde au temps des Mogols: Étude critique des sources''. Paris. * Rothrock, George A. (1967). "Jean-Baptiste Tavernier Merchant Extraordinary". ''History Today''. 17 (11): 743–749. * York, Anne (2003). "Travels in India: Jean-Baptiste Tavernier". In Glenn J. Ames and Ronald S. Love (eds.). ''Distant Lands and Diverse Cultures: The French Experience in Asia, 1600–1700''. Westport, Connecticut. pp. 135–145. * Raychaudhuri, Tapan; Habib, Irfan, eds. (1982). ''The Cambridge Economic History of India''. Vol. I: ''c. 1200–c. 1750''. Cambridge: Cambridge University Press. === సమకాలీన తులనాత్మక ఆధారాలు === * Bernier, François (1891). ''Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668''. Translated by Irving Brock; revised by Archibald Constable. London. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] *[[గోల్కొండ వజ్రాలు]] *[[సతీసహగమనం]] == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] * [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] * [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond] * '''Prasar Bharati Archives – Jean Baptiste Tavernier | French Merchant | Travelogues:''' ** [https://www.youtube.com/watch?v=OrTs7YTF64Y Part 1] ** [https://www.youtube.com/watch?v=XNzf2csrnsY Part 2] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HUXeVnVwdZs Part 3] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HE5cIlgzFMg Part 4] == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Γυμνοσοφιστές γύρω από ναούς στην Ινδία Στο νούμερο 6, ο συγγραφέα - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|center| భారతదేశంలోని దేవాలయాల సమీపంలో ‘జిమ్నోసోఫిస్టులు’ (Gymnosophists)గా వర్ణించబడిన భారతీయ సన్యాసులు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Representation des temples, ou pagodes des idolatres au Tunquin, avec des figures de leur Diuvictes, et des differentes - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb||center|టోంకిన్ (నేటి ఉత్తర వియత్నాం)లోని విగ్రహారాధకుల దేవాలయాలు లేదా పగోడాల దేవతామూర్తులను చూపించే టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Άποψη του Ερεβάν στην Αρμενία - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|అర్మేనియా రాజధాని యెరెవాన్ (Yerevan) నగర దృశ్యం - టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan exact de Gomron ou du Bandar Abassi, de l'Isle d'Ormus et des Isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|గోమ్రోన్ (నేటి బందర్ అబ్బాస్), హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ (1677) File:Plan exact de Gomron, ou du Bandar Abbasi de l'isle d'Ormus et des isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|గోమ్రోన్, హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan d'un des villages de Comouks - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|పశ్చిమ సర్కాసియా (Circassians) ప్రాంతంలోని ‘కోమూక్స్’ (Comouks) గ్రామ ప్రణాళిక File:Plan de Bagdat - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|బాగ్దాద్ నగర ప్రణాళిక File:Plan de la ville et de la forteresse de Candahar qui est la meilleure place de toute l'Asie - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|కాందహార్ నగరం, కోట ప్రణాళిక File:Ordre qui s'observe, dans la marche, de la pompe funebre, a la enterrement des Roys de Tunquin - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ (ఉత్తర వియత్నాం) రాజుల అంత్యక్రియల సందర్భంగా నిర్వహించే అంతిమయాత్ర ఊరేగింపు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoye du Roy de Perse - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|పర్షియా నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoyes des estats du Grand Mogol - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాల నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Νομίσματα του βασιλείου του Τονκίν (Βιετνάμ) - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ రాజ్యంలో(నేటి వియత్నాం) వాడుకలో ఉన్న నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ </gallery> == మూలాలు == p6yq684p69ipiefsrc1th3w4fh4m6ek 4963522 4963392 2026-09-21T08:26:12Z Vmakumar 44743 4963522 wikitext text/x-wiki {{in use}} [[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]] {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Portret van Jan Baptista Tavernier, objectnr A 19919.tif | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = <span style="font-weight:bold;">జననం</span>&emsp;1605 | birth_place = [[పారిస్]], [[ఫ్రాన్స్]] | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, [[రష్యా]] | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | spouse = మడేలైన్ గోయిస్సే (Madeleine Goisse) | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier">{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = en}}</ref> అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="LOC"/> ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనంగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. [[File:Carte des voyages de Mr Tavernier Jean-Baptiste dressée sur ses écrits, 17ème siècle.png|thumb|center|600px|టావెర్నియర్ భారతదేశం మరియు ఆసియాలో ప్రయాణించిన వివిధ మార్గాలను చూపించే పటం. అతని యాత్రా రచనల ఆధారంగా 17వ శతాబ్దంలో రూపొందించబడిన పటం.]] === మొదటి యాత్ర (1631–1633) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ తన మొదటి తూర్పు యాత్రలో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ చేరి, అక్కడి నుంచి అనటోలియాలోని టోకాట్, ఎర్జురమ్, నేటి ఆర్మేనియాలోని ఎరివాన్ (యెరెవాన్) మీదుగా ప్రయాణించి, సఫవీ పర్షియా రాజధాని ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica"/><ref name="BallCrooke1"/> ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారత ఉపఖండానికి చేరుకోలేదు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> '''ముఖ్య విశేషాలు:''' ఈ ప్రయాణంతో టావెర్నియర్ కు ఒట్టోమన్, పర్షియన్ ప్రాంతాల్లోని ప్రధాన భూమార్గాలు, నగరాలు, వాణిజ్య కేంద్రాలతో పరిచయం కలిగింది.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> తిరుగు ప్రయాణం: ఇస్ఫహాన్ నుంచి బాగ్దాద్, అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా ప్రయాణించి, మధ్యధరా తీరంలోని అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) ఓడరేవుకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి సముద్రమార్గంలో మాల్టా, ఇటలీ మీదుగా 1633లో పారిస్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === రెండవ యాత్ర (1638–1643) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1638లో తన రెండవ తూర్పు యాత్రకు బయలుదేరి, ఏజియన్ తీరంలోని స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ), వాయవ్య పర్షియాలోని తబ్రిజ్(Tabriz), ఇస్ఫహాన్ మీదుగా పర్షియాకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' భారతదేశంలో అతను ప్రధానంగా నాటి మొఘల్ సామ్రాజ్యం, గోల్కొండ రాజ్యాల పరిధిలో విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ముఖ్యంగా సూరత్, ఆగ్రా, గోల్కొండలతో పాటు వజ్రాల ఉత్పత్తి, మరియు రత్నాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక గనులను, వాణిజ్య కేంద్రాలను పర్యటించాడు. .. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు * భారతదేశంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకపు పద్ధతులు టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని పొందాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * భారతదేశంలోని వాణిజ్య కేంద్రాలు, మార్కెట్లు, ప్రయాణ సౌకర్యాల గురించి అతను నమోదు చేసిన వివరాలను తరువాతి ఆర్థిక చరిత్రకారులు కూడా ఆధారాలుగా ఉపయోగించారు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="CEHI">{{Cite book |editor-last1=Raychaudhuri |editor-first1=Tapan |editor-last2=Habib |editor-first2=Irfan |title=The Cambridge Economic History of India |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |year=1982}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: రెండవ యాత్రను ముగించుకుని టావెర్నియర్ 1643 నాటికి ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === మూడవ యాత్ర (1643–1649) === ప్రయాణ మార్గం: తన మూడవ యాత్రలో టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా ప్రయాణించి, సముద్రమార్గంలో సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం వైపు సాగి, సిలోన్ (నేటి శ్రీలంక) మీదుగా జావా ద్వీపంలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) వరకు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' అతను భారతదేశంలో సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలతో పాటు గోవా వరకు ప్రయాణించాడు. '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * 1645లో గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న టావెర్నియర్ రావులకొండ (Raolconda), కొల్లూరు (Coulour) వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, వజ్రాల వెలికితీత, నాణ్యత, రత్నాల వ్యాపారానికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> * 1648లో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో వెంగుర్లా మీదుగా పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవాకు వెళ్లి సుమారు రెండు నెలలు అక్కడ గడిపాడు. గోవాలో పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డోమ్ ఫిలిపే డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో పాటు అక్కడి ఉన్నత మతాధికారులను కలిశాడు.<ref name="BallCrooke1"/> '''ఇతర ఆసియా ప్రాంతాల పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * భారతదేశాన్ని దాటి సిలోన్, ఆగ్నేయాసియా వాణిజ్య ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించి బటావియా వరకు వెళ్లడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఈ యాత్రలో బటావియాలో (నేటి జకార్తా) వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో టావెర్నియర్‌కు డబ్బు చెల్లింపుల విషయంలో వివాదం ఏర్పడింది. అతని వద్ద ఉన్న కొన్ని డచ్ చెల్లింపు పత్రాలకు (pay-bills) రావలసిన మొత్తాన్ని కంపెనీ చెల్లించకపోవడంతో, ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత అతను ఆ డచ్ కంపెనీపై సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం చేశాడు. అయినప్పటికీ అతనికి పాక్షిక పరిహారం మాత్రమే లభించింది. తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి సముద్రమార్గంలో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మీదుగా ఐరోపాకు తిరిగి చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === నాల్గవ యాత్ర (1651–1655) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1651లో పారిస్ నుంచి బయలుదేరి మార్సెయ్ (Marseille) చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి మధ్యధరా సముద్ర మార్గంలో మాల్టా, లార్నాకా (సైప్రస్) మీదుగా ప్రయాణించి, అక్టోబరు 4న అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) రేవుకు చేరుకున్నాడు. అనంతరం అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా పర్షియాలోకి ప్రవేశించి బందర్ అబ్బాస్ రేవుకు చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> 1652 మే 11న బందర్ అబ్బాస్ నుంచి సముద్ర మార్గం గుండా గోల్కొండ రాజుకు చెందిన ఓడలో బయలుదేరి, భారతదేశ తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం చేరాడు. <ref name="BallCrooke1"/>1652 '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' మచిలీపట్నం నుంచి నిడుమోలు, వుయ్యూరు, పటమట, బెజవాడ మీదుగా ప్రయాణించి, తరువాత మద్రాసు (ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్), దానికి సమీపంలోని సెయింట్ థోమ్ ప్రాంతాలకు వెళ్లాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche">{{Cite book |last=Deloche |first=Jean |title=Transport and Communications in India Prior to Steam Locomotion |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=Delhi |year=1993}}</ref> అక్కడి నుంచి గండికోట, గోల్కొండ తదితర ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి తరువాత సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> టావెర్నియర్ వివరించిన మచిలీపట్నం–బెజవాడ–మద్రాసు, గోల్కొండ–కడప లోయ–మద్రాసు మార్గాలు అతని భారతీయ ప్రయాణవివరణల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగినవిగా జీన్ డెలోష్ గుర్తించాడు.<ref name="Deloche"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * బెజవాడ ప్రాంతంలో భారీ వర్షాలు, కృష్ణానది ఉప్పొంగడం కారణంగా కొంతకాలం నిలిచిన టావెర్నియర్ అక్కడి ఆలయాలను సందర్శించి, వాటి నిర్మాణం, శిల్పాలు, మతాచారాల గురించి వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> * గండికోట ముట్టడి జరుగుతున్న సమయంలో టావెర్నియర్ మీర్ జుమ్లా శిబిరానికి వెళ్లి అతన్ని ప్రత్యక్షంగా కలిశాడు. గోల్కొండ రాజుకు విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువులను విక్రయించాలనే ఉద్దేశంతో వచ్చిన అతను, వాటిని ముందుగా మీర్ జుమ్లాకు చూపించాల్సి ఉంటుందని తెలుసుకుని గండికోటకు వెళ్లినట్లు తన ప్రయాణవివరణలో పేర్కొన్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla">{{Cite book |last=Sarkar |first=Jagadish Narayan |title=The Life of Mir Jumla, the General of Aurangzab |publisher=Thacker, Spink |year=1951}}</ref> * మీర్ జుమ్లా శిబిరంలో పరిపాలనా కార్యకలాపాలు, ఉత్తరాల నిర్వహణ, దూతల వ్యవస్థ, న్యాయ విచారణలకు సంబంధించిన దృశ్యాలను టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla"/> * గోల్కొండ రాజ్యంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలకు సంబంధించిన వివరాలు అతని భారతీయ వర్ణనల్లో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/><ref name="CEHI"/> '''తిరుగు ప్రయాణం:'''నాల్గవ యాత్ర తిరుగుప్రయాణంలో టావెర్నియర్ డచ్–ఇంగ్లీషు సముద్ర యుద్ధంలో చిక్కుకొని చివరకు క్షేమంగా బయటపడటం జరిగినది. 1654 జనవరిలో సూరత్ నుంచి పర్షియాకు తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధమైన సమయంలో, ఇంగ్లీషు–డచ్ యుద్ధం కారణంగా టావెర్నియర్‌కు పర్షియాకు సాధారణ ప్రయాణ నౌక అందుబాటులో లేకపోయింది.<ref name="Tavernier-French-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier |location=Paris |year=1676 |language=fr}}</ref><ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |translator-last=Ball |translator-first=Valentine |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |edition=2 |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> హోర్ముజ్–పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు నుంచి వస్తున్న ఇంగ్లీషు నౌకలను అడ్డుకునేందుకు 1654 జనవరి 8న సూరత్ నుంచి బయలుదేరిన ఐదు డచ్ యుద్ధనౌకాదళ సమూహం (ఫ్లీట్) లోని ఒక యుద్ధ నౌకలో అతను ప్రయాణించాడు.<ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54">{{Cite book |editor-last=Foster |editor-first=William |title=A Calendar of the Court Minutes etc. of the East India Company, 1650–1654 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ప్రయాణంలో డచ్ నౌకాదళం ఇంగ్లీషు నౌకలను ఎదుర్కొనడంతో తీవ్రమైన ఫిరంగి పోరు జరిగింది; ఈ పోరాటంలో ఇంగ్లీషు నౌక ఫాల్కన్ (Falcon) డచ్‌వారి చేతికి చిక్కగా, మరో ఇంగ్లీషు నౌక ఎండీవర్ (Endeavour) తీవ్రంగా దెబ్బతిని మునిగిపోయింది.<ref name="Foster-EIC-1650-54"/><ref name="Danvers-PortugueseRecords">{{Cite book |last=Danvers |first=Frederick Charles |title=Report to the Secretary of State for India in Council on the Portuguese Records Relating to the East Indies |location=London |year=1892}}</ref> ఈ యుద్ధానికి ప్రత్యక్ష సాక్షిగా ఉన్న టావెర్నియర్, <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54"/> ఈ సంఘటనను తన గ్రంథంలో “అత్యంత తీవ్రమైన, ప్రమాదకరమైన సముద్ర యుద్ధం”గా వర్ణించి, దాని నుంచి తాను క్షేమంగా బయటపడినట్లు పేర్కొనగా, నాటి ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రికార్డులలోనూ ఈ పోరాటానికి సంబందించి, ఆయన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యపు వివరాలు నమోదయ్యాయి. <ref name="Tavernier-French-Naval"/> ఈ పోరు నుంచి క్షేమంగా బయటపడిన టావెర్నియర్, తరువాత డచ్ నౌకలతో కలిసి పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు ప్రయాణించి 1654 మార్చి 7న పర్షియాలోని బందర్ అబ్బాస్ చేరుకున్నాడు <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/>; అనంతరం పర్షియా మీదుగా పశ్చిమ మార్గంలో ఐరోపాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662):=== * ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1657 ఫిబ్రవరిలో విలువైన రత్నాలతో పారిస్ నుంచి ఐదవ యాత్రకు బయలుదేరాడు మార్సెయ్ (Marseille), ఇటలీల మీదుగా డచ్ నౌకలో స్మిర్నా (నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరిన టావెర్నియర్, అక్కడి నుంచి కారవాన్ ద్వారా భూమార్గంలో ఎరివాన్, తబ్రిజ్ మీదుగా ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చి .<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలలో పర్యటించాడు. ఆపై భారతదేశం నుంచి ఆగ్నేయాసియాలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) చేరుకున్నాడు. * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: సూరత్, అహ్మదాబాద్, దక్కన్ ప్రాంతం/షాయిస్తా ఖాన్ శిబిరం & గోల్కొండ రాజ్యం ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ యుద్ధం, ఔరంగజేబు అధికార స్వాధీనంతో ఏర్పడిన రాజకీయ కల్లోల పరిస్థితుల వార్తలు అందడంతో, టావెర్నియర్ ఇస్ఫహాన్‌లో తన బసను 1659 ప్రారంభం వరకు పొడిగించాడు. పరిస్థితులు కొంత సద్దుమణిగాక అక్కడి నుంచి బయలుదేరి, చివరకు 1659 మే నాటికి భారతదేశంలోని సూరత్ చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి దక్కన్ ప్రాంతానికి ప్రయాణించి, అక్కడ నాటి మొఘల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌ను కలిశాడు. * అనంతరం గోల్కొండకు వెళ్లి, అక్కడ రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల కొనుగోలుకు సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నాడు. 1660 డిసెంబరు చివరివరకు టావెర్నియర్ గోల్కొండలోనే ఉన్నాడు; డిసెంబరు 21న అక్కడి నుంచి తన సోదరుడికి ఒక ఉత్తరం రాశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అనంతరం గోల్కొండ నుంచి బయలుదేరి తిరిగి సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="IGNOU-EuropeanTravelogues">{{cite book|last=Joshi|first=Jeetesh Kumar|chapter=European Travelogues|title=India as Seen by the Others|publisher=Indira Gandhi National Open University|location=New Delhi|at=Unit 16, §16.6 Jean Baptiste Tavernier|url=https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/84189/3/Unit-16.pdf|language=en}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమైన టావెర్నియర్, 1662 ప్రారంభంలో ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి వెనిస్ మీదుగా అదే సంవత్సరం ఆగస్టు నాటికి పారిస్ చేరుకున్నాడు. === ఆరవ యాత్ర (1663–1668) === [[File:Dutch ship with which Tavernier travelled - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|టావెర్నియర్ తన ఆరవ ఆసియా యాత్ర ముగింపులో బటావియా నుంచి హాలండ్‌కు తిరుగు ప్రయాణం చేసిన డచ్ నౌక ''Provinces''కు సంబంధించిన చిత్రణ; ఈ ప్రయాణంలో నౌక కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్, సెయింట్ హెలెనా మీదుగా హాలండ్ చేరింది.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref>]] ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1663 నవంబరు 27న పారిస్ నుంచి తన ఆరవ యాత్రకు బయలుదేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1664 జనవరి 10న మార్సెయ్ నుంచి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించి మొనాకో, పీసా మీదుగా ఏప్రిల్ 24న స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> జూన్ 9న అక్కడి నుంచి బయలుదేరిన అతని బృందం తబ్రిజ్ (వాయవ్య ఇరాన్) మార్గంలో ప్రయాణించి డిసెంబరులో ఇస్ఫహాన్ చేరుకుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1665 ఫిబ్రవరి 24న ఇస్ఫహాన్ నుంచి భారతదేశం వైపు బయలుదేరి, షిరాజ్ (దక్షిణ ఇరాన్), బందర్ అబ్బాస్ రేవు మీదుగా 1665 మే 16న సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. సూరత్ నుంచి మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని జహానాబాద్–ఢిల్లీ, ఆగ్రా ప్రాంతాలకు ప్రయాణించాడు; ఆగ్రా నుంచి అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నా, రాజ్‌మహల్, ఢాకా, కాసింబజార్ ప్రాంతాల వైపు ప్రయాణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Bernier">{{Cite book |last=Bernier |first=François |title=Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 |editor-last=Constable |editor-first=Archibald |publisher=Archibald Constable and Company |location=Westminster |year=1891}}</ref> గంగా లోయలోని ఈ మార్గం మొఘల్ కాలంలో ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్ మధ్య ప్రధాన అంతర్గత వాణిజ్య మార్గాల్లో ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="Deloche"/><ref name="CEHI"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. * మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఢాకాలో బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌తో విలువైన రత్నాలకు సంబంధించిన వ్యాపార లావాదేవీలు జరిపాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="PrakashBengal">{{Cite book |last=Prakash |first=Om |title=The Dutch East India Company and the Economy of Bengal, 1630–1720 |publisher=Princeton University Press |year=1985}}</ref> * బెర్నియర్‌తో సహప్రయాణం: 1665 నవంబరు 25న టావెర్నియర్, మొఘల్ రాజవైద్యుడు, ఫ్రెంచ్ యాత్రికుడైన ఫ్రాంస్వా బెర్నియర్ (François Bernier) తోనూ, రాష్‌పో (Rachepot) అనే మరో సహయాత్రికుడితోనూ కలిసి ఆగ్రా నుంచి బెంగాల్ వైపు బయలుదేరాడు. వీరు అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నాల మీదుగా ప్రయాణించిన తర్వాత, 1666 జనవరి 6న రాజ్‌మహల్ వద్ద విడిపోయారు; బెర్నియర్ కాసింబజార్ వైపు వెళ్లగా, టావెర్నియర్ ఢాకా వైపు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Bernier"/> * 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సూర్యగ్రహణాన్ని పరిశీలించి, గ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో ప్రజలు నిర్వహించిన మతాచారాలను వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/> * పాట్నా ప్రాంతంలో భారతదేశం–నేపాల్–టిబెట్ మధ్య జరిగే వాణిజ్యం గురించి సేకరించిన వివరాలను అతను నమోదు చేశాడు; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ సమాచారం ప్రత్యేకమైన ఖచ్చితత్వం కలిగినదిగా సిల్వైన్ లేవీ, జీన్ డెలోష్ వంటి పరిశోధకులు గుర్తించారు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Deloche"/> ==== ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * మొనాకోలో అక్కడి పాలకుడు లూయీ I (Louis I, Prince of Monaco) లేని సమయంలో, అతని భార్య కేథరిన్ షార్లెట్ డి గ్రామోంట్ (Catherine Charlotte de Gramont) టావెర్నియర్‌తో రాజప్రాసాదంలో సమావేశమై అక్కడి అరుదైన కళాఖండాలను, విశేష వస్తువులను అతనికి చూపించింది. <ref name="BurgerIranica"/> * పీసాలో టావెర్నియర్ అప్పటి టస్కనీ గ్రాండ్ డ్యూక్ అయిన ఫెర్డినాండో II డి మెడిచీ (Ferdinando II de' Medici)ని కలుసుకుని, తన తూర్పు దేశాల యాత్రలు, అక్కడి పరిస్థితుల గురించి అతనితో విస్తృతంగా మాట్లాడాడు.<ref name="BurgerIranica"/> * 1664 డిసెంబరు 14 న ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్న తరువాత టావెర్నియర్ పర్షియా పాలకుడు షా అబ్బాస్ IIను రాజసభలో దర్శించి, తన వద్దనున్న విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువుల్లో పెద్ద భాగాన్ని అతనికి విక్రయించాడు. ఈ సమయంలోనే షా ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందులో టావెర్నియర్ పాల్గొన్నాడు. అక్కడ షాతో సుదీర్ఘ సంభాషణలు, వారిద్దరి మధ్య మద్యపాన పోటీ కూడా జరిగినట్లు టావెర్నియర్ తన యాత్రావర్ణనలో పేర్కొన్నాడు; ఈ సమావేశ వివరాలను అతని సహయాత్రికుడు ఆండ్రే డోలియే డెలాండెస్ (André Daulier Deslandes) కూడా స్వతంత్రంగా నమోదు చేశాడు.<ref name="BurgerIranica"/> == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. భారతదేశంలో అతని ప్రయాణాలు పశ్చిమ తీరంలోని సూరత్, తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం వంటి ప్రముఖ రేవుల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా వంటి గంగానదీ లోతట్టు నగరాల వరకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ రాజ్యాల వరకు విస్తృతంగా సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. === పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా === టావెర్నియర్ మూడవ యాత్రలో భారతదేశానికి సంబంధించి పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా సందర్శన (1648) అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. 1648 జనవరి 11న సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో బయలుదేరిన టావెర్నియర్, గోవాకు ఉత్తరాన ఉన్న వాణిజ్య ఓడరేవు వెంగుర్లా (నేటి మహారాష్ట్రలోని సింధుదుర్గ్ జిల్లా) చేరాడు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులు గడిపిన అనంతరం జనవరి 21 నాటికి గోవా చేరుకున్నాడు. అక్కడ సుమారు రెండు నెలల పాటు బస చేసి, మార్చి 11న తిరిగి వెంగుర్లా చేరుకున్నాడు. ఈ బస సమయంలో టావెర్నియర్ నాటి పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డామ్ ఫిలిప్ డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో భేటీ అయి సత్సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు; వైస్రాయ్ వద్ద ఉన్న అరుదైన, విలువైన వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించే అవకాశం పొందాడు. అలాగే గోవా ఆర్చ్‌బిషప్, ఇన్క్విజిటర్-జనరల్ (Inquisitor-General)లతో సహా పలువురు మతాధికారులను కలుసుకున్నాడు. నాటి పోర్చుగీస్ గోవా ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ, ఆర్థిక క్షీణతను, నగర సామాజిక పరిస్థితులను టావెర్నియర్ నిశితంగా పరిశీలించి తన గ్రంథంలో నమోదు చేశాడు. ==== ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్ (Father Ephraim de Nevers) ఉదంతం ==== మద్రాసులో మతసేవలు నిర్వహిస్తున్న ఫ్రెంచ్ కాపుచిన్ సన్యాసి ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్‌ను 1649లో మద్రాసులో మోసపూరితంగా బంధించి, ఆపై గోవాకు తరలించి ఇంక్విజిషన్ విచారణ జరిపిన ఉదంతాన్ని టావెర్నియర్ తన రచనలో ప్రముఖంగా వివరించాడు. ఈ మత విచారణ తీరు, నాటి మతపరమైన అధికార దుర్వినియోగానికి నిదర్శనమని స్వయంగా పేర్కొన్నాడు. అయితే ఇది 1648లో టావెర్నియర్ గోవాలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ప్రత్యక్ష సంఘటన కాదు, నాటి పోర్చుగీస్ మతాధికారుల వ్యవహారశైలిని వివరించేందుకు తర్వాతి కాలంలో జరిగిన ఈ పరిణామాలను ఆయన తన గ్రంథంలో పొందుపరిచాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం అతని కుమారుల మధ్య జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ పోరు, దారా షికోహ్ పరాజయం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి పరిణామాలను టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో విస్తృతంగా వివరించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-Succession">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |chapter=Book II, Chapters II–VII |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే 1657లో ప్రారంభమైన తన ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ 1659 నాటికి గోల్కొండలో ఉన్నట్లు అతని ప్రయాణ కాలక్రమం తెలియజేస్తుంది.<ref name="Burger2018">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |date=1 March 2018 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |access-date=18 September 2026 |language=en}}</ref> మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. రాజదర్బార్ లలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ==== నగరాలు మరియు వాస్తుశిల్పంపై వర్ణనలు ==== టావెర్నియర్ తన యాత్రాచరిత్రలో 17వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భారతీయ నగరాలు, వాటి వాస్తుశిల్ప విశేషాలను సవివరంగా నమోదు చేశాడు. పాత ఢిల్లీ నగరం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో, ప్రత్యామ్నాయంగా యమునా నది తీరాన షాజహాన్ చక్రవర్తి 'షాజహానాబాద్' అనే సరికొత్త నగరాన్ని నిర్మించాడని పేర్కొన్నాడు. నాటి భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద నగరమైన ఆగ్రాను, అక్కడి తాజ్‌మహల్ నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు; విదేశీయులు ఎక్కువగా వచ్చే 'తసిమఖాన్' బజార్ సమీపంలో నిర్మితమైన ఈ సమాధి పూర్తికావడానికి 22 ఏళ్లు పట్టిందని, నిరంతరాయంగా 20,000 మంది కార్మికులు పనిచేశారని నమోదు చేశాడు. అయితే టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో బేగం పేరును (ముంతాజ్ మహల్) గానీ, సమాధి పేరును (తాజ్‌మహల్) గానీ నేరుగా ప్రస్తావించకపోవడం గమనార్హం. వీటితో పాటు అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా, ఢాకా, గోవా వంటి ఇతర ప్రముఖ నగరాల స్థితిగతులను, వర్తక విశేషాలను కూడా టావెర్నియర్ విస్తృతంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==== వజ్రాల గనుల సందర్శన ==== టావెర్నియర్ తన మూడవ యాత్రలో 1645 జనవరిలో సూరత్ చేరి, అక్కడి నుంచి జనవరి 19 తేదీన దౌలతాబాద్, నాందేడ్ మీదుగా గోల్కొండకు ప్రయాణించాడు. గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న తరువాత 1645 లో రావులకొండ (Raolconda; Ball–Crooke గుర్తింపు ప్రకారం Ramulkota/Ramallakota) వజ్రాల గనిని సందర్శించాడు. అక్కడ వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, గనుల పనితీరు, వజ్రాల నాణ్యత, వాటిని సానబెట్టే పద్ధతులను ప్రత్యక్షంగా వివరించాడు. రావులకొండలో వజ్రాలు లభించే రాతి, మట్టి పొరలను తవ్వి, ఆ పదార్థాన్ని వేరు చేసి వజ్రాలను గుర్తించే విధానాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. అనంతరం గోల్కొండకు తిరిగి వచ్చి, కృష్ణానది తీరంలోని గని కొల్లూరు (Gani/Coulour; Kollur) వజ్రాల గనిని కూడా సందర్శించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> ====మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు==== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === [[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]] [[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]] 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని ఆయన స్వయంగా పరిశీలించి, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని రూపాన్ని చిత్రించి, తన పటంలో దానికి మొదటి స్థానాన్ని (No. 1) కేటాయించాడు. టావెర్నియర్ తన యాత్రాగ్రంథంలో దీనిని "గ్రేట్ మొఘల్‌కు చెందిన వజ్రం" (diamond belonging to the Great Mogul) అని పేర్కొనగా, తదనంతర చరిత్ర, సాహిత్యంలో దీనికే "గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్" అనే పేరు స్థిరపడింది టావెర్నియర్ వర్ణన ప్రకారం ఈ వజ్రం "సగానికి కోసిన గుడ్డు ఆకారంలో" (half-egg shape), గుండ్రంగా, రోజ్-కట్ (rose-cut) శైలిలో, ఒకవైపు బాగా ఎత్తుగా ఉండి, అంచున ఒక చిన్న లోపం కలిగి ఉంది. <ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste Tavernier|title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier|volume=2|location=Paris|publisher=Gervais Clouzier|year=1676|page=334|language=fr|quote=Cette pierre estoit de la méme forme comme si l’on avoit coupé un œuf par le milieu. }}</ref> దీని బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 280 క్యారెట్లు లేదా నేటి కొలతల్లో 287 మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ అమూల్యమైన రత్నాన్ని గోల్కొండ వజీరు మీర్ జుమ్లా మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌కు బహుకరించాడని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.[[File:Grand Mogol d'apres Tavernier.gif|thumb|గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == [[File:(Monnoyes des Estats du Grand Mogol) - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్య నాణేలు]] టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: === రత్నాల వ్యాపారం === వృత్తిరీత్యా రత్నాల వర్తకుడైన టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో వజ్రాలు, ముత్యాల నాణ్యత, స్వచ్ఛత (water), రంగు, లోపాలు మరియు బరువు ఆధారంగా ధరలను లెక్కించే వాణిజ్య పద్ధతులను సవివరంగా పేర్కొన్నాడు..<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల కొనుగోలులో టావెర్నియర్ అనుసరించిన పద్ధతికి 1642లో గోల్కొండలో జరిగిన ఒక బేరసారం ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. అక్కడ 176⅛ మాంగెలిన్లు (సుమారు 242⅚ పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు) బరువున్న భారీ వజ్రానికి దాని యజమాని 5,00,000 రూపాయలు కోరగా, టావెర్నియర్ సీసంతో దాని నమూనా తయారుచేయించి సూరత్‌లోని తన భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. చివరకు ధర కుదరక ఆ లావాదేవీ జరగలేదు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=98 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల విక్రయంలో రాజులు, రాజకుటుంబాలు, ఉన్నతాధికారులు ముఖ్యమైన కొనుగోలుదారులుగా ఉండేవారు. ఇటువంటి రాజసభా వ్యాపారంలో సాధారణ మార్కెట్‌లో జరిగే కొనుగోలు–అమ్మకాలతో పాటు కానుకలు ఇవ్వడం, రాజసభ అధికారుల ద్వారా ప్రవేశం పొందడం, రత్నాలను పరిశీలనకు సమర్పించడం, ధరపై దీర్ఘమైన బేరసారాలు జరపడం, కొన్నిసార్లు చెల్లింపుల కోసం మధ్యవర్తులు లేదా మారక పత్రాలను ఉపయోగించడం వంటి పద్ధతులు కూడా ఉండేవని టావెర్నియర్ అనుభవాలు తెలియజేస్తాయి. మొఘల్ చక్రవర్తి, ఉన్నత ప్రభువులు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు రత్నాలను చూపించి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించిన సందర్భాలను అతను పలుచోట్ల నమోదు చేశాడు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> టావెర్నియర్ రత్నాల వ్యాపారం భారతదేశానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. తూర్పు దేశాల్లో సేకరించిన రత్నాలను ఐరోపా రాజసభలకు తీసుకెళ్లి విక్రయించాడు. 1668లో తన చివరి తూర్పు యాత్ర నుంచి ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగివచ్చిన తరువాత అతను తీసుకువచ్చిన వజ్రాల్లో అధికభాగాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14 వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. 1669 మార్చి 8న ఈ వజ్రాల కొనుగోలుకు 8,98,731 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌లు (livres) చెల్లించబడ్డాయి. === షయిస్తా ఖాన్‌తో రత్నాల వ్యాపార వివాదం === 1666లో ఢాకా చేరుకున్న టావెర్నియర్ బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్ ను కలుసుకొని, అతనికి, అతని కుమారుడికి విలువైన కానుకలు ఇచ్చాడు. వాటి విలువ 5,000 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌ (livres; అప్పటి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య ప్రమాణం)ల కంటే ఎక్కువని అతను నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-I-105-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=105–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతరం తన వద్ద ఉన్న రత్నాలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను షాయిస్తా ఖాన్‌కు చూపించగా, వాటి ధరపై ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే పెద్ద మొత్తంలో వెండిని నదీమార్గంలో తీసుకెళ్లడం ప్రమాదకరమని డచ్ వర్తకులు సూచించడంతో, కాసింబజార్‌లో చెల్లించదగిన హుండీ (bill of exchange)ని టావెర్నియర్ తీసుకున్నాడు. <ref name="Tavernier1925-I-106-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=106–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే కాసింబజార్‌కు చేరుకున్న తరువాత లావాదేవీ వివాదంగా మారింది. అతను కాసింబజార్‌లో హుండీని సమర్పించినప్పుడు చెల్లింపు అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడింది. దానితో బెంగాల్‌లోని డచ్ వర్తక కేంద్రాల డైరెక్టర్ కూడా అతని తరఫున చెల్లింపు కోసం ప్రయత్నించినట్లు టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="Tavernier1925-I-108-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=108–109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> కొద్దిరోజుల తరువాత వచ్చిన షాయిస్తా ఖాన్ ఆదేశంలో, ముందుగా అంగీకరించిన ధరలో 20,000 మొఘల్ రూపాయలు తగ్గించి మిగిలిన మొత్తాన్ని మాత్రమే చెల్లించాలని పేర్కొన్నారు; దీనికి అంగీకరించకపోతే ఢాకాకు తిరిగి వచ్చి తన వస్తువులను వెనక్కి తీసుకోవచ్చని కూడా టావెర్నియర్ కు తెలియజేశారు. .<ref name="Tavernier1925-I-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతర చర్చల్లో ఈ కోత 10,000 రూపాయలకు తగ్గిందని, చివరకు ఆ నష్టాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చిందని టావెర్నియర్ రాశాడు.<ref name="Tavernier1925-I-112-113">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=112–113 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ పరిణామానికి టావెర్నియర్ మొఘల్ దర్బారులో రత్నాల లావాదేవీలకు మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించిన ముగ్గురు వ్యక్తులను బాధ్యులుగా పేర్కొన్నాడు. అంతకుముందు జాఫర్ ఖాన్‌కు ఒక పెద్ద ముత్యాన్ని విక్రయించే సందర్భంలో, అంగీకరించిన ధరలో 10,000 రూపాయలు తగ్గించాలన్న ప్రతిపాదనను టావెర్నియర్ తిరస్కరించి ముత్యాన్ని వెనక్కి తీసుకున్నాడు. తనతో విభేదించిన ముగ్గురు రత్నాల పరిశీలకులు, ఆ ముత్యానికి తాను నిజమైన విలువకంటే 10,000 రూపాయలు ఎక్కువ అడిగానని షాయిస్తా ఖాన్‌కు సమాచారం పంపారని టావెర్నియర్ ఆరోపించాడు. హుండీ ఇచ్చిన తరువాత ఈ సమాచారం షాయిస్తా ఖాన్‌కు చేరడమే తనకు చెల్లించాల్సిన మొత్తంలో కోత విధించడానికి కారణమైందని అతను వివరించాడు. ఆ పెద్ద ముత్యాన్ని చివరకు షాయిస్తా ఖానే కొనుగోలు చేశాడు; తన గ్రంథంలోని ముత్యాల చిత్రణలో టావెర్నియర్ దానిని 55 క్యారెట్ల ముత్యంగా నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-II-103">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=103 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ సంఘటనను వివరించిన తరువాత రాజదర్బారులతో వ్యాపారం చేయడంలో కానుకల పాత్ర గురించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి, షాయిస్తా ఖాన్, జాఫర్ ఖాన్‌లతో పాటు ఖజానా అధికారులు, ప్రభువుల గృహాధికారులు, రాజభవన ద్వారపాలకులు తదితరులకు తాను ఇచ్చిన కానుకల మొత్తం విలువ 23,187 లీవ్ర్‌ లని (livres) అతను లెక్కించాడు. <ref name="Tavernier1925-I-115">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=115|url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> తన అనుభవాన్ని వివరిస్తూ, టర్కీ, పర్షియా, భారతదేశాల పాలకుల దర్బారుల్లో వ్యాపారం చేయాలనుకునే వర్తకుడు గణనీయమైన కానుకలను సిద్ధం చేసుకోవడమే కాకుండా, తనకు అవసరమైన వివిధ అధికారుల సేవల కోసం దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ''“open purse”''తో సిద్ధంగా ఉండాలని టావెర్నియర్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-115"/> === భారతీయ వర్తకులు మరియు బనియాలు === భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. === జీవకారుణ్యం మరియు సంరక్షణ === 17వ శతాబ్దపు గుజరాత్‌లో జంతువుల పట్ల ప్రజలకున్న జీవకారుణ్యాన్ని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. భరూచ్, కాంబే, బరోడా వంటి ప్రాంతాల్లో నెమళ్లు పుష్కలంగా సంచరించేవని, హిందూ పాలకులు వున్న భూభాగాల్లో పక్షులు లేదా జంతువులను వేటాడటం, చంపడంపై మత విశ్వాసాల ప్రాతిపదికన కఠినమైన ఆంక్షలు ఉండేవని పేర్కొన్నాడు; అయితే ముస్లిం పాలకులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇటువంటి ఆంక్షలు అంతగా ఉండేవి కావు. కోతుల పట్ల ఆరాధనను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. గుజరాత్ లో ప్రజలు కోతులను పూజించేవారని, ముఖ్యంగా అహ్మదాబాద్‌లో వారానికి రెండు రోజులు పట్టణంలోకి వచ్చే కోతుల సమూహాలను ప్రజలు పవిత్రంగా భావించి ఆహారం అందించేవారని తెలిపాడు. అంతేకాకుండా, అహ్మదాబాద్ నగరంలో జంతువులకు చికిత్స, ఆశ్రయం కల్పించేందుకు ప్రజలచే ప్రత్యేక జంతు ఆసుపత్రులు స్వచ్ఛందంగా నిర్వహించబడేవని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === [[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]] భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ రెల్లుగడ్డి,కలపతో చేసిన చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. ఆ స్త్రీ త్వరగా కాలిపోయేందుకు అదనంగా నూనె కుండలను మంటల్లోకి విసిరేవారు రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): కలప, నూనెతో చితిని మంచంలా సిద్ధం చేసి, దానిపై కూర్చున్న స్త్రీ ఒడిలో భర్త మృతదేహాన్ని ఉంచేవారు. బంధువుల కానుకల సమర్పణ అనంతరం బ్రాహ్మణుడు చితికి నిప్పు పెట్టేవాడు. గంగాతీరంలో జరిగే సతీ దహన పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ కట్టెలు, నూనెతో నింపిన ఒక పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ భార్య మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత బ్రాహ్మణుడు మొదట భర్త శవాన్ని, అనంతరం వెనుదిరిగి ఉన్న భార్యను ఆ మంటల్లోకి నెట్టివేసేవాడని, అనంతరం త్వరగా కాలిపోయేందుకు మరిన్ని నూనె కుండలు విసిరేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == [[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రొటెస్టంట్లపై ఫ్రెంచ్ చక్రవర్తి లూయిస్ XIV విధించిన ప్రయాణ నిషేధాన్ని అధిగమించి, టావెర్నియర్ 1687లో స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీల మీదుగా కోపెన్‌హాగన్‌ చేరుకున్నాడు. అక్కడ కొంతకాలం ఉన్న తర్వాత, 1689 ఫిబ్రవరిలో స్వీడన్ రాజు జారీ చేసిన పాస్‌పోర్ట్ సాయంతో రష్యాలోకి ప్రవేశించాడు. ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారుడు చార్లెస్ జోరెట్ (Charles Joret) 1886 నాటి తన పరిశోధనా గ్రంథం (Jean-Baptiste Tavernier d'après des Documents Nouveaux) లో నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ రష్యాలో యువ జార్ పీటర్ ది గ్రేట్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో రష్యా మీదుగా పర్షియాకు వెళ్లి, అక్కడినుంచి తిరిగి భారతదేశానికి ప్రయాణించాలనే తన వాణిజ్య ప్రణాళికను అక్కడి పాలకులకు తెలియజేశాడు; తరువాతి కాలంలో టావెర్నియర్ రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన వాలెంటైన్ బాల్ కూడా జోరెట్ పేర్కొన్న ఈ చారిత్రక అంశాన్ని సమర్థించాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో మాస్కో దిశగా సాగిన అతని ప్రయాణం తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల వల్ల సాఫీగా సాగలేదు. చివరకు మాస్కో చేరుకోకముందే, మార్గమధ్యంలోని స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో తన 84వ ఏట మరణించాడు. <ref name="Iranica"/> అతని మరణాన్ని కాల్పనిక "శాపం" కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు. దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. <ref name="LOC"/> == రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు == === ప్రాథమిక ఆధారాలు === * Tavernier, Jean-Baptiste (1675). ''Nouvelle relation de l'intérieur du sérail du Grand Seigneur''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1676). ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''. 2 vols. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1679). ''Recueil de plusieurs relations et traitez singuliers et curieux de J. B. Tavernier, Baron d'Aubonne''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1925). ''Travels in India''. Translated from the original French edition of 1676 by Valentine Ball; revised and edited by William Crooke. 2nd ed. 2 vols. London: Oxford University Press. === ద్వితీయ ఆధారాలు === * Burger, Pierre-François (2017). "[https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Tavernier, Jean-Baptiste]". ''Encyclopaedia Iranica''. Published 4 December 2017; updated 1 March 2018. * Joret, Charles (1886). ''Jean-Baptiste Tavernier, Écuyer, Baron d'Aubonne, Chambellan du Grand Électeur''. Paris. * Joret, Charles (1889). "Le voyageur Tavernier (1670–1689): Un manuscrit des 'Voyages'; Relations de Tavernier avec le Grand-Électeur; Le lieu de sa mort et de sa sépulture". ''Revue de géographie''. pp. 161–174, 267–275, 328–340. * Boxer, Charles Ralph (1985). "Jean Baptiste Tavernier: Controversial Huguenot Traveller and Trader, 1605–1689". ''Proceedings of the Huguenot Society of London''. 24 (3): 202–209. * Deloche, Jean (1968). ''Recherches sur les routes de l'Inde au temps des Mogols: Étude critique des sources''. Paris. * Rothrock, George A. (1967). "Jean-Baptiste Tavernier Merchant Extraordinary". ''History Today''. 17 (11): 743–749. * York, Anne (2003). "Travels in India: Jean-Baptiste Tavernier". In Glenn J. Ames and Ronald S. Love (eds.). ''Distant Lands and Diverse Cultures: The French Experience in Asia, 1600–1700''. Westport, Connecticut. pp. 135–145. * Raychaudhuri, Tapan; Habib, Irfan, eds. (1982). ''The Cambridge Economic History of India''. Vol. I: ''c. 1200–c. 1750''. Cambridge: Cambridge University Press. === సమకాలీన తులనాత్మక ఆధారాలు === * Bernier, François (1891). ''Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668''. Translated by Irving Brock; revised by Archibald Constable. London. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] *[[గోల్కొండ వజ్రాలు]] *[[సతీసహగమనం]] == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] * [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] * [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond] * '''Prasar Bharati Archives – Jean Baptiste Tavernier | French Merchant | Travelogues:''' ** [https://www.youtube.com/watch?v=OrTs7YTF64Y Part 1] ** [https://www.youtube.com/watch?v=XNzf2csrnsY Part 2] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HUXeVnVwdZs Part 3] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HE5cIlgzFMg Part 4] == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Γυμνοσοφιστές γύρω από ναούς στην Ινδία Στο νούμερο 6, ο συγγραφέα - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|center| భారతదేశంలోని దేవాలయాల సమీపంలో ‘జిమ్నోసోఫిస్టులు’ (Gymnosophists)గా వర్ణించబడిన భారతీయ సన్యాసులు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Representation des temples, ou pagodes des idolatres au Tunquin, avec des figures de leur Diuvictes, et des differentes - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb||center|టోంకిన్ (నేటి ఉత్తర వియత్నాం)లోని విగ్రహారాధకుల దేవాలయాలు లేదా పగోడాల దేవతామూర్తులను చూపించే టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Άποψη του Ερεβάν στην Αρμενία - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|అర్మేనియా రాజధాని యెరెవాన్ (Yerevan) నగర దృశ్యం - టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan exact de Gomron ou du Bandar Abassi, de l'Isle d'Ormus et des Isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|గోమ్రోన్ (నేటి బందర్ అబ్బాస్), హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ (1677) File:Plan exact de Gomron, ou du Bandar Abbasi de l'isle d'Ormus et des isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|గోమ్రోన్, హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan d'un des villages de Comouks - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|పశ్చిమ సర్కాసియా (Circassians) ప్రాంతంలోని ‘కోమూక్స్’ (Comouks) గ్రామ ప్రణాళిక File:Plan de Bagdat - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|బాగ్దాద్ నగర ప్రణాళిక File:Plan de la ville et de la forteresse de Candahar qui est la meilleure place de toute l'Asie - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|కాందహార్ నగరం, కోట ప్రణాళిక File:Ordre qui s'observe, dans la marche, de la pompe funebre, a la enterrement des Roys de Tunquin - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ (ఉత్తర వియత్నాం) రాజుల అంత్యక్రియల సందర్భంగా నిర్వహించే అంతిమయాత్ర ఊరేగింపు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoye du Roy de Perse - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|పర్షియా నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoyes des estats du Grand Mogol - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాల నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Νομίσματα του βασιλείου του Τονκίν (Βιετνάμ) - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ రాజ్యంలో(నేటి వియత్నాం) వాడుకలో ఉన్న నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ </gallery> == మూలాలు == 5yvebbzvi49p14r37ljfm9lyz2n8v76 4963530 4963522 2026-09-21T08:47:24Z Vmakumar 44743 /* భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: */ 4963530 wikitext text/x-wiki {{in use}} [[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]] {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Portret van Jan Baptista Tavernier, objectnr A 19919.tif | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = <span style="font-weight:bold;">జననం</span>&emsp;1605 | birth_place = [[పారిస్]], [[ఫ్రాన్స్]] | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, [[రష్యా]] | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | spouse = మడేలైన్ గోయిస్సే (Madeleine Goisse) | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier">{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = en}}</ref> అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="LOC"/> ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనంగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. [[File:Carte des voyages de Mr Tavernier Jean-Baptiste dressée sur ses écrits, 17ème siècle.png|thumb|center|600px|టావెర్నియర్ భారతదేశం మరియు ఆసియాలో ప్రయాణించిన వివిధ మార్గాలను చూపించే పటం. అతని యాత్రా రచనల ఆధారంగా 17వ శతాబ్దంలో రూపొందించబడిన పటం.]] === మొదటి యాత్ర (1631–1633) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ తన మొదటి తూర్పు యాత్రలో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ చేరి, అక్కడి నుంచి అనటోలియాలోని టోకాట్, ఎర్జురమ్, నేటి ఆర్మేనియాలోని ఎరివాన్ (యెరెవాన్) మీదుగా ప్రయాణించి, సఫవీ పర్షియా రాజధాని ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica"/><ref name="BallCrooke1"/> ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారత ఉపఖండానికి చేరుకోలేదు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> '''ముఖ్య విశేషాలు:''' ఈ ప్రయాణంతో టావెర్నియర్ కు ఒట్టోమన్, పర్షియన్ ప్రాంతాల్లోని ప్రధాన భూమార్గాలు, నగరాలు, వాణిజ్య కేంద్రాలతో పరిచయం కలిగింది.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> తిరుగు ప్రయాణం: ఇస్ఫహాన్ నుంచి బాగ్దాద్, అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా ప్రయాణించి, మధ్యధరా తీరంలోని అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) ఓడరేవుకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి సముద్రమార్గంలో మాల్టా, ఇటలీ మీదుగా 1633లో పారిస్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === రెండవ యాత్ర (1638–1643) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1638లో తన రెండవ తూర్పు యాత్రకు బయలుదేరి, ఏజియన్ తీరంలోని స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ), వాయవ్య పర్షియాలోని తబ్రిజ్(Tabriz), ఇస్ఫహాన్ మీదుగా పర్షియాకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' భారతదేశంలో అతను ప్రధానంగా నాటి మొఘల్ సామ్రాజ్యం, గోల్కొండ రాజ్యాల పరిధిలో విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ముఖ్యంగా సూరత్, ఆగ్రా, గోల్కొండలతో పాటు వజ్రాల ఉత్పత్తి, మరియు రత్నాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక గనులను, వాణిజ్య కేంద్రాలను పర్యటించాడు. .. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు * భారతదేశంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకపు పద్ధతులు టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని పొందాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * భారతదేశంలోని వాణిజ్య కేంద్రాలు, మార్కెట్లు, ప్రయాణ సౌకర్యాల గురించి అతను నమోదు చేసిన వివరాలను తరువాతి ఆర్థిక చరిత్రకారులు కూడా ఆధారాలుగా ఉపయోగించారు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="CEHI">{{Cite book |editor-last1=Raychaudhuri |editor-first1=Tapan |editor-last2=Habib |editor-first2=Irfan |title=The Cambridge Economic History of India |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |year=1982}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: రెండవ యాత్రను ముగించుకుని టావెర్నియర్ 1643 నాటికి ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === మూడవ యాత్ర (1643–1649) === ప్రయాణ మార్గం: తన మూడవ యాత్రలో టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా ప్రయాణించి, సముద్రమార్గంలో సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం వైపు సాగి, సిలోన్ (నేటి శ్రీలంక) మీదుగా జావా ద్వీపంలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) వరకు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' అతను భారతదేశంలో సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలతో పాటు గోవా వరకు ప్రయాణించాడు. '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * 1645లో గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న టావెర్నియర్ రావులకొండ (Raolconda), కొల్లూరు (Coulour) వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, వజ్రాల వెలికితీత, నాణ్యత, రత్నాల వ్యాపారానికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> * 1648లో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో వెంగుర్లా మీదుగా పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవాకు వెళ్లి సుమారు రెండు నెలలు అక్కడ గడిపాడు. గోవాలో పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డోమ్ ఫిలిపే డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో పాటు అక్కడి ఉన్నత మతాధికారులను కలిశాడు.<ref name="BallCrooke1"/> '''ఇతర ఆసియా ప్రాంతాల పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * భారతదేశాన్ని దాటి సిలోన్, ఆగ్నేయాసియా వాణిజ్య ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించి బటావియా వరకు వెళ్లడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఈ యాత్రలో బటావియాలో (నేటి జకార్తా) వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో టావెర్నియర్‌కు డబ్బు చెల్లింపుల విషయంలో వివాదం ఏర్పడింది. అతని వద్ద ఉన్న కొన్ని డచ్ చెల్లింపు పత్రాలకు (pay-bills) రావలసిన మొత్తాన్ని కంపెనీ చెల్లించకపోవడంతో, ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత అతను ఆ డచ్ కంపెనీపై సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం చేశాడు. అయినప్పటికీ అతనికి పాక్షిక పరిహారం మాత్రమే లభించింది. తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి సముద్రమార్గంలో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మీదుగా ఐరోపాకు తిరిగి చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === నాల్గవ యాత్ర (1651–1655) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1651లో పారిస్ నుంచి బయలుదేరి మార్సెయ్ (Marseille) చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి మధ్యధరా సముద్ర మార్గంలో మాల్టా, లార్నాకా (సైప్రస్) మీదుగా ప్రయాణించి, అక్టోబరు 4న అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) రేవుకు చేరుకున్నాడు. అనంతరం అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా పర్షియాలోకి ప్రవేశించి బందర్ అబ్బాస్ రేవుకు చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> 1652 మే 11న బందర్ అబ్బాస్ నుంచి సముద్ర మార్గం గుండా గోల్కొండ రాజుకు చెందిన ఓడలో బయలుదేరి, భారతదేశ తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం చేరాడు. <ref name="BallCrooke1"/>1652 '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' మచిలీపట్నం నుంచి నిడుమోలు, వుయ్యూరు, పటమట, బెజవాడ మీదుగా ప్రయాణించి, తరువాత మద్రాసు (ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్), దానికి సమీపంలోని సెయింట్ థోమ్ ప్రాంతాలకు వెళ్లాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche">{{Cite book |last=Deloche |first=Jean |title=Transport and Communications in India Prior to Steam Locomotion |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=Delhi |year=1993}}</ref> అక్కడి నుంచి గండికోట, గోల్కొండ తదితర ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి తరువాత సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> టావెర్నియర్ వివరించిన మచిలీపట్నం–బెజవాడ–మద్రాసు, గోల్కొండ–కడప లోయ–మద్రాసు మార్గాలు అతని భారతీయ ప్రయాణవివరణల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగినవిగా జీన్ డెలోష్ గుర్తించాడు.<ref name="Deloche"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * బెజవాడ ప్రాంతంలో భారీ వర్షాలు, కృష్ణానది ఉప్పొంగడం కారణంగా కొంతకాలం నిలిచిన టావెర్నియర్ అక్కడి ఆలయాలను సందర్శించి, వాటి నిర్మాణం, శిల్పాలు, మతాచారాల గురించి వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> * గండికోట ముట్టడి జరుగుతున్న సమయంలో టావెర్నియర్ మీర్ జుమ్లా శిబిరానికి వెళ్లి అతన్ని ప్రత్యక్షంగా కలిశాడు. గోల్కొండ రాజుకు విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువులను విక్రయించాలనే ఉద్దేశంతో వచ్చిన అతను, వాటిని ముందుగా మీర్ జుమ్లాకు చూపించాల్సి ఉంటుందని తెలుసుకుని గండికోటకు వెళ్లినట్లు తన ప్రయాణవివరణలో పేర్కొన్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla">{{Cite book |last=Sarkar |first=Jagadish Narayan |title=The Life of Mir Jumla, the General of Aurangzab |publisher=Thacker, Spink |year=1951}}</ref> * మీర్ జుమ్లా శిబిరంలో పరిపాలనా కార్యకలాపాలు, ఉత్తరాల నిర్వహణ, దూతల వ్యవస్థ, న్యాయ విచారణలకు సంబంధించిన దృశ్యాలను టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla"/> * గోల్కొండ రాజ్యంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలకు సంబంధించిన వివరాలు అతని భారతీయ వర్ణనల్లో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/><ref name="CEHI"/> '''తిరుగు ప్రయాణం:'''నాల్గవ యాత్ర తిరుగుప్రయాణంలో టావెర్నియర్ డచ్–ఇంగ్లీషు సముద్ర యుద్ధంలో చిక్కుకొని చివరకు క్షేమంగా బయటపడటం జరిగినది. 1654 జనవరిలో సూరత్ నుంచి పర్షియాకు తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధమైన సమయంలో, ఇంగ్లీషు–డచ్ యుద్ధం కారణంగా టావెర్నియర్‌కు పర్షియాకు సాధారణ ప్రయాణ నౌక అందుబాటులో లేకపోయింది.<ref name="Tavernier-French-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier |location=Paris |year=1676 |language=fr}}</ref><ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |translator-last=Ball |translator-first=Valentine |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |edition=2 |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> హోర్ముజ్–పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు నుంచి వస్తున్న ఇంగ్లీషు నౌకలను అడ్డుకునేందుకు 1654 జనవరి 8న సూరత్ నుంచి బయలుదేరిన ఐదు డచ్ యుద్ధనౌకాదళ సమూహం (ఫ్లీట్) లోని ఒక యుద్ధ నౌకలో అతను ప్రయాణించాడు.<ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54">{{Cite book |editor-last=Foster |editor-first=William |title=A Calendar of the Court Minutes etc. of the East India Company, 1650–1654 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ప్రయాణంలో డచ్ నౌకాదళం ఇంగ్లీషు నౌకలను ఎదుర్కొనడంతో తీవ్రమైన ఫిరంగి పోరు జరిగింది; ఈ పోరాటంలో ఇంగ్లీషు నౌక ఫాల్కన్ (Falcon) డచ్‌వారి చేతికి చిక్కగా, మరో ఇంగ్లీషు నౌక ఎండీవర్ (Endeavour) తీవ్రంగా దెబ్బతిని మునిగిపోయింది.<ref name="Foster-EIC-1650-54"/><ref name="Danvers-PortugueseRecords">{{Cite book |last=Danvers |first=Frederick Charles |title=Report to the Secretary of State for India in Council on the Portuguese Records Relating to the East Indies |location=London |year=1892}}</ref> ఈ యుద్ధానికి ప్రత్యక్ష సాక్షిగా ఉన్న టావెర్నియర్, <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54"/> ఈ సంఘటనను తన గ్రంథంలో “అత్యంత తీవ్రమైన, ప్రమాదకరమైన సముద్ర యుద్ధం”గా వర్ణించి, దాని నుంచి తాను క్షేమంగా బయటపడినట్లు పేర్కొనగా, నాటి ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రికార్డులలోనూ ఈ పోరాటానికి సంబందించి, ఆయన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యపు వివరాలు నమోదయ్యాయి. <ref name="Tavernier-French-Naval"/> ఈ పోరు నుంచి క్షేమంగా బయటపడిన టావెర్నియర్, తరువాత డచ్ నౌకలతో కలిసి పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు ప్రయాణించి 1654 మార్చి 7న పర్షియాలోని బందర్ అబ్బాస్ చేరుకున్నాడు <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/>; అనంతరం పర్షియా మీదుగా పశ్చిమ మార్గంలో ఐరోపాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662):=== * ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1657 ఫిబ్రవరిలో విలువైన రత్నాలతో పారిస్ నుంచి ఐదవ యాత్రకు బయలుదేరాడు మార్సెయ్ (Marseille), ఇటలీల మీదుగా డచ్ నౌకలో స్మిర్నా (నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరిన టావెర్నియర్, అక్కడి నుంచి కారవాన్ ద్వారా భూమార్గంలో ఎరివాన్, తబ్రిజ్ మీదుగా ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చి .<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలలో పర్యటించాడు. ఆపై భారతదేశం నుంచి ఆగ్నేయాసియాలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) చేరుకున్నాడు. * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: సూరత్, అహ్మదాబాద్, దక్కన్ ప్రాంతం/షాయిస్తా ఖాన్ శిబిరం & గోల్కొండ రాజ్యం ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ యుద్ధం, ఔరంగజేబు అధికార స్వాధీనంతో ఏర్పడిన రాజకీయ కల్లోల పరిస్థితుల వార్తలు అందడంతో, టావెర్నియర్ ఇస్ఫహాన్‌లో తన బసను 1659 ప్రారంభం వరకు పొడిగించాడు. పరిస్థితులు కొంత సద్దుమణిగాక అక్కడి నుంచి బయలుదేరి, చివరకు 1659 మే నాటికి భారతదేశంలోని సూరత్ చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి దక్కన్ ప్రాంతానికి ప్రయాణించి, అక్కడ నాటి మొఘల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌ను కలిశాడు. * అనంతరం గోల్కొండకు వెళ్లి, అక్కడ రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల కొనుగోలుకు సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నాడు. 1660 డిసెంబరు చివరివరకు టావెర్నియర్ గోల్కొండలోనే ఉన్నాడు; డిసెంబరు 21న అక్కడి నుంచి తన సోదరుడికి ఒక ఉత్తరం రాశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అనంతరం గోల్కొండ నుంచి బయలుదేరి తిరిగి సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="IGNOU-EuropeanTravelogues">{{cite book|last=Joshi|first=Jeetesh Kumar|chapter=European Travelogues|title=India as Seen by the Others|publisher=Indira Gandhi National Open University|location=New Delhi|at=Unit 16, §16.6 Jean Baptiste Tavernier|url=https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/84189/3/Unit-16.pdf|language=en}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమైన టావెర్నియర్, 1662 ప్రారంభంలో ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి వెనిస్ మీదుగా అదే సంవత్సరం ఆగస్టు నాటికి పారిస్ చేరుకున్నాడు. === ఆరవ యాత్ర (1663–1668) === [[File:Dutch ship with which Tavernier travelled - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|టావెర్నియర్ తన ఆరవ ఆసియా యాత్ర ముగింపులో బటావియా నుంచి హాలండ్‌కు తిరుగు ప్రయాణం చేసిన డచ్ నౌక ''Provinces''కు సంబంధించిన చిత్రణ; ఈ ప్రయాణంలో నౌక కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్, సెయింట్ హెలెనా మీదుగా హాలండ్ చేరింది.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref>]] ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1663 నవంబరు 27న పారిస్ నుంచి తన ఆరవ యాత్రకు బయలుదేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1664 జనవరి 10న మార్సెయ్ నుంచి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించి మొనాకో, పీసా మీదుగా ఏప్రిల్ 24న స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> జూన్ 9న అక్కడి నుంచి బయలుదేరిన అతని బృందం తబ్రిజ్ (వాయవ్య ఇరాన్) మార్గంలో ప్రయాణించి డిసెంబరులో ఇస్ఫహాన్ చేరుకుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1665 ఫిబ్రవరి 24న ఇస్ఫహాన్ నుంచి భారతదేశం వైపు బయలుదేరి, షిరాజ్ (దక్షిణ ఇరాన్), బందర్ అబ్బాస్ రేవు మీదుగా 1665 మే 16న సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. సూరత్ నుంచి మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని జహానాబాద్–ఢిల్లీ, ఆగ్రా ప్రాంతాలకు ప్రయాణించాడు; ఆగ్రా నుంచి అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నా, రాజ్‌మహల్, ఢాకా, కాసింబజార్ ప్రాంతాల వైపు ప్రయాణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Bernier">{{Cite book |last=Bernier |first=François |title=Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 |editor-last=Constable |editor-first=Archibald |publisher=Archibald Constable and Company |location=Westminster |year=1891}}</ref> గంగా లోయలోని ఈ మార్గం మొఘల్ కాలంలో ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్ మధ్య ప్రధాన అంతర్గత వాణిజ్య మార్గాల్లో ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="Deloche"/><ref name="CEHI"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిని స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. * మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * బెర్నియర్‌తో సహప్రయాణం: 1665 నవంబరు 25న టావెర్నియర్, మొఘల్ రాజవైద్యుడు, ఫ్రెంచ్ యాత్రికుడైన ఫ్రాంస్వా బెర్నియర్ (François Bernier) తోనూ, రాష్‌పో (Rachepot) అనే మరో సహయాత్రికుడితోనూ కలిసి ఆగ్రా నుంచి బెంగాల్ వైపు బయలుదేరాడు. వీరు అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నాల మీదుగా ప్రయాణించిన తర్వాత, 1666 జనవరి 6న రాజ్‌మహల్ వద్ద విడిపోయారు; బెర్నియర్ కాసింబజార్ వైపు వెళ్లగా, టావెర్నియర్ ఢాకా వైపు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Bernier"/> * ఢాకాలో బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌తో విలువైన రత్నాలకు సంబంధించిన వ్యాపార లావాదేవీలు జరిపాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="PrakashBengal">{{Cite book |last=Prakash |first=Om |title=The Dutch East India Company and the Economy of Bengal, 1630–1720 |publisher=Princeton University Press |year=1985}}</ref> * తిరుగు ప్రయాణంలో పాట్నా: ఢాకా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమైన టావెర్నియర్, 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సూర్యగ్రహణాన్ని పరిశీలించి, ఆ సందర్భంగా గంగాతీరంలో ప్రజలు నిర్వహించిన మతాచారాలను వర్ణించాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * పాట్నాలో ఉన్న సమయంలో భారతదేశం–నేపాల్–టిబెట్ మధ్య జరిగే వాణిజ్యం గురించి గురించి వివరాలను సేకరించి నమోదు చేశాడు; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ సమాచారం ప్రత్యేకమైన ఖచ్చితత్వం కలిగినదిగా సిల్వైన్ లేవీ, జీన్ డెలోష్ వంటి పరిశోధకులు గుర్తించారు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Deloche"/> ==== ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * మొనాకోలో అక్కడి పాలకుడు లూయీ I (Louis I, Prince of Monaco) లేని సమయంలో, అతని భార్య కేథరిన్ షార్లెట్ డి గ్రామోంట్ (Catherine Charlotte de Gramont) టావెర్నియర్‌తో రాజప్రాసాదంలో సమావేశమై అక్కడి అరుదైన కళాఖండాలను, విశేష వస్తువులను అతనికి చూపించింది. <ref name="BurgerIranica"/> * పీసాలో టావెర్నియర్ అప్పటి టస్కనీ గ్రాండ్ డ్యూక్ అయిన ఫెర్డినాండో II డి మెడిచీ (Ferdinando II de' Medici)ని కలుసుకుని, తన తూర్పు దేశాల యాత్రలు, అక్కడి పరిస్థితుల గురించి అతనితో విస్తృతంగా మాట్లాడాడు.<ref name="BurgerIranica"/> * 1664 డిసెంబరు 14 న ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్న తరువాత టావెర్నియర్ పర్షియా పాలకుడు షా అబ్బాస్ IIను రాజసభలో దర్శించి, తన వద్దనున్న విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువుల్లో పెద్ద భాగాన్ని అతనికి విక్రయించాడు. ఈ సమయంలోనే షా ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందులో టావెర్నియర్ పాల్గొన్నాడు. అక్కడ షాతో సుదీర్ఘ సంభాషణలు, వారిద్దరి మధ్య మద్యపాన పోటీ కూడా జరిగినట్లు టావెర్నియర్ తన యాత్రావర్ణనలో పేర్కొన్నాడు; ఈ సమావేశ వివరాలను అతని సహయాత్రికుడు ఆండ్రే డోలియే డెలాండెస్ (André Daulier Deslandes) కూడా స్వతంత్రంగా నమోదు చేశాడు.<ref name="BurgerIranica"/> == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. భారతదేశంలో అతని ప్రయాణాలు పశ్చిమ తీరంలోని సూరత్, తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం వంటి ప్రముఖ రేవుల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా వంటి గంగానదీ లోతట్టు నగరాల వరకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ రాజ్యాల వరకు విస్తృతంగా సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. === పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా === టావెర్నియర్ మూడవ యాత్రలో భారతదేశానికి సంబంధించి పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా సందర్శన (1648) అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. 1648 జనవరి 11న సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో బయలుదేరిన టావెర్నియర్, గోవాకు ఉత్తరాన ఉన్న వాణిజ్య ఓడరేవు వెంగుర్లా (నేటి మహారాష్ట్రలోని సింధుదుర్గ్ జిల్లా) చేరాడు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులు గడిపిన అనంతరం జనవరి 21 నాటికి గోవా చేరుకున్నాడు. అక్కడ సుమారు రెండు నెలల పాటు బస చేసి, మార్చి 11న తిరిగి వెంగుర్లా చేరుకున్నాడు. ఈ బస సమయంలో టావెర్నియర్ నాటి పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డామ్ ఫిలిప్ డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో భేటీ అయి సత్సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు; వైస్రాయ్ వద్ద ఉన్న అరుదైన, విలువైన వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించే అవకాశం పొందాడు. అలాగే గోవా ఆర్చ్‌బిషప్, ఇన్క్విజిటర్-జనరల్ (Inquisitor-General)లతో సహా పలువురు మతాధికారులను కలుసుకున్నాడు. నాటి పోర్చుగీస్ గోవా ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ, ఆర్థిక క్షీణతను, నగర సామాజిక పరిస్థితులను టావెర్నియర్ నిశితంగా పరిశీలించి తన గ్రంథంలో నమోదు చేశాడు. ==== ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్ (Father Ephraim de Nevers) ఉదంతం ==== మద్రాసులో మతసేవలు నిర్వహిస్తున్న ఫ్రెంచ్ కాపుచిన్ సన్యాసి ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్‌ను 1649లో మద్రాసులో మోసపూరితంగా బంధించి, ఆపై గోవాకు తరలించి ఇంక్విజిషన్ విచారణ జరిపిన ఉదంతాన్ని టావెర్నియర్ తన రచనలో ప్రముఖంగా వివరించాడు. ఈ మత విచారణ తీరు, నాటి మతపరమైన అధికార దుర్వినియోగానికి నిదర్శనమని స్వయంగా పేర్కొన్నాడు. అయితే ఇది 1648లో టావెర్నియర్ గోవాలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ప్రత్యక్ష సంఘటన కాదు, నాటి పోర్చుగీస్ మతాధికారుల వ్యవహారశైలిని వివరించేందుకు తర్వాతి కాలంలో జరిగిన ఈ పరిణామాలను ఆయన తన గ్రంథంలో పొందుపరిచాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం అతని కుమారుల మధ్య జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ పోరు, దారా షికోహ్ పరాజయం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి పరిణామాలను టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో విస్తృతంగా వివరించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-Succession">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |chapter=Book II, Chapters II–VII |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే 1657లో ప్రారంభమైన తన ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ 1659 నాటికి గోల్కొండలో ఉన్నట్లు అతని ప్రయాణ కాలక్రమం తెలియజేస్తుంది.<ref name="Burger2018">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |date=1 March 2018 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |access-date=18 September 2026 |language=en}}</ref> మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. రాజదర్బార్ లలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ==== నగరాలు మరియు వాస్తుశిల్పంపై వర్ణనలు ==== టావెర్నియర్ తన యాత్రాచరిత్రలో 17వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భారతీయ నగరాలు, వాటి వాస్తుశిల్ప విశేషాలను సవివరంగా నమోదు చేశాడు. పాత ఢిల్లీ నగరం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో, ప్రత్యామ్నాయంగా యమునా నది తీరాన షాజహాన్ చక్రవర్తి 'షాజహానాబాద్' అనే సరికొత్త నగరాన్ని నిర్మించాడని పేర్కొన్నాడు. నాటి భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద నగరమైన ఆగ్రాను, అక్కడి తాజ్‌మహల్ నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు; విదేశీయులు ఎక్కువగా వచ్చే 'తసిమఖాన్' బజార్ సమీపంలో నిర్మితమైన ఈ సమాధి పూర్తికావడానికి 22 ఏళ్లు పట్టిందని, నిరంతరాయంగా 20,000 మంది కార్మికులు పనిచేశారని నమోదు చేశాడు. అయితే టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో బేగం పేరును (ముంతాజ్ మహల్) గానీ, సమాధి పేరును (తాజ్‌మహల్) గానీ నేరుగా ప్రస్తావించకపోవడం గమనార్హం. వీటితో పాటు అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా, ఢాకా, గోవా వంటి ఇతర ప్రముఖ నగరాల స్థితిగతులను, వర్తక విశేషాలను కూడా టావెర్నియర్ విస్తృతంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==== వజ్రాల గనుల సందర్శన ==== టావెర్నియర్ తన మూడవ యాత్రలో 1645 జనవరిలో సూరత్ చేరి, అక్కడి నుంచి జనవరి 19 తేదీన దౌలతాబాద్, నాందేడ్ మీదుగా గోల్కొండకు ప్రయాణించాడు. గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న తరువాత 1645 లో రావులకొండ (Raolconda; Ball–Crooke గుర్తింపు ప్రకారం Ramulkota/Ramallakota) వజ్రాల గనిని సందర్శించాడు. అక్కడ వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, గనుల పనితీరు, వజ్రాల నాణ్యత, వాటిని సానబెట్టే పద్ధతులను ప్రత్యక్షంగా వివరించాడు. రావులకొండలో వజ్రాలు లభించే రాతి, మట్టి పొరలను తవ్వి, ఆ పదార్థాన్ని వేరు చేసి వజ్రాలను గుర్తించే విధానాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. అనంతరం గోల్కొండకు తిరిగి వచ్చి, కృష్ణానది తీరంలోని గని కొల్లూరు (Gani/Coulour; Kollur) వజ్రాల గనిని కూడా సందర్శించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> ====మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు==== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === [[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]] [[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]] 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని ఆయన స్వయంగా పరిశీలించి, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని రూపాన్ని చిత్రించి, తన పటంలో దానికి మొదటి స్థానాన్ని (No. 1) కేటాయించాడు. టావెర్నియర్ తన యాత్రాగ్రంథంలో దీనిని "గ్రేట్ మొఘల్‌కు చెందిన వజ్రం" (diamond belonging to the Great Mogul) అని పేర్కొనగా, తదనంతర చరిత్ర, సాహిత్యంలో దీనికే "గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్" అనే పేరు స్థిరపడింది టావెర్నియర్ వర్ణన ప్రకారం ఈ వజ్రం "సగానికి కోసిన గుడ్డు ఆకారంలో" (half-egg shape), గుండ్రంగా, రోజ్-కట్ (rose-cut) శైలిలో, ఒకవైపు బాగా ఎత్తుగా ఉండి, అంచున ఒక చిన్న లోపం కలిగి ఉంది. <ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste Tavernier|title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier|volume=2|location=Paris|publisher=Gervais Clouzier|year=1676|page=334|language=fr|quote=Cette pierre estoit de la méme forme comme si l’on avoit coupé un œuf par le milieu. }}</ref> దీని బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 280 క్యారెట్లు లేదా నేటి కొలతల్లో 287 మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ అమూల్యమైన రత్నాన్ని గోల్కొండ వజీరు మీర్ జుమ్లా మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌కు బహుకరించాడని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.[[File:Grand Mogol d'apres Tavernier.gif|thumb|గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == [[File:(Monnoyes des Estats du Grand Mogol) - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్య నాణేలు]] టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: === రత్నాల వ్యాపారం === వృత్తిరీత్యా రత్నాల వర్తకుడైన టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో వజ్రాలు, ముత్యాల నాణ్యత, స్వచ్ఛత (water), రంగు, లోపాలు మరియు బరువు ఆధారంగా ధరలను లెక్కించే వాణిజ్య పద్ధతులను సవివరంగా పేర్కొన్నాడు..<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల కొనుగోలులో టావెర్నియర్ అనుసరించిన పద్ధతికి 1642లో గోల్కొండలో జరిగిన ఒక బేరసారం ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. అక్కడ 176⅛ మాంగెలిన్లు (సుమారు 242⅚ పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు) బరువున్న భారీ వజ్రానికి దాని యజమాని 5,00,000 రూపాయలు కోరగా, టావెర్నియర్ సీసంతో దాని నమూనా తయారుచేయించి సూరత్‌లోని తన భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. చివరకు ధర కుదరక ఆ లావాదేవీ జరగలేదు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=98 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల విక్రయంలో రాజులు, రాజకుటుంబాలు, ఉన్నతాధికారులు ముఖ్యమైన కొనుగోలుదారులుగా ఉండేవారు. ఇటువంటి రాజసభా వ్యాపారంలో సాధారణ మార్కెట్‌లో జరిగే కొనుగోలు–అమ్మకాలతో పాటు కానుకలు ఇవ్వడం, రాజసభ అధికారుల ద్వారా ప్రవేశం పొందడం, రత్నాలను పరిశీలనకు సమర్పించడం, ధరపై దీర్ఘమైన బేరసారాలు జరపడం, కొన్నిసార్లు చెల్లింపుల కోసం మధ్యవర్తులు లేదా మారక పత్రాలను ఉపయోగించడం వంటి పద్ధతులు కూడా ఉండేవని టావెర్నియర్ అనుభవాలు తెలియజేస్తాయి. మొఘల్ చక్రవర్తి, ఉన్నత ప్రభువులు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు రత్నాలను చూపించి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించిన సందర్భాలను అతను పలుచోట్ల నమోదు చేశాడు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> టావెర్నియర్ రత్నాల వ్యాపారం భారతదేశానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. తూర్పు దేశాల్లో సేకరించిన రత్నాలను ఐరోపా రాజసభలకు తీసుకెళ్లి విక్రయించాడు. 1668లో తన చివరి తూర్పు యాత్ర నుంచి ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగివచ్చిన తరువాత అతను తీసుకువచ్చిన వజ్రాల్లో అధికభాగాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14 వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. 1669 మార్చి 8న ఈ వజ్రాల కొనుగోలుకు 8,98,731 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌లు (livres) చెల్లించబడ్డాయి. === షయిస్తా ఖాన్‌తో రత్నాల వ్యాపార వివాదం === 1666లో ఢాకా చేరుకున్న టావెర్నియర్ బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్ ను కలుసుకొని, అతనికి, అతని కుమారుడికి విలువైన కానుకలు ఇచ్చాడు. వాటి విలువ 5,000 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌ (livres; అప్పటి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య ప్రమాణం)ల కంటే ఎక్కువని అతను నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-I-105-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=105–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతరం తన వద్ద ఉన్న రత్నాలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను షాయిస్తా ఖాన్‌కు చూపించగా, వాటి ధరపై ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే పెద్ద మొత్తంలో వెండిని నదీమార్గంలో తీసుకెళ్లడం ప్రమాదకరమని డచ్ వర్తకులు సూచించడంతో, కాసింబజార్‌లో చెల్లించదగిన హుండీ (bill of exchange)ని టావెర్నియర్ తీసుకున్నాడు. <ref name="Tavernier1925-I-106-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=106–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే కాసింబజార్‌కు చేరుకున్న తరువాత లావాదేవీ వివాదంగా మారింది. అతను కాసింబజార్‌లో హుండీని సమర్పించినప్పుడు చెల్లింపు అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడింది. దానితో బెంగాల్‌లోని డచ్ వర్తక కేంద్రాల డైరెక్టర్ కూడా అతని తరఫున చెల్లింపు కోసం ప్రయత్నించినట్లు టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="Tavernier1925-I-108-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=108–109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> కొద్దిరోజుల తరువాత వచ్చిన షాయిస్తా ఖాన్ ఆదేశంలో, ముందుగా అంగీకరించిన ధరలో 20,000 మొఘల్ రూపాయలు తగ్గించి మిగిలిన మొత్తాన్ని మాత్రమే చెల్లించాలని పేర్కొన్నారు; దీనికి అంగీకరించకపోతే ఢాకాకు తిరిగి వచ్చి తన వస్తువులను వెనక్కి తీసుకోవచ్చని కూడా టావెర్నియర్ కు తెలియజేశారు. .<ref name="Tavernier1925-I-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతర చర్చల్లో ఈ కోత 10,000 రూపాయలకు తగ్గిందని, చివరకు ఆ నష్టాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చిందని టావెర్నియర్ రాశాడు.<ref name="Tavernier1925-I-112-113">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=112–113 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ పరిణామానికి టావెర్నియర్ మొఘల్ దర్బారులో రత్నాల లావాదేవీలకు మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించిన ముగ్గురు వ్యక్తులను బాధ్యులుగా పేర్కొన్నాడు. అంతకుముందు జాఫర్ ఖాన్‌కు ఒక పెద్ద ముత్యాన్ని విక్రయించే సందర్భంలో, అంగీకరించిన ధరలో 10,000 రూపాయలు తగ్గించాలన్న ప్రతిపాదనను టావెర్నియర్ తిరస్కరించి ముత్యాన్ని వెనక్కి తీసుకున్నాడు. తనతో విభేదించిన ముగ్గురు రత్నాల పరిశీలకులు, ఆ ముత్యానికి తాను నిజమైన విలువకంటే 10,000 రూపాయలు ఎక్కువ అడిగానని షాయిస్తా ఖాన్‌కు సమాచారం పంపారని టావెర్నియర్ ఆరోపించాడు. హుండీ ఇచ్చిన తరువాత ఈ సమాచారం షాయిస్తా ఖాన్‌కు చేరడమే తనకు చెల్లించాల్సిన మొత్తంలో కోత విధించడానికి కారణమైందని అతను వివరించాడు. ఆ పెద్ద ముత్యాన్ని చివరకు షాయిస్తా ఖానే కొనుగోలు చేశాడు; తన గ్రంథంలోని ముత్యాల చిత్రణలో టావెర్నియర్ దానిని 55 క్యారెట్ల ముత్యంగా నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-II-103">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=103 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ సంఘటనను వివరించిన తరువాత రాజదర్బారులతో వ్యాపారం చేయడంలో కానుకల పాత్ర గురించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి, షాయిస్తా ఖాన్, జాఫర్ ఖాన్‌లతో పాటు ఖజానా అధికారులు, ప్రభువుల గృహాధికారులు, రాజభవన ద్వారపాలకులు తదితరులకు తాను ఇచ్చిన కానుకల మొత్తం విలువ 23,187 లీవ్ర్‌ లని (livres) అతను లెక్కించాడు. <ref name="Tavernier1925-I-115">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=115|url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> తన అనుభవాన్ని వివరిస్తూ, టర్కీ, పర్షియా, భారతదేశాల పాలకుల దర్బారుల్లో వ్యాపారం చేయాలనుకునే వర్తకుడు గణనీయమైన కానుకలను సిద్ధం చేసుకోవడమే కాకుండా, తనకు అవసరమైన వివిధ అధికారుల సేవల కోసం దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ''“open purse”''తో సిద్ధంగా ఉండాలని టావెర్నియర్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-115"/> === భారతీయ వర్తకులు మరియు బనియాలు === భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. === జీవకారుణ్యం మరియు సంరక్షణ === 17వ శతాబ్దపు గుజరాత్‌లో జంతువుల పట్ల ప్రజలకున్న జీవకారుణ్యాన్ని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. భరూచ్, కాంబే, బరోడా వంటి ప్రాంతాల్లో నెమళ్లు పుష్కలంగా సంచరించేవని, హిందూ పాలకులు వున్న భూభాగాల్లో పక్షులు లేదా జంతువులను వేటాడటం, చంపడంపై మత విశ్వాసాల ప్రాతిపదికన కఠినమైన ఆంక్షలు ఉండేవని పేర్కొన్నాడు; అయితే ముస్లిం పాలకులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇటువంటి ఆంక్షలు అంతగా ఉండేవి కావు. కోతుల పట్ల ఆరాధనను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. గుజరాత్ లో ప్రజలు కోతులను పూజించేవారని, ముఖ్యంగా అహ్మదాబాద్‌లో వారానికి రెండు రోజులు పట్టణంలోకి వచ్చే కోతుల సమూహాలను ప్రజలు పవిత్రంగా భావించి ఆహారం అందించేవారని తెలిపాడు. అంతేకాకుండా, అహ్మదాబాద్ నగరంలో జంతువులకు చికిత్స, ఆశ్రయం కల్పించేందుకు ప్రజలచే ప్రత్యేక జంతు ఆసుపత్రులు స్వచ్ఛందంగా నిర్వహించబడేవని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === [[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]] భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ రెల్లుగడ్డి,కలపతో చేసిన చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. ఆ స్త్రీ త్వరగా కాలిపోయేందుకు అదనంగా నూనె కుండలను మంటల్లోకి విసిరేవారు రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): కలప, నూనెతో చితిని మంచంలా సిద్ధం చేసి, దానిపై కూర్చున్న స్త్రీ ఒడిలో భర్త మృతదేహాన్ని ఉంచేవారు. బంధువుల కానుకల సమర్పణ అనంతరం బ్రాహ్మణుడు చితికి నిప్పు పెట్టేవాడు. గంగాతీరంలో జరిగే సతీ దహన పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ కట్టెలు, నూనెతో నింపిన ఒక పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ భార్య మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత బ్రాహ్మణుడు మొదట భర్త శవాన్ని, అనంతరం వెనుదిరిగి ఉన్న భార్యను ఆ మంటల్లోకి నెట్టివేసేవాడని, అనంతరం త్వరగా కాలిపోయేందుకు మరిన్ని నూనె కుండలు విసిరేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == [[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రొటెస్టంట్లపై ఫ్రెంచ్ చక్రవర్తి లూయిస్ XIV విధించిన ప్రయాణ నిషేధాన్ని అధిగమించి, టావెర్నియర్ 1687లో స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీల మీదుగా కోపెన్‌హాగన్‌ చేరుకున్నాడు. అక్కడ కొంతకాలం ఉన్న తర్వాత, 1689 ఫిబ్రవరిలో స్వీడన్ రాజు జారీ చేసిన పాస్‌పోర్ట్ సాయంతో రష్యాలోకి ప్రవేశించాడు. ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారుడు చార్లెస్ జోరెట్ (Charles Joret) 1886 నాటి తన పరిశోధనా గ్రంథం (Jean-Baptiste Tavernier d'après des Documents Nouveaux) లో నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ రష్యాలో యువ జార్ పీటర్ ది గ్రేట్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో రష్యా మీదుగా పర్షియాకు వెళ్లి, అక్కడినుంచి తిరిగి భారతదేశానికి ప్రయాణించాలనే తన వాణిజ్య ప్రణాళికను అక్కడి పాలకులకు తెలియజేశాడు; తరువాతి కాలంలో టావెర్నియర్ రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన వాలెంటైన్ బాల్ కూడా జోరెట్ పేర్కొన్న ఈ చారిత్రక అంశాన్ని సమర్థించాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో మాస్కో దిశగా సాగిన అతని ప్రయాణం తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల వల్ల సాఫీగా సాగలేదు. చివరకు మాస్కో చేరుకోకముందే, మార్గమధ్యంలోని స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో తన 84వ ఏట మరణించాడు. <ref name="Iranica"/> అతని మరణాన్ని కాల్పనిక "శాపం" కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు. దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. <ref name="LOC"/> == రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు == === ప్రాథమిక ఆధారాలు === * Tavernier, Jean-Baptiste (1675). ''Nouvelle relation de l'intérieur du sérail du Grand Seigneur''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1676). ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''. 2 vols. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1679). ''Recueil de plusieurs relations et traitez singuliers et curieux de J. B. Tavernier, Baron d'Aubonne''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1925). ''Travels in India''. Translated from the original French edition of 1676 by Valentine Ball; revised and edited by William Crooke. 2nd ed. 2 vols. London: Oxford University Press. === ద్వితీయ ఆధారాలు === * Burger, Pierre-François (2017). "[https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Tavernier, Jean-Baptiste]". ''Encyclopaedia Iranica''. Published 4 December 2017; updated 1 March 2018. * Joret, Charles (1886). ''Jean-Baptiste Tavernier, Écuyer, Baron d'Aubonne, Chambellan du Grand Électeur''. Paris. * Joret, Charles (1889). "Le voyageur Tavernier (1670–1689): Un manuscrit des 'Voyages'; Relations de Tavernier avec le Grand-Électeur; Le lieu de sa mort et de sa sépulture". ''Revue de géographie''. pp. 161–174, 267–275, 328–340. * Boxer, Charles Ralph (1985). "Jean Baptiste Tavernier: Controversial Huguenot Traveller and Trader, 1605–1689". ''Proceedings of the Huguenot Society of London''. 24 (3): 202–209. * Deloche, Jean (1968). ''Recherches sur les routes de l'Inde au temps des Mogols: Étude critique des sources''. Paris. * Rothrock, George A. (1967). "Jean-Baptiste Tavernier Merchant Extraordinary". ''History Today''. 17 (11): 743–749. * York, Anne (2003). "Travels in India: Jean-Baptiste Tavernier". In Glenn J. Ames and Ronald S. Love (eds.). ''Distant Lands and Diverse Cultures: The French Experience in Asia, 1600–1700''. Westport, Connecticut. pp. 135–145. * Raychaudhuri, Tapan; Habib, Irfan, eds. (1982). ''The Cambridge Economic History of India''. Vol. I: ''c. 1200–c. 1750''. Cambridge: Cambridge University Press. === సమకాలీన తులనాత్మక ఆధారాలు === * Bernier, François (1891). ''Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668''. Translated by Irving Brock; revised by Archibald Constable. London. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] *[[గోల్కొండ వజ్రాలు]] *[[సతీసహగమనం]] == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] * [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] * [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond] * '''Prasar Bharati Archives – Jean Baptiste Tavernier | French Merchant | Travelogues:''' ** [https://www.youtube.com/watch?v=OrTs7YTF64Y Part 1] ** [https://www.youtube.com/watch?v=XNzf2csrnsY Part 2] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HUXeVnVwdZs Part 3] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HE5cIlgzFMg Part 4] == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Γυμνοσοφιστές γύρω από ναούς στην Ινδία Στο νούμερο 6, ο συγγραφέα - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|center| భారతదేశంలోని దేవాలయాల సమీపంలో ‘జిమ్నోసోఫిస్టులు’ (Gymnosophists)గా వర్ణించబడిన భారతీయ సన్యాసులు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Representation des temples, ou pagodes des idolatres au Tunquin, avec des figures de leur Diuvictes, et des differentes - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb||center|టోంకిన్ (నేటి ఉత్తర వియత్నాం)లోని విగ్రహారాధకుల దేవాలయాలు లేదా పగోడాల దేవతామూర్తులను చూపించే టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Άποψη του Ερεβάν στην Αρμενία - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|అర్మేనియా రాజధాని యెరెవాన్ (Yerevan) నగర దృశ్యం - టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan exact de Gomron ou du Bandar Abassi, de l'Isle d'Ormus et des Isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|గోమ్రోన్ (నేటి బందర్ అబ్బాస్), హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ (1677) File:Plan exact de Gomron, ou du Bandar Abbasi de l'isle d'Ormus et des isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|గోమ్రోన్, హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan d'un des villages de Comouks - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|పశ్చిమ సర్కాసియా (Circassians) ప్రాంతంలోని ‘కోమూక్స్’ (Comouks) గ్రామ ప్రణాళిక File:Plan de Bagdat - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|బాగ్దాద్ నగర ప్రణాళిక File:Plan de la ville et de la forteresse de Candahar qui est la meilleure place de toute l'Asie - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|కాందహార్ నగరం, కోట ప్రణాళిక File:Ordre qui s'observe, dans la marche, de la pompe funebre, a la enterrement des Roys de Tunquin - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ (ఉత్తర వియత్నాం) రాజుల అంత్యక్రియల సందర్భంగా నిర్వహించే అంతిమయాత్ర ఊరేగింపు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoye du Roy de Perse - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|పర్షియా నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoyes des estats du Grand Mogol - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాల నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Νομίσματα του βασιλείου του Τονκίν (Βιετνάμ) - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ రాజ్యంలో(నేటి వియత్నాం) వాడుకలో ఉన్న నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ </gallery> == మూలాలు == thhb09478r3r12ozuiygex5qo9dulx4 4963538 4963530 2026-09-21T09:01:08Z Vmakumar 44743 /* భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: */ 4963538 wikitext text/x-wiki {{in use}} [[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]] {{Infobox person | name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | image = Portret van Jan Baptista Tavernier, objectnr A 19919.tif | caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ | birth_date = <span style="font-weight:bold;">జననం</span>&emsp;1605 | birth_place = [[పారిస్]], [[ఫ్రాన్స్]] | death_date = 1689 | death_place = స్మోలెన్స్క్, [[రష్యా]] | occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత | spouse = మడేలైన్ గోయిస్సే (Madeleine Goisse) | known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు | notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier'' }} '''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .<ref name="LOC">{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}</ref> ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు. టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..<ref name="LOC"/> అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. == టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి. * భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. <ref name="SmithsonianHope"/> కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత. * హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది. * రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి. * మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి. * ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి. * 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. * 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. * సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి. *సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు. * సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు. == ప్రారంభ జీవితం == టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. <ref name="BallCrooke1">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Iranica"/> కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు. == ఆసియా యాత్రలు == టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier">{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = en}}</ref> అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. <ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="LOC"/> ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="LOC"/> మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనంగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. [[File:Carte des voyages de Mr Tavernier Jean-Baptiste dressée sur ses écrits, 17ème siècle.png|thumb|center|600px|టావెర్నియర్ భారతదేశం మరియు ఆసియాలో ప్రయాణించిన వివిధ మార్గాలను చూపించే పటం. అతని యాత్రా రచనల ఆధారంగా 17వ శతాబ్దంలో రూపొందించబడిన పటం.]] === మొదటి యాత్ర (1631–1633) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ తన మొదటి తూర్పు యాత్రలో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ చేరి, అక్కడి నుంచి అనటోలియాలోని టోకాట్, ఎర్జురమ్, నేటి ఆర్మేనియాలోని ఎరివాన్ (యెరెవాన్) మీదుగా ప్రయాణించి, సఫవీ పర్షియా రాజధాని ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica"/><ref name="BallCrooke1"/> ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారత ఉపఖండానికి చేరుకోలేదు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> '''ముఖ్య విశేషాలు:''' ఈ ప్రయాణంతో టావెర్నియర్ కు ఒట్టోమన్, పర్షియన్ ప్రాంతాల్లోని ప్రధాన భూమార్గాలు, నగరాలు, వాణిజ్య కేంద్రాలతో పరిచయం కలిగింది.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> తిరుగు ప్రయాణం: ఇస్ఫహాన్ నుంచి బాగ్దాద్, అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా ప్రయాణించి, మధ్యధరా తీరంలోని అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) ఓడరేవుకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి సముద్రమార్గంలో మాల్టా, ఇటలీ మీదుగా 1633లో పారిస్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === రెండవ యాత్ర (1638–1643) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1638లో తన రెండవ తూర్పు యాత్రకు బయలుదేరి, ఏజియన్ తీరంలోని స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ), వాయవ్య పర్షియాలోని తబ్రిజ్(Tabriz), ఇస్ఫహాన్ మీదుగా పర్షియాకు చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' భారతదేశంలో అతను ప్రధానంగా నాటి మొఘల్ సామ్రాజ్యం, గోల్కొండ రాజ్యాల పరిధిలో విస్తృతంగా పర్యటించాడు. ముఖ్యంగా సూరత్, ఆగ్రా, గోల్కొండలతో పాటు వజ్రాల ఉత్పత్తి, మరియు రత్నాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి చెందిన అనేక గనులను, వాణిజ్య కేంద్రాలను పర్యటించాడు. .. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు * భారతదేశంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకపు పద్ధతులు టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో ముఖ్యమైన స్థానాన్ని పొందాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * భారతదేశంలోని వాణిజ్య కేంద్రాలు, మార్కెట్లు, ప్రయాణ సౌకర్యాల గురించి అతను నమోదు చేసిన వివరాలను తరువాతి ఆర్థిక చరిత్రకారులు కూడా ఆధారాలుగా ఉపయోగించారు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="CEHI">{{Cite book |editor-last1=Raychaudhuri |editor-first1=Tapan |editor-last2=Habib |editor-first2=Irfan |title=The Cambridge Economic History of India |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |year=1982}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: రెండవ యాత్రను ముగించుకుని టావెర్నియర్ 1643 నాటికి ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> === మూడవ యాత్ర (1643–1649) === ప్రయాణ మార్గం: తన మూడవ యాత్రలో టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా ప్రయాణించి, సముద్రమార్గంలో సూరత్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం వైపు సాగి, సిలోన్ (నేటి శ్రీలంక) మీదుగా జావా ద్వీపంలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) వరకు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' అతను భారతదేశంలో సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలతో పాటు గోవా వరకు ప్రయాణించాడు. '''భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * 1645లో గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న టావెర్నియర్ రావులకొండ (Raolconda), కొల్లూరు (Coulour) వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, వజ్రాల వెలికితీత, నాణ్యత, రత్నాల వ్యాపారానికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> * 1648లో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో వెంగుర్లా మీదుగా పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవాకు వెళ్లి సుమారు రెండు నెలలు అక్కడ గడిపాడు. గోవాలో పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డోమ్ ఫిలిపే డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో పాటు అక్కడి ఉన్నత మతాధికారులను కలిశాడు.<ref name="BallCrooke1"/> '''ఇతర ఆసియా ప్రాంతాల పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు:''' * భారతదేశాన్ని దాటి సిలోన్, ఆగ్నేయాసియా వాణిజ్య ప్రపంచంలోకి ప్రవేశించి బటావియా వరకు వెళ్లడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * ఈ యాత్రలో బటావియాలో (నేటి జకార్తా) వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో టావెర్నియర్‌కు డబ్బు చెల్లింపుల విషయంలో వివాదం ఏర్పడింది. అతని వద్ద ఉన్న కొన్ని డచ్ చెల్లింపు పత్రాలకు (pay-bills) రావలసిన మొత్తాన్ని కంపెనీ చెల్లించకపోవడంతో, ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత అతను ఆ డచ్ కంపెనీపై సుదీర్ఘ న్యాయపోరాటం చేశాడు. అయినప్పటికీ అతనికి పాక్షిక పరిహారం మాత్రమే లభించింది. తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి సముద్రమార్గంలో కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మీదుగా ఐరోపాకు తిరిగి చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === నాల్గవ యాత్ర (1651–1655) === ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1651లో పారిస్ నుంచి బయలుదేరి మార్సెయ్ (Marseille) చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి మధ్యధరా సముద్ర మార్గంలో మాల్టా, లార్నాకా (సైప్రస్) మీదుగా ప్రయాణించి, అక్టోబరు 4న అలెగ్జాండ్రెట్టా (నేటి ఇస్కెండెరున్, టర్కీ) రేవుకు చేరుకున్నాడు. అనంతరం అలెప్పో (సిరియా) మీదుగా పర్షియాలోకి ప్రవేశించి బందర్ అబ్బాస్ రేవుకు చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> 1652 మే 11న బందర్ అబ్బాస్ నుంచి సముద్ర మార్గం గుండా గోల్కొండ రాజుకు చెందిన ఓడలో బయలుదేరి, భారతదేశ తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం చేరాడు. <ref name="BallCrooke1"/>1652 '''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు:''' మచిలీపట్నం నుంచి నిడుమోలు, వుయ్యూరు, పటమట, బెజవాడ మీదుగా ప్రయాణించి, తరువాత మద్రాసు (ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్), దానికి సమీపంలోని సెయింట్ థోమ్ ప్రాంతాలకు వెళ్లాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche">{{Cite book |last=Deloche |first=Jean |title=Transport and Communications in India Prior to Steam Locomotion |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=Delhi |year=1993}}</ref> అక్కడి నుంచి గండికోట, గోల్కొండ తదితర ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి తరువాత సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> టావెర్నియర్ వివరించిన మచిలీపట్నం–బెజవాడ–మద్రాసు, గోల్కొండ–కడప లోయ–మద్రాసు మార్గాలు అతని భారతీయ ప్రయాణవివరణల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగినవిగా జీన్ డెలోష్ గుర్తించాడు.<ref name="Deloche"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * బెజవాడ ప్రాంతంలో భారీ వర్షాలు, కృష్ణానది ఉప్పొంగడం కారణంగా కొంతకాలం నిలిచిన టావెర్నియర్ అక్కడి ఆలయాలను సందర్శించి, వాటి నిర్మాణం, శిల్పాలు, మతాచారాల గురించి వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Deloche"/> * గండికోట ముట్టడి జరుగుతున్న సమయంలో టావెర్నియర్ మీర్ జుమ్లా శిబిరానికి వెళ్లి అతన్ని ప్రత్యక్షంగా కలిశాడు. గోల్కొండ రాజుకు విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువులను విక్రయించాలనే ఉద్దేశంతో వచ్చిన అతను, వాటిని ముందుగా మీర్ జుమ్లాకు చూపించాల్సి ఉంటుందని తెలుసుకుని గండికోటకు వెళ్లినట్లు తన ప్రయాణవివరణలో పేర్కొన్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla">{{Cite book |last=Sarkar |first=Jagadish Narayan |title=The Life of Mir Jumla, the General of Aurangzab |publisher=Thacker, Spink |year=1951}}</ref> * మీర్ జుమ్లా శిబిరంలో పరిపాలనా కార్యకలాపాలు, ఉత్తరాల నిర్వహణ, దూతల వ్యవస్థ, న్యాయ విచారణలకు సంబంధించిన దృశ్యాలను టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="MirJumla"/> * గోల్కొండ రాజ్యంలోని రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలకు సంబంధించిన వివరాలు అతని భారతీయ వర్ణనల్లో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/><ref name="CEHI"/> '''తిరుగు ప్రయాణం:'''నాల్గవ యాత్ర తిరుగుప్రయాణంలో టావెర్నియర్ డచ్–ఇంగ్లీషు సముద్ర యుద్ధంలో చిక్కుకొని చివరకు క్షేమంగా బయటపడటం జరిగినది. 1654 జనవరిలో సూరత్ నుంచి పర్షియాకు తిరుగు ప్రయాణానికి సిద్ధమైన సమయంలో, ఇంగ్లీషు–డచ్ యుద్ధం కారణంగా టావెర్నియర్‌కు పర్షియాకు సాధారణ ప్రయాణ నౌక అందుబాటులో లేకపోయింది.<ref name="Tavernier-French-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier |location=Paris |year=1676 |language=fr}}</ref><ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |translator-last=Ball |translator-first=Valentine |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |edition=2 |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}</ref> హోర్ముజ్–పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు నుంచి వస్తున్న ఇంగ్లీషు నౌకలను అడ్డుకునేందుకు 1654 జనవరి 8న సూరత్ నుంచి బయలుదేరిన ఐదు డచ్ యుద్ధనౌకాదళ సమూహం (ఫ్లీట్) లోని ఒక యుద్ధ నౌకలో అతను ప్రయాణించాడు.<ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54">{{Cite book |editor-last=Foster |editor-first=William |title=A Calendar of the Court Minutes etc. of the East India Company, 1650–1654 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford}}</ref> ప్రయాణంలో డచ్ నౌకాదళం ఇంగ్లీషు నౌకలను ఎదుర్కొనడంతో తీవ్రమైన ఫిరంగి పోరు జరిగింది; ఈ పోరాటంలో ఇంగ్లీషు నౌక ఫాల్కన్ (Falcon) డచ్‌వారి చేతికి చిక్కగా, మరో ఇంగ్లీషు నౌక ఎండీవర్ (Endeavour) తీవ్రంగా దెబ్బతిని మునిగిపోయింది.<ref name="Foster-EIC-1650-54"/><ref name="Danvers-PortugueseRecords">{{Cite book |last=Danvers |first=Frederick Charles |title=Report to the Secretary of State for India in Council on the Portuguese Records Relating to the East Indies |location=London |year=1892}}</ref> ఈ యుద్ధానికి ప్రత్యక్ష సాక్షిగా ఉన్న టావెర్నియర్, <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/><ref name="Foster-EIC-1650-54"/> ఈ సంఘటనను తన గ్రంథంలో “అత్యంత తీవ్రమైన, ప్రమాదకరమైన సముద్ర యుద్ధం”గా వర్ణించి, దాని నుంచి తాను క్షేమంగా బయటపడినట్లు పేర్కొనగా, నాటి ఇంగ్లీషు ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రికార్డులలోనూ ఈ పోరాటానికి సంబందించి, ఆయన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యపు వివరాలు నమోదయ్యాయి. <ref name="Tavernier-French-Naval"/> ఈ పోరు నుంచి క్షేమంగా బయటపడిన టావెర్నియర్, తరువాత డచ్ నౌకలతో కలిసి పర్షియన్ గల్ఫ్ వైపు ప్రయాణించి 1654 మార్చి 7న పర్షియాలోని బందర్ అబ్బాస్ చేరుకున్నాడు <ref name="Tavernier-Ball-Crooke-Naval"/>; అనంతరం పర్షియా మీదుగా పశ్చిమ మార్గంలో ఐరోపాకు చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Iranica-Tavernier"/> === ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662):=== * ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1657 ఫిబ్రవరిలో విలువైన రత్నాలతో పారిస్ నుంచి ఐదవ యాత్రకు బయలుదేరాడు మార్సెయ్ (Marseille), ఇటలీల మీదుగా డచ్ నౌకలో స్మిర్నా (నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరిన టావెర్నియర్, అక్కడి నుంచి కారవాన్ ద్వారా భూమార్గంలో ఎరివాన్, తబ్రిజ్ మీదుగా ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చి .<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> సూరత్, గోల్కొండ ప్రాంతాలలో పర్యటించాడు. ఆపై భారతదేశం నుంచి ఆగ్నేయాసియాలోని బటావియా (నేటి జకార్తా) చేరుకున్నాడు. * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: సూరత్, అహ్మదాబాద్, దక్కన్ ప్రాంతం/షాయిస్తా ఖాన్ శిబిరం & గోల్కొండ రాజ్యం ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ యుద్ధం, ఔరంగజేబు అధికార స్వాధీనంతో ఏర్పడిన రాజకీయ కల్లోల పరిస్థితుల వార్తలు అందడంతో, టావెర్నియర్ ఇస్ఫహాన్‌లో తన బసను 1659 ప్రారంభం వరకు పొడిగించాడు. పరిస్థితులు కొంత సద్దుమణిగాక అక్కడి నుంచి బయలుదేరి, చివరకు 1659 మే నాటికి భారతదేశంలోని సూరత్ చేరుకున్నాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ సూరత్ నుంచి దక్కన్ ప్రాంతానికి ప్రయాణించి, అక్కడ నాటి మొఘల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌ను కలిశాడు. * అనంతరం గోల్కొండకు వెళ్లి, అక్కడ రత్నాల వ్యాపారం, వజ్రాల కొనుగోలుకు సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నాడు. 1660 డిసెంబరు చివరివరకు టావెర్నియర్ గోల్కొండలోనే ఉన్నాడు; డిసెంబరు 21న అక్కడి నుంచి తన సోదరుడికి ఒక ఉత్తరం రాశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> అనంతరం గోల్కొండ నుంచి బయలుదేరి తిరిగి సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="IGNOU-EuropeanTravelogues">{{cite book|last=Joshi|first=Jeetesh Kumar|chapter=European Travelogues|title=India as Seen by the Others|publisher=Indira Gandhi National Open University|location=New Delhi|at=Unit 16, §16.6 Jean Baptiste Tavernier|url=https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/84189/3/Unit-16.pdf|language=en}}</ref> తిరుగు ప్రయాణం: బటావియా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమైన టావెర్నియర్, 1662 ప్రారంభంలో ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్నాడు. అక్కడి నుంచి వెనిస్ మీదుగా అదే సంవత్సరం ఆగస్టు నాటికి పారిస్ చేరుకున్నాడు. === ఆరవ యాత్ర (1663–1668) === [[File:Dutch ship with which Tavernier travelled - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|టావెర్నియర్ తన ఆరవ ఆసియా యాత్ర ముగింపులో బటావియా నుంచి హాలండ్‌కు తిరుగు ప్రయాణం చేసిన డచ్ నౌక ''Provinces''కు సంబంధించిన చిత్రణ; ఈ ప్రయాణంలో నౌక కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్, సెయింట్ హెలెనా మీదుగా హాలండ్ చేరింది.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref>]] ప్రయాణ మార్గం: టావెర్నియర్ 1663 నవంబరు 27న పారిస్ నుంచి తన ఆరవ యాత్రకు బయలుదేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1664 జనవరి 10న మార్సెయ్ నుంచి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించి మొనాకో, పీసా మీదుగా ఏప్రిల్ 24న స్మిర్నా (Smyrna, నేటి ఇజ్మీర్, టర్కీ) చేరాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> జూన్ 9న అక్కడి నుంచి బయలుదేరిన అతని బృందం తబ్రిజ్ (వాయవ్య ఇరాన్) మార్గంలో ప్రయాణించి డిసెంబరులో ఇస్ఫహాన్ చేరుకుంది.<ref name="Iranica-Tavernier"/> 1665 ఫిబ్రవరి 24న ఇస్ఫహాన్ నుంచి భారతదేశం వైపు బయలుదేరి, షిరాజ్ (దక్షిణ ఇరాన్), బందర్ అబ్బాస్ రేవు మీదుగా 1665 మే 16న సూరత్ చేరుకున్నాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="BallCrooke1"/> * భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు: మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా. సూరత్ నుంచి మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని జహానాబాద్–ఢిల్లీ, ఆగ్రా ప్రాంతాలకు ప్రయాణించాడు; ఆగ్రా నుంచి అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నా, రాజ్‌మహల్, ఢాకా, కాసింబజార్ ప్రాంతాల వైపు ప్రయాణించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="Bernier">{{Cite book |last=Bernier |first=François |title=Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668 |editor-last=Constable |editor-first=Archibald |publisher=Archibald Constable and Company |location=Westminster |year=1891}}</ref> గంగా లోయలోని ఈ మార్గం మొఘల్ కాలంలో ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్ మధ్య ప్రధాన అంతర్గత వాణిజ్య మార్గాల్లో ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="Deloche"/><ref name="CEHI"/> ==== భారతదేశ పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర. * ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిని స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. * మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke1"/><ref name="LOC"/> * బెర్నియర్‌తో సహప్రయాణం: 1665 నవంబరు 25న టావెర్నియర్, మొఘల్ రాజవైద్యుడు, ఫ్రెంచ్ యాత్రికుడైన ఫ్రాంస్వా బెర్నియర్ (François Bernier) తోనూ, రాష్‌పో (Rachepot) అనే మరో సహయాత్రికుడితోనూ కలిసి ఆగ్రా నుంచి బెంగాల్ వైపు బయలుదేరాడు. వీరు అలహాబాద్, బెనారస్, పాట్నాల మీదుగా ప్రయాణించిన తర్వాత, 1666 జనవరి 6న రాజ్‌మహల్ వద్ద విడిపోయారు; బెర్నియర్ కాసింబజార్ వైపు వెళ్లగా, టావెర్నియర్ ఢాకా వైపు తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Bernier"/> * ఢాకాలో బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్‌తో విలువైన రత్నాలకు సంబంధించిన వ్యాపార లావాదేవీలు జరిపాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="PrakashBengal">{{Cite book |last=Prakash |first=Om |title=The Dutch East India Company and the Economy of Bengal, 1630–1720 |publisher=Princeton University Press |year=1985}}</ref> * పాట్నాలో సూర్యగ్రహణ వీక్షణ (1666): ఢాకా నుంచి పశ్చిమ దిశగా తిరుగు ప్రయాణమై పాట్నా చేరుకున్న టావెర్నియర్, 1666 జూలై 2న అక్కడ ఏర్పడిన సూర్యగ్రహణాన్ని పరిశీలించాడు. గ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో ప్రజలు నిర్వహించిన మతాచారాలను వర్ణించాడు. <ref name="BallCrooke1"/> * పాట్నాలో ఉన్న సమయంలో భారతదేశం–నేపాల్–టిబెట్ మధ్య జరిగే వాణిజ్యం గురించి గురించి వివరాలను సేకరించి నమోదు చేశాడు; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ సమాచారం ప్రత్యేకమైన ఖచ్చితత్వం కలిగినదిగా సిల్వైన్ లేవీ, జీన్ డెలోష్ వంటి పరిశోధకులు గుర్తించారు.<ref name="Iranica-Tavernier"/><ref name="Deloche"/> ==== ఇతర ఆసియా - ఐరోపా ప్రాంతాల్లోని పర్యటన – ముఖ్యాంశాలు: ==== * మొనాకోలో అక్కడి పాలకుడు లూయీ I (Louis I, Prince of Monaco) లేని సమయంలో, అతని భార్య కేథరిన్ షార్లెట్ డి గ్రామోంట్ (Catherine Charlotte de Gramont) టావెర్నియర్‌తో రాజప్రాసాదంలో సమావేశమై అక్కడి అరుదైన కళాఖండాలను, విశేష వస్తువులను అతనికి చూపించింది. <ref name="BurgerIranica"/> * పీసాలో టావెర్నియర్ అప్పటి టస్కనీ గ్రాండ్ డ్యూక్ అయిన ఫెర్డినాండో II డి మెడిచీ (Ferdinando II de' Medici)ని కలుసుకుని, తన తూర్పు దేశాల యాత్రలు, అక్కడి పరిస్థితుల గురించి అతనితో విస్తృతంగా మాట్లాడాడు.<ref name="BurgerIranica"/> * 1664 డిసెంబరు 14 న ఇస్ఫహాన్ చేరుకున్న తరువాత టావెర్నియర్ పర్షియా పాలకుడు షా అబ్బాస్ IIను రాజసభలో దర్శించి, తన వద్దనున్న విలువైన రత్నాలు, ఇతర వస్తువుల్లో పెద్ద భాగాన్ని అతనికి విక్రయించాడు. ఈ సమయంలోనే షా ఏర్పాటు చేసిన ఒక విందులో టావెర్నియర్ పాల్గొన్నాడు. అక్కడ షాతో సుదీర్ఘ సంభాషణలు, వారిద్దరి మధ్య మద్యపాన పోటీ కూడా జరిగినట్లు టావెర్నియర్ తన యాత్రావర్ణనలో పేర్కొన్నాడు; ఈ సమావేశ వివరాలను అతని సహయాత్రికుడు ఆండ్రే డోలియే డెలాండెస్ (André Daulier Deslandes) కూడా స్వతంత్రంగా నమోదు చేశాడు.<ref name="BurgerIranica"/> == భారతదేశ యాత్రలు == టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది. భారతదేశంలో అతని ప్రయాణాలు పశ్చిమ తీరంలోని సూరత్, తూర్పు తీరంలోని మచిలీపట్నం వంటి ప్రముఖ రేవుల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా వంటి గంగానదీ లోతట్టు నగరాల వరకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ రాజ్యాల వరకు విస్తృతంగా సాగాయి. గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.<ref name="Iranica"/> అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. === పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా === టావెర్నియర్ మూడవ యాత్రలో భారతదేశానికి సంబంధించి పోర్చుగీస్ పాలనలోని గోవా సందర్శన (1648) అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. 1648 జనవరి 11న సూరత్ నుంచి సముద్రమార్గంలో బయలుదేరిన టావెర్నియర్, గోవాకు ఉత్తరాన ఉన్న వాణిజ్య ఓడరేవు వెంగుర్లా (నేటి మహారాష్ట్రలోని సింధుదుర్గ్ జిల్లా) చేరాడు. అక్కడ తొమ్మిది రోజులు గడిపిన అనంతరం జనవరి 21 నాటికి గోవా చేరుకున్నాడు. అక్కడ సుమారు రెండు నెలల పాటు బస చేసి, మార్చి 11న తిరిగి వెంగుర్లా చేరుకున్నాడు. ఈ బస సమయంలో టావెర్నియర్ నాటి పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ డామ్ ఫిలిప్ డి మస్కరెన్హాస్ (Dom Filipe de Mascarenhas)తో భేటీ అయి సత్సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు; వైస్రాయ్ వద్ద ఉన్న అరుదైన, విలువైన వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించే అవకాశం పొందాడు. అలాగే గోవా ఆర్చ్‌బిషప్, ఇన్క్విజిటర్-జనరల్ (Inquisitor-General)లతో సహా పలువురు మతాధికారులను కలుసుకున్నాడు. నాటి పోర్చుగీస్ గోవా ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ, ఆర్థిక క్షీణతను, నగర సామాజిక పరిస్థితులను టావెర్నియర్ నిశితంగా పరిశీలించి తన గ్రంథంలో నమోదు చేశాడు. ==== ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్ (Father Ephraim de Nevers) ఉదంతం ==== మద్రాసులో మతసేవలు నిర్వహిస్తున్న ఫ్రెంచ్ కాపుచిన్ సన్యాసి ఫాదర్ ఎఫ్రాయిమ్‌ను 1649లో మద్రాసులో మోసపూరితంగా బంధించి, ఆపై గోవాకు తరలించి ఇంక్విజిషన్ విచారణ జరిపిన ఉదంతాన్ని టావెర్నియర్ తన రచనలో ప్రముఖంగా వివరించాడు. ఈ మత విచారణ తీరు, నాటి మతపరమైన అధికార దుర్వినియోగానికి నిదర్శనమని స్వయంగా పేర్కొన్నాడు. అయితే ఇది 1648లో టావెర్నియర్ గోవాలో ఉన్నప్పుడు జరిగిన ప్రత్యక్ష సంఘటన కాదు, నాటి పోర్చుగీస్ మతాధికారుల వ్యవహారశైలిని వివరించేందుకు తర్వాతి కాలంలో జరిగిన ఈ పరిణామాలను ఆయన తన గ్రంథంలో పొందుపరిచాడు. ===మొఘల్ భారతదేశం=== టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. షాజహాన్ అనారోగ్యం అనంతరం అతని కుమారుల మధ్య జరిగిన మొఘల్ వారసత్వ పోరు, దారా షికోహ్ పరాజయం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి పరిణామాలను టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో విస్తృతంగా వివరించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-Succession">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |chapter=Book II, Chapters II–VII |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే 1657లో ప్రారంభమైన తన ఐదవ యాత్రలో టావెర్నియర్ 1659 నాటికి గోల్కొండలో ఉన్నట్లు అతని ప్రయాణ కాలక్రమం తెలియజేస్తుంది.<ref name="Burger2018">{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |date=1 March 2018 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |access-date=18 September 2026 |language=en}}</ref> మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు. రాజదర్బార్ లలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి. ==== నగరాలు మరియు వాస్తుశిల్పంపై వర్ణనలు ==== టావెర్నియర్ తన యాత్రాచరిత్రలో 17వ శతాబ్దపు ప్రముఖ భారతీయ నగరాలు, వాటి వాస్తుశిల్ప విశేషాలను సవివరంగా నమోదు చేశాడు. పాత ఢిల్లీ నగరం శిథిలావస్థకు చేరుకోవడంతో, ప్రత్యామ్నాయంగా యమునా నది తీరాన షాజహాన్ చక్రవర్తి 'షాజహానాబాద్' అనే సరికొత్త నగరాన్ని నిర్మించాడని పేర్కొన్నాడు. నాటి భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద నగరమైన ఆగ్రాను, అక్కడి తాజ్‌మహల్ నిర్మాణాన్ని ఆయన ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు; విదేశీయులు ఎక్కువగా వచ్చే 'తసిమఖాన్' బజార్ సమీపంలో నిర్మితమైన ఈ సమాధి పూర్తికావడానికి 22 ఏళ్లు పట్టిందని, నిరంతరాయంగా 20,000 మంది కార్మికులు పనిచేశారని నమోదు చేశాడు. అయితే టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో బేగం పేరును (ముంతాజ్ మహల్) గానీ, సమాధి పేరును (తాజ్‌మహల్) గానీ నేరుగా ప్రస్తావించకపోవడం గమనార్హం. వీటితో పాటు అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా, ఢాకా, గోవా వంటి ఇతర ప్రముఖ నగరాల స్థితిగతులను, వర్తక విశేషాలను కూడా టావెర్నియర్ విస్తృతంగా గ్రంథస్థం చేశాడు. ===గోల్కొండ=== టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే. టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి. ==== వజ్రాల గనుల సందర్శన ==== టావెర్నియర్ తన మూడవ యాత్రలో 1645 జనవరిలో సూరత్ చేరి, అక్కడి నుంచి జనవరి 19 తేదీన దౌలతాబాద్, నాందేడ్ మీదుగా గోల్కొండకు ప్రయాణించాడు. గోల్కొండ ప్రాంతానికి చేరుకున్న తరువాత 1645 లో రావులకొండ (Raolconda; Ball–Crooke గుర్తింపు ప్రకారం Ramulkota/Ramallakota) వజ్రాల గనిని సందర్శించాడు. అక్కడ వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, గనుల పనితీరు, వజ్రాల నాణ్యత, వాటిని సానబెట్టే పద్ధతులను ప్రత్యక్షంగా వివరించాడు. రావులకొండలో వజ్రాలు లభించే రాతి, మట్టి పొరలను తవ్వి, ఆ పదార్థాన్ని వేరు చేసి వజ్రాలను గుర్తించే విధానాన్ని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. అనంతరం గోల్కొండకు తిరిగి వచ్చి, కృష్ణానది తీరంలోని గని కొల్లూరు (Gani/Coulour; Kollur) వజ్రాల గనిని కూడా సందర్శించాడు.<ref name="BallCrooke1"/><ref name="BallCrooke2"/> ====మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు==== 1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు.<ref name="Iranica-Tavernier"/> కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి. మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి. == ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు == '''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. '''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. '''సిలోన్‌ ''': టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు. ==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు== టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. ===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ === [[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]] [[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]] 1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. <ref name="SmithsonianHope"/> ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది..<ref name="SmithsonianHope">{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}</ref> సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.<ref name="SmithsonianHope"/> టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు. === గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ === 1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని ఆయన స్వయంగా పరిశీలించి, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని రూపాన్ని చిత్రించి, తన పటంలో దానికి మొదటి స్థానాన్ని (No. 1) కేటాయించాడు. టావెర్నియర్ తన యాత్రాగ్రంథంలో దీనిని "గ్రేట్ మొఘల్‌కు చెందిన వజ్రం" (diamond belonging to the Great Mogul) అని పేర్కొనగా, తదనంతర చరిత్ర, సాహిత్యంలో దీనికే "గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్" అనే పేరు స్థిరపడింది టావెర్నియర్ వర్ణన ప్రకారం ఈ వజ్రం "సగానికి కోసిన గుడ్డు ఆకారంలో" (half-egg shape), గుండ్రంగా, రోజ్-కట్ (rose-cut) శైలిలో, ఒకవైపు బాగా ఎత్తుగా ఉండి, అంచున ఒక చిన్న లోపం కలిగి ఉంది. <ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste Tavernier|title=Les Six Voyages de Jean Baptiste Tavernier|volume=2|location=Paris|publisher=Gervais Clouzier|year=1676|page=334|language=fr|quote=Cette pierre estoit de la méme forme comme si l’on avoit coupé un œuf par le milieu. }}</ref> దీని బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 280 క్యారెట్లు లేదా నేటి కొలతల్లో 287 మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ అమూల్యమైన రత్నాన్ని గోల్కొండ వజీరు మీర్ జుమ్లా మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్‌కు బహుకరించాడని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు.[[File:Grand Mogol d'apres Tavernier.gif|thumb|గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు. == వాణిజ్య పరిశీలనలు == [[File:(Monnoyes des Estats du Grand Mogol) - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్య నాణేలు]] టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.<ref name="BallCrooke1"/> * వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), * ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. * వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. * పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, * రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు: === రత్నాల వ్యాపారం === వృత్తిరీత్యా రత్నాల వర్తకుడైన టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో వజ్రాలు, ముత్యాల నాణ్యత, స్వచ్ఛత (water), రంగు, లోపాలు మరియు బరువు ఆధారంగా ధరలను లెక్కించే వాణిజ్య పద్ధతులను సవివరంగా పేర్కొన్నాడు..<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల కొనుగోలులో టావెర్నియర్ అనుసరించిన పద్ధతికి 1642లో గోల్కొండలో జరిగిన ఒక బేరసారం ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. అక్కడ 176⅛ మాంగెలిన్లు (సుమారు 242⅚ పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు) బరువున్న భారీ వజ్రానికి దాని యజమాని 5,00,000 రూపాయలు కోరగా, టావెర్నియర్ సీసంతో దాని నమూనా తయారుచేయించి సూరత్‌లోని తన భాగస్వాములతో సంప్రదింపులు జరిపాడు. చివరకు ధర కుదరక ఆ లావాదేవీ జరగలేదు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=98 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> రత్నాల విక్రయంలో రాజులు, రాజకుటుంబాలు, ఉన్నతాధికారులు ముఖ్యమైన కొనుగోలుదారులుగా ఉండేవారు. ఇటువంటి రాజసభా వ్యాపారంలో సాధారణ మార్కెట్‌లో జరిగే కొనుగోలు–అమ్మకాలతో పాటు కానుకలు ఇవ్వడం, రాజసభ అధికారుల ద్వారా ప్రవేశం పొందడం, రత్నాలను పరిశీలనకు సమర్పించడం, ధరపై దీర్ఘమైన బేరసారాలు జరపడం, కొన్నిసార్లు చెల్లింపుల కోసం మధ్యవర్తులు లేదా మారక పత్రాలను ఉపయోగించడం వంటి పద్ధతులు కూడా ఉండేవని టావెర్నియర్ అనుభవాలు తెలియజేస్తాయి. మొఘల్ చక్రవర్తి, ఉన్నత ప్రభువులు, వారి కుటుంబ సభ్యులకు రత్నాలను చూపించి విక్రయించడానికి ప్రయత్నించిన సందర్భాలను అతను పలుచోట్ల నమోదు చేశాడు.<ref>{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> టావెర్నియర్ రత్నాల వ్యాపారం భారతదేశానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. తూర్పు దేశాల్లో సేకరించిన రత్నాలను ఐరోపా రాజసభలకు తీసుకెళ్లి విక్రయించాడు. 1668లో తన చివరి తూర్పు యాత్ర నుంచి ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగివచ్చిన తరువాత అతను తీసుకువచ్చిన వజ్రాల్లో అధికభాగాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14 వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. 1669 మార్చి 8న ఈ వజ్రాల కొనుగోలుకు 8,98,731 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌లు (livres) చెల్లించబడ్డాయి. === షయిస్తా ఖాన్‌తో రత్నాల వ్యాపార వివాదం === 1666లో ఢాకా చేరుకున్న టావెర్నియర్ బెంగాల్ గవర్నర్ షాయిస్తా ఖాన్ ను కలుసుకొని, అతనికి, అతని కుమారుడికి విలువైన కానుకలు ఇచ్చాడు. వాటి విలువ 5,000 ఫ్రెంచ్ లీవ్ర్‌ (livres; అప్పటి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య ప్రమాణం)ల కంటే ఎక్కువని అతను నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-I-105-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=105–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతరం తన వద్ద ఉన్న రత్నాలు, ఇతర విలువైన వస్తువులను షాయిస్తా ఖాన్‌కు చూపించగా, వాటి ధరపై ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే పెద్ద మొత్తంలో వెండిని నదీమార్గంలో తీసుకెళ్లడం ప్రమాదకరమని డచ్ వర్తకులు సూచించడంతో, కాసింబజార్‌లో చెల్లించదగిన హుండీ (bill of exchange)ని టావెర్నియర్ తీసుకున్నాడు. <ref name="Tavernier1925-I-106-107">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=106–107 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అయితే కాసింబజార్‌కు చేరుకున్న తరువాత లావాదేవీ వివాదంగా మారింది. అతను కాసింబజార్‌లో హుండీని సమర్పించినప్పుడు చెల్లింపు అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడింది. దానితో బెంగాల్‌లోని డచ్ వర్తక కేంద్రాల డైరెక్టర్ కూడా అతని తరఫున చెల్లింపు కోసం ప్రయత్నించినట్లు టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు.<ref name="Tavernier1925-I-108-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=108–109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> కొద్దిరోజుల తరువాత వచ్చిన షాయిస్తా ఖాన్ ఆదేశంలో, ముందుగా అంగీకరించిన ధరలో 20,000 మొఘల్ రూపాయలు తగ్గించి మిగిలిన మొత్తాన్ని మాత్రమే చెల్లించాలని పేర్కొన్నారు; దీనికి అంగీకరించకపోతే ఢాకాకు తిరిగి వచ్చి తన వస్తువులను వెనక్కి తీసుకోవచ్చని కూడా టావెర్నియర్ కు తెలియజేశారు. .<ref name="Tavernier1925-I-109">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=109 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> అనంతర చర్చల్లో ఈ కోత 10,000 రూపాయలకు తగ్గిందని, చివరకు ఆ నష్టాన్ని అంగీకరించాల్సి వచ్చిందని టావెర్నియర్ రాశాడు.<ref name="Tavernier1925-I-112-113">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |pages=112–113 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ పరిణామానికి టావెర్నియర్ మొఘల్ దర్బారులో రత్నాల లావాదేవీలకు మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించిన ముగ్గురు వ్యక్తులను బాధ్యులుగా పేర్కొన్నాడు. అంతకుముందు జాఫర్ ఖాన్‌కు ఒక పెద్ద ముత్యాన్ని విక్రయించే సందర్భంలో, అంగీకరించిన ధరలో 10,000 రూపాయలు తగ్గించాలన్న ప్రతిపాదనను టావెర్నియర్ తిరస్కరించి ముత్యాన్ని వెనక్కి తీసుకున్నాడు. తనతో విభేదించిన ముగ్గురు రత్నాల పరిశీలకులు, ఆ ముత్యానికి తాను నిజమైన విలువకంటే 10,000 రూపాయలు ఎక్కువ అడిగానని షాయిస్తా ఖాన్‌కు సమాచారం పంపారని టావెర్నియర్ ఆరోపించాడు. హుండీ ఇచ్చిన తరువాత ఈ సమాచారం షాయిస్తా ఖాన్‌కు చేరడమే తనకు చెల్లించాల్సిన మొత్తంలో కోత విధించడానికి కారణమైందని అతను వివరించాడు. ఆ పెద్ద ముత్యాన్ని చివరకు షాయిస్తా ఖానే కొనుగోలు చేశాడు; తన గ్రంథంలోని ముత్యాల చిత్రణలో టావెర్నియర్ దానిని 55 క్యారెట్ల ముత్యంగా నమోదు చేశాడు. .<ref name="Tavernier1925-II-103">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=103 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> ఈ సంఘటనను వివరించిన తరువాత రాజదర్బారులతో వ్యాపారం చేయడంలో కానుకల పాత్ర గురించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి, షాయిస్తా ఖాన్, జాఫర్ ఖాన్‌లతో పాటు ఖజానా అధికారులు, ప్రభువుల గృహాధికారులు, రాజభవన ద్వారపాలకులు తదితరులకు తాను ఇచ్చిన కానుకల మొత్తం విలువ 23,187 లీవ్ర్‌ లని (livres) అతను లెక్కించాడు. <ref name="Tavernier1925-I-115">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author-link=Jean-Baptiste Tavernier |editor-last=Ball |editor-first=Valentine |editor2-last=Crooke |editor2-first=William |title=Travels in India |edition=2nd |volume=1 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |page=115|url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |language=en}}</ref> తన అనుభవాన్ని వివరిస్తూ, టర్కీ, పర్షియా, భారతదేశాల పాలకుల దర్బారుల్లో వ్యాపారం చేయాలనుకునే వర్తకుడు గణనీయమైన కానుకలను సిద్ధం చేసుకోవడమే కాకుండా, తనకు అవసరమైన వివిధ అధికారుల సేవల కోసం దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ''“open purse”''తో సిద్ధంగా ఉండాలని టావెర్నియర్ వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Tavernier1925-I-115"/> === భారతీయ వర్తకులు మరియు బనియాలు === భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు. ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది == భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు == టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..<ref name="LOC"/> ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో ఆవిష్కరించాడు. .<ref name="BallCrooke2">{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}</ref> తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు. === కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య === ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..<ref name="BallCrooke2"/> అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు. === వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు === భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .<ref name="BallCrooke1"/> సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి. === పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు === భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. === జీవకారుణ్యం మరియు సంరక్షణ === 17వ శతాబ్దపు గుజరాత్‌లో జంతువుల పట్ల ప్రజలకున్న జీవకారుణ్యాన్ని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. భరూచ్, కాంబే, బరోడా వంటి ప్రాంతాల్లో నెమళ్లు పుష్కలంగా సంచరించేవని, హిందూ పాలకులు వున్న భూభాగాల్లో పక్షులు లేదా జంతువులను వేటాడటం, చంపడంపై మత విశ్వాసాల ప్రాతిపదికన కఠినమైన ఆంక్షలు ఉండేవని పేర్కొన్నాడు; అయితే ముస్లిం పాలకులు ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇటువంటి ఆంక్షలు అంతగా ఉండేవి కావు. కోతుల పట్ల ఆరాధనను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. గుజరాత్ లో ప్రజలు కోతులను పూజించేవారని, ముఖ్యంగా అహ్మదాబాద్‌లో వారానికి రెండు రోజులు పట్టణంలోకి వచ్చే కోతుల సమూహాలను ప్రజలు పవిత్రంగా భావించి ఆహారం అందించేవారని తెలిపాడు. అంతేకాకుండా, అహ్మదాబాద్ నగరంలో జంతువులకు చికిత్స, ఆశ్రయం కల్పించేందుకు ప్రజలచే ప్రత్యేక జంతు ఆసుపత్రులు స్వచ్ఛందంగా నిర్వహించబడేవని టావెర్నియర్ నమోదు చేశాడు. === సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు === [[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]] భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా ("absurd") విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. === సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు === భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు. === 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు === టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది. === విధవత్వ ఆచారాలు === స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు. సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. <ref name="BallCrooke2"/> ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. === సతీసహగమన ఆచారాలు === సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ రెల్లుగడ్డి,కలపతో చేసిన చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. ఆ స్త్రీ త్వరగా కాలిపోయేందుకు అదనంగా నూనె కుండలను మంటల్లోకి విసిరేవారు రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): కలప, నూనెతో చితిని మంచంలా సిద్ధం చేసి, దానిపై కూర్చున్న స్త్రీ ఒడిలో భర్త మృతదేహాన్ని ఉంచేవారు. బంధువుల కానుకల సమర్పణ అనంతరం బ్రాహ్మణుడు చితికి నిప్పు పెట్టేవాడు. గంగాతీరంలో జరిగే సతీ దహన పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి "ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను" (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. <ref name="BallCrooke2"/> బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ కట్టెలు, నూనెతో నింపిన ఒక పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ భార్య మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత బ్రాహ్మణుడు మొదట భర్త శవాన్ని, అనంతరం వెనుదిరిగి ఉన్న భార్యను ఆ మంటల్లోకి నెట్టివేసేవాడని, అనంతరం త్వరగా కాలిపోయేందుకు మరిన్ని నూనె కుండలు విసిరేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .<ref name="BallCrooke2"/> సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. <ref name="BallCrooke2"/> కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు === బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం === బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.<ref name="BallCrooke2"/> చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.<ref name="BallCrooke2"/> == చివరి జీవితం == [[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు. 14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .<ref name="SmithsonianHope"/>అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ప్రొటెస్టంట్లపై ఫ్రెంచ్ చక్రవర్తి లూయిస్ XIV విధించిన ప్రయాణ నిషేధాన్ని అధిగమించి, టావెర్నియర్ 1687లో స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీల మీదుగా కోపెన్‌హాగన్‌ చేరుకున్నాడు. అక్కడ కొంతకాలం ఉన్న తర్వాత, 1689 ఫిబ్రవరిలో స్వీడన్ రాజు జారీ చేసిన పాస్‌పోర్ట్ సాయంతో రష్యాలోకి ప్రవేశించాడు. ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారుడు చార్లెస్ జోరెట్ (Charles Joret) 1886 నాటి తన పరిశోధనా గ్రంథం (Jean-Baptiste Tavernier d'après des Documents Nouveaux) లో నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ రష్యాలో యువ జార్ పీటర్ ది గ్రేట్‌ను కలుసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో రష్యా మీదుగా పర్షియాకు వెళ్లి, అక్కడినుంచి తిరిగి భారతదేశానికి ప్రయాణించాలనే తన వాణిజ్య ప్రణాళికను అక్కడి పాలకులకు తెలియజేశాడు; తరువాతి కాలంలో టావెర్నియర్ రచనలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించిన వాలెంటైన్ బాల్ కూడా జోరెట్ పేర్కొన్న ఈ చారిత్రక అంశాన్ని సమర్థించాడు. జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో మాస్కో దిశగా సాగిన అతని ప్రయాణం తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల వల్ల సాఫీగా సాగలేదు. చివరకు మాస్కో చేరుకోకముందే, మార్గమధ్యంలోని స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో తన 84వ ఏట మరణించాడు. <ref name="Iranica"/> అతని మరణాన్ని కాల్పనిక "శాపం" కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. == గ్రంథ రచన & ఆంగ్ల అనువాదాలు == టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి. 1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది. వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. == టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత == టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు. 16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం. అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. <ref name="LOC"/> == చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం == చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా "వాణిజ్య చరిత్ర", భారతీయ వజ్రాలు–"రత్నాల చరిత్ర", మొఘల్ "భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర" మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. <ref name="Iranica"/> రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు. దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. <ref name="LOC"/> == రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు == === ప్రాథమిక ఆధారాలు === * Tavernier, Jean-Baptiste (1675). ''Nouvelle relation de l'intérieur du sérail du Grand Seigneur''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1676). ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''. 2 vols. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1679). ''Recueil de plusieurs relations et traitez singuliers et curieux de J. B. Tavernier, Baron d'Aubonne''. Paris. * Tavernier, Jean-Baptiste (1925). ''Travels in India''. Translated from the original French edition of 1676 by Valentine Ball; revised and edited by William Crooke. 2nd ed. 2 vols. London: Oxford University Press. === ద్వితీయ ఆధారాలు === * Burger, Pierre-François (2017). "[https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Tavernier, Jean-Baptiste]". ''Encyclopaedia Iranica''. Published 4 December 2017; updated 1 March 2018. * Joret, Charles (1886). ''Jean-Baptiste Tavernier, Écuyer, Baron d'Aubonne, Chambellan du Grand Électeur''. Paris. * Joret, Charles (1889). "Le voyageur Tavernier (1670–1689): Un manuscrit des 'Voyages'; Relations de Tavernier avec le Grand-Électeur; Le lieu de sa mort et de sa sépulture". ''Revue de géographie''. pp. 161–174, 267–275, 328–340. * Boxer, Charles Ralph (1985). "Jean Baptiste Tavernier: Controversial Huguenot Traveller and Trader, 1605–1689". ''Proceedings of the Huguenot Society of London''. 24 (3): 202–209. * Deloche, Jean (1968). ''Recherches sur les routes de l'Inde au temps des Mogols: Étude critique des sources''. Paris. * Rothrock, George A. (1967). "Jean-Baptiste Tavernier Merchant Extraordinary". ''History Today''. 17 (11): 743–749. * York, Anne (2003). "Travels in India: Jean-Baptiste Tavernier". In Glenn J. Ames and Ronald S. Love (eds.). ''Distant Lands and Diverse Cultures: The French Experience in Asia, 1600–1700''. Westport, Connecticut. pp. 135–145. * Raychaudhuri, Tapan; Habib, Irfan, eds. (1982). ''The Cambridge Economic History of India''. Vol. I: ''c. 1200–c. 1750''. Cambridge: Cambridge University Press. === సమకాలీన తులనాత్మక ఆధారాలు === * Bernier, François (1891). ''Travels in the Mogul Empire, A.D. 1656–1668''. Translated by Irving Brock; revised by Archibald Constable. London. == ఇవి కూడా చూడండి == *[[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] *[[గోల్కొండ వజ్రాలు]] *[[సతీసహగమనం]] == బాహ్య లింకులు == * [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] * [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] * [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond] * '''Prasar Bharati Archives – Jean Baptiste Tavernier | French Merchant | Travelogues:''' ** [https://www.youtube.com/watch?v=OrTs7YTF64Y Part 1] ** [https://www.youtube.com/watch?v=XNzf2csrnsY Part 2] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HUXeVnVwdZs Part 3] ** [https://www.youtube.com/watch?v=HE5cIlgzFMg Part 4] == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Γυμνοσοφιστές γύρω από ναούς στην Ινδία Στο νούμερο 6, ο συγγραφέα - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|center| భారతదేశంలోని దేవాలయాల సమీపంలో ‘జిమ్నోసోఫిస్టులు’ (Gymnosophists)గా వర్ణించబడిన భారతీయ సన్యాసులు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Representation des temples, ou pagodes des idolatres au Tunquin, avec des figures de leur Diuvictes, et des differentes - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb||center|టోంకిన్ (నేటి ఉత్తర వియత్నాం)లోని విగ్రహారాధకుల దేవాలయాలు లేదా పగోడాల దేవతామూర్తులను చూపించే టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Άποψη του Ερεβάν στην Αρμενία - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|అర్మేనియా రాజధాని యెరెవాన్ (Yerevan) నగర దృశ్యం - టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan exact de Gomron ou du Bandar Abassi, de l'Isle d'Ormus et des Isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|గోమ్రోన్ (నేటి బందర్ అబ్బాస్), హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ (1677) File:Plan exact de Gomron, ou du Bandar Abbasi de l'isle d'Ormus et des isles voisines - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|గోమ్రోన్, హోర్ముజ్ ద్వీపం, సమీప ద్వీపాల పటం — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Plan d'un des villages de Comouks - Tavernier Jean Baptiste - 1712.jpg|thumb|పశ్చిమ సర్కాసియా (Circassians) ప్రాంతంలోని ‘కోమూక్స్’ (Comouks) గ్రామ ప్రణాళిక File:Plan de Bagdat - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|బాగ్దాద్ నగర ప్రణాళిక File:Plan de la ville et de la forteresse de Candahar qui est la meilleure place de toute l'Asie - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|కాందహార్ నగరం, కోట ప్రణాళిక File:Ordre qui s'observe, dans la marche, de la pompe funebre, a la enterrement des Roys de Tunquin - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ (ఉత్తర వియత్నాం) రాజుల అంత్యక్రియల సందర్భంగా నిర్వహించే అంతిమయాత్ర ఊరేగింపు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoye du Roy de Perse - Tavernier Jean Baptiste - 1703.jpg|thumb|పర్షియా నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Monnoyes des estats du Grand Mogol - Tavernier Jean Baptiste - 1677.jpg|thumb|మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని వివిధ ప్రాంతాల నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ File:Νομίσματα του βασιλείου του Τονκίν (Βιετνάμ) - Tavernier Jean Baptiste - 1692.jpg|thumb|టోంకిన్ రాజ్యంలో(నేటి వియత్నాం) వాడుకలో ఉన్న నాణేలు — టావెర్నియర్ రచనలోని చిత్రణ </gallery> == మూలాలు == t0964lpvtpc4roikyfybze9zdn7dkxg హెవీ మెటల్ మ్యూజిక్ 0 509503 4963623 4960769 2026-09-21T11:15:34Z స్వరలాసిక 13980 /* లక్షణాలు */ 4963623 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre | name = హెవీ మెటల్ | other_names = మెటల్ | image = | caption = | stylistic_origins = {{hlist|[[బ్లూస్ రాక్]]|[[యాసిడ్ రాక్]]|[[సైకెడెలిక్ రాక్]]|[[హార్డ్ రాక్]]}} | cultural_origins = 1960ల చివరలో, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు | subgenrelist = హెవీ మెటల్ సంగీత శైలులు | subgenres = | regional_scenes = | other_topics = | current_year = yes }}'''హెవీ మెటల్''' (లేదా కేవలం '''మెటల్''' ) అనేది 1960ల చివరలో, 1970ల ప్రారంభంలో ప్రధానంగా [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో]] అభివృద్ధి చెందిన [[రాక్ మ్యూజిక్|రాక్ సంగీత]] [[Music genre|శైలి]] . <ref>{{Cite web|last=Havers|first=Richard|date=29 March 2022|title=Heavy Metal Thunder: The Origins of Heavy Metal|url=https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430030409/https://www.udiscovermusic.com/in-depth-features/metal-music-heavy-thunder/|archive-date=30 April 2021|access-date=2 October 2022|website=udiscovermusic}}</ref> [[Blues rock|బ్లూస్ రాక్]], [[Psychedelic rock|సైకడెలిక్ రాక్]], [[Acid rock|యాసిడ్ రాక్]] లలో మూలాలున్న హెవీ మెటల్ బ్యాండ్లు, [[Distortion (music)|డిస్టార్టెడ్]] గిటార్లు, సుదీర్ఘమైన [[Guitar solo|గిటార్ సోలోలు]], ఉద్వేగభరితమైన [[Beat (music)|బీట్స్]], [[Loudness|బిగ్గరైన శబ్దంతో]] కూడిన ఒక దట్టమైన, బ్రహ్మాండమైన ధ్వనిని అభివృద్ధి చేశాయి. 1968లో, ఈ శైలికి చెందిన ముగ్గురు అత్యంత ప్రసిద్ధ మార్గదర్శకులు – బ్రిటిష్ బ్యాండ్‌లైన [[Led Zeppelin|లెడ్ జెప్పెలిన్]], [[బ్లాక్ సబ్బాత్]], [[డీప్ పర్పుల్]] – స్థాపించబడ్డాయి. <ref name="Larson2004a">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&pg=PA183|title=History of Rock and Roll|last=Tom Larson|publisher=Kendall/Hunt Pub.|year=2004|isbn=978-0-7872-9969-9|pages=183–187}}</ref> వారు విస్తృత ప్రేక్షకులను ఆకర్షించినప్పటికీ, విమర్శకులచే తరచుగా ఎగతాళి చేయబడ్డారు. 1970లలో అనేక అమెరికన్ బ్యాండ్‌లు హెవీ మెటల్‌ను మరింత సులభంగా అర్థమయ్యే రూపాల్లోకి మార్చాయి: [[Alice Cooper|ఆలిస్ కూపర్]], [[కిస్]] పచ్చి, అసభ్యకరమైన ధ్వని, [[Shock rock|షాక్ రాక్]] ; [[Aerosmith|ఏరోస్మిత్]] [[బ్లూస్|బ్లూస్-]] మూలాల రాక్;, [[Van Halen|వాన్ హాలెన్]] ఆడంబరమైన గిటార్ లీడ్‌లు, పార్టీ రాక్. <ref>"[https://www.allmusic.com/subgenre/heavy-metal-ma0000002721 Heavy Metal Music Genre Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518012243/http://www.allmusic.com/explore/style/d655|date=18 May 2012}}".</ref> 1970ల మధ్యలో, [[జుడాస్ ప్రీస్ట్]] దాని బ్లూస్ ప్రభావంలో ఎక్కువ భాగాన్ని విస్మరించడం ద్వారా ఈ శైలి పరిణామాన్ని ప్రేరేపించడంలో సహాయపడింది, <ref name="Walser 1993, p. 6">Walser (1993), p. 6</ref> <ref>"As much as Sabbath started it, Priest were the ones who took it out of the blues and straight into metal."</ref> అయితే [[Motörhead|మోటర్‌హెడ్]] [[Punk rock|పంక్ రాక్]] భావనను, వేగంపై పెరుగుతున్న ప్రాధాన్యతను పరిచయం చేసింది. 1970ల చివరలో ప్రారంభించి, [[Iron Maiden|ఐరన్ మెయిడెన్]], [[Saxon (band)|సాక్సన్]] వంటి [[New wave of British heavy metal|బ్రిటిష్ హెవీ మెటల్ కొత్త తరంగంలోని]] బ్యాండ్‌లు కూడా ఇదే పంథాను అనుసరించాయి. దశాబ్దం చివరి నాటికి, హెవీ మెటల్ అభిమానులు " [[Heavy metal subculture|మెటల్‌హెడ్స్]] " లేదా " [[Headbanging|హెడ్‌బ్యాంగర్స్]] " గా పిలువబడ్డారు. కొన్ని మెటల్ శైలుల సాహిత్యం దూకుడు, [[Machismo|మగతనంతో]] ముడిపడి ఉంది, <ref name="fast">Fast (2005), pp. 89–91; Weinstein (2000), pp. 7, 8, 23, 36, 103, 104</ref> ఈ సమస్య కొన్నిసార్లు స్త్రీ ద్వేషం ఆరోపణలకు దారితీసింది. 1980వ దశకంలో, [[Mötley Crüe|మోట్లీ క్రూ]], [[W.A.S.P. (band)|WASP]], [[Quiet Riot|క్వైట్ రియట్]] వంటి బృందాలతో [[Glam metal|గ్లామ్ మెటల్]] ప్రాచుర్యం పొందింది. అయితే, ఈలోగా, [[Underground music|అండర్‌గ్రౌండ్ సంగీత దృశ్యాలు]] అనేక దూకుడు శైలులను సృష్టించాయి: [[Metallica|మెటాలికా]], [[Slayer|స్లేయర్]], [[మెగాడెత్]], [[Anthrax (American band)|ఆంథ్రాక్స్]] వంటి బ్యాండ్‌లతో [[Thrash metal|థ్రాష్ మెటల్]] ప్రధాన స్రవంతిలోకి ప్రవేశించగా, [[Death metal|డెత్ మెటల్]], [[Black metal|బ్లాక్ మెటల్]] వంటి ఇతర [[Extreme metal|తీవ్రమైన ఉప-శైలులు]] [[Subculture|ఉపసాంస్కృతిక]] దృగ్విషయాలుగా మారాయి –, ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి. 1990ల మధ్యకాలం నుండి, జనాదరణ పొందిన శైలులు ఈ ప్రక్రియ నిర్వచనాన్ని విస్తరించాయి. వీటిలో [[Groove metal|గ్రూవ్ మెటల్]], [[Nu metal|ను మెటల్]] ఉన్నాయి, వీటిలో రెండవది తరచుగా [[Grunge|గ్రంజ్]], [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]] అంశాలను మిళితం చేస్తుంది. ఈ రోజుల్లో, "హెవీ మెటల్" అనే పదాన్ని అన్ని [[Heavy metal genres|ఉప-శైలులకు]] ఒక గొడుగులాగా విస్తృతంగా ఉపయోగించవచ్చు, కానీ కేవలం సాంప్రదాయ శైలులను మాత్రమే సూచించడానికి సంకుచితంగా కూడా వాడుతున్నారు. == లక్షణాలు == హెవీ మెటల్ సంగీతం సాంప్రదాయకంగా బిగ్గరైన, వక్రీకరించిన గిటార్లు, ఉద్వేగభరితమైన లయలు, దట్టమైన [[బాస్ డ్రమ్]] శబ్దం, శక్తివంతమైన గాత్రాల ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది. హెవీ మెటల్ ఉప-శైలులు ఈ లక్షణాలలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వాటిని విభిన్నంగా నొక్కిచెబుతాయి, మారుస్తాయి లేదా విస్మరిస్తాయి. 1988 నాటి ఒక వ్యాసంలో, ''[[ద న్యూయార్క్ టైమ్స్|ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]]'' విమర్శకుడు జాన్ పరేలెస్ ఇలా రాశారు, "జనాదరణ పొందిన సంగీతం వర్గీకరణలో, హెవీ మెటల్ అనేది హార్డ్-రాక్ ఒక ప్రధాన ఉపజాతి—తక్కువ సింకోపేషన్, తక్కువ బ్లూస్, ఎక్కువ ప్రదర్శనా నైపుణ్యం, ఎక్కువ క్రూరమైన శక్తిని కలిగి ఉన్న జాతి." సాధారణంగా ఒక బ్యాండ్‌లో డ్రమ్మర్, బాసిస్ట్, రిథమ్ గిటారిస్ట్, లీడ్ గిటారిస్ట్, గాయకుడు ఉంటారు; ఆ గాయకుడు వాయిద్యకారుడు కావచ్చు లేదా కాకపోవచ్చు. ధ్వని నిండుదనాన్ని పెంచడానికి కొన్నిసార్లు కీబోర్డ్ వాయిద్యాలను ఉపయోగిస్తారు. డీప్ పర్పుల్ బృందానికి చెందిన జాన్ లార్డ్ ఓవర్‌డ్రైవ్డ్ హామండ్ ఆర్గాన్‌ను వాయించాడు. 1970లో, జాన్ పాల్ జోన్స్ ''లెడ్ జెప్పెలిన్ III'' లో మూగ్ సింథసైజర్‌ను ఉపయోగించాడు; 1990ల నాటికి, సింథసైజర్‌లు "హెవీ మెటల్ దాదాపు ప్రతి ఉపశైలిలో" ఉపయోగించబడ్డాయి. <ref>{{Cite web|last=Hannum|first=Terence|date=18 March 2016|title=Instigate Sonic Violence: A Not-so-Brief History of the Synthesizer's Impact on Heavy Metal|url=https://www.vice.com/en/article/synthesizers-impact-heavy-metal/|access-date=7 January 2017|website=noisey.vice.com|publisher=Vice|quote=In almost every subgenre of heavy metal, synthesizers held sway. Look at Cynic, who on their progressive death metal opus Focus (1993) had keyboards appear on the album and during live performances, or British gothic doom band My Dying Bride, who relied heavily on synths for their 1993 album, Turn Loose the Swans. American noise band Today is the Day used synthesizers on their 1996 self titled album to powerfully add to their din. Voivod even put synthesizers to use for the first time on 1991's Angel Rat and 1993's The Outer Limits, played by both guitarist Piggy and drummer Away. The 1990s were a gold era for the use of synthesizers in heavy metal, and only paved the way for the further explorations of the new millennia.}}</ref> [[File:Judas_Priest_Retribution_2005_Tour.jpg|alt=The band Judas Priest are onstage at a concert. From left to right are the singer, two electric guitarists, the bass player, and the drummer, who is seated behind a drumkit. The singer is wearing a black trenchcoat with metal studs.|thumb| 2005లో ప్రదర్శన ఇస్తున్న జుడాస్ ప్రీస్ట్]] ఎలక్ట్రిక్ గిటార్, యాంప్లిఫికేషన్ ద్వారా అది వెలువరించే ధ్వని శక్తి చారిత్రాత్మకంగా హెవీ మెటల్‌లో కీలక అంశంగా ఉన్నాయి. హెవీ మెటల్ గిటార్ సౌండ్ అధిక వాల్యూమ్‌లు, హెవీ ఫజ్ కలయికతో వస్తుంది. క్లాసిక్ హెవీ మెటల్ గిటార్ టోన్ కోసం, గిటారిస్టులు సంగీతంలో ఖాళీ ప్రదేశాలను, స్పష్టతను నిలుపుకోవడానికి, అధిక ప్రీయాంప్ లేదా పెడల్ డిస్టార్షన్ లేకుండా, గెయిన్‌ను మితమైన స్థాయిలో ఉంచుతారు; "పంచ్ అండ్ గ్రైండ్" లక్షణాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి గిటార్ యాంప్లిఫైయర్‌ను బిగ్గరగా పెంచుతారు. <ref name="Hodgson">{{Cite web|last=Hodgson|first=Peter|date=9 April 2011|title=METAL 101: Face-melting guitar tones|url=http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html#sthash.10w443jx.dpbs|archive-url=https://web.archive.org/web/20110413235946/http://iheartguitarblog.com/2011/04/metal-101-face-melting-guitar-tones.html|archive-date=13 April 2011|access-date=24 January 2022|website=I Heart Guitar}}</ref> థ్రాష్ మెటల్ గిటార్ టోన్‌లో స్కూప్డ్ మిడ్-ఫ్రీక్వెన్సీలు, బహుళ బాస్ ఫ్రీక్వెన్సీలతో గట్టిగా కంప్రెస్ చేయబడిన ధ్వని ఉంటుంది. <ref name="Hodgson" /> గిటార్ సోలోలు హెవీ మెటల్ శైలిలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం&nbsp;... అది ఈ శైలికి గిటార్ ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది. చాలా హెవీ మెటల్ పాటలలో "కనీసం ఒక గిటార్ సోలో ఉంటుంది", ఇది "హెవీ మెటల్ ప్రదర్శకుడు తన నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఒక ప్రాథమిక మార్గం". <ref>{{Cite book|title=Movie Music, the Film Reader|last=Dickinson|first=Kay|date=2003|publisher=Psychology Press|page=158}}</ref> ను మెటల్, గ్రైండ్‌కోర్ బ్యాండ్‌లు కొన్ని మినహాయింపులు, ఇవి గిటార్ సోలోలను వదిలివేస్తాయి. <ref>{{Cite web|last=Grow|first=Kory|date=26 February 2010|title=Final Six: The Six Best/Worst Things to Come out of Nu-Metal|url=http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611050855/http://www.revolvermag.com/lists-2/final-six-the-six-best-worst-things-to-come-out-of-nu-metal.html|archive-date=11 June 2017|access-date=21 September 2015|website=Revolvermag|publisher=Revolver magazine|quote=The death of the guitar solo[:] In its efforts to tune down and simplify riffs, nu-metal effectively drove a stake through the heart of the guitar solo}}</ref> రిథమ్ గిటార్ భాగాలతో, "హెవీ మెటల్‌లో భారీ క్రంచ్ సౌండ్"&nbsp;... పికింగ్ హ్యాండ్‌తో తీగలను పామ్ మ్యూట్ చేసి, డిస్టార్షన్‌ను ఉపయోగించడం ద్వారా సృష్టించబడుతుంది. <ref>{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20070819035422/http://www.marshallamps.com/images/web%20tuition/lesson4.html "Lesson four- Power chords".]}} </ref> పామ్ మ్యూటింగ్ మరింత బిగువైన, మరింత కచ్చితమైన ధ్వనిని సృష్టిస్తుంది, ఇది లో ఎండ్‌ను నొక్కి చెబుతుంది. హెవీ మెటల్‌లో గిటార్ ప్రధాన పాత్ర తరచుగా గాయకుడి సాంప్రదాయ "ఫ్రంట్‌మ్యాన్" లేదా బ్యాండ్‌లీడర్ పాత్రతో ఘర్షణ పడుతుంది, దీనివల్ల "ఆప్యాయతతో కూడిన పోటీ" స్ఫూర్తితో రెండూ "ఆధిపత్యం కోసం పోరాడటం" వలన సంగీతపరమైన ఉద్రిక్తత ఏర్పడుతుంది. హెవీ మెటల్ సంగీతంలో, బ్యాండ్ మొత్తం శబ్దానికి గాత్రం లొంగి ఉండటం అవసరం. 1960ల నాటి ప్రతిసంస్కృతిలో మెటల్ సంగీతానికి ఉన్న మూలాలను ప్రతిబింబిస్తూ, ప్రామాణికతకు చిహ్నంగా గాత్రంలో "భావోద్వేగాలను స్పష్టంగా ప్రదర్శించడం" అవసరం. విమర్శకుడు సైమన్ ఫ్రిత్, మెటల్ గాయకుడి "స్వర శైలి" సాహిత్యం కంటే ముఖ్యమైనదని పేర్కొన్నాడు. మెటల్ సౌండ్‌లో బాస్ ప్రముఖ పాత్ర కూడా కీలకం, బాస్, గిటార్‌ల కలయిక ఒక ప్రధాన అంశం. సంగీతాన్ని "భారీగా" చేయడానికి కీలకమైన తక్కువ-స్థాయి ధ్వనిని బాస్ అందిస్తుంది. "రాక్ ఇతర శైలుల కంటే హెవీ మెటల్‌లో బాస్ మరింత ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది". మెటల్ బాస్‌లైన్‌లు సంక్లిష్టతలో చాలా వైవిధ్యంగా ఉంటాయి; పునాదిగా తక్కువ పెడల్ పాయింట్‌ను నొక్కి పట్టుకోవడం నుండి, లీడ్ లేదా రిథమ్ గిటార్లతో పాటు సంక్లిష్టమైన రిఫ్‌లు, లిక్‌లను రెట్టింపు చేయడం వరకు ఇవి ఉంటాయి. కొన్ని బ్యాండ్‌లు బాస్‌ను ప్రధాన వాయిద్యంగా ఉపయోగిస్తాయి, ఈ విధానాన్ని 1980ల ప్రారంభంలో మెటాలికాకు చెందిన క్లిఫ్ బర్టన్ బాస్ సోలోలపై, బాస్ వాయించేటప్పుడు తీగల వాడకంపై ఎక్కువగా దృష్టి సారించి ప్రాచుర్యం కల్పించాడు. మోటర్‌హెడ్‌కు చెందిన లెమ్మీ తరచుగా తన బాస్ లైన్‌లలో ఓవర్‌డ్రైవ్డ్ పవర్ కార్డ్‌లను వాయించేవాడు. హెవీ మెటల్ డ్రమ్మింగ్ అనేది "వేగం, శక్తి, ఖచ్చితత్వం" అనే త్రయంపై ఆధారపడి, బ్యాండ్‌ను నడిపించే బిగ్గరైన, స్థిరమైన బీట్ ద్వారా నిర్వచించబడుతుంది. హెవీ మెటల్ డ్రమ్మింగ్‌కు "అసాధారణమైన ఓర్పు" అవసరం, డ్రమ్మర్లు "గణనీయమైన వేగం, సమన్వయం, నైపుణ్యాన్ని" పెంపొందించుకోవాలి.&nbsp;... హెవీ మెటల్‌లో ఉపయోగించే "క్లిష్టమైన నమూనాలను" ప్లే చేయడానికి. మెటల్ డ్రమ్మింగ్‌లో ఒక ప్రత్యేకమైన టెక్నిక్ ' సింబల్ చోక్' . దీనిలో ఒక సింబల్‌ను కొట్టి, వెంటనే దానిని మరో చేత్తో (లేదా కొన్ని సందర్భాల్లో, కొట్టిన చేత్తోనే) పట్టుకుని నిశ్శబ్దం చేస్తారు, దీనివల్ల ఒక్కసారిగా పెద్ద శబ్దం వస్తుంది. ఇతర రకాల రాక్ సంగీతంలో ఉపయోగించే వాటి కంటే మెటల్ డ్రమ్ సెటప్ సాధారణంగా చాలా పెద్దదిగా ఉంటుంది. బ్లాక్ మెటల్, డెత్ మెటల్, కొన్ని "మెయిన్‌స్ట్రీమ్ మెటల్" బ్యాండ్‌లు "అన్నీ డబుల్-కిక్స్, బ్లాస్ట్ బీట్స్‌పై ఆధారపడి ఉంటాయి". <ref>{{Cite book|title=Black Sabbath and the Rise of Heavy Metal Music|last=Cope|first=Andrew L.|date=2010|publisher=Ashgate Publishing Ltd.|page=130}}</ref> [[File:Girlschool_enid_and_lemmy-2.jpg|alt=Female musician Enid Williams from the band Girlschool and Lemmy Kilmeister from Motörhead are shown onstage. Both are singing and playing bass guitar. A drumkit is seen behind them.|ఎడమ|thumb| 2009లో గర్ల్‌స్కూల్ నుండి ఎనిడ్ విలియమ్స్, మోటర్‌హెడ్ నుండి లెమ్మీ ప్రత్యక్ష ప్రదర్శన. ఈ రెండు బృందాలను కలిపి ఉంచే బంధాలు 1980లలో ప్రారంభమై, 2010లలో కూడా బలంగా కొనసాగాయి.]] ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనలో, బిగ్గర - సామాజిక శాస్త్రవేత్త డీనా వెయిన్‌స్టీన్ వర్ణనలో "ధ్వని దాడి" - చాలా ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. తన ''<nowiki/>'మెటల్‌హెడ్స్''' అనే పుస్తకంలో, మనస్తత్వవేత్త జెఫ్రీ ఆర్నెట్ హెవీ మెటల్ కచేరీలను "ఇంద్రియపరంగా యుద్ధం" అని పేర్కొన్నాడు. జిమీ హెండ్రిక్స్, క్రీమ్, ది హూ వంటి వారు చూపిన మార్గాన్ని అనుసరించి, బ్లూ చీర్ వంటి తొలితరం హెవీ మెటల్ బృందాలు శబ్ద తీవ్రత విషయంలో కొత్త ప్రమాణాలను నెలకొల్పాయి. బ్లూ చీర్ డిక్ పీటర్సన్ చెప్పినట్లుగా, "మాకు తెలిసిందిల్లా మాకు మరింత శక్తి కావాలని మాత్రమే." 1977లో జరిగిన మోటర్‌హెడ్ కచేరీ సమీక్షలో "ముఖ్యంగా అధిక శబ్దం బ్యాండ్ ప్రభావంలో ఒక భాగంగా ఉంది" అని పేర్కొనబడింది. [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్‌లో]] శ్రావ్యత, హౌస్ మ్యూజిక్‌లో [[మెలోడీ|లయ]] ఎలా ప్రధానాంశాలో, అలాగే మెటల్ సంగీతంలో శక్తివంతమైన ధ్వని, ధ్వని లక్షణం, తీవ్రత కీలక అంశాలని వెయిన్‌స్టీన్ వాదిస్తున్నారు. "శ్రోతను శబ్దంలోకి లాగడానికి", "యవ్వన శక్తిని అందించడానికి" ఆ బిగ్గరను రూపొందించారని ఆమె వాదిస్తుంది. <ref name="W23" /> గర్ల్స్ స్కూల్ వంటి కొన్ని మినహాయింపులతో, హెవీ మెటల్ ప్రదర్శకులు కనీసం 1980ల మధ్యకాలం వరకు దాదాపు ప్రత్యేకంగా మగవారు గా ఉండేవారు.<ref name="Brake 1990 87–91">{{Cite book|title=On Record: Rock, Pop and the Written Word|last=Brake|first=Mike|date=1990|publisher=Routledge|editor-last=Frith|editor-first=Simon|pages=87–91|chapter=Heavy Metal Culture, Masculinity and Iconography|editor-last2=Goodwin|editor-first2=Andrew}}</ref><ref>{{Cite book|title=Running with the Devil:Power, Gender and Madness in Heavy Metal Music|last=Walser|first=Robert|date=1993|publisher=Wesleyan University Press|page=76}}</ref> అయితే, 2010ల నాటికి, మహిళలు ఎక్కువ ప్రభావం చూపారు, పాప్ మాటర్స్ క్రెయిగ్ హేస్ లోహము "స్పష్టంగా మహిళలకు సాధికారత కల్పిస్తుంది" అని వాదించారు.<ref>{{Cite paper|title=Women of Metal|publisher=SpinMedia Group}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Queens of noise: heavy metal encourages heavy-hitting women}}</ref> పవర్ మెటల్, సింఫోనిక్ మెటల్ ఉపశైలిలో, నైట్ విష్, డెలెయిన్, విదీన్ టెంప్టేషన్ వంటి ప్రధాన గాయకులుగా మహిళలను కలిగి ఉన్న బ్యాండ్లు గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:Articles with empty listen template]] orfc9acu1w4bs2ac3uucod5579pct5h ప్రపంచ సంగీతం 0 509583 4963650 4960798 2026-09-21T11:39:45Z స్వరలాసిక 13980 /* పూర్వగాములు */ 4963650 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre | name = ప్రపంచ సంగీతం | stylistic_origins = | cultural_origins = ప్రపంచవ్యాప్తంగా [[స్వదేశీ సంగీతం]] | derivatives = [[ఫోక్‌ట్రానికా]] | subgenrelist = జానపద సంగీత సంప్రదాయాల జాబితా | subgenres = * ప్రపంచ ఫ్యూజన్ * జాతి ఫ్యూజన్ * గ్లోబల్ ఫ్యూజన్ | fusiongenres = {{hlist|[[వరల్డ్‌బీట్]]|[[ఎథ్నో జాజ్]]}} | regional_scenes = *[[సమకాలీన జానపద సంగీతం|ఉత్తర అమెరికా, యూరప్]] **[[టర్బో-ఫోక్|బాల్కన్స్]] }} '''ప్రపంచ సంగీతం''' అనేది ఆంగ్లేతర భాషలు మాట్లాడే దేశాల సంగీత శైలులను సూచించే ఒక ఆంగ్ల పదం. ఇందులో పాక్షిక-సాంప్రదాయ, అంతర-సాంస్కృతిక, [[జానపద సంగీతం|సాంప్రదాయ సంగీతం]] కూడా చేరి ఉంటాయి. ఒక సంగీత వర్గంగా ప్రపంచ సంగీతం విస్తృత స్వభావం, స్థితిస్థాపకత సార్వత్రిక నిర్వచనానికి ఆటంకాలు కలిగిస్తాయి, కానీ సాంస్కృతికంగా విలక్షణమైన వాటిపై ఆసక్తి అనే దాని నైతికత, ఈ శైలిని "బయటి నుండి వచ్చిన స్థానిక సంగీతం" అని ''రూట్స్'' పత్రిక వర్ణించడంలో ఇమిడి ఉంది. <ref name="Blumenfeld">{{Cite web|last=Blumenfeld|first=Hugh|author-link=Hugh Blumenfeld|date=2000-06-14|title=Folk Music 101: Part I: What Is Folk Music – Folk Music|url=http://www.balladtree.com/folk101/001a_def.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020627030600/http://www.balladtree.com/folk101/001a_def.htm|archive-date=2002-06-27|access-date=2017-02-08|website=The Ballad Tree}}</ref> ప్రపంచ సంగీతానికి అనేక విరుద్ధమైన నిర్వచనాలు ఉన్నాయి. "ఉత్తర అమెరికా లేదా బ్రిటిష్ [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్]], [[జానపద సంగీతం|జానపద]] సంప్రదాయాలను" <ref>Discover music: [https://www.allmusic.com/genre/international-ma0000002660 "International"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200904143520/https://www.allmusic.com/genre/international-ma0000002660|date=2020-09-04}}. ''[[RhythmOne]]''. Retrieved 2020-09-04.</ref> అనుసరించని సంగీతానికి యూరప్, ఉత్తర అమెరికాలోని సంగీత పరిశ్రమలు "ప్రపంచ సంగీతం" అనే పదాన్ని ఇచ్చాయి. <ref>{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9901EED8163EF930A35753C1A96F958260,|title=Crossing Music's Borders in Search of Identity; 'I Hate World Music'|last=Byrne|first=David|date=3 October 1999|work=The New York Times|access-date=15 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415034428/http://www.davidbyrne.com/news/press/articles/I_hate_world_music_1999.php|archive-date=15 April 2011|language=en|author-link=David Byrne}}</ref> 1980లలో పాశ్చాత్యేతర సాంప్రదాయ సంగీతానికి మార్కెటింగ్ వర్గంగా ఈ పదం ప్రాచుర్యం పొందింది. <ref>{{Cite news|title=Aesthetics of the Global Imagination: Reflections on World Music in the 1990s|last=Erlmann, Veit|work=Public Culture|year=1996|issue=3|volume=8|pages=467–488}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Western Music and Its Others: Difference, Representation, and Appropriation in Music|last=Frith, Simon|publisher=University of California Press|year=2000|editor-last=Born and Hesmondhalgh|chapter=The Discourse of World Music}}</ref> ఇది ఎత్నిక్ ఫ్యూజన్ ( క్లానాడ్, రై కూడర్, ఎన్యా ) <ref>{{Cite web|title=Ethnic fusion Music|url=https://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429235433/http://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224|archive-date=2012-04-29|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}</ref>, వరల్డ్‌బీట్ <ref>{{Cite web|title=Worldbeat|url=https://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503101554/http://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248|archive-date=2012-05-03|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}</ref> <ref name="nationalgeographic1">{{Cite web|title=World Fusion Music|url=http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/world_fusion_800/en_US#contents_top|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314022819/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/world_fusion_800/en_US#contents_top|archive-date=2012-03-14|publisher=Worldmusic.nationalgeographic.com}}</ref> వంటి ఉపజాతులను చేర్చడానికి పెరిగింది. ప్రపంచ సంగీతానికి అనేక విరుద్ధమైన నిర్వచనాలు ఉన్నాయి. "ఉత్తర అమెరికా లేదా బ్రిటిష్ [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్]], [[జానపద సంగీతం|జానపద]] సంప్రదాయాలను" <ref>Discover music: [https://www.allmusic.com/genre/international-ma0000002660 "International"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200904143520/https://www.allmusic.com/genre/international-ma0000002660|date=2020-09-04}}. ''[[RhythmOne]]''. Retrieved 2020-09-04.</ref> అనుసరించని సంగీతానికి యూరప్, ఉత్తర అమెరికాలోని సంగీత పరిశ్రమలు "ప్రపంచ సంగీతం" అనే పదాన్ని ఇచ్చాయి. <ref>{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9901EED8163EF930A35753C1A96F958260,|title=Crossing Music's Borders in Search of Identity; 'I Hate World Music'|last=Byrne|first=David|date=3 October 1999|work=The New York Times|access-date=15 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415034428/http://www.davidbyrne.com/news/press/articles/I_hate_world_music_1999.php|archive-date=15 April 2011|language=en|author-link=David Byrne}}</ref> 1980లలో పాశ్చాత్యేతర సాంప్రదాయ సంగీతానికి మార్కెటింగ్ వర్గంగా ఈ పదం ప్రాచుర్యం పొందింది. <ref>{{Cite news|title=Aesthetics of the Global Imagination: Reflections on World Music in the 1990s|last=Erlmann, Veit|work=Public Culture|year=1996|issue=3|volume=8|pages=467–488}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Western Music and Its Others: Difference, Representation, and Appropriation in Music|last=Frith, Simon|publisher=University of California Press|year=2000|editor-last=Born and Hesmondhalgh|chapter=The Discourse of World Music}}</ref> ఇది ఎత్నిక్ ఫ్యూజన్ ( క్లానాడ్, రై కూడర్, ఎన్యా ) <ref>{{Cite web|title=Ethnic fusion Music|url=https://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429235433/http://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224|archive-date=2012-04-29|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}</ref>, వరల్డ్‌బీట్ <ref>{{Cite web|title=Worldbeat|url=https://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503101554/http://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248|archive-date=2012-05-03|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}</ref> <ref name="nationalgeographic1" /> వంటి ఉపజాతులను చేర్చడానికి పెరిగింది. == పదశాస్త్రం == "ప్రపంచ సంగీతం" అనే పదాన్ని జాతి సంగీత శాస్త్రవేత్త రాబర్ట్ ఇ. బ్రౌన్ సృష్టించారు. ఆయన 1960ల ప్రారంభంలో [[కనెటికట్|కనెక్టికట్‌లోని]] వెస్లియన్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఈ పదాన్ని రూపొందించారు, అక్కడ ఆయన ఈ విభాగంలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ నుండి [[డాక్టరేట్|డాక్టోరల్]] వరకు కార్యక్రమాలను అభివృద్ధి చేశారు. అభ్యాస ప్రక్రియను మెరుగుపరచడానికి (జాన్ హిల్), అతను ఆఫ్రికా, ఆసియా నుండి డజనుకు పైగా సందర్శక ప్రదర్శకులను ఆహ్వానించి, ప్రపంచ సంగీత కచేరీల శ్రేణిని ప్రారంభించాడు. <ref>{{Cite web|last=Williams|first=Jack|title=Robert E. Brown brought world music to San Diego schools &#124; The San Diego Union-Tribune|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20051211/news_lz1j11brown.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022235059/http://legacy.utsandiego.com/uniontrib/20051211/news_lz1j11brown.html|archive-date=2015-10-22|access-date=2010-04-24|publisher=Signonsandiego.com}}</ref> <ref>{{Cite web|date=1991-09-23|title=World Music and Ethnomusicology|url=http://www.ethnomusic.ucla.edu/index.php?option=com_content&view=article&id=1267:world-music-and-ethnomusicology&catid=93&Itemid=226|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002205838/http://www.ethnomusic.ucla.edu/index.php?option=com_content&view=article&id=1267:world-music-and-ethnomusicology&catid=93&Itemid=226|archive-date=2013-10-02|access-date=2013-04-22|publisher=Ethnomusic.ucla.edu}}</ref> ఈ పదం 1980లలో మీడియా, సంగీత పరిశ్రమలో మార్కెటింగ్/వర్గీకరణ సాధనంగా వాడుకలోకి వచ్చింది. <ref>{{Cite web|date=December 1994|title=What Is World Music?|url=http://www.people.iup.edu/rahkonen/Ethno/Readings/WorldMusic.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020001704/https://www.people.iup.edu/rahkonen/Ethno/Readings/WorldMusic.htm|archive-date=2020-10-20|access-date=2014-10-27|publisher=people.iup.edu}}</ref> == ఫారమ్‌లు == [[File:Delhi_2_Dublin_in_2012.jpg|ఎడమ|thumb|260x260px| 2012లో ఢిల్లీ 2 డబ్లిన్]] ప్రపంచ సంగీతంలోని జనాదరణ పొందిన రూపాల ఉదాహరణలలో వివిధ రకాల ఐరోపా యేతర శాస్త్రీయ సంగీతం (ఉదా. [[హాన్ చైనీస్|చైనీస్]] గుఝెంగ్ సంగీతం, [[భారతదేశం|భారతీయ]] [[రాగం|రాగ]] సంగీతం, టిబెటన్ శ్లోకాలు ), తూర్పు ఐరోపా జానపద సంగీతం (ఉదా. [[బాల్కన్లు|బాల్కన్ల]] గ్రామ సంగీతం, బల్గేరియన్ స్వరాల రహస్యం ), నార్డిక్ జానపద సంగీతం, లాటిన్ సంగీతం, ఇండోనేషియా సంగీతం, [[మధ్యప్రాచ్యం]], [[ఆఫ్రికా]], [[ఆసియా]], [[ఓషియానియా]], [[మధ్య అమెరికా|మధ్య]], [[దక్షిణ అమెరికా|దక్షిణ అమెరికాలకు]] చెందిన అనేక రకాల జానపద, గిరిజన సంగీతం ఉన్నాయి. [[File:Alan_Stivell_-_Jeudis_du_port_2013.jpg|కుడి|thumb|230x230px| 2013లో బ్రెస్ట్ ( బ్రిటనీ )లో జరిగిన సంగీత కచేరీలో అలాన్ స్టివెల్]] ప్రపంచ సంగీతం అనే విస్తృత వర్గంలో విభిన్న భౌగోళిక ప్రాంతాలకు చెందిన వివిక్త జాతి సంగీత రూపాలు ఉంటాయి. ఈ విభిన్నమైన జాతి సంగీత రీతులను వాటి దేశీయ మూలాల కారణంగా సాధారణంగా ఒకే వర్గంలో చేర్చుతారు. 20వ శతాబ్దంలో, ధ్వని రికార్డింగ్ ఆవిష్కరణ, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన అంతర్జాతీయ విమాన ప్రయాణం, కళాకారులు, సాధారణ ప్రజల మధ్య ప్రపంచవ్యాప్త సమాచార మార్పిడికి లభించిన సమాన అవకాశాలు " క్రాస్ఓవర్ " సంగీతం అని పిలువబడే ఒక సంబంధిత దృగ్విషయానికి దారితీశాయి. విభిన్న సంస్కృతులు, ప్రాంతాలకు చెందిన సంగీతకారులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న రికార్డ్ చేయబడిన సంగీతాన్ని సులభంగా పొందగలుగుతారు, ఇతర సంస్కృతుల నుండి వచ్చే సంగీతకారులను చూడగలుగుతారు, వినగలుగుతారు, తమ సొంత సంగీతాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఇతర దేశాలను సందర్శించగలుగుతారు, తద్వారా శైలీపరమైన ప్రభావాల సమ్మేళనం ఏర్పడుతుంది. కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ అంతగా ప్రాచుర్యం లేని సంగీత రూపాలకు ఎక్కువ ప్రాప్యతను కల్పిస్తున్నప్పటికీ, వాణిజ్యీకరణ ఒత్తిళ్లు సంగీతంలో ఏకరూపత పెరగడం, ప్రాంతీయ గుర్తింపులు మసకబారడం, సాంప్రదాయ స్థానిక సంగీత తయారీ పద్ధతులు క్రమంగా అంతరించిపోయే ప్రమాదాన్ని కూడా కలిగిస్తున్నాయి. === ప్రపంచ సంలీనం === '''వరల్డ్ ఫ్యూజన్''' అనే ఉపశైలి, కేవలం పాశ్చాత్య జాజ్ ఫ్యూజన్ అంశాలను వరల్డ్ మ్యూజిక్‌తో కలపడాన్ని మాత్రమే సూచిస్తుందని తరచుగా పొరపాటుగా భావిస్తారు. అటువంటి హైబ్రిడ్ వ్యక్తీకరణ సులభంగా వరల్డ్ ఫ్యూజన్ వర్గంలోకి వచ్చినప్పటికీ, వరల్డ్ ఫ్యూజన్ అనే పదంలోని "ఫ్యూజన్" అనే ప్రత్యయం జాజ్ ఫ్యూజన్ అని అర్థం చేసుకోకూడదు. పాశ్చాత్య జాజ్‌ను ప్రపంచ సంగీతం బలమైన అంశాలతో కలిపి మరింత ఖచ్చితంగా ''ప్రపంచ ఫ్యూజన్ జాజ్'', <ref>{{Cite web|title=World Fusion|url=https://www.allmusic.com/explore/style/world-fusion-d185|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502084655/http://allmusic.com/explore/style/world-fusion-d185|archive-date=2012-05-02|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}</ref> ''ఎత్నిక్ జాజ్'' లేదా ''పాశ్చాత్యేతర జాజ్'' అని పిలుస్తారు. వరల్డ్ ఫ్యూజన్, గ్లోబల్ ఫ్యూజన్ అనేవి ''వరల్డ్‌బీట్'' అనే జానర్ పదానికి దాదాపు పర్యాయపదాలు, ఇవి [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీతం]] ఉపజానర్‌లుగా పరిగణించబడినప్పటికీ, అవి ''వరల్డ్ మ్యూజిక్'' అనే మరింత సాధారణ పదం సార్వత్రిక వ్యక్తీకరణలను కూడా సూచించవచ్చు. <ref name="nationalgeographic1" /> 1970లు, 1980లలో, [[జాజ్|జాజ్ సంగీత]] శైలిలో ఫ్యూజన్ అంటే జాజ్, రాక్ సంగీతం కలయిక అని అర్థం, ఈ తప్పుదారి పట్టించే భావన అక్కడే పాతుకుపోయింది. <ref>{{Cite web|title=Fusion|url=https://www.allmusic.com/explore/style/d299|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219122445/http://www.allmusic.com/explore/style/d299|archive-date=2012-02-19|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}</ref> == పూర్వగాములు == మిల్లీ స్మాల్ 1964లో " మై బాయ్ లాలిపాప్ "ను విడుదల చేసింది. స్మాల్ వెర్షన్ హిట్ అయ్యింది, UK సింగిల్స్ చార్ట్ <ref name="British Hit Singles & Albums">{{Cite book|title=British Hit Singles & Albums|last=Roberts|first=David|publisher=Guinness World Records Limited|year=2006|isbn=1-904994-10-5|edition=19th|location=London|page=367}}</ref>, US <nowiki><i id="mw3Q">బిల్బోర్డ్</i></nowiki> హాట్ 100 రెండింటిలోనూ 2వ స్థానానికి చేరుకుంది. 1960వ దశకంలో, మిరియం మాకేబా, హ్యూ మాసెకెలా అమెరికాలో ప్రజాదరణ పొందిన పాటలను అందించారు. 1969లో భారతీయ సంగీత విద్వాంసుడు [[పండిట్ రవిశంకర్|రవిశంకర్]] వుడ్‌స్టాక్ ఉత్సవంలో [[సితార్]] వాయించాడు. <ref>{{Cite web|title=Ravi Shankar Live At Woodstock 1969 {{!}} The Real Woodstock Story|url=http://www.woodstockstory.com/ravishankar.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812021709/https://www.woodstockstory.com/ravishankar.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2021-08-25|language=en-US}}</ref> 1970లలో, మను దిబాంగో ఫంకీ ట్రాక్ " సోల్ మకోస్సా " <ref>{{Cite web|title=Soul Makossa - Manu Dibango {{!}} Songs, Reviews, Credits|url=https://www.allmusic.com/album/soul-makossa-mw0000234058|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114011027/https://www.allmusic.com/album/soul-makossa-mw0000234058|archive-date=2022-11-14|access-date=2021-08-25|website=[[AllMusic]]|language=en}}</ref> (1972) హిట్ అయ్యింది, ఒసిబిసా "సన్‌షైన్ డే" (1976) ను విడుదల చేశారు. ఫెలా కుటీ ఆఫ్రోబీట్ <ref>{{Cite web|title=Home|url=https://felakuti.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609145725/https://felakuti.com/|archive-date=9 June 2022|access-date=9 June 2022|website=Felakuti.com}}</ref> సృష్టించారు, ఫెమి కుటీ, సీన్ కుటీ, టోనీ అలెన్ ఫెలా కుటీ ఫంకీ సంగీతాన్ని అనుసరించారు. జోస్ అల్బెర్టో "ఎల్ కానరియో", రే సెపుల్వెడా, జానీ పచెకో, ఫానియా ఆల్-స్టార్స్, రే బారెట్టో, రూబెన్ బ్లేడ్స్, గిల్బెర్టో శాంటా రోసా, రాబర్టో రోనా, బాబీ వాలెంటిన్ , ఎడ్డీ హే పాల్మియర్, డెవలప్ చేసిన సల్సా సంగీతకారులు లాటిన్ సంగీతం . <ref>{{Cite web|title=Latin Music Genre Overview|url=https://www.allmusic.com/genre/latin-ma0000002692|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322164554/https://www.allmusic.com/genre/latin-ma0000002692|archive-date=2021-03-22|access-date=2021-08-25|website=[[AllMusic]]|language=en}}</ref> 1979లో స్థాపకురాలైన సుసాన్ రాబిన్స్, శ్లోకాలు, నృత్యం, కథలు చెప్పడం, సంగీత ప్రదర్శనల ద్వారా ప్రపంచ జానపద సంప్రదాయాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించేందుకు ప్రత్యేకంగా 'లిబానా' అనే అమెరికన్ బృందాన్ని స్థాపించారు. మొదట 25 మంది మహిళలతో ప్రారంభమైన ఈ బృందం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యటించగల 6 మంది "ప్రధాన" సభ్యులకు కుదించబడింది, వీరందరూ అమెరికా, కెనడా, బల్గేరియా, భారతదేశం, గ్రీస్, మొరాకోలలో పర్యటించారు. <ref name=":2">{{Cite web|date=2024-03-02|title=LIBANA - About Libana|url=https://libana.com/about-libana|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302031138/https://libana.com/about-libana|archive-date=March 2, 2024|access-date=August 9, 2024}}</ref> లిబానా మధ్యధరా, బాల్కన్, మధ్యప్రాచ్యం, ఐరోపా, ఆఫ్రికా, ఆసియా, దక్షిణ అమెరికా వంటి విభిన్న సాంస్కృతిక వ్యక్తీకరణల సంగీతాన్ని ప్రదర్శించింది. <ref name=":1">{{Cite web|date=2024-07-07|title=LibanaSingers.com - World Music A Cappella Group|url=https://www.singers.com/group/Libana/|archive-url=https://web.archive.org/web/20240707013810/https://www.singers.com/group/Libana/|archive-date=July 7, 2024|access-date=2024-08-09}}</ref> లిబానా సంగీతకారులు గిటార్లు, హ్యామర్డ్ డల్సిమర్లు, ఊద్‌లు, బాగ్లమాలు, పాన్ ఫ్లూట్‌లు, చారంగోలు, జెంబేలు, దావుల్స్, ఫ్రేమ్ డ్రమ్స్, <ref name=":0">{{Cite web|last=Roberts|first=Lee B.|date=2015-04-29|title=Libana brings world music and dance to Prairie School|url=https://journaltimes.com/libana-brings-world-music-and-dance-to-prairie-school/article_b487bc30-4335-597a-95e5-61d5c0fae5e5.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809143931/https://journaltimes.com/libana-brings-world-music-and-dance-to-prairie-school/article_b487bc30-4335-597a-95e5-61d5c0fae5e5.html|archive-date=August 9, 2024|access-date=2024-08-09|website=Journal Times|language=en}}</ref> డబుల్ బాస్, క్లారినెట్‌లు, డుంబెక్‌లు, అకార్డియన్‌లు, [[నగారా|నఖారేహ్‌ల]] వంటి వాయిద్యాలను ఉపయోగిస్తారు. <ref name=":1" /> వారు 2024 నాటికి కూడా చురుకుగా కొనసాగుతున్నారు. బ్రెటన్ సంగీతకారుడు అలాన్ స్టివెల్ తన 1972 ఆల్బమ్ ''<nowiki/>'రెనైసాన్స్ ఆఫ్ ది సెల్టిక్ హార్ప్'తో'' సాంప్రదాయ [[జానపద సంగీతం]], ఆధునిక రాక్ సంగీతం, ప్రపంచ సంగీతం మధ్య సంబంధానికి మార్గదర్శకత్వం వహించాడు. <ref>Bruce Elder. All Music Guide, [http://www.answers.com/topic/renaissance-of-the-celtic-harp Renaissance of the Celtic harp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091111145423/http://www.answers.com/topic/renaissance-of-the-celtic-harp|date=2009-11-11}}. Retrieved 15 July 2009.</ref> దాదాపు అదే సమయంలో, వెల్ష్ [[గాయకుడు-గేయరచయిత]] మీక్ స్టీవెన్స్ వెల్ష్ జానపద సంగీతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. <ref>{{Cite web|title=3am Interview: FOLK MINORITY – AN INTERVIEW WITH MEIC STEVENS|url=http://www.3ammagazine.com/musicarchives/2003/feb/interview_meic_stevens.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150731191120/http://www.3ammagazine.com/musicarchives/2003/feb/interview_meic_stevens.html|archive-date=2015-07-31|access-date=2015-09-12|website=3ammagazine.com}}</ref> పిబ్‌గార్న్, వెల్ష్ హార్ప్ వంటి సాంప్రదాయ వాయిద్యాలతో ఆధునిక వాయిద్యాల మేళవింపును కలిగి ఉన్న నవ-సాంప్రదాయ వెల్ష్ భాషా సంగీతాన్ని బాబ్ డెలిన్ ఎ'ర్ ఎబిల్లియన్ మరింత అభివృద్ధి చేశారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:సంగీతం]] [[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]] qd9pc2bsa95riolotsm9e4x7jm3izk7 ప్రాణాంతక నిద్రలేమి 0 509681 4963331 4960108 2026-09-20T15:05:27Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963331 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =ఫేటల్ ఇన్సోమ్నియా |synonym = |image =Cranial imaging of a FFI patient.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =FFI ఉన్న వ్యక్తి MRIలో ఫ్రంటోపారిటల్ సబ్‌కార్టికల్ ప్రాంతాలలో అసాధారణ సంకేతాలు కనిపించాయి. MRAలో సెరిబ్రల్ ధమనుల యొక్క చిన్న దూరపు శాఖలు కనిపించాయి. |pronounce = |specialty = మనోవైద్యం , నిద్ర మందులు |symptoms =క్రమంగా నిద్రలేమి, మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు, సమన్వయ లోపం, బరువు తగ్గడం, అధిక చెమట పట్టడం<ref name=GARD2020/> |complications = |onset =40–60 సంవత్సరాలు<ref name=GARD2020/> |duration = |types =ప్రాణాంతక కుటుంబ నిద్రలేమి, అడపాదడపా ప్రాణాంతక నిద్రలేమి<ref name=Mer2019Pro/> |causes =జన్యు ఉత్పరివర్తన , అడపాదడపా<ref name=NORD2019/> |risks =కుటుంబ చరిత్ర<ref name=NORD2019/> |diagnosis =నిద్ర అధ్యయనం , PET స్కాన్ , జన్యు పరీక్ష<ref name=GARD2020/> |differential =క్రూట్జ్‌ఫెల్డ్-జాకబ్ వ్యాధి , అల్జీమర్స్ వ్యాధి , [[ఫ్రంటోటెంపోరల్ డిమెన్షియా]] , హంటింగ్టన్ వ్యాధి , [[లూయీ బాడీస్‌తో కూడిన డిమెన్షియా]]<ref name=NORD2019/> |prevention = |treatment = సహాయక సంరక్షణ<ref name=Mer2019Pro/> |medication = |prognosis =జీవితకాలం 7 నెలల నుండి 6 సంవత్సరాలు<ref name=Mer2019Pro/> |frequency =అరుదైన<ref name=NORD2019/> |deaths = }} '''ప్రాణాంతక [[నిద్రలేమి]]''' అనేది నిద్రలేమితో కలిగే అరుదైన రుగ్మత.<ref name="Mer2019Pro">{{Cite web|title=Fatal Insomnia - Neurologic Disorders|url=https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/neurologic-disorders/prion-diseases/fatal-insomnia|website=Merck Manuals Professional Edition|access-date=17 May 2019|language=en-CA|archive-date=17 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517114042/https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/neurologic-disorders/prion-diseases/fatal-insomnia|url-status=live}}</ref> ఇది సాధారణంగా క్రమంగా ప్రారంభమై, కాలక్రమేణా మరింత దిగజారుతుంది.<ref name="NORD2019">{{Cite web|title=Fatal Familial Insomnia|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/fatal-familial-insomnia/|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=17 May 2019|archive-date=19 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519085128/https://rarediseases.org/rare-diseases/fatal-familial-insomnia/|url-status=live}}</ref> ఇతర లక్షణాలలో మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు, పేలవమైన సమన్వయం, బరువు తగ్గడం, అధిక చెమట పట్టడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="GARD2020">{{Cite web|title=Fatal familial insomnia|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6429/fatal-familial-insomnia|website=Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|access-date=17 May 2019|archive-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415044133/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6429/fatal-familial-insomnia|url-status=live}}</ref> ప్రభావితమైన వ్యక్తులు నిద్రపోతున్నప్పుడు వారికి తరచుగా స్పష్టమైన కలలు ఉంటాయి.<ref name="NORD2019" /> మరణం సాధారణంగా లక్షణాలు ప్రారంభమైన 6 నుండి 36 నెలల్లో సంభవిస్తుంది.<ref name="GARD2020" /> ప్రాణాంతక నిద్రలేమి అనేది [[మనిషి మెదడు|మెదడు]] సంబంధించిన [[ప్రియాన్ వ్యాధి]].<ref name="Mer2019Pro" /> ఇది సాధారణంగా PrP<nowiki><sup id="mwTA">C</sup></nowiki> ప్రోటీన్కు [[ఉత్పరివర్తనము|మ్యుటేషన్]] వల్ల సంభవిస్తుంది.<ref name="Mer2019Pro" /> మ్యుటేషన్ సాధారణంగా ఆటోసోమల్ డామినెంట్ పద్ధతిలో తల్లిదండ్రుల నుండి వారసత్వంగా వస్తుంది, దీనిని ప్రాణాంతక కుటుంబ నిద్రలేమి అని పిలుస్తారు (FFI), అయితే అరుదుగా యాదృచ్ఛికంగా కొత్త మ్యుటేషన్గా సంభవించవచ్చు, దీనిని స్పోరాడిక్ ప్రాణాంతక నిద్రలేమి (sFI) అని పిలుస్తారు.<ref name="GARD2020" /><ref name="NORD2019" /> రోగనిర్ధారణ అనేది నిద్ర అధ్యయనం, PET స్కాన్, జన్యు పరీక్ష ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="GARD2020" /> ప్రాణాంతక నిద్రలేమితో తెలిసిన నివారణ లేదు, ఒక వ్యక్తి యొక్క లక్షణాలను మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నాలు చేస్తారు <ref name="GARD2020" /><ref name="NORD2019" /> ప్రాణాంతక నిద్రలేమి అరుదు.<ref name="NORD2019" /> పురుషులు, స్త్రీలు సమానంగా తరచుగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="NORD2019" /> ప్రారంభంలో సాధారణంగా 40, 60 సంవత్సరాల మధ్య ఉంటుంది.<ref name="GARD2020" /> నమోదు చేయబడిన మొదటి కేసు 1765లో [[వెనిస్]] మరణించిన ఒక ఇటాలియన్ వ్యక్తి.<ref>{{Cite book|title=The Family that Couldn't Sleep: A medical mystery|last=Max|first=D. T.|publisher=Random House Trade Paperbacks|year=2007|location=New York|page=4|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] 4rsry1q6bznuvygw8e4o3zvplh8bdjp వాడుకరి:Lpuwikiuser 2 509726 4963639 4959394 2026-09-21T11:23:03Z ~2026-51051-87 154510 ఖమ్మంకు అని కాకుండా ఖమ్మం జిల్లాకు అనే వాక్య ప్రయోగం బాగుంటుంది. 4963639 wikitext text/x-wiki నేను ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన విద్యార్థిని , నాకు చరిత్ర అంటే ఇష్టం. orh1ysheo80wfyb7qcckwlcn4ukmkuv వాడుకరి:Bejjanki Satish Madiga/ప్రయోగశాల 2 509823 4963341 4960103 2026-09-20T15:19:54Z ~2026-40325-32 151887 అయితీపెల్లి ఇంద్రప్రభ పేపర్ మూలం చేర్చాను - 19 Sep 2026 4963341 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ | birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ | education = M.A. English Literature (కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం), B.P.Ed (మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం) | occupation = సామాజిక ఉద్యమకారుడు, MRPS జిల్లా అధికార ప్రతినిధి | known_for = ఎస్సీ వర్గీకరణ ఉద్యమం }} '''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలంగాణకు చెందిన సామాజిక ఉద్యమకారుడు. జగిత్యాల జిల్లా పెంబట్ల గ్రామానికి చెందిన ఇతను MRPS జిల్లా అధికార ప్రతినిధిగా, MSF నాయకుడిగా పనిచేస్తున్నారు. == విద్య == కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి M.A. English Literature, మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి B.P.Ed పూర్తి చేశారు. == జాతీయ నేపథ్యం == భారత సుప్రీంకోర్టు 2024 ఆగస్టు 1న ఎస్సీ వర్గీకరణకు అనుకూలంగా తీర్పు ఇచ్చింది.<ref>Supreme Court allows sub-classification of Scheduled Castes, The Hindu, 01 Aug 2024</ref> ఈ తీర్పు అమలు కోసం మందకృష్ణ మాదిగ ఆధ్వర్యంలో ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ వద్ద మరియు బెంగళూరులో జాతీయ మహాధర్నాలు జరిగాయి.<ref>MRPS protest at Jantar Mantar Delhi and Bengaluru demanding SC categorisation, Deccan Chronicle, 2024</ref><ref>SC categorisation protest in Delhi and Bengaluru, Eenadu National News, Aug 2024</ref> == ఉద్యమ జీవితం == తక్కలపల్లి వరకు జరిగిన MRPS మహా పాదయాత్రలో పాల్గొన్నారు.<ref>ఎస్సీ వర్గీకరణ మహా పాదయాత్ర తక్కలపల్లికి, ఈనాడు, జగిత్యాల ఎడిషన్, జులై 2025</ref> మోహన్ రావు పేటలో విద్యతోనే మాదిగల అభ్యున్నతి అని పేర్కొన్నారు.<ref>విద్యతోనే మాదిగల అభ్యున్నతి - బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ, సాక్షి, జగిత్యాల, 10 Jun 2026</ref><ref>విద్యతోనే మాదిగల అభ్యున్నతి, గాండీవం దినపత్రిక, RNI TEL/25/A0888, 09 Jun 2026</ref> ఉద్యోగ నోటిఫికేషన్లలో వర్గీకరణ చట్టం తేవాలని డిమాండ్ చేశారు.<ref>ప్రతి ఉద్యోగ నోటిఫికేషన్ కు వర్గీకరణ చట్టం తేవాలి, ఈనాడు, కరీంనగర్ ఎడిషన్</ref> దళితబంధుపై శ్వేతపత్రం డిమాండ్ చేశారు.<ref>బీఆర్ఎస్ కార్యకర్తలకే పరిమితమైన దళితబంధు, సాక్షి, సారంగాపూర్</ref> అయితీపెల్లిలో బెల్ట్ షాపుల నిర్మూలన 2026 సెప్టెంబర్ 19న పెగడపల్లి మండలం అయితీపెల్లి (ఐతుపల్లి) గ్రామంలో జరిగిన MRPS మీటింగ్ లో గ్రామాలలో బెల్ట్ షాపుల నిర్మూలనకై మహిళలు నడుం బిగించాలని పిలుపునిచ్చారు.<ref>{{Cite news |title=గ్రామాలలో బెల్ట్ షాపుల నిర్మూలనకై మహిళలు నడుం బిగించాలి - బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ |newspaper=ఇంద్రప్రభ |date=2026-09-19 |location=అయితీపెల్లి (ఐతుపల్లి), పెగడపల్లి మండలం, జగిత్యాల జిల్లా}}</ref> == మూలాలు == <references /> 833zy9b0mxng7t02uniferzsy3t10a2 వికీపీడియా:శైలి/ప్రవేశిక 4 509884 4963516 4963177 2026-09-21T07:58:02Z Chaduvari 97 /* ఈ ఇతర సాధారణ తప్పులను నివారించండి */ శుద్ధి 4963516 wikitext text/x-wiki {{in use}} వికీపీడియాలో '''ప్రవేశిక''' అనేది వ్యాసానికి పరిచయం వంటిది. వ్యాసం లోని అతి ముఖ్యమైన విషయాల సారాంశం అది. ఇది వ్యాసం ప్రారంభంలో, మొదటి [[వికీపీడియా:శైలి|విభాగానికి]] ముందు ఉంటుంది. ఇది వార్తాపత్రికల్లో వార్తలకు ఇచ్చే లీడ్ వంటిది కాదు. వికీపీడియాలో సందర్శకులు సాధారణంగా చూసే పేజీలు సమయం కొన్ని నిమిషాలు ఉంటుంది (ఆ సెషన్‌లో పేజీలన్నీ కలిపి). చాలా మంది వ్యాసంలో మొదట చదివేది ప్రవేశిక. అసలు చదివేది అది ఒక్కటే కావచ్చు కూడా.{{Efn-ua|See [[meta:Research:Which parts of an article do readers read]].}} ప్రవేశికలో ప్రాథమికాంశాలు క్లుప్తంగా ఉంటాయి. ఇది వ్యాసాన్ని పరిచయం చేస్తుంది, మరింత చదవడానికి ఆసక్తిని పెంచుతుంది. అయితే, పాఠకుడికి అది ఓ టీజరు లాంటిదో, వ్యాసంలో ఏయే అంశాలు ఉండబోతున్నాయో చెప్పే సూచికో కాదు. ప్రవేశికను [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తటస్థ దృక్కోణంతో]], స్పష్టంగా, సులభ శైలిలో రాయాలి. ప్రవేశిక వ్యాసవిషయాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరిస్తూ, స్వంతంత్రంగా నిలబడాలి. అంశాన్ని గుర్తించడం, సందర్భాన్ని స్థాపించడం, విషయం ఎందుకు [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|ముఖ్యమైనదో]] వివరించడం, ప్రముఖ వివాదాలేమైనా ఉంటే వాటితో సహా అతి ముఖ్యమైన అంశాల సారాంశాన్ని ప్రవేశికలో వివరించాలి.{{Efn-ua|ప్రవేశికలో అంతగా ప్రాముఖ్యత లేని వివాదాంశాలకు అనవసరమైన ప్రాముఖ్యత నిచ్చి [[Wikipedia:Neutral point of view|వికీపీడియా తటస్థ దృక్కోణాన్ని]] అతిక్రమించవద్దు.}} సాధారణంగా మొదటి కొన్ని వాక్యాల లోనే వ్యాస విషయపు ప్రాముఖ్యత స్థాపించబడుతుంది. [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|విశ్వసనీయమైన, ప్రచురించబడిన మూలాల]] ప్రకారం, [[వికీపీడియా:లేఅవుట్|వ్యాసపు ప్రధాన భాగంలో]] వలె, ప్రవేశికలోని విషయానికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|అంశానికి దాని ప్రాముఖ్యతను ప్రతిబింబిస్తుంది]]. ప్రాథమిక వాస్తవాలు కాకుండా, ముఖ్యమైన సమాచారం వ్యాసం లోని మిగిలిన భాగంలో చేయనట్లైతే అది ప్రవేశికలో కూడా రాయకూడదు. ప్రవేశికలో సముచితమైన చోట్ల మూలాలనివ్వవచ్చు. అయితే మూలాలు ప్రవేశికలో కాకుండా ప్రధానాంగంలో ఇవ్వడం సర్వసాధారణం. ==<span class="anchor" id="Elements"></span><span class="anchor" id="Order"></span>అంశాలు, వరుస క్రమం == ప్రవేశికలో ఈ క్రింది క్రమంలో ఐచ్ఛిక అంశాలు ఉండవచ్చు: క్లుప్త వివరణ, అయోమయం లింకులు (డాబ్‌లింకులు/హ్యాట్‌నోట్‌లు), నిర్వహణ ట్యాగ్‌లు, సమాచారపెట్టెలు, ప్రత్యేక క్యారెక్టర్ల హెచ్చరిక పెట్టె, చిత్రాలు, నావిగేషనల్ బాక్స్‌లు (నావిగేషనల్ టెంప్లేట్‌లు), పరిచయ వచనం, విషయ సూచిక (పాత స్కిన్‌లలో ), మొదటి విభాగం యొక్క శీర్షికకు వెళ్లడం. '''ప్రవేశిక ఆకృతి:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Short description}} {{Hatnote}} {{Article for deletion}} {{Copy edit}} {{Infobox rocket|name=...}} {{Contains special characters}} [[File:TypicalRocket.gif|...|A typical rocket]] {{Rocket navigation sidebar}} '''రాకెట్''' అంటే ... ==తొలి విభాగం== </syntaxhighlight> * ''క్లుప్త వివరణ'' అనేది పేజీ శీర్షికను వివరించడానికి ఉద్దేశించిన సంక్షిప్త పదబంధం. మరిన్ని వివరాల కోసం [[వికీపీడియా:పేజీ క్లుప్త వివరణ|వికీపీడియా:సంక్షిప్త వివరణ]] చూడండి. * నిర్వహణ మూసలు, సమాచారపెట్టె, బొమ్మల కంటే ముందు, పేజీలో కనిపించాల్సిన మొదటి అంశం ''అయోమయ నివృత్తి లింకులు''; పాఠకులు, తాము తప్పు పేజీకి వచ్చామని దీనిద్వారా వెంటనే తెలుసుకోవచ్చు. టెక్స్ట్-బ్రౌజర్‌లు, స్క్రీన్ రీడర్‌లు పేజీని ఒక వరుసలో చూపిస్తాయి. సుమారుగా ఇదే పేరుతో ఉన్న మరొక వ్యాసానికి లింకు చేయడానికి "ఒకే పేరుతో ఉన్న అంశాల కోసం ..." అనే అయోమయ నివృత్తి లింకును కొన్నిసార్లు వ్యాసం ప్రారంభంలో ఉంచుతారు. అలాంటి సందర్భాలలో, ఆ లైన్‌ను వాలుగా చేసి, హాట్‌నోట్ టెంప్లేట్‌లను ఉపయోగించి ఇండెంట్ చేయాలి. ఈ ప్రారంభ లింకును ఒక విభాగంగా చేయవద్దు. * ''తొలగింపు ట్యాగ్‌లు'' ( [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు|త్వరిత తొలగింపు]], ప్రతిపాదిత తొలగింపు, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]). * ''[[వికీపీడియా:Template messages/Maintenance|నిర్వహణ ట్యాగ్‌లు]]'' అయోమయ నివృత్తి లింకుల క్రింద ఉండాలి. ఈ ట్యాగ్‌లు వ్యాసపు నాణ్యత గురించి పాఠకులకు తెలియజేస్తాయి. వ్యాసం ప్రారంభానికి ముందే ఇది పాఠకులకు కనిపించాలి. * ''[[వికీపీడియా:Manual of Style/Infoboxes|సమాచారపెట్టెల్లో]]'' వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన సారాంశ సమాచారం లేదా అవలోకనం ఉంటుంది. అందువల్ల వాటిని పాఠ్యానికి ముందు ఉంచాలి (అవి సాధారణంగా ప్రవేశికలో పాఠ్యానికి కుడివైపున ఉంటాయి). సమాచారపెట్టె, నేవిగేషను పెట్టెల మధ్య ప్రాథమిక వ్యత్యాసం పారామితుల ఉనికి: నేవిగేషను పెట్టె, ఒకే అంశానికి చెందిన వ్యాసాలన్నిటిలో సరిగ్గా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. సమాచారపెట్టెలో మాత్రం ఒక్కో వ్యాసంలో ఒక్కో కంటెంటు ఉంటుంది. * ''<nowiki>{{ </nowiki>Contains special characters<nowiki>}}</nowiki>'' అనే మూస, ఆ వ్యాసంలో ప్రత్యేక అక్షరాలు ఉన్నాయనీ, వాటికి వారి ప్లాట్‌ఫామ్ మద్దతు ఇవ్వకపోవచ్చుననీ పాఠకులను ఇది హెచ్చరిస్తుంది. ఈ మూసను ఆ ప్రత్యేక క్యారెక్టర్లకు సాధ్యమైనంత దగ్గరగా, పేజీని స్క్రాలు చెయ్యకుండానే కనబడేంత దగ్గరగా, ఉంచాలి. ఇది సాధారణంగా చిన్న సమాచార పెట్టెలకు తర్వాత, పొడవైన వాటికి ముందూ ఉంటుంది. * ''బొమ్మలు'' అన్ని బొమ్మల లాగానే, ప్రవేశికలో ఉపయోగించిన బొమ్మ కూడా వ్యాసాంశానికి సంబంధితంగా, సాంకేతికంగా నాణ్యంగా ఉండాలి. ప్రవేశిక లోని బొమ్మ వ్యాసాంశానికి దృశ్య రూపాన్ని ఇస్తుంది. తాము సరైన పేజీకి వచ్చామో లేదోనని పాఠకులు త్వరగా అంచనా వేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. చిత్ర శీర్షికలు వ్యాసం వచనంలో భాగం. వ్యాసంలో అ.ని. లింకులు ఉంటే, పరిచయ చిత్రం పరిచయ వచనానికి ముందు కనిపించాలి. * ''[[వికీపీడియా:వర్గాలు, జాబితాలు, వరుస పెట్టెలు|సైడ్‌బార్లు]]'' అనేవి పరస్పరం సంబంధం ఉన్న అనేక వ్యాసాలలో ఉపయోగించే లింకుల సమగ్ర సేకరణ.. ఇది ఆ వ్యాసాల మధ్య నావిగేషన్‌ను సులభతరం చేస్తుంది. == ఉల్లేఖనలు == ప్రవేశిక, [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్థారత్వం]], [[వికీపీడియా:జీవించి ఉన్నవారి చరిత్రలు|జీవించి ఉన్న వ్యక్తుల జీవిత చరిత్రలు]] తదితర వికీ విధానాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. నిర్థారత్వ విధానం ప్రకారం, ''వ్యాఖ్యలకూ'', ''నిర్థారణ చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉండే అవకాశం ఉన్న కంటెంటుకూ ఇన్‌లైన్ ఉల్లేఖనలు ఇవ్వాలి'' సాధారణంగా ప్రధానాంగంలో ఉన్న సమాచారాన్నే ప్రవేశికలో పునరావృతం చేస్తాం కాబట్టి, ఎడిటర్లు ప్రవేశికలో అనవసరమైన ఉల్లేఖనలను నివారించాలని భావిస్తారు. అయితే అవసరమైన చోట్ల మూలాలను చేర్చి పాఠకులకు సహాయం చేయాల్సిన అవసరాన్ని కూడా గుర్తించి ఈ రెంటినీ సమతుల్యం చేసుకోవాలి. ప్రవేశికలో ఉల్లేఖనల ఉనికి ప్రతి వ్యాసంలోనూ ఉండాల్సిన అవసరం లేదు, అలాగని ఏ వ్యాసంలోనూ నిషేధించనూ లేదు. ప్రవేశికలో ప్రత్యేకంగా మూలాలు చేర్చడంలో మినహాయింపులేమీ లేవు. ప్రవేశికలో ఉల్లేఖనల అవసరాన్ని [[వికీపీడియా:ఏకాభిప్రాయం|ఏకాభిప్రాయం]] ద్వారా ఒక్కో కేసును బట్టి నిర్ణయించుకోవాలి. సంక్లిష్టమైన, వర్తమాన, వివాదాస్పద విషయాలకు చాలా ఉల్లేఖనలు అవసరం కావచ్చు; కొన్నిటికి తక్కువ అవసరం పడవచ్చు, మరి కొన్నిటికి అసలు అవసరమే ఉండక పోవచ్చు. ఈ మార్గదర్శకం గురించి ఎడిటర్లందరికీ తెలియకపోవచ్చు కాబట్టి, {{Template link|citation needed}} మూసలను ప్రవేశికలో చేర్చే అవకాశం ఉంది. అలాంటివి గమనించినపుడు దాన్ని సద్భావనతో అర్థం చేసుకోవాలి. ఈ {{Template link|citation needed}} మూసలను పెడతారు అని భావించిన వ్యాసాల్లో, దాన్ని నివారించేందుకు {{Template link|Leadcite comment}} అణే మూసను పెట్టవచ్చు. ==<span class="anchor" id="Intro"></span>కంటెంటు == ===<span class="anchor" id="summarize"></span>ప్రవేశిక ఒక సరళమైన అవలోకనంగా ఉండాలి=== వ్యాసంలో కవర్ చేసిన అతి ముఖ్యమైన అంశాలను ప్రవేశికలో సంగ్రహంగా రాయాలి. తద్వారా అది వ్యాసపు సంక్షిప్త రూపంగా దానికదే స్వతంత్రంగా నిలబడగలదు. వ్యాసాంశానికి ఉన్న విషయ ప్రాముఖ్యతను ప్రవేశికలో స్థాపించాలి లేదా కనీసం పరిచయమైనా చేయాలి (కానీ, "ప్రశంసలు పొందిన" లేదా "అవార్డు గెలుచుకున్న" లేదా "హిట్" వంటి ఆత్మాశ్రయపదాలను ఉపయోగించడం ద్వారా కాదు). వ్యాసంలోని మిగిలిన భాగంలో కంటే ఇక్కడి పాఠ్యం సరళంగా ఉండటం చాలా ముఖ్యం. మరీ పొడవైన పేరాలు, అతి వివరణలను నివారించాలి. ఆ వివరాలను [[వికీపీడియా:లేఅవుట్|వ్యాసపు ప్రధానాంగంలో]] రాయాలి. ప్రవేశిక లోని అంశాలను ప్రధానాంగంలో విస్తరిస్తూ రాస్తాం. ప్రవేశిక, ప్రధానాంగం లోని కంటెంటునే సంగ్రహిస్తుంది కాబట్టి, ప్రధానాంగంలో పాఠ్యం పునరుక్తమైనట్లు అనిపిస్తుంది. ప్రవేశిక వ్యాసంపై ఆసక్తి కలిగించేలా ఉండాలి గానీ, వాస్తవాలను వివరించకుండా ఆశ్చర్యం కలిగించేలా రాయకూడదు. ప్రవేశికను వీలైనంత విస్తృతంగా పాఠకులకు అర్థమయ్యేలా సరళంగా రాయాలి. సాధ్యమైన చోట, అర్థం చేసుకోవడానికి కష్టమైన పరిభాష, చిహ్నాలు, గణిత సమీకరణాలు, సూత్రాలను నివారించాలి. అసాధారణ పదాలు అవసరమైన చోట, వాటిని తగిన సందర్భంలో ఉంచాలి, వాటికి సంబంధిత లింకులు ఇవ్వాలి, క్లుప్తంగా నిర్వచించాలి. అవసరమైతే ఒక గమనిక రాయాలి. విషయాన్ని సాధారణ పాఠకుడికి కూడా సుపరిచితమైన సందర్భంలో ఉంచాలి. ఉదాహరణకు, ఒక గ్రామం స్థానాన్ని సూచించడానికి "''కావూరు గ్రామం ఆంధ్రప్రదేశ్, బాపట్ల జిల్లా, చెరుకుపల్లి మండలంలో ఉంది''" అంటే సాధారణ పాఠకులకు కూడా తేలిగ్గా అర్థమౌతుంది. అలా కాకుండా, "''కావూరు గ్రామం, 16°2′25.9″N 80°39′26.6″E నిర్దేశాంకాల వద్ద ఉంది.''" అంటే అర్థం కాదు. పాఠకులను నేరుగా మొదటి పదం నుండే వ్యాసవిషయం మధ్యలోకి పడెయ్యకూడదు; నిదానంగా దానిలోకి తీసుకెళ్ళాలి. ===<span class="anchor" id="Rel"></span>సాపేక్ష ప్రాముఖ్యత === [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|సముచిత ప్రాధాన్యత విధానం]] ప్రకారం, వ్యాసాంశానికి సంబంధించి ముఖ్యమైన విషయానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. ఇది ప్రవేశిక, ప్రధానాంగం రెండింటికీ వర్తిస్తుంది. రెండింటి మధ్య ప్రాధాన్యతల్లో తేడా ఉంటే, సంపాదకులు వ్యత్యాసాన్ని పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నించాలి. ప్రవేశికలో ఉన్న ప్రతీ చిన్న సమాచారం ప్రధానాంగంలో ఉండి తీరాలన్న నిబంధనేమీ లేదు గానీ, ప్రధానాంగంలో ఎక్కడా రాయని ''ముఖ్యమైన'' సమాచారం ప్రవేశికలో ఉండకూడదు. వ్యాఖ్యానాలు, ఉదాహరణలు, పుట్టిన తేదీలు, వర్గీకరణ పేర్లు, టైపోలాజికల్ వర్గీకరణలు, కేసు సంఖ్యలు, శీర్షికలు వంటి నిర్దిష్ట వాస్తవాలు దీనికి మినహాయించవచ్చు ===<span class="anchor" id="Establish context"></span>తొలి పేరా === మొదటి పేరాలో వ్యాసాంశాన్ని [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తటస్థ దృక్కోణంతో]] నిర్వచించాలి. కానీ ఆ నిర్వచనం మరీ నిర్దుష్టంగా, మరీ వివరంగా ఉండకూడదు. దాని చుట్టూ ఉన్న పరిస్థితులు లేదా వాస్తవాలను ఇస్తూ సందర్భాన్ని స్థాపించాలి. సముచితమైతే, దాని స్థానాన్నీ, సమయాన్నీ ఇవ్వాలి. ఇది అంశపు సరిహద్దులను కూడా నిర్వచించాలి; ఉదాహరణకు, [[దేశాల జాబితా – ద్వీప దేశాలు]] అనే వ్యాసం లోని ప్రవేశిక, క్లుప్తంగా ద్వీపదేశాల జాబితాను చూడవచ్చని చెబుతూ, ద్వీపదేశం అంటే నిర్వచనాన్ని చూపిస్తుంది. ===<span class="anchor" id="First sentence format"></span><span class="anchor" id="Clutter"></span>తొలి వాక్యం === మొదటి వాక్యంలో విషయాన్ని పరిచయం చేయాలి. నిపుణులు కాని పాఠకులకు ఆ విషయం <em>ఏమిటో</em>, <em>ఎవరో</em>, <em>ఎప్పుడో</em>, <em>ఎక్కడో</em> తెలియజేయాలి. ఇది సరళమైన భాషలో ఉండాలి. వ్యాస విషయం నిర్వచించదగినదైతే, మొదటి వాక్యంలో క్లుప్తంగా నిర్వచనం ఇవ్వాలి: వీలైనంత వరకూ సాధారణ పాఠకులకు అర్థమయ్యేలా రాయాలి. అలాగే, వ్యాసం పేరు ప్రత్యేకమైన పరిభాషకు చెందినదైతే, దాని సందర్భాన్ని వీలైనంత త్వరగా వివరించాలి.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, {{block indent|ఒక వస్తువు ధరకు, ఆ ధర వద్ద ఆ వస్తువుకు ఉండే డిమాండునే డిమాండ్ రేఖ అని పిలుస్తారు.}} కు బదులు ఇలా రాయాలి: {{block indent|ఆర్థిక శాస్త్రంలో, ఒక వస్తువు ధరకూ, ఆ ధర వద్ద ఆ వస్తువుకు ఉండే డిమాండు పరిమాణానికీ ఉన్న సంబంధాన్ని డిమాండ్ రేఖ అంటారు.}}}} ఒకే ఒక్క కారణం వల్లనే విషయ ప్రాముఖ్యత పొందిన వ్యాసాలలో, ఆ కారణాన్ని మొదటి వాక్యంలో ఇవ్వాలి.{{efn-ua|ఉదాహరణకు: {{block indent|'''జయంత్ విష్ణు నార్లికర్''' (1938 జూలై 19- 2025 మే 20) విశ్వంలో జీవుల ఉనికిపై పరిశోధన చేసిన భారతీయ ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రవేత్త.}} ఈ ఉదాహరణలో నార్లికర్ ఒక ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రవేత్త అనీ, విశ్వంలో జీవుల ఉనికిపై పరిశోధించాడనీ, చెబుతుంది. ఆయన జీవించిన కాలాన్ని కూడా చూపిస్తోంది. ఈ వ్యాసాన్ని చదవడం ఈ వాక్యంతో ఆపేసిన పాఠకులకు కూడా ఆయన ఎవరు, ఎందుకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు, ఎప్పుడు జీవించాడు అనే సంగతులు తెలిసిపోయాయి.)}} {{va|Lead clutter|text=విషయానికి సంబంధించిన ప్రతీ ముఖ్యమైన విషయాన్నీ వివరిస్తూ బోలెడంత సమాచారాన్ని మొదటి వాక్యంలో కూరకూడదు. ఆ సమాచారాన్ని మొత్తం ప్రవేశిక అంతటా విస్తరిస్తూ రాయాలి. ప్రత్యామ్నాయ స్పెల్లింగులు, ప్రత్యామ్నాయ పదాలు, ఉచ్చారణలు, ఇంగ్లీషు అర్థాలు వంటి అంశాలతో కూడిన బ్రాకెట్లతో మొదటి వాక్యాన్ని నింపరాదు: ఇవి వాక్యాన్ని చదవడానికి ఇబ్బంది కలిగిస్తాయి. గందరగోళాన్ని నివారించడానికి, వీటిని రెండవ లేదా మూడవ వాక్యంలో చెప్పవచ్చు. సమాచారపెట్టె లోని {{Parameter|pronunciation}} లేదా {{Parameter|native_name}} పరామితులలో గానీ, వివరణాత్మక ఫుట్‌నోట్ల వంటి వేరే చోట గానీ ఉంచాలి.}}{{Efn-ua|For example: {{block indent|'''Sweden''',{{efn|{{langx|sv|Sverige}} {{IPA|sv|ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Sverige.ogg}}; {{langx|fi|Ruotsi}}; {{langx|fit|Ruotti}}; {{langx|se|Ruoŧŧa}}; {{langx|smj|Svierik}}; {{langx|sje|Sverji}}; {{langx|sju|Sverje}}; {{langx|sma|Sveerje}} or {{lang|sma|Svöörje}}; {{langx|yi|שוועדן|Shvedn}}; {{langx|rmu|Svedikko}}; {{langx|rmf|Sveittiko}}.}} formally the '''Kingdom of Sweden''',{{efn|{{langx|sv|links=no|Konungariket Sverige}} {{IPA|sv|ˈkôːnɵŋaˌriːkɛt ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Konungariket Sverige.ogg}}}} is a Nordic country located on the Scandinavian Peninsula in Northern Europe.}} versus {{block indent|'''Sweden''' ({{langx|sv|Sverige}} {{IPA|sv|ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Sverige.ogg}}), formally the '''Kingdom of Sweden''' ({{langx|sv|links=no|Konungariket Sverige}} {{IPA|sv|ˈkôːnɵŋaˌriːkɛt ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Konungariket Sverige.ogg}}), is a Nordic country located on the Scandinavian Peninsula in Northern Europe.}}}} ==== వ్యాసం పేరును సబ్జెక్టుగా వాడడం ==== వీలైతే, [[Wikipedia:Manual of Style#Article titles|వ్యాసం పేరునే]] మొదటి వాక్యానికి సబ్జెక్టుగా వాడాలి.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, ఇలా వాడాలి: {{block indent|'''నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు''' కృష్ణానదిపై ఉన్న భారీ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు&nbsp;...}} ఇలా రాయకూడదు: {{block indent|భారీ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు అయిన '''నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు''' కృష్ణానదిపై&nbsp;...}} }} ఈ సందర్భంలో పేరులో వైవిధ్యాలు ఏమైనా ఉంటే వాటిని కూడా చూపించవచ్చు.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, "[[రావిశాస్త్రి]]" వ్యాసంలో: {{block indent|'''రావిశాస్త్రి''' (రాచకొండ విశ్వనాధశాస్త్రి) (1922 - 1993) వృత్తి రీత్యా [[న్యాయవాది]], కథా రచయిత.}}}} పేజీ పేరును కొద్దిగా భిన్న రూపంలో చూపించవచ్చును కూడా.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, "[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]" వ్యాసంలో: {{block indent|'''యునైటెడ్ కింగ్‌డం ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ నార్దర్న్ ఐర్లాండ్''' (వాడుకలో యునైటెడ్ కింగ్‌డం) పశ్చిమ ఐరోపాలోని స్వార్వభౌమ దేశం.}} }} వ్యాస శీర్షికలో అయోమయ నివృత్తి కోసం బ్రాకెట్లలో పెట్టే భాగాన్ని మొదటి వాక్యంలో రాయకూడదు.{{efn-ua| ఉదాహరణకు, ఇలా రాయాలి: {{block indent|'''పొనుగుపాడు''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]రాష్ట్రం, [[గుంటూరు జిల్లా]],&nbsp;...}} ఇలా రాయకూడదు: {{block indent|'''పొనుగుపాడు (ఫిరంగిపురం)''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[గుంటూరు జిల్లా]],&nbsp;...}}}} వ్యాసం పేరు, ఆ సబ్జెక్టుకు సంబంధించి విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్న పదమైతే, మొదటి వాక్యంలో దాన్ని వీలైనంత ముందుగా ప్రస్తావించాలి: {{block indent|}}'''ఎలక్ట్రాన్''' అనేది [[పరమాణువు]]లోని ఒక మౌలిక [[కణం]]. ([[ఎలక్ట్రాన్]])}} అయితే, పేజీ పేరును మొదటి వాక్యంలో సబ్జెక్టుగా వాడకూడని సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి.{{slink|#Alternative biographical names}} and {{slink|#Other types of articles}} చూడండి. అలాగే, వ్యాసం పేరు వివరణాత్మకమైనది అయినప్పుడు కూడా పేజీ పేరును మొదటి వాక్యంలో వాడకూడదు. ఉదాహరణకు [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం భారతదేశం నుండి నిష్క్రమించే నాటికి స్వదేశ సంస్థానాధీశుల నిర్ణయాలు]] అనే వ్యాసపు మొదటి వాక్యంలో పేజీ పేరు రాయనక్కరలేదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, పేజీపేరు సహజంగా మొదటి వాక్యంలో ఒదిగిపోయే లాగా ఉంటే అలానే రాయాలి: {{block indent|The '''United States presidential line of succession''' is the order in which officials of the United States{{nbsp}}... ([[United States presidential line of succession]])}} ===== అనవసరమైన వాటిని నివారించండి ===== మొదటి వాక్యంలో పునరావృతాలను వీలైనంత తగ్గించండి. వ్యాసం శీర్షికలో ఇప్పటికే {{Strong|not}} సంబంధిత సమాచారాన్ని అందించడానికి వ్యాసం యొక్క మొదటి వాక్యాన్ని ఉపయోగించండి. శీర్షిక వివరణాత్మకంగా ఉంటే, అది ముందు భాగంలో యథాతథంగా కనిపించాల్సిన అవసరం లేదు. ఉదాహరణకు: {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] '''ఫిజి-భారత్ సంబంధాలు''' ఫిజి & భారతదేశం మధ్య విదేశీ సంబంధాలను సూచిస్తాయి.}} {{block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=|alt=Good:]] [[భారతదేశం]], [[ఫిజీ]] లు 2005 లో దౌత్యసంబంధాలు నెలకొల్పుకున్నాయి.}} మొదటి వాక్యం పునరుక్తితో కృతకంగా ఉండగా, రెండవది మరింత సమాచారాన్ని ఇస్తూ, సహజంగా ఉంది. {{va|Avoid boldface|text=మొదటి వాక్యంలో వ్యాసం శీర్షిక సులభంగా, సహజంగా ఒదిగక పోతే, దానిని చేర్చే ప్రయత్నంలో వాక్యాన్ని, పదాలనూ వంకర్లు తిప్పకూడదు. అనవసరమైన పునరుక్తిని నివారించి, విషయాన్ని సరళమైన భాషలో వివరించాలి.}} {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]]2022 భారత-పాక్ క్షిపణి ఘటన అనేది, 2022 మార్చి 9 న భారతదేశం, [[హర్యానా|హర్యానాలోని]] [[అంబాలా]] నుండి అనుకోకుండా పాకిస్తాన్ పైకి [[బ్రహ్మోస్]] [[క్షిపణి|క్షిపణిని]] ప్రయోగించిన ఘటన.}} {{block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=|alt=Good:]] 2022 మార్చి 9 న భారతదేశం, [[హర్యానా|హర్యానాలోని]] [[అంబాలా]] నుండి అనుకోకుండా [[బ్రహ్మోస్]] [[క్షిపణి|క్షిపణిని]] ప్రయోగించగా, అది పాకిస్తాన్‌ లోని పంజాబ్‌ రాష్ట్రం, [[ఖానేవాల్ జిల్లా]] లోని మియాన్ ఛన్నూ పైకి దూసుకెళ్లింది.}} కొన్నిసార్లు కొద్దిపాటి పునరావృత్తి అనివార్యం. ఉదాహరణకు, ''[[శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు]]'' ను, ''నిఘంటువు'' అనే పిలవాలి. మొదటి వాక్యంలో దానిని, ''నిఘంటువు'' అని తప్ప మరే విధంగానూ ప్రస్తావించడానికి కుదరదు. ఈ సందర్భాలలో కూడా, శీర్షికలో లేని సమాచారాన్ని మొదటి వాక్యంలో ఇవ్వాలి. కానీ వీలైనప్పుడల్లా పదాల పునరుక్తి లేకుండా చెప్పడానికి ప్రయత్నించాలి. {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] '''''శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు''''' ఒక తెలుగు నిఘంటువు.}} దాని బదులు ఇలా రాయవచ్చు: {{block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=|alt=Good:]] '''''శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు''''' ఎనిమిది సంపుటాలలో, లక్షా పదివేల మాటలతో కూర్చిన తెలుగు నిఘంటువు.}} రెండింటిలోనూ కొంత పునరుక్తి ఉంది, కానీ రెండవది మెరుగైనది, ఎందుకంటే అది మరిన్ని వివరాలను ఇస్తోంది. ==== <span class="anchor" id="Bold title"></span>తొలి వాక్యం ఆకృతి ==== మొదటి వాక్యంలో వ్యాసం పేరు యథాతథంగా వచ్చినపుడు, దాన్ని బొద్దు చెయ్యాలి. వ్యాసం పేరు ఉన్నదున్నట్లుగా రాకపోతే, దాన్ని బొద్దు చెయ్యరు. =====<span class="anchor" id="BOLDSYN"></span><span class="anchor" id="MOSBOLDSYN"></span><span class="anchor" id="Abbreviations and synonyms"></span>శీర్షికను, ఇతర పేర్లనూ బొద్దు చేయడం ===== శీర్షిక పేరును ప్రస్తావించిన మొదటిచోట, ''ముఖ్యమైన'' ప్రత్యామ్నాయ పేర్లను {{Efn-ua|"Usually" here can account for cases like "'''Foo''', also known as '''Bar''', '''Baz''', or '''Quux'''", where the "Baz" item is actually not a redirect from "Baz", but maybe "Baz (chemistry)", and so it wouldn't fit an absolute redirect requirement, but would be visually confusing if de-boldfaced between the other two. "Usually" isn't blanket license to [[Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#When not to use boldface|boldface things for emphasis]].}} మాత్రమే బొద్దు చెయ్యాలి:{{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు [[భారత పార్లమెంటు ఎన్నికలు, 2009|2009 భారత సాధారణ ఎన్నికలతో]] పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}}ఈ అర్థంలో, సాధారణ సంక్షిప్త రూపాలు (సంబంధిత శీర్షిక తర్వాత కుండలీకరణాలలో ఉన్నవి) ముఖ్యమైన ప్రత్యామ్నాయ పేర్లుగా పరిగణించబడతాయి:{{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] The '''''Oxford English Dictionary''''' is a [[dictionary]] of the [[English language]].}}ఒకవేళ ప్రధాన కథనం లేని అంశానికి సంబంధించిన ఒక సంఘటన గురించి ఒక కథనం ఉంటే, ప్రత్యేకించి ఆ కథనం [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|ఒక రీడైరెక్ట్‌కు లక్ష్యంగా]] ఉన్నప్పుడు, ఆ అంశం బోల్డ్‌లో ఉండాలి:{{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] గోదావరి నదిలో వృధాగా సముద్రంలోకి పోయే వరద జలాలను రాయలసీమకు, ఉమ్మడి నెల్లూరు, ప్రకాశం జిల్లాలకూ తరలించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తలపెట్టిన ప్రాజెక్టు, '''[[పోలవరం]]–[[బనకచర్ల]] అనుసంధాన ప్రాజెక్టు'''}}సాధారణంగా ఆంగ్లంలో ఉపయోగించని ఆంగ్లేతర పేర్లను బోల్డ్‌గా చేయవద్దు.{{Crossreference|text=(See {{slink|#Other_languages}}.)}}{{Block indent|'''Milan''' ({{langx|it|Milano}}) is a city in northern Italy.}} [[మొదటి పేజీ|ప్రధాన పేజీలో]] ప్రత్యామ్నాయ పేర్లను బోల్డ్‌గా చేయవద్దు.{{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] '''General elections''' were held in [[Nepal]] on May 3 and May 17, 1999.}}వ్యాసంలోని విషయం ఆంగ్లేతర భాషతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటే, దానికి సమానమైన మరో భాష పేరును మొదటి వాక్యంలో, సాధారణంగా కుండలీకరణాలలో చేర్చవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఆంగ్లేతర భాష మాట్లాడే దేశంలోని ఒక ప్రదేశం గురించిన వ్యాసంలో సాధారణంగా స్థానిక భాషలోని సమానమైన పదం ఉంటుంది:{{Block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=]] General elections were held in [[Nepal]] on May 3 and May 17, 1999.}}{{Block indent|'''Cleopatra VII Philopator'''{{efn|{{langx|grc|Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ}}}} (69 – August 12, 30&nbsp;BC), was queen of the [[Ptolemaic Kingdom]] of Egypt, and its last active ruler. {{pb}} '''Cesar Estrada Chavez''' (March 31, 1927 – April 23, 1993) was an American labor leader and civil rights activist who, with [[Dolores Huerta]], co-founded the [[National Farm Workers Association]], which later became the [[United Farm Workers]] (UFW)&nbsp;... {{pb}} '''François Maurice Adrien Marie Mitterrand''' (26 October 1916 – 8 January 1996) was [[President of France]] from 1981 to 1995,&nbsp;... {{pb}} '''Sir Lewis Carl Davidson Hamilton''' (born 7 January 1985) is a British racing driver&nbsp;...}} ===== ఈ ఇతర సాధారణ తప్పులను నివారించండి ===== ప్రవేశిక లోని మొదటి వాక్యంలో శీర్షికను బొద్దు చెయ్యడం కోసం, దానికి లింకులు ఇవ్వకూడదు:{{Efn-ua|అన్నీ కాకపోయినా చాలా వ్యాసాల్లో వ్యాసం పేరును బొద్దు చేస్తాం. వ్యాసానికి అదే వ్యాసం నుండి లింకు ఇస్తే, ఆ లింకు '''బొద్దుగా''' కనిపిస్తుంది. కానీ, ఈ పద్ధతిని అనుసరించరాదు. దీనివలన, పేజీని తరలించినపుడు పనికిరాని సర్క్యులర్ దారిమార్పు లింకు ఏర్పడుతుంది. బొద్దు చేసిన పాఠ్యంలో {{em|కొంత భాగానికి}} లింకు ఇవ్వడం కూడా చెయ్యకూడదు. దీనివలన బొద్దు చేసినదాని ఫలితం ఉండదు; ఈ లింకు వలన పాఠకులకు అసలు బొద్దు చేసి ఉందనే తెలియకపోవచ్చు, దాని ఉద్దేశాన్ని వాళ్ళు గ్రహించకపోవచ్చు.}} {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] [[భండారు అచ్చమాంబ]] (1874 - 1905) తొలి తెలుగు కథా రచయిత్రి.}} {{block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=|alt=Good:]] '''భండారు అచ్చమాంబ''' (1874 - 1905) తొలి తెలుగు కథా రచయిత్రి.}} దీనికి ఒక మినహాయింపు: ప్రాథమిక అంశానికి లింకు ఉన్నట్లయితే, స్పష్టీకరణ పేజీలు ఆ లింకు కోసం బోల్డ్‌ను ఉపయోగించవచ్చు. సాధారణంగా, మొదటి వాక్యంలో వ్యాస శీర్షిక (లేదా ఒక ముఖ్యమైన ప్రత్యామ్నాయ శీర్షిక) లేనట్లైతే, అక్కడ ఉన్న సంబంధిత పాఠ్యానికి బొద్దు శైలిని వర్తింపజేయవద్దు (2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు పేజీ నుండి ఉదాహరణ): {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] '''2008''' సెప్టెంబరు 29న '''పశ్చిమ భారతదేశం''' లోని [[గుజరాత్]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో '''మూడు బాంబులు పేలాయి'''. ఇందులో ఆరుగురు మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.}} {{block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=|alt=Good:]] 2008 సెప్టెంబరు 29న పశ్చిమ భారతదేశం లోని [[గుజరాత్]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో మూడు బాంబులు పేలాయి. ఇందులో ఆరుగురు మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.}} ===== సంజ్ఞావాచకాలు (పేర్లు), బిరుదులు ===== ఒకవేళ పేజీ శీర్షిక సాధారణంగా ఇటాలిక్స్‌లో ఉంటే (ఉదాహరణకు, సినిమా, పుస్తకం వగైరా), అప్పుడు ప్రవేశికలో దాని మొదటి ప్రస్తావన బొద్దు, వాలు రెండింటిలోనూ ఉండాలి: {{block indent|'''''అతడు అడవిని జయించాడు''''', డా. కేశవరెడ్డి రాసిన నవలిక.&nbsp;... {{pb}} '''''ఆ నలుగురు''''' అనేది [[2004]]లో వచ్చిన [[తెలుగు సినిమా]].&nbsp;...}} వ్యాసం పేరును కొటేషన్ మార్కుల మధ్య ఉంచినట్లైతే, పేరును మాత్రమే బొద్దు చెయ్యాలి, కొటేషన్ మార్కులను చెయ్యకూడదు: {{block indent|"'''తాంబూలాలిచ్చేశాను, ఇక తన్నుకు చావండి'''" అనేది, గురజాడ అప్పారావు రాసిన [[కన్యాశుల్కం (నాటకం)|కన్యాశుల్కం]] నాటకం లోని డైలాగు.}} ===== ఉచ్చారణ ===== తెలుగులో ఎలా పలుకుతామో అలాగే రాస్తాం కాబట్టి ఉచ్చారణ రాయాల్సిన అవసరం సాధారణంగా ఉండదు. అయితే కొన్ని పరభాషా పదాలను పలకడానికీ రాయడానికీ తేడా ఉంటుంది. అలాంటి సందర్భంలో బ్రాకెట్లో దాని స్పెల్లింగును రాయవచ్చు. ఈ స్పెల్లింగు వీలైనంత వరకు తెలుగులోనే ఉండాలి. ఉదాహరణకు దూ అనే ఫ్రెంచి పదానికి వ్యాసం రాసేటపుడు "దూ (డ్యూక్స్)" అని రాయవచ్చు. "దూ (Deaux)" అని రాయడాన్ని సాధ్యమైనంతవరకు నివారించాలి. =====సందర్భోచిత లింకులు ===== మొదటి వాక్యం, వ్యాసాంశానికి ముఖ్యమైన విస్తృతమైన లేదా ప్రాథమిక విషయాలకు లింకులను ఇవ్వాలి. లేదా దానికి [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|గుర్తింపు]] ఉన్న సందర్భంలో దానిని పెట్టాలి. ఉదాహరణకు, ఒక భవనం లేదా ప్రదేశం గురించిన వ్యాసంలో, దానికి సంబంధించిన భౌగోళిక ప్రాంతాల్లో అత్యంత స్థూల ప్రాంతానికి లింకు ఇవ్వాలి. ఒక సాంకేతిక లేదా పరిభాషా పదం గురించిన వ్యాసంలో, మొదటి వాక్యం లేదా పేరాగ్రాఫ్‌లో సాధారణంగా ఆ పదం వచ్చిన అధ్యయన రంగానికి సంబంధించిన లింకు ఉండాలి. వ్యక్తి గురించిన వ్యాసంలోని మొదటి వాక్యం, ఆ వ్యక్తి ప్రాముఖ్యత సాధించిన అంశానికి సంబంధించిన పేజీ లేదా పేజీలకు లింకు చేయాలి. భవనాలు, వేదికలు, స్మారక చిహ్నాలు, ఇతర భౌతిక నిర్మాణాల గురించిన వ్యాసాల విషయంలో, వాటి స్థానాన్ని పరిచయంలోని మొదటి వాక్యంలో పేర్కొనాలి. సాధారణంగా దీని అర్థం నగరం, పరిపాలనా ప్రాంతం (అవసరమైతే), దేశాన్ని పేర్కొనడం:{{Block indent|The '''Eiffel Tower''' is a [[wrought-iron]] [[lattice tower]] on the [[Champ de Mars]] in [[Paris]], France.}} == జీవిత చరిత్రలు == * విజ్ఞాన సర్వస్వ స్థాయిలో ప్రాముఖ్యత ఉన్న వివాదాలకు సంబంధించి, విశ్వసనీయ మూలాల నుండి సేకరించిన సమాచారాన్ని ప్రవేశికలో కనబడకుండా అణచివేయకూడదు. అలాగని అది మిగతా సమాచారాన్ని డామినేట్ చేసేలా ఉండకూడదు; ప్రవేశిక వ్యాసం మొత్తాన్నీ సముచితంగా సంగ్రహించాలి. * ఒక విషయాన్ని ప్రభావితం చేసే ఇటీవలి సంఘటనలు చారిత్రక దృక్కోణంలో ఉంచబడతాయి; అత్యంత ఇటీవలి సమాచారమే అత్యంత ముఖ్యమైనది కానవసరం లేదు. కొత్త సమాచారాన్ని పాత సమాచారంతో సమతుల్యం చేయాలి. అన్ని అంశాలకూ [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తగిన ప్రాధాన్యత]] ఇవ్వాలి. * [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|వికీపీడియా సంస్మరణ స్థలం కాదు]]. ఒక వ్యక్తి మరణించినప్పుడు, ప్రవేశికలో పెద్దయెత్తున మార్పులు జరగకూడదు. లేదా ఆ మరణం గురించే పదేపదే ప్రస్తావించనూ కూడదు. * జీవించి ఉన్న వ్యక్తుల పుట్టిన తేదీలతో సహా వ్యక్తిగత వివరాల కోసం [[వికీపీడియా:జీవించి ఉన్నవారి చరిత్రలు|ప్రాథమిక మూలాలను ఉపయోగించవద్దు]] . === జీవిత చరిత్రల మొదటి వాక్యం === జీవిత చరిత్ర వ్యాసాల మొదటి వాక్యంలో కిందివి ఉండాలి: # [[పేరు]] (లు), హోదా (లు), ఏవైనా ఉంటే అవి రాయాలి. # పుట్టిన, మరణించిన తేదీలను, [[వికీపీడియా:మౌలిక పరిశోధనలు నిషిద్ధం|ద్వితీయ మూలాలలో]] కనబడితేనే వాడాలి.{{Spaced ndash}}[[వికీపీడియా:జీవించి ఉన్నవారి చరిత్రలు|జీవించి ఉన్న వ్యక్తుల పుట్టిన తేదీలు లేదా వారి గురించిన ఇతర వ్యక్తిగత వివరాల కోసం]] ప్రాథమిక మూలాలను ఉపయోగించవద్దు. వ్యాసంలో వేరే చోట జనన/మరణ తేదీలకు సంబంధించిన రోజు–నెల–సంవత్సరం వివరాలు ఇచ్చి ఉంటే, సందర్భాన్ని అందించడానికి కేవలం సంవత్సరాన్ని రాయవచ్చు. # ఆ వ్యక్తి ప్రశస్తి పొందిన కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన సందర్భం (ప్రదేశం, జాతీయత మొదలైనవి). # వ్యక్తి నిర్వహించిన ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|ముఖ్యమైన]] పదవులు, కార్యకలాపాలు లేదా పాత్రలు. వ్యక్తిగత అభిప్రాయానికి సంబంధించిన లేదా వివాదాస్పదమైన పదాలను నివారించాలి. # వ్యక్తి [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత (వ్యక్తులు)|ప్రసిద్ధి చెందడానికి]] గల ప్రధాన కారణం (ముఖ్యమైన విజయం, రికార్డు మొదలైనవి) అయితే, విషయానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రతి విషయాన్ని వివరిస్తూ మొదటి వాక్యాన్ని సమాచారంతో నింపేయకుండా, దానికి బదులుగా సంబంధిత సమాచారాన్ని ప్రారంభ విభాగంలో విస్తరించండి. ఉదాహరణకు, {{Xt|వాణిశ్రీ (జ.1948, ఆగష్టు 3, నెల్లూరు) 1960, 1970 దశకాలలో పేరొందిన తెలుగు సినిమా నటి. ఆమె అసలు పేరు వెంకటరమణ.}} * జీవితచరిత్ర వ్యాసానికి పేరుగా, ఆ వ్యక్తికి ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పేరును ఉపయోగిస్తుండగా, ప్రవేశిక మొదటి వాక్యంలో ఆ వ్యక్తి పూర్తి పేరును, ఉపయోగించవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్ వ్యాసంలో, ప్రధాన వాక్యం ఇలా ఉంటుంది: " {{Xt|'''అవుల్ పకీర్ జైనులబ్ధీన్ అబ్దుల్ కలామ్''' (1931 అక్టోబరు 15 - 2015 జులై 27) భారత 11 వ [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]], క్షిపణి శాస్త్రవేత్త.}} ...". * ఒక వ్యక్తి ఎప్పుడైనా తన పూర్తి పేరును మార్చుకుంటే, పుట్టినప్పుడు పెట్టిన పేరును కూడా ఇవ్వవచ్చు. ఒక మహిళ పెళ్ళయ్యాక పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందక ముందు, పుట్టింటి పేరును కూడా చేఋచవచ్చు. అలాగే పేరు మార్చుకున్న వ్యక్తి గురించిన వ్యాసంలో వారి అసలు పేరును కూడా ఉదహరించవచ్చు. ఉదాహరణకు, {{Xt|'''నూతన్ ప్రసాద్''' (1945 డిసెంబరు 12 - 2011 మార్చి 30) గా పేరు గాంచిన '''తాడినాడ వరప్రసాద రావు''' [[తెలుగు సినిమా]] రంగములో ప్రసిద్ధి చెందిన నటుడు, టివి వ్యాఖ్యాత}}. === ప్రత్యేక విభాగం వినియోగం === మూడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు ఉంటే, వాటిని మొదటి వాక్యంలో చేర్చకూడదు, ఎందుకంటే ఇది గందరగోళాన్ని సృష్టిస్తుంది. దానికి బదులుగా, ఆ పేర్లను ఫుట్‌నోట్‌లో చేర్చవచ్చు, లేదా వ్యాసంలో "పేర్లు" లేదా "వ్యుత్పత్తి" వంటి విభాగాలలో వేరే చోటికి తరలించవచ్చు. మినహాయింపుగా, విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ఆంగ్ల పేరుకు భిన్నమైన స్థానిక అధికారిక పేరును ముందు ఉంచాలి. [[ఆంగ్ల వర్ణక్రమం|ఆంగ్ల అక్షరక్రమం ప్రామాణీకరించబడక]] ముందు ఉపయోగించిన పేర్లతో సహా పురాతన పేర్లను, ( పురాతన: పేరు) అని స్పష్టంగా గుర్తించాలి. వాటిని మొదటి వాక్యంలో ఉంచకూడదు. == నిడివి == ప్రవేశిక నిడివి ఎంత ఉండాలి అనేది, విషయపు సంక్లిష్టత పైనా, వ్యాసంలో జరిగిన అభివృద్ధి పైనా ఆధారపడి ఉంటుంది. నిడివి మరీ చిన్నదిగా ఉంటే పాఠకుడికి అసంతృప్తి కలుగుతుంది; మరీ పెద్దదిగా ఉంటే భయపెడుతుంది, చదవడానికి కష్టంగా ఉంటుంది. మధ్యలోనే పాఠకుడు ఆసక్తి కోల్పోయేలా చేయవచ్చు. ఈ సందర్భంలో కింది సూచనలు ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు: * ఈ అంశంపై సంక్షిప్తమైన, కానీ ఉపయోగకరమైన, సంపూర్ణమైన సారాంశం ఉండాలనే పాఠకుల అంచనాలకు అనుగుణంగా దీని నిడివి ఉండాలి. * చక్కగా రాసిన ప్రవేశికలు సుమారు 100 పదాలకు లోపు ఉండడం అరుదు. ఎన్వికీ లోని [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు|విశేష వ్యాసాల్లో]], ప్రవేశికలు సుమారు 250 నుండి 400 పదాల దాకా ఉంటాయి. == ప్రవేశికను సవరించడం == వ్యాసపు "సవరించు" లేదా "మూలపాఠ్యాన్ని సవరించు" ట్యాబుపై నొక్కి ప్రవేశికను సవరించవచ్చు. డిఫాల్ట్‌గా, ప్రవేశిక కు మార్చు లింకు ఉండదు. కానీ, నమోదైన వాడుకరులు తమ అభిరుచుల్లో కింది వాటిలో ఒకదాన్ని లేదా రెండింటినీ చేతనం చేసుకుని మార్పు లింకును పొందవచ్చు (ఈ రెండింటికీ జావాస్క్రిప్ట్ అవసరం): * {{Myprefs|ఉపకరణాలు|ప్రదర్శన|check=ప్రవేశికలో [మార్చు] లింకు}} * {{Myprefs|దిద్దుబాట్లు|సాధారణ ఎంపికలు|check=విభాగం పేరు మీద రైట్‌ క్లిక్కుతో విభాగం దిద్దుబాటు కావాలి}} ప్రాధాన్యతలను మార్చాల్సిన అవసరం లేని, సందర్భానుసారంగా అనుసరించగల ఒక ప్రత్యామ్నాయం ఏమిటంటే, వ్యాసంలోని ఇతర విభాగాలలో ఏదో ఒకదానిలో "మూలపాఠ్యాన్ని సవరించు" లింకును నొక్కి, అపుడు వచ్చే url లో section= అనేచోట విలువను "section=0"గా మార్చి, ఎంటరు నొక్కడం. అపుడు, ఎడిటరులో ప్రవేశిక తెరుచుకుంటుంది. == వార్తాపత్రికల ప్రవేశిక శైలితో పోలిక == వికీపీడియా ప్రవేశికలను వార్తాపత్రికల శైలిలో రాయం. అత్యంత ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని మొదట ఉంచడం, కేవలం ముందుమాట చదివినా కూడా ఏ పాఠకుడైనా విషయాన్ని అర్థం చేసుకోగలిగేలా చేయడం వంటి కొన్ని సారూప్యతలు వీటికి ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని తేడాలు కూడా ఉన్నాయి. వార్తాపత్రిక జర్నలిజంలోని ప్రవేశిక పేరాగ్రాఫ్{{Efn-ua|See [[WP:NOTALEDE]] for previous discussion of why "lede" is avoided in this guideline; in summary: it gives a false impression about the purpose, nature, and style of Wikipedia leads.}} అనేది ఒక వార్తకు సంబంధించిన అత్యంత ముఖ్యమైన వాస్తవాలను మాత్రమే సంక్షిప్తంగా సంగ్రహించిన సారాంశం. ఈ ప్రాథమిక వాస్తవాలను కొన్నిసార్లు ''ఎవరు'', ''ఏమిటి'', ''ఎప్పుడు'', ''ఎక్కడ,'' ''ఎందుకు'' అనే "[[ఆరు ఎ లు|ఐదు Wలు]]" అని కూడా అంటారు. పత్రికల్లో ప్రవేశికలు సాధారణంగా ఒకటి లేదా రెండు వాక్యాల పొడవు మాత్రమే ఉంటాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, వికీపీడియా వ్యాసాలలో మొదటి వాక్యం సాధారణంగా ఒక నిర్వచనంగా ఉంటుంది. ప్రవేశిక పొడవుగా ఉంటుంది. అంతిమంగా అది మరింత సమాచారాన్ని అందిస్తుంది, ఎందుకంటే దాని ఉద్దేశ్యం వ్యాసాన్ని కేవలం పరిచయం చేయడం కాదు, దాని సారాంశాన్ని తెలియజేయడం. {| class="wikitable" |+[[భోపాల్ దుర్ఘటన|భోపాల్ విపత్తుకు]] సంబంధించి పత్రికల శైలికి, విజ్ఞాన సర్వస్వ శైలికీ ప్రవేశికలో పోలిక ! పాత్రికేయ నాయకత్వం ! విజ్ఞాన సర్వస్వ నాయకత్వం |- | valign="top" width="50%" | మధ్య భారతదేశంలో అమెరికా యాజమాన్యంలోని పురుగుమందు కర్మాగారం నుంచి విషవాయువు లీకవడంతో రాత్రికి రాత్రే కనీసం 410 మంది మరణించారని, మృతులలో చాలామంది నిద్రిస్తున్నప్పుడే చనిపోయారని అధికారులు ఈ రోజు తెలిపారు. భోపాల్ నగరంలో జరిగిన ఈ విపత్తులో కనీసం 12,000 మంది గాయపడగా, వారిలో 2,000 మంది ఆసుపత్రిలో చేరారు.<br /><br /> <small>—హజారికా, సంజయ్ (1984 డిసెంబరు 3) [https://www.nytimes.com/1984/12/04/world/gas-leak-in-india-kills-at-least-410-in-city-of-bhopal.html "భోపాల్ నగరంలో గ్యాస్ లీక్ కారణంగా కనీసం 410 మంది మృతి"] ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్''</small> | valign="top" width="50%" | 1984 డిసెంబర్ 3న, భారతదేశం, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం, భోపాల్‌ లోని యూనియన్ కార్బైడ్ ఇండియా లిమిటెడ్ వారి పురుగుమందుల కర్మాగారం నుండి మిథైల్ ఐసో సయనేట్ అనే తీవ్ర విషపూరిత వాయువు లీకవడంతో చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో ఉన్న 5,00,000 పైచిలుకు ప్రజలు విషప్రభావానికి గురయ్యారు. దీన్ని, ప్రపంచంలో కెల్లా అత్యంత దారుణమైన పారిశ్రామిక దుర్ఘటనగా భావిస్తారు. 2006 లో ప్రభుత్వం సమర్పించిన ఒక అఫిడవిట్‌లో, ఈ దుర్ఘటనలో 5,58,125 మంది గాయపడగా, అందులో 38,478 మంది తాత్కాలిక పాక్షిక గాయాలు కాగా, 3,900 మంది తీవ్రమైన, శాశ్వత వైకల్యం కలిగించే గాయాలకు లోనయ్యారు. మరణాల సంఖ్యలో పలు అంచనాలున్నాయి. అధికారిక అంచనాల ప్రకారం తక్షణ మరణాల సంఖ్య 2,259. ఇతర అంచనాల ప్రకారం, ఘటన జరిగిన రెండు వారాల్లోపు 8,000 మంది మరణించగా, మరో 8,000 మంది వాయువు సంబంధ రోగాల వలన మరణించారు. ఈ దుర్ఘటనకు సంబంధించిన కోర్టు కేసును సెటిల్ చేసుకోవడంలో భాగంగా 1989 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు చెందిన యూనియన్ కార్బైడ్ కార్పొరేషన్ 47 కోట్ల డాలర్లను చెల్లించింది. |} == శుభ్రపరచడం == ప్రవేశిక విభాగాల శుభ్రపరచడానికి సంబంధించిన టెంప్లేట్ సందేశాల జాబితా కోసం, {{Section link|Wikipedia:Template messages/Cleanup#Introduction}} చూడండి.{{Section link|Wikipedia:Template messages/Cleanup#Introduction}} . ఎడిటర్లు కేవలం ప్రవేశికలను ట్యాగ్ చేయడానికే కాకుండా, వాటిని మెరుగుపరచడానికి ప్రోత్సహించబడతారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * {{Template link|section length}} , ఇచ్చిన విభాగం లేదా వ్యాసం యొక్క పొడవును బైట్‌లు లేదా శాతంలో తిరిగి ఇస్తుంది * సహాయం: విభాగం * [[వికీపీడియా:Manual of Style/Accessibility|వికీపీడియా: శైలి/ప్రాప్యత మాన్యువల్]] * వికీపీడియా యొక్క మంచి నిర్వచన విధానం * వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్ట్ ప్రవేశిక ఇంప్రూవ్‌మెంట్ టీమ్ * {{Section link|Wikipedia:Writing better articles|Lead section}} == గమనికలు == {{notelist-ua}} === ప్రత్యేక వివరణాత్మక గమనిక === {{notelist}} == సూచనలు == [[వర్గం:CS1 maint: url-status]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] <!-- {{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు [[భారత పార్లమెంటు ఎన్నికలు, 2009|2009 భారత సాధారణ ఎన్నికలతో]] పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}} {{Block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు, సార్వత్రిక ఎన్నికలతో పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}}{{Block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు, సార్వత్రిక ఎన్నికలతో పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}} {{Block indent|The '''Eiffel Tower''' is a [[wrought-iron]] [[lattice tower]] on the [[Champ de Mars]] in [[Paris]], France.}}{{Block indent|'''MetLife Stadium''' is a [[multi-purpose stadium]] at the [[Meadowlands Sports Complex]] in [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]], New Jersey, United States.}} {{Block indent|'''Mumbai''', also known as '''Bombay''', is the capital of the [[India]]n state of [[Maharashtra]]. ([[Mumbai]])}} {{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] గోదావరి నదిలో వృధాగా సముద్రంలోకి పోయే వరద జలాలను రాయలసీమకు, ఉమ్మడి నెల్లూరు, ప్రకాశం జిల్లాలకూ తరలించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తలపెట్టిన ప్రాజెక్టు, '''[[పోలవరం]]–[[బనకచర్ల]] అనుసంధాన ప్రాజెక్టు'''}}ఒక [[వికీపీడియా:నామకరణ పద్ధతులు|వ్యాసం యొక్క శీర్షిక]] ఆ విషయానికి సంబంధించిన అధికారిక లేదా విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన పేరు అయితే, దానిని మొదటి వాక్యంలోనే వీలైనంత త్వరగా బోల్డ్‌లో ప్రదర్శించండి:{{Block indent|'''Azaria Chantel Loren Chamberlain''' (11 June – 17 August 1980) was an Australian baby girl who was killed by a dingo on the night of 17 August 1980{{nbsp}}... ([[Death of Azaria Chamberlain]], redirected from Azaria Chamberlain)}}లేకపోతే, శీర్షికను సహజమైన రీతిలో చేర్చగలిగితే చేర్చండి:{{Block indent|The '''United States presidential line of succession''' is the order in which officials of the United States{{nbsp}}... ([[United States presidential line of succession]])}} {{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] '''Iraq–Pakistan relations''' are the relations between [[Iraq]] and [[Pakistan]].}} {{Use American English}} {{Use mdy dates}} kux1p1rlluepxy2zjz67hmu4ar1tiwt 4963523 4963516 2026-09-21T08:26:33Z Chaduvari 97 /* శీర్షికను, ఇతర పేర్లనూ బొద్దు చేయడం */ 4963523 wikitext text/x-wiki {{in use}} వికీపీడియాలో '''ప్రవేశిక''' అనేది వ్యాసానికి పరిచయం వంటిది. వ్యాసం లోని అతి ముఖ్యమైన విషయాల సారాంశం అది. ఇది వ్యాసం ప్రారంభంలో, మొదటి [[వికీపీడియా:శైలి|విభాగానికి]] ముందు ఉంటుంది. ఇది వార్తాపత్రికల్లో వార్తలకు ఇచ్చే లీడ్ వంటిది కాదు. వికీపీడియాలో సందర్శకులు సాధారణంగా చూసే పేజీలు సమయం కొన్ని నిమిషాలు ఉంటుంది (ఆ సెషన్‌లో పేజీలన్నీ కలిపి). చాలా మంది వ్యాసంలో మొదట చదివేది ప్రవేశిక. అసలు చదివేది అది ఒక్కటే కావచ్చు కూడా.{{Efn-ua|See [[meta:Research:Which parts of an article do readers read]].}} ప్రవేశికలో ప్రాథమికాంశాలు క్లుప్తంగా ఉంటాయి. ఇది వ్యాసాన్ని పరిచయం చేస్తుంది, మరింత చదవడానికి ఆసక్తిని పెంచుతుంది. అయితే, పాఠకుడికి అది ఓ టీజరు లాంటిదో, వ్యాసంలో ఏయే అంశాలు ఉండబోతున్నాయో చెప్పే సూచికో కాదు. ప్రవేశికను [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తటస్థ దృక్కోణంతో]], స్పష్టంగా, సులభ శైలిలో రాయాలి. ప్రవేశిక వ్యాసవిషయాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరిస్తూ, స్వంతంత్రంగా నిలబడాలి. అంశాన్ని గుర్తించడం, సందర్భాన్ని స్థాపించడం, విషయం ఎందుకు [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|ముఖ్యమైనదో]] వివరించడం, ప్రముఖ వివాదాలేమైనా ఉంటే వాటితో సహా అతి ముఖ్యమైన అంశాల సారాంశాన్ని ప్రవేశికలో వివరించాలి.{{Efn-ua|ప్రవేశికలో అంతగా ప్రాముఖ్యత లేని వివాదాంశాలకు అనవసరమైన ప్రాముఖ్యత నిచ్చి [[Wikipedia:Neutral point of view|వికీపీడియా తటస్థ దృక్కోణాన్ని]] అతిక్రమించవద్దు.}} సాధారణంగా మొదటి కొన్ని వాక్యాల లోనే వ్యాస విషయపు ప్రాముఖ్యత స్థాపించబడుతుంది. [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|విశ్వసనీయమైన, ప్రచురించబడిన మూలాల]] ప్రకారం, [[వికీపీడియా:లేఅవుట్|వ్యాసపు ప్రధాన భాగంలో]] వలె, ప్రవేశికలోని విషయానికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|అంశానికి దాని ప్రాముఖ్యతను ప్రతిబింబిస్తుంది]]. ప్రాథమిక వాస్తవాలు కాకుండా, ముఖ్యమైన సమాచారం వ్యాసం లోని మిగిలిన భాగంలో చేయనట్లైతే అది ప్రవేశికలో కూడా రాయకూడదు. ప్రవేశికలో సముచితమైన చోట్ల మూలాలనివ్వవచ్చు. అయితే మూలాలు ప్రవేశికలో కాకుండా ప్రధానాంగంలో ఇవ్వడం సర్వసాధారణం. ==<span class="anchor" id="Elements"></span><span class="anchor" id="Order"></span>అంశాలు, వరుస క్రమం == ప్రవేశికలో ఈ క్రింది క్రమంలో ఐచ్ఛిక అంశాలు ఉండవచ్చు: క్లుప్త వివరణ, అయోమయం లింకులు (డాబ్‌లింకులు/హ్యాట్‌నోట్‌లు), నిర్వహణ ట్యాగ్‌లు, సమాచారపెట్టెలు, ప్రత్యేక క్యారెక్టర్ల హెచ్చరిక పెట్టె, చిత్రాలు, నావిగేషనల్ బాక్స్‌లు (నావిగేషనల్ టెంప్లేట్‌లు), పరిచయ వచనం, విషయ సూచిక (పాత స్కిన్‌లలో ), మొదటి విభాగం యొక్క శీర్షికకు వెళ్లడం. '''ప్రవేశిక ఆకృతి:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Short description}} {{Hatnote}} {{Article for deletion}} {{Copy edit}} {{Infobox rocket|name=...}} {{Contains special characters}} [[File:TypicalRocket.gif|...|A typical rocket]] {{Rocket navigation sidebar}} '''రాకెట్''' అంటే ... ==తొలి విభాగం== </syntaxhighlight> * ''క్లుప్త వివరణ'' అనేది పేజీ శీర్షికను వివరించడానికి ఉద్దేశించిన సంక్షిప్త పదబంధం. మరిన్ని వివరాల కోసం [[వికీపీడియా:పేజీ క్లుప్త వివరణ|వికీపీడియా:సంక్షిప్త వివరణ]] చూడండి. * నిర్వహణ మూసలు, సమాచారపెట్టె, బొమ్మల కంటే ముందు, పేజీలో కనిపించాల్సిన మొదటి అంశం ''అయోమయ నివృత్తి లింకులు''; పాఠకులు, తాము తప్పు పేజీకి వచ్చామని దీనిద్వారా వెంటనే తెలుసుకోవచ్చు. టెక్స్ట్-బ్రౌజర్‌లు, స్క్రీన్ రీడర్‌లు పేజీని ఒక వరుసలో చూపిస్తాయి. సుమారుగా ఇదే పేరుతో ఉన్న మరొక వ్యాసానికి లింకు చేయడానికి "ఒకే పేరుతో ఉన్న అంశాల కోసం ..." అనే అయోమయ నివృత్తి లింకును కొన్నిసార్లు వ్యాసం ప్రారంభంలో ఉంచుతారు. అలాంటి సందర్భాలలో, ఆ లైన్‌ను వాలుగా చేసి, హాట్‌నోట్ టెంప్లేట్‌లను ఉపయోగించి ఇండెంట్ చేయాలి. ఈ ప్రారంభ లింకును ఒక విభాగంగా చేయవద్దు. * ''తొలగింపు ట్యాగ్‌లు'' ( [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు|త్వరిత తొలగింపు]], ప్రతిపాదిత తొలగింపు, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]). * ''[[వికీపీడియా:Template messages/Maintenance|నిర్వహణ ట్యాగ్‌లు]]'' అయోమయ నివృత్తి లింకుల క్రింద ఉండాలి. ఈ ట్యాగ్‌లు వ్యాసపు నాణ్యత గురించి పాఠకులకు తెలియజేస్తాయి. వ్యాసం ప్రారంభానికి ముందే ఇది పాఠకులకు కనిపించాలి. * ''[[వికీపీడియా:Manual of Style/Infoboxes|సమాచారపెట్టెల్లో]]'' వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన సారాంశ సమాచారం లేదా అవలోకనం ఉంటుంది. అందువల్ల వాటిని పాఠ్యానికి ముందు ఉంచాలి (అవి సాధారణంగా ప్రవేశికలో పాఠ్యానికి కుడివైపున ఉంటాయి). సమాచారపెట్టె, నేవిగేషను పెట్టెల మధ్య ప్రాథమిక వ్యత్యాసం పారామితుల ఉనికి: నేవిగేషను పెట్టె, ఒకే అంశానికి చెందిన వ్యాసాలన్నిటిలో సరిగ్గా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. సమాచారపెట్టెలో మాత్రం ఒక్కో వ్యాసంలో ఒక్కో కంటెంటు ఉంటుంది. * ''<nowiki>{{ </nowiki>Contains special characters<nowiki>}}</nowiki>'' అనే మూస, ఆ వ్యాసంలో ప్రత్యేక అక్షరాలు ఉన్నాయనీ, వాటికి వారి ప్లాట్‌ఫామ్ మద్దతు ఇవ్వకపోవచ్చుననీ పాఠకులను ఇది హెచ్చరిస్తుంది. ఈ మూసను ఆ ప్రత్యేక క్యారెక్టర్లకు సాధ్యమైనంత దగ్గరగా, పేజీని స్క్రాలు చెయ్యకుండానే కనబడేంత దగ్గరగా, ఉంచాలి. ఇది సాధారణంగా చిన్న సమాచార పెట్టెలకు తర్వాత, పొడవైన వాటికి ముందూ ఉంటుంది. * ''బొమ్మలు'' అన్ని బొమ్మల లాగానే, ప్రవేశికలో ఉపయోగించిన బొమ్మ కూడా వ్యాసాంశానికి సంబంధితంగా, సాంకేతికంగా నాణ్యంగా ఉండాలి. ప్రవేశిక లోని బొమ్మ వ్యాసాంశానికి దృశ్య రూపాన్ని ఇస్తుంది. తాము సరైన పేజీకి వచ్చామో లేదోనని పాఠకులు త్వరగా అంచనా వేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. చిత్ర శీర్షికలు వ్యాసం వచనంలో భాగం. వ్యాసంలో అ.ని. లింకులు ఉంటే, పరిచయ చిత్రం పరిచయ వచనానికి ముందు కనిపించాలి. * ''[[వికీపీడియా:వర్గాలు, జాబితాలు, వరుస పెట్టెలు|సైడ్‌బార్లు]]'' అనేవి పరస్పరం సంబంధం ఉన్న అనేక వ్యాసాలలో ఉపయోగించే లింకుల సమగ్ర సేకరణ.. ఇది ఆ వ్యాసాల మధ్య నావిగేషన్‌ను సులభతరం చేస్తుంది. == ఉల్లేఖనలు == ప్రవేశిక, [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్థారత్వం]], [[వికీపీడియా:జీవించి ఉన్నవారి చరిత్రలు|జీవించి ఉన్న వ్యక్తుల జీవిత చరిత్రలు]] తదితర వికీ విధానాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. నిర్థారత్వ విధానం ప్రకారం, ''వ్యాఖ్యలకూ'', ''నిర్థారణ చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉండే అవకాశం ఉన్న కంటెంటుకూ ఇన్‌లైన్ ఉల్లేఖనలు ఇవ్వాలి'' సాధారణంగా ప్రధానాంగంలో ఉన్న సమాచారాన్నే ప్రవేశికలో పునరావృతం చేస్తాం కాబట్టి, ఎడిటర్లు ప్రవేశికలో అనవసరమైన ఉల్లేఖనలను నివారించాలని భావిస్తారు. అయితే అవసరమైన చోట్ల మూలాలను చేర్చి పాఠకులకు సహాయం చేయాల్సిన అవసరాన్ని కూడా గుర్తించి ఈ రెంటినీ సమతుల్యం చేసుకోవాలి. ప్రవేశికలో ఉల్లేఖనల ఉనికి ప్రతి వ్యాసంలోనూ ఉండాల్సిన అవసరం లేదు, అలాగని ఏ వ్యాసంలోనూ నిషేధించనూ లేదు. ప్రవేశికలో ప్రత్యేకంగా మూలాలు చేర్చడంలో మినహాయింపులేమీ లేవు. ప్రవేశికలో ఉల్లేఖనల అవసరాన్ని [[వికీపీడియా:ఏకాభిప్రాయం|ఏకాభిప్రాయం]] ద్వారా ఒక్కో కేసును బట్టి నిర్ణయించుకోవాలి. సంక్లిష్టమైన, వర్తమాన, వివాదాస్పద విషయాలకు చాలా ఉల్లేఖనలు అవసరం కావచ్చు; కొన్నిటికి తక్కువ అవసరం పడవచ్చు, మరి కొన్నిటికి అసలు అవసరమే ఉండక పోవచ్చు. ఈ మార్గదర్శకం గురించి ఎడిటర్లందరికీ తెలియకపోవచ్చు కాబట్టి, {{Template link|citation needed}} మూసలను ప్రవేశికలో చేర్చే అవకాశం ఉంది. అలాంటివి గమనించినపుడు దాన్ని సద్భావనతో అర్థం చేసుకోవాలి. ఈ {{Template link|citation needed}} మూసలను పెడతారు అని భావించిన వ్యాసాల్లో, దాన్ని నివారించేందుకు {{Template link|Leadcite comment}} అణే మూసను పెట్టవచ్చు. ==<span class="anchor" id="Intro"></span>కంటెంటు == ===<span class="anchor" id="summarize"></span>ప్రవేశిక ఒక సరళమైన అవలోకనంగా ఉండాలి=== వ్యాసంలో కవర్ చేసిన అతి ముఖ్యమైన అంశాలను ప్రవేశికలో సంగ్రహంగా రాయాలి. తద్వారా అది వ్యాసపు సంక్షిప్త రూపంగా దానికదే స్వతంత్రంగా నిలబడగలదు. వ్యాసాంశానికి ఉన్న విషయ ప్రాముఖ్యతను ప్రవేశికలో స్థాపించాలి లేదా కనీసం పరిచయమైనా చేయాలి (కానీ, "ప్రశంసలు పొందిన" లేదా "అవార్డు గెలుచుకున్న" లేదా "హిట్" వంటి ఆత్మాశ్రయపదాలను ఉపయోగించడం ద్వారా కాదు). వ్యాసంలోని మిగిలిన భాగంలో కంటే ఇక్కడి పాఠ్యం సరళంగా ఉండటం చాలా ముఖ్యం. మరీ పొడవైన పేరాలు, అతి వివరణలను నివారించాలి. ఆ వివరాలను [[వికీపీడియా:లేఅవుట్|వ్యాసపు ప్రధానాంగంలో]] రాయాలి. ప్రవేశిక లోని అంశాలను ప్రధానాంగంలో విస్తరిస్తూ రాస్తాం. ప్రవేశిక, ప్రధానాంగం లోని కంటెంటునే సంగ్రహిస్తుంది కాబట్టి, ప్రధానాంగంలో పాఠ్యం పునరుక్తమైనట్లు అనిపిస్తుంది. ప్రవేశిక వ్యాసంపై ఆసక్తి కలిగించేలా ఉండాలి గానీ, వాస్తవాలను వివరించకుండా ఆశ్చర్యం కలిగించేలా రాయకూడదు. ప్రవేశికను వీలైనంత విస్తృతంగా పాఠకులకు అర్థమయ్యేలా సరళంగా రాయాలి. సాధ్యమైన చోట, అర్థం చేసుకోవడానికి కష్టమైన పరిభాష, చిహ్నాలు, గణిత సమీకరణాలు, సూత్రాలను నివారించాలి. అసాధారణ పదాలు అవసరమైన చోట, వాటిని తగిన సందర్భంలో ఉంచాలి, వాటికి సంబంధిత లింకులు ఇవ్వాలి, క్లుప్తంగా నిర్వచించాలి. అవసరమైతే ఒక గమనిక రాయాలి. విషయాన్ని సాధారణ పాఠకుడికి కూడా సుపరిచితమైన సందర్భంలో ఉంచాలి. ఉదాహరణకు, ఒక గ్రామం స్థానాన్ని సూచించడానికి "''కావూరు గ్రామం ఆంధ్రప్రదేశ్, బాపట్ల జిల్లా, చెరుకుపల్లి మండలంలో ఉంది''" అంటే సాధారణ పాఠకులకు కూడా తేలిగ్గా అర్థమౌతుంది. అలా కాకుండా, "''కావూరు గ్రామం, 16°2′25.9″N 80°39′26.6″E నిర్దేశాంకాల వద్ద ఉంది.''" అంటే అర్థం కాదు. పాఠకులను నేరుగా మొదటి పదం నుండే వ్యాసవిషయం మధ్యలోకి పడెయ్యకూడదు; నిదానంగా దానిలోకి తీసుకెళ్ళాలి. ===<span class="anchor" id="Rel"></span>సాపేక్ష ప్రాముఖ్యత === [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|సముచిత ప్రాధాన్యత విధానం]] ప్రకారం, వ్యాసాంశానికి సంబంధించి ముఖ్యమైన విషయానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. ఇది ప్రవేశిక, ప్రధానాంగం రెండింటికీ వర్తిస్తుంది. రెండింటి మధ్య ప్రాధాన్యతల్లో తేడా ఉంటే, సంపాదకులు వ్యత్యాసాన్ని పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నించాలి. ప్రవేశికలో ఉన్న ప్రతీ చిన్న సమాచారం ప్రధానాంగంలో ఉండి తీరాలన్న నిబంధనేమీ లేదు గానీ, ప్రధానాంగంలో ఎక్కడా రాయని ''ముఖ్యమైన'' సమాచారం ప్రవేశికలో ఉండకూడదు. వ్యాఖ్యానాలు, ఉదాహరణలు, పుట్టిన తేదీలు, వర్గీకరణ పేర్లు, టైపోలాజికల్ వర్గీకరణలు, కేసు సంఖ్యలు, శీర్షికలు వంటి నిర్దిష్ట వాస్తవాలు దీనికి మినహాయించవచ్చు ===<span class="anchor" id="Establish context"></span>తొలి పేరా === మొదటి పేరాలో వ్యాసాంశాన్ని [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తటస్థ దృక్కోణంతో]] నిర్వచించాలి. కానీ ఆ నిర్వచనం మరీ నిర్దుష్టంగా, మరీ వివరంగా ఉండకూడదు. దాని చుట్టూ ఉన్న పరిస్థితులు లేదా వాస్తవాలను ఇస్తూ సందర్భాన్ని స్థాపించాలి. సముచితమైతే, దాని స్థానాన్నీ, సమయాన్నీ ఇవ్వాలి. ఇది అంశపు సరిహద్దులను కూడా నిర్వచించాలి; ఉదాహరణకు, [[దేశాల జాబితా – ద్వీప దేశాలు]] అనే వ్యాసం లోని ప్రవేశిక, క్లుప్తంగా ద్వీపదేశాల జాబితాను చూడవచ్చని చెబుతూ, ద్వీపదేశం అంటే నిర్వచనాన్ని చూపిస్తుంది. ===<span class="anchor" id="First sentence format"></span><span class="anchor" id="Clutter"></span>తొలి వాక్యం === మొదటి వాక్యంలో విషయాన్ని పరిచయం చేయాలి. నిపుణులు కాని పాఠకులకు ఆ విషయం <em>ఏమిటో</em>, <em>ఎవరో</em>, <em>ఎప్పుడో</em>, <em>ఎక్కడో</em> తెలియజేయాలి. ఇది సరళమైన భాషలో ఉండాలి. వ్యాస విషయం నిర్వచించదగినదైతే, మొదటి వాక్యంలో క్లుప్తంగా నిర్వచనం ఇవ్వాలి: వీలైనంత వరకూ సాధారణ పాఠకులకు అర్థమయ్యేలా రాయాలి. అలాగే, వ్యాసం పేరు ప్రత్యేకమైన పరిభాషకు చెందినదైతే, దాని సందర్భాన్ని వీలైనంత త్వరగా వివరించాలి.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, {{block indent|ఒక వస్తువు ధరకు, ఆ ధర వద్ద ఆ వస్తువుకు ఉండే డిమాండునే డిమాండ్ రేఖ అని పిలుస్తారు.}} కు బదులు ఇలా రాయాలి: {{block indent|ఆర్థిక శాస్త్రంలో, ఒక వస్తువు ధరకూ, ఆ ధర వద్ద ఆ వస్తువుకు ఉండే డిమాండు పరిమాణానికీ ఉన్న సంబంధాన్ని డిమాండ్ రేఖ అంటారు.}}}} ఒకే ఒక్క కారణం వల్లనే విషయ ప్రాముఖ్యత పొందిన వ్యాసాలలో, ఆ కారణాన్ని మొదటి వాక్యంలో ఇవ్వాలి.{{efn-ua|ఉదాహరణకు: {{block indent|'''జయంత్ విష్ణు నార్లికర్''' (1938 జూలై 19- 2025 మే 20) విశ్వంలో జీవుల ఉనికిపై పరిశోధన చేసిన భారతీయ ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రవేత్త.}} ఈ ఉదాహరణలో నార్లికర్ ఒక ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రవేత్త అనీ, విశ్వంలో జీవుల ఉనికిపై పరిశోధించాడనీ, చెబుతుంది. ఆయన జీవించిన కాలాన్ని కూడా చూపిస్తోంది. ఈ వ్యాసాన్ని చదవడం ఈ వాక్యంతో ఆపేసిన పాఠకులకు కూడా ఆయన ఎవరు, ఎందుకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు, ఎప్పుడు జీవించాడు అనే సంగతులు తెలిసిపోయాయి.)}} {{va|Lead clutter|text=విషయానికి సంబంధించిన ప్రతీ ముఖ్యమైన విషయాన్నీ వివరిస్తూ బోలెడంత సమాచారాన్ని మొదటి వాక్యంలో కూరకూడదు. ఆ సమాచారాన్ని మొత్తం ప్రవేశిక అంతటా విస్తరిస్తూ రాయాలి. ప్రత్యామ్నాయ స్పెల్లింగులు, ప్రత్యామ్నాయ పదాలు, ఉచ్చారణలు, ఇంగ్లీషు అర్థాలు వంటి అంశాలతో కూడిన బ్రాకెట్లతో మొదటి వాక్యాన్ని నింపరాదు: ఇవి వాక్యాన్ని చదవడానికి ఇబ్బంది కలిగిస్తాయి. గందరగోళాన్ని నివారించడానికి, వీటిని రెండవ లేదా మూడవ వాక్యంలో చెప్పవచ్చు. సమాచారపెట్టె లోని {{Parameter|pronunciation}} లేదా {{Parameter|native_name}} పరామితులలో గానీ, వివరణాత్మక ఫుట్‌నోట్ల వంటి వేరే చోట గానీ ఉంచాలి.}}{{Efn-ua|For example: {{block indent|'''Sweden''',{{efn|{{langx|sv|Sverige}} {{IPA|sv|ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Sverige.ogg}}; {{langx|fi|Ruotsi}}; {{langx|fit|Ruotti}}; {{langx|se|Ruoŧŧa}}; {{langx|smj|Svierik}}; {{langx|sje|Sverji}}; {{langx|sju|Sverje}}; {{langx|sma|Sveerje}} or {{lang|sma|Svöörje}}; {{langx|yi|שוועדן|Shvedn}}; {{langx|rmu|Svedikko}}; {{langx|rmf|Sveittiko}}.}} formally the '''Kingdom of Sweden''',{{efn|{{langx|sv|links=no|Konungariket Sverige}} {{IPA|sv|ˈkôːnɵŋaˌriːkɛt ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Konungariket Sverige.ogg}}}} is a Nordic country located on the Scandinavian Peninsula in Northern Europe.}} versus {{block indent|'''Sweden''' ({{langx|sv|Sverige}} {{IPA|sv|ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Sverige.ogg}}), formally the '''Kingdom of Sweden''' ({{langx|sv|links=no|Konungariket Sverige}} {{IPA|sv|ˈkôːnɵŋaˌriːkɛt ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Konungariket Sverige.ogg}}), is a Nordic country located on the Scandinavian Peninsula in Northern Europe.}}}} ==== వ్యాసం పేరును సబ్జెక్టుగా వాడడం ==== వీలైతే, [[Wikipedia:Manual of Style#Article titles|వ్యాసం పేరునే]] మొదటి వాక్యానికి సబ్జెక్టుగా వాడాలి.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, ఇలా వాడాలి: {{block indent|'''నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు''' కృష్ణానదిపై ఉన్న భారీ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు&nbsp;...}} ఇలా రాయకూడదు: {{block indent|భారీ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు అయిన '''నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు''' కృష్ణానదిపై&nbsp;...}} }} ఈ సందర్భంలో పేరులో వైవిధ్యాలు ఏమైనా ఉంటే వాటిని కూడా చూపించవచ్చు.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, "[[రావిశాస్త్రి]]" వ్యాసంలో: {{block indent|'''రావిశాస్త్రి''' (రాచకొండ విశ్వనాధశాస్త్రి) (1922 - 1993) వృత్తి రీత్యా [[న్యాయవాది]], కథా రచయిత.}}}} పేజీ పేరును కొద్దిగా భిన్న రూపంలో చూపించవచ్చును కూడా.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, "[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]" వ్యాసంలో: {{block indent|'''యునైటెడ్ కింగ్‌డం ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ నార్దర్న్ ఐర్లాండ్''' (వాడుకలో యునైటెడ్ కింగ్‌డం) పశ్చిమ ఐరోపాలోని స్వార్వభౌమ దేశం.}} }} వ్యాస శీర్షికలో అయోమయ నివృత్తి కోసం బ్రాకెట్లలో పెట్టే భాగాన్ని మొదటి వాక్యంలో రాయకూడదు.{{efn-ua| ఉదాహరణకు, ఇలా రాయాలి: {{block indent|'''పొనుగుపాడు''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]రాష్ట్రం, [[గుంటూరు జిల్లా]],&nbsp;...}} ఇలా రాయకూడదు: {{block indent|'''పొనుగుపాడు (ఫిరంగిపురం)''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[గుంటూరు జిల్లా]],&nbsp;...}}}} వ్యాసం పేరు, ఆ సబ్జెక్టుకు సంబంధించి విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్న పదమైతే, మొదటి వాక్యంలో దాన్ని వీలైనంత ముందుగా ప్రస్తావించాలి: {{block indent|}}'''ఎలక్ట్రాన్''' అనేది [[పరమాణువు]]లోని ఒక మౌలిక [[కణం]]. ([[ఎలక్ట్రాన్]])}} అయితే, పేజీ పేరును మొదటి వాక్యంలో సబ్జెక్టుగా వాడకూడని సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి.{{slink|#Alternative biographical names}} and {{slink|#Other types of articles}} చూడండి. అలాగే, వ్యాసం పేరు వివరణాత్మకమైనది అయినప్పుడు కూడా పేజీ పేరును మొదటి వాక్యంలో వాడకూడదు. ఉదాహరణకు [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం భారతదేశం నుండి నిష్క్రమించే నాటికి స్వదేశ సంస్థానాధీశుల నిర్ణయాలు]] అనే వ్యాసపు మొదటి వాక్యంలో పేజీ పేరు రాయనక్కరలేదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, పేజీపేరు సహజంగా మొదటి వాక్యంలో ఒదిగిపోయే లాగా ఉంటే అలానే రాయాలి: {{block indent|The '''United States presidential line of succession''' is the order in which officials of the United States{{nbsp}}... ([[United States presidential line of succession]])}} ===== అనవసరమైన వాటిని నివారించండి ===== మొదటి వాక్యంలో పునరావృతాలను వీలైనంత తగ్గించండి. వ్యాసం శీర్షికలో ఇప్పటికే {{Strong|not}} సంబంధిత సమాచారాన్ని అందించడానికి వ్యాసం యొక్క మొదటి వాక్యాన్ని ఉపయోగించండి. శీర్షిక వివరణాత్మకంగా ఉంటే, అది ముందు భాగంలో యథాతథంగా కనిపించాల్సిన అవసరం లేదు. ఉదాహరణకు: {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] '''ఫిజి-భారత్ సంబంధాలు''' ఫిజి & భారతదేశం మధ్య విదేశీ సంబంధాలను సూచిస్తాయి.}} {{block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=|alt=Good:]] [[భారతదేశం]], [[ఫిజీ]] లు 2005 లో దౌత్యసంబంధాలు నెలకొల్పుకున్నాయి.}} మొదటి వాక్యం పునరుక్తితో కృతకంగా ఉండగా, రెండవది మరింత సమాచారాన్ని ఇస్తూ, సహజంగా ఉంది. {{va|Avoid boldface|text=మొదటి వాక్యంలో వ్యాసం శీర్షిక సులభంగా, సహజంగా ఒదిగక పోతే, దానిని చేర్చే ప్రయత్నంలో వాక్యాన్ని, పదాలనూ వంకర్లు తిప్పకూడదు. అనవసరమైన పునరుక్తిని నివారించి, విషయాన్ని సరళమైన భాషలో వివరించాలి.}} {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]]2022 భారత-పాక్ క్షిపణి ఘటన అనేది, 2022 మార్చి 9 న భారతదేశం, [[హర్యానా|హర్యానాలోని]] [[అంబాలా]] నుండి అనుకోకుండా పాకిస్తాన్ పైకి [[బ్రహ్మోస్]] [[క్షిపణి|క్షిపణిని]] ప్రయోగించిన ఘటన.}} {{block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=|alt=Good:]] 2022 మార్చి 9 న భారతదేశం, [[హర్యానా|హర్యానాలోని]] [[అంబాలా]] నుండి అనుకోకుండా [[బ్రహ్మోస్]] [[క్షిపణి|క్షిపణిని]] ప్రయోగించగా, అది పాకిస్తాన్‌ లోని పంజాబ్‌ రాష్ట్రం, [[ఖానేవాల్ జిల్లా]] లోని మియాన్ ఛన్నూ పైకి దూసుకెళ్లింది.}} కొన్నిసార్లు కొద్దిపాటి పునరావృత్తి అనివార్యం. ఉదాహరణకు, ''[[శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు]]'' ను, ''నిఘంటువు'' అనే పిలవాలి. మొదటి వాక్యంలో దానిని, ''నిఘంటువు'' అని తప్ప మరే విధంగానూ ప్రస్తావించడానికి కుదరదు. ఈ సందర్భాలలో కూడా, శీర్షికలో లేని సమాచారాన్ని మొదటి వాక్యంలో ఇవ్వాలి. కానీ వీలైనప్పుడల్లా పదాల పునరుక్తి లేకుండా చెప్పడానికి ప్రయత్నించాలి. {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] '''''శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు''''' ఒక తెలుగు నిఘంటువు.}} దాని బదులు ఇలా రాయవచ్చు: {{block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=|alt=Good:]] '''''శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు''''' ఎనిమిది సంపుటాలలో, లక్షా పదివేల మాటలతో కూర్చిన తెలుగు నిఘంటువు.}} రెండింటిలోనూ కొంత పునరుక్తి ఉంది, కానీ రెండవది మెరుగైనది, ఎందుకంటే అది మరిన్ని వివరాలను ఇస్తోంది. ==== <span class="anchor" id="Bold title"></span>తొలి వాక్యం ఆకృతి ==== మొదటి వాక్యంలో వ్యాసం పేరు యథాతథంగా వచ్చినపుడు, దాన్ని బొద్దు చెయ్యాలి. వ్యాసం పేరు ఉన్నదున్నట్లుగా రాకపోతే, దాన్ని బొద్దు చెయ్యరు. =====<span class="anchor" id="BOLDSYN"></span><span class="anchor" id="MOSBOLDSYN"></span><span class="anchor" id="Abbreviations and synonyms"></span>శీర్షికను, ఇతర పేర్లనూ బొద్దు చేయడం ===== మొదటిసారి ప్రస్తావించిన చోట శీర్షిక పేరునూ, ''ముఖ్యమైన'' ప్రత్యామ్నాయ పేర్లనూ {{Efn-ua|"Usually" here can account for cases like "'''Foo''', also known as '''Bar''', '''Baz''', or '''Quux'''", where the "Baz" item is actually not a redirect from "Baz", but maybe "Baz (chemistry)", and so it wouldn't fit an absolute redirect requirement, but would be visually confusing if de-boldfaced between the other two. "Usually" isn't blanket license to [[Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#When not to use boldface|boldface things for emphasis]].}} మాత్రమే బొద్దు చెయ్యాలి:{{block indent|'''ముంబై''', భారత రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్రకు రాజధాని. దీనికి గతంలో '''బొంబాయి''' అనే పేరు ఉండేది. ([[ముంబై]])}} ఈ సందర్భంలో, సాధారణ సంక్షిప్త రూపాలు (సంబంధిత శీర్షిక తర్వాత కుండలీకరణాలలో ఉన్నవి) ముఖ్యమైన ప్రత్యామ్నాయ పేర్లుగా పరిగణించబడతాయి: {{block indent|'''ఐక్యరాజ్య సమితి''' ('''ఐరాస''') అంతర్జాతీయ చట్టం, భద్రత, ఆర్థిక అభివృద్ధి, సామాజిక అభివృద్ధి, [[మానవ హక్కులు|మానవ హక్కు]]లపై సమష్టి కృషి చేసేందుకు ప్రపంచ దేశాలు ఏర్పాటు చేసుకున్న ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ.}} ఒకవేళ ప్రధాన కథనం, ప్రత్యేక వ్యాసం లేని అంశానికి సంబంధించిన ఒక సంఘటన గురించి అయితే, ప్రత్యేకించి ఈ పేజీ ఒక [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|ఒక రీడైరెక్ట్‌కు లక్ష్యంగా]] ఉన్నప్పుడు, ఆ సబ్జెక్టును బొద్దు చెయ్యాలి: {{block indent| '''గూళపాళెం కురుబ హంపన్న''' బ్రిటిషు పాలనా కాలంలో నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని గుంతకల్లు గ్రామం వద్ద రైలు గేటు కాపలాదారుగా ఉండేవాడు. 1893లో ఆంగ్లేయ సైనికుల బలాత్కార ప్రయత్నం నుంచి ఇద్దరు భారతీయ స్త్రీలను కాపాడి, ఆ ప్రయత్నంలో ప్రాణం కోల్పోయాడు.)}} సాధారణంగా తెలుగులో ఉపయోగించని తెలుగేతర పేర్లను బొద్దు చేయవద్దు.{{Crossreference|text=(See {{slink|#Other_languages}}.)}}{{Block indent|'''మిలన్''' ({{langx|it|మిలానో}}), ఉత్తర ఇటలీ లోని నగరం.}} [[మొదటి పేజీ|ప్రధాన పేజీలో]] ప్రత్యామ్నాయ పేర్లను బోల్డ్‌గా చేయవద్దు. ===== ఈ ఇతర సాధారణ తప్పులను నివారించండి ===== ప్రవేశిక లోని మొదటి వాక్యంలో శీర్షికను బొద్దు చెయ్యడం కోసం, దానికి లింకులు ఇవ్వకూడదు:{{Efn-ua|అన్నీ కాకపోయినా చాలా వ్యాసాల్లో వ్యాసం పేరును బొద్దు చేస్తాం. వ్యాసానికి అదే వ్యాసం నుండి లింకు ఇస్తే, ఆ లింకు '''బొద్దుగా''' కనిపిస్తుంది. కానీ, ఈ పద్ధతిని అనుసరించరాదు. దీనివలన, పేజీని తరలించినపుడు పనికిరాని సర్క్యులర్ దారిమార్పు లింకు ఏర్పడుతుంది. బొద్దు చేసిన పాఠ్యంలో {{em|కొంత భాగానికి}} లింకు ఇవ్వడం కూడా చెయ్యకూడదు. దీనివలన బొద్దు చేసినదాని ఫలితం ఉండదు; ఈ లింకు వలన పాఠకులకు అసలు బొద్దు చేసి ఉందనే తెలియకపోవచ్చు, దాని ఉద్దేశాన్ని వాళ్ళు గ్రహించకపోవచ్చు.}} {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] [[భండారు అచ్చమాంబ]] (1874 - 1905) తొలి తెలుగు కథా రచయిత్రి.}} {{block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=|alt=Good:]] '''భండారు అచ్చమాంబ''' (1874 - 1905) తొలి తెలుగు కథా రచయిత్రి.}} దీనికి ఒక మినహాయింపు: ప్రాథమిక అంశానికి లింకు ఉన్నట్లయితే, స్పష్టీకరణ పేజీలు ఆ లింకు కోసం బోల్డ్‌ను ఉపయోగించవచ్చు. సాధారణంగా, మొదటి వాక్యంలో వ్యాస శీర్షిక (లేదా ఒక ముఖ్యమైన ప్రత్యామ్నాయ శీర్షిక) లేనట్లైతే, అక్కడ ఉన్న సంబంధిత పాఠ్యానికి బొద్దు శైలిని వర్తింపజేయవద్దు (2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు పేజీ నుండి ఉదాహరణ): {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] '''2008''' సెప్టెంబరు 29న '''పశ్చిమ భారతదేశం''' లోని [[గుజరాత్]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో '''మూడు బాంబులు పేలాయి'''. ఇందులో ఆరుగురు మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.}} {{block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=|alt=Good:]] 2008 సెప్టెంబరు 29న పశ్చిమ భారతదేశం లోని [[గుజరాత్]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో మూడు బాంబులు పేలాయి. ఇందులో ఆరుగురు మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.}} ===== సంజ్ఞావాచకాలు (పేర్లు), బిరుదులు ===== ఒకవేళ పేజీ శీర్షిక సాధారణంగా ఇటాలిక్స్‌లో ఉంటే (ఉదాహరణకు, సినిమా, పుస్తకం వగైరా), అప్పుడు ప్రవేశికలో దాని మొదటి ప్రస్తావన బొద్దు, వాలు రెండింటిలోనూ ఉండాలి: {{block indent|'''''అతడు అడవిని జయించాడు''''', డా. కేశవరెడ్డి రాసిన నవలిక.&nbsp;... {{pb}} '''''ఆ నలుగురు''''' అనేది [[2004]]లో వచ్చిన [[తెలుగు సినిమా]].&nbsp;...}} వ్యాసం పేరును కొటేషన్ మార్కుల మధ్య ఉంచినట్లైతే, పేరును మాత్రమే బొద్దు చెయ్యాలి, కొటేషన్ మార్కులను చెయ్యకూడదు: {{block indent|"'''తాంబూలాలిచ్చేశాను, ఇక తన్నుకు చావండి'''" అనేది, గురజాడ అప్పారావు రాసిన [[కన్యాశుల్కం (నాటకం)|కన్యాశుల్కం]] నాటకం లోని డైలాగు.}} ===== ఉచ్చారణ ===== తెలుగులో ఎలా పలుకుతామో అలాగే రాస్తాం కాబట్టి ఉచ్చారణ రాయాల్సిన అవసరం సాధారణంగా ఉండదు. అయితే కొన్ని పరభాషా పదాలను పలకడానికీ రాయడానికీ తేడా ఉంటుంది. అలాంటి సందర్భంలో బ్రాకెట్లో దాని స్పెల్లింగును రాయవచ్చు. ఈ స్పెల్లింగు వీలైనంత వరకు తెలుగులోనే ఉండాలి. ఉదాహరణకు దూ అనే ఫ్రెంచి పదానికి వ్యాసం రాసేటపుడు "దూ (డ్యూక్స్)" అని రాయవచ్చు. "దూ (Deaux)" అని రాయడాన్ని సాధ్యమైనంతవరకు నివారించాలి. =====సందర్భోచిత లింకులు ===== మొదటి వాక్యం, వ్యాసాంశానికి ముఖ్యమైన విస్తృతమైన లేదా ప్రాథమిక విషయాలకు లింకులను ఇవ్వాలి. లేదా దానికి [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|గుర్తింపు]] ఉన్న సందర్భంలో దానిని పెట్టాలి. ఉదాహరణకు, ఒక భవనం లేదా ప్రదేశం గురించిన వ్యాసంలో, దానికి సంబంధించిన భౌగోళిక ప్రాంతాల్లో అత్యంత స్థూల ప్రాంతానికి లింకు ఇవ్వాలి. ఒక సాంకేతిక లేదా పరిభాషా పదం గురించిన వ్యాసంలో, మొదటి వాక్యం లేదా పేరాగ్రాఫ్‌లో సాధారణంగా ఆ పదం వచ్చిన అధ్యయన రంగానికి సంబంధించిన లింకు ఉండాలి. వ్యక్తి గురించిన వ్యాసంలోని మొదటి వాక్యం, ఆ వ్యక్తి ప్రాముఖ్యత సాధించిన అంశానికి సంబంధించిన పేజీ లేదా పేజీలకు లింకు చేయాలి. భవనాలు, వేదికలు, స్మారక చిహ్నాలు, ఇతర భౌతిక నిర్మాణాల గురించిన వ్యాసాల విషయంలో, వాటి స్థానాన్ని పరిచయంలోని మొదటి వాక్యంలో పేర్కొనాలి. సాధారణంగా దీని అర్థం నగరం, పరిపాలనా ప్రాంతం (అవసరమైతే), దేశాన్ని పేర్కొనడం:{{Block indent|The '''Eiffel Tower''' is a [[wrought-iron]] [[lattice tower]] on the [[Champ de Mars]] in [[Paris]], France.}} == జీవిత చరిత్రలు == * విజ్ఞాన సర్వస్వ స్థాయిలో ప్రాముఖ్యత ఉన్న వివాదాలకు సంబంధించి, విశ్వసనీయ మూలాల నుండి సేకరించిన సమాచారాన్ని ప్రవేశికలో కనబడకుండా అణచివేయకూడదు. అలాగని అది మిగతా సమాచారాన్ని డామినేట్ చేసేలా ఉండకూడదు; ప్రవేశిక వ్యాసం మొత్తాన్నీ సముచితంగా సంగ్రహించాలి. * ఒక విషయాన్ని ప్రభావితం చేసే ఇటీవలి సంఘటనలు చారిత్రక దృక్కోణంలో ఉంచబడతాయి; అత్యంత ఇటీవలి సమాచారమే అత్యంత ముఖ్యమైనది కానవసరం లేదు. కొత్త సమాచారాన్ని పాత సమాచారంతో సమతుల్యం చేయాలి. అన్ని అంశాలకూ [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తగిన ప్రాధాన్యత]] ఇవ్వాలి. * [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|వికీపీడియా సంస్మరణ స్థలం కాదు]]. ఒక వ్యక్తి మరణించినప్పుడు, ప్రవేశికలో పెద్దయెత్తున మార్పులు జరగకూడదు. లేదా ఆ మరణం గురించే పదేపదే ప్రస్తావించనూ కూడదు. * జీవించి ఉన్న వ్యక్తుల పుట్టిన తేదీలతో సహా వ్యక్తిగత వివరాల కోసం [[వికీపీడియా:జీవించి ఉన్నవారి చరిత్రలు|ప్రాథమిక మూలాలను ఉపయోగించవద్దు]] . === జీవిత చరిత్రల మొదటి వాక్యం === జీవిత చరిత్ర వ్యాసాల మొదటి వాక్యంలో కిందివి ఉండాలి: # [[పేరు]] (లు), హోదా (లు), ఏవైనా ఉంటే అవి రాయాలి. # పుట్టిన, మరణించిన తేదీలను, [[వికీపీడియా:మౌలిక పరిశోధనలు నిషిద్ధం|ద్వితీయ మూలాలలో]] కనబడితేనే వాడాలి.{{Spaced ndash}}[[వికీపీడియా:జీవించి ఉన్నవారి చరిత్రలు|జీవించి ఉన్న వ్యక్తుల పుట్టిన తేదీలు లేదా వారి గురించిన ఇతర వ్యక్తిగత వివరాల కోసం]] ప్రాథమిక మూలాలను ఉపయోగించవద్దు. వ్యాసంలో వేరే చోట జనన/మరణ తేదీలకు సంబంధించిన రోజు–నెల–సంవత్సరం వివరాలు ఇచ్చి ఉంటే, సందర్భాన్ని అందించడానికి కేవలం సంవత్సరాన్ని రాయవచ్చు. # ఆ వ్యక్తి ప్రశస్తి పొందిన కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన సందర్భం (ప్రదేశం, జాతీయత మొదలైనవి). # వ్యక్తి నిర్వహించిన ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|ముఖ్యమైన]] పదవులు, కార్యకలాపాలు లేదా పాత్రలు. వ్యక్తిగత అభిప్రాయానికి సంబంధించిన లేదా వివాదాస్పదమైన పదాలను నివారించాలి. # వ్యక్తి [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత (వ్యక్తులు)|ప్రసిద్ధి చెందడానికి]] గల ప్రధాన కారణం (ముఖ్యమైన విజయం, రికార్డు మొదలైనవి) అయితే, విషయానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రతి విషయాన్ని వివరిస్తూ మొదటి వాక్యాన్ని సమాచారంతో నింపేయకుండా, దానికి బదులుగా సంబంధిత సమాచారాన్ని ప్రారంభ విభాగంలో విస్తరించండి. ఉదాహరణకు, {{Xt|వాణిశ్రీ (జ.1948, ఆగష్టు 3, నెల్లూరు) 1960, 1970 దశకాలలో పేరొందిన తెలుగు సినిమా నటి. ఆమె అసలు పేరు వెంకటరమణ.}} * జీవితచరిత్ర వ్యాసానికి పేరుగా, ఆ వ్యక్తికి ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పేరును ఉపయోగిస్తుండగా, ప్రవేశిక మొదటి వాక్యంలో ఆ వ్యక్తి పూర్తి పేరును, ఉపయోగించవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్ వ్యాసంలో, ప్రధాన వాక్యం ఇలా ఉంటుంది: " {{Xt|'''అవుల్ పకీర్ జైనులబ్ధీన్ అబ్దుల్ కలామ్''' (1931 అక్టోబరు 15 - 2015 జులై 27) భారత 11 వ [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]], క్షిపణి శాస్త్రవేత్త.}} ...". * ఒక వ్యక్తి ఎప్పుడైనా తన పూర్తి పేరును మార్చుకుంటే, పుట్టినప్పుడు పెట్టిన పేరును కూడా ఇవ్వవచ్చు. ఒక మహిళ పెళ్ళయ్యాక పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందక ముందు, పుట్టింటి పేరును కూడా చేఋచవచ్చు. అలాగే పేరు మార్చుకున్న వ్యక్తి గురించిన వ్యాసంలో వారి అసలు పేరును కూడా ఉదహరించవచ్చు. ఉదాహరణకు, {{Xt|'''నూతన్ ప్రసాద్''' (1945 డిసెంబరు 12 - 2011 మార్చి 30) గా పేరు గాంచిన '''తాడినాడ వరప్రసాద రావు''' [[తెలుగు సినిమా]] రంగములో ప్రసిద్ధి చెందిన నటుడు, టివి వ్యాఖ్యాత}}. === ప్రత్యేక విభాగం వినియోగం === మూడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు ఉంటే, వాటిని మొదటి వాక్యంలో చేర్చకూడదు, ఎందుకంటే ఇది గందరగోళాన్ని సృష్టిస్తుంది. దానికి బదులుగా, ఆ పేర్లను ఫుట్‌నోట్‌లో చేర్చవచ్చు, లేదా వ్యాసంలో "పేర్లు" లేదా "వ్యుత్పత్తి" వంటి విభాగాలలో వేరే చోటికి తరలించవచ్చు. మినహాయింపుగా, విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ఆంగ్ల పేరుకు భిన్నమైన స్థానిక అధికారిక పేరును ముందు ఉంచాలి. [[ఆంగ్ల వర్ణక్రమం|ఆంగ్ల అక్షరక్రమం ప్రామాణీకరించబడక]] ముందు ఉపయోగించిన పేర్లతో సహా పురాతన పేర్లను, ( పురాతన: పేరు) అని స్పష్టంగా గుర్తించాలి. వాటిని మొదటి వాక్యంలో ఉంచకూడదు. == నిడివి == ప్రవేశిక నిడివి ఎంత ఉండాలి అనేది, విషయపు సంక్లిష్టత పైనా, వ్యాసంలో జరిగిన అభివృద్ధి పైనా ఆధారపడి ఉంటుంది. నిడివి మరీ చిన్నదిగా ఉంటే పాఠకుడికి అసంతృప్తి కలుగుతుంది; మరీ పెద్దదిగా ఉంటే భయపెడుతుంది, చదవడానికి కష్టంగా ఉంటుంది. మధ్యలోనే పాఠకుడు ఆసక్తి కోల్పోయేలా చేయవచ్చు. ఈ సందర్భంలో కింది సూచనలు ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు: * ఈ అంశంపై సంక్షిప్తమైన, కానీ ఉపయోగకరమైన, సంపూర్ణమైన సారాంశం ఉండాలనే పాఠకుల అంచనాలకు అనుగుణంగా దీని నిడివి ఉండాలి. * చక్కగా రాసిన ప్రవేశికలు సుమారు 100 పదాలకు లోపు ఉండడం అరుదు. ఎన్వికీ లోని [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు|విశేష వ్యాసాల్లో]], ప్రవేశికలు సుమారు 250 నుండి 400 పదాల దాకా ఉంటాయి. == ప్రవేశికను సవరించడం == వ్యాసపు "సవరించు" లేదా "మూలపాఠ్యాన్ని సవరించు" ట్యాబుపై నొక్కి ప్రవేశికను సవరించవచ్చు. డిఫాల్ట్‌గా, ప్రవేశిక కు మార్చు లింకు ఉండదు. కానీ, నమోదైన వాడుకరులు తమ అభిరుచుల్లో కింది వాటిలో ఒకదాన్ని లేదా రెండింటినీ చేతనం చేసుకుని మార్పు లింకును పొందవచ్చు (ఈ రెండింటికీ జావాస్క్రిప్ట్ అవసరం): * {{Myprefs|ఉపకరణాలు|ప్రదర్శన|check=ప్రవేశికలో [మార్చు] లింకు}} * {{Myprefs|దిద్దుబాట్లు|సాధారణ ఎంపికలు|check=విభాగం పేరు మీద రైట్‌ క్లిక్కుతో విభాగం దిద్దుబాటు కావాలి}} ప్రాధాన్యతలను మార్చాల్సిన అవసరం లేని, సందర్భానుసారంగా అనుసరించగల ఒక ప్రత్యామ్నాయం ఏమిటంటే, వ్యాసంలోని ఇతర విభాగాలలో ఏదో ఒకదానిలో "మూలపాఠ్యాన్ని సవరించు" లింకును నొక్కి, అపుడు వచ్చే url లో section= అనేచోట విలువను "section=0"గా మార్చి, ఎంటరు నొక్కడం. అపుడు, ఎడిటరులో ప్రవేశిక తెరుచుకుంటుంది. == వార్తాపత్రికల ప్రవేశిక శైలితో పోలిక == వికీపీడియా ప్రవేశికలను వార్తాపత్రికల శైలిలో రాయం. అత్యంత ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని మొదట ఉంచడం, కేవలం ముందుమాట చదివినా కూడా ఏ పాఠకుడైనా విషయాన్ని అర్థం చేసుకోగలిగేలా చేయడం వంటి కొన్ని సారూప్యతలు వీటికి ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని తేడాలు కూడా ఉన్నాయి. వార్తాపత్రిక జర్నలిజంలోని ప్రవేశిక పేరాగ్రాఫ్{{Efn-ua|See [[WP:NOTALEDE]] for previous discussion of why "lede" is avoided in this guideline; in summary: it gives a false impression about the purpose, nature, and style of Wikipedia leads.}} అనేది ఒక వార్తకు సంబంధించిన అత్యంత ముఖ్యమైన వాస్తవాలను మాత్రమే సంక్షిప్తంగా సంగ్రహించిన సారాంశం. ఈ ప్రాథమిక వాస్తవాలను కొన్నిసార్లు ''ఎవరు'', ''ఏమిటి'', ''ఎప్పుడు'', ''ఎక్కడ,'' ''ఎందుకు'' అనే "[[ఆరు ఎ లు|ఐదు Wలు]]" అని కూడా అంటారు. పత్రికల్లో ప్రవేశికలు సాధారణంగా ఒకటి లేదా రెండు వాక్యాల పొడవు మాత్రమే ఉంటాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, వికీపీడియా వ్యాసాలలో మొదటి వాక్యం సాధారణంగా ఒక నిర్వచనంగా ఉంటుంది. ప్రవేశిక పొడవుగా ఉంటుంది. అంతిమంగా అది మరింత సమాచారాన్ని అందిస్తుంది, ఎందుకంటే దాని ఉద్దేశ్యం వ్యాసాన్ని కేవలం పరిచయం చేయడం కాదు, దాని సారాంశాన్ని తెలియజేయడం. {| class="wikitable" |+[[భోపాల్ దుర్ఘటన|భోపాల్ విపత్తుకు]] సంబంధించి పత్రికల శైలికి, విజ్ఞాన సర్వస్వ శైలికీ ప్రవేశికలో పోలిక ! పాత్రికేయ నాయకత్వం ! విజ్ఞాన సర్వస్వ నాయకత్వం |- | valign="top" width="50%" | మధ్య భారతదేశంలో అమెరికా యాజమాన్యంలోని పురుగుమందు కర్మాగారం నుంచి విషవాయువు లీకవడంతో రాత్రికి రాత్రే కనీసం 410 మంది మరణించారని, మృతులలో చాలామంది నిద్రిస్తున్నప్పుడే చనిపోయారని అధికారులు ఈ రోజు తెలిపారు. భోపాల్ నగరంలో జరిగిన ఈ విపత్తులో కనీసం 12,000 మంది గాయపడగా, వారిలో 2,000 మంది ఆసుపత్రిలో చేరారు.<br /><br /> <small>—హజారికా, సంజయ్ (1984 డిసెంబరు 3) [https://www.nytimes.com/1984/12/04/world/gas-leak-in-india-kills-at-least-410-in-city-of-bhopal.html "భోపాల్ నగరంలో గ్యాస్ లీక్ కారణంగా కనీసం 410 మంది మృతి"] ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్''</small> | valign="top" width="50%" | 1984 డిసెంబర్ 3న, భారతదేశం, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం, భోపాల్‌ లోని యూనియన్ కార్బైడ్ ఇండియా లిమిటెడ్ వారి పురుగుమందుల కర్మాగారం నుండి మిథైల్ ఐసో సయనేట్ అనే తీవ్ర విషపూరిత వాయువు లీకవడంతో చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో ఉన్న 5,00,000 పైచిలుకు ప్రజలు విషప్రభావానికి గురయ్యారు. దీన్ని, ప్రపంచంలో కెల్లా అత్యంత దారుణమైన పారిశ్రామిక దుర్ఘటనగా భావిస్తారు. 2006 లో ప్రభుత్వం సమర్పించిన ఒక అఫిడవిట్‌లో, ఈ దుర్ఘటనలో 5,58,125 మంది గాయపడగా, అందులో 38,478 మంది తాత్కాలిక పాక్షిక గాయాలు కాగా, 3,900 మంది తీవ్రమైన, శాశ్వత వైకల్యం కలిగించే గాయాలకు లోనయ్యారు. మరణాల సంఖ్యలో పలు అంచనాలున్నాయి. అధికారిక అంచనాల ప్రకారం తక్షణ మరణాల సంఖ్య 2,259. ఇతర అంచనాల ప్రకారం, ఘటన జరిగిన రెండు వారాల్లోపు 8,000 మంది మరణించగా, మరో 8,000 మంది వాయువు సంబంధ రోగాల వలన మరణించారు. ఈ దుర్ఘటనకు సంబంధించిన కోర్టు కేసును సెటిల్ చేసుకోవడంలో భాగంగా 1989 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు చెందిన యూనియన్ కార్బైడ్ కార్పొరేషన్ 47 కోట్ల డాలర్లను చెల్లించింది. |} == శుభ్రపరచడం == ప్రవేశిక విభాగాల శుభ్రపరచడానికి సంబంధించిన టెంప్లేట్ సందేశాల జాబితా కోసం, {{Section link|Wikipedia:Template messages/Cleanup#Introduction}} చూడండి.{{Section link|Wikipedia:Template messages/Cleanup#Introduction}} . ఎడిటర్లు కేవలం ప్రవేశికలను ట్యాగ్ చేయడానికే కాకుండా, వాటిని మెరుగుపరచడానికి ప్రోత్సహించబడతారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * {{Template link|section length}} , ఇచ్చిన విభాగం లేదా వ్యాసం యొక్క పొడవును బైట్‌లు లేదా శాతంలో తిరిగి ఇస్తుంది * సహాయం: విభాగం * [[వికీపీడియా:Manual of Style/Accessibility|వికీపీడియా: శైలి/ప్రాప్యత మాన్యువల్]] * వికీపీడియా యొక్క మంచి నిర్వచన విధానం * వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్ట్ ప్రవేశిక ఇంప్రూవ్‌మెంట్ టీమ్ * {{Section link|Wikipedia:Writing better articles|Lead section}} == గమనికలు == {{notelist-ua}} === ప్రత్యేక వివరణాత్మక గమనిక === {{notelist}} == సూచనలు == [[వర్గం:CS1 maint: url-status]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] <!-- {{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు [[భారత పార్లమెంటు ఎన్నికలు, 2009|2009 భారత సాధారణ ఎన్నికలతో]] పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}} {{Block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు, సార్వత్రిక ఎన్నికలతో పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}}{{Block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు, సార్వత్రిక ఎన్నికలతో పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}} {{Block indent|The '''Eiffel Tower''' is a [[wrought-iron]] [[lattice tower]] on the [[Champ de Mars]] in [[Paris]], France.}}{{Block indent|'''MetLife Stadium''' is a [[multi-purpose stadium]] at the [[Meadowlands Sports Complex]] in [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]], New Jersey, United States.}} {{Block indent|'''Mumbai''', also known as '''Bombay''', is the capital of the [[India]]n state of [[Maharashtra]]. ([[Mumbai]])}} {{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] గోదావరి నదిలో వృధాగా సముద్రంలోకి పోయే వరద జలాలను రాయలసీమకు, ఉమ్మడి నెల్లూరు, ప్రకాశం జిల్లాలకూ తరలించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తలపెట్టిన ప్రాజెక్టు, '''[[పోలవరం]]–[[బనకచర్ల]] అనుసంధాన ప్రాజెక్టు'''}}ఒక [[వికీపీడియా:నామకరణ పద్ధతులు|వ్యాసం యొక్క శీర్షిక]] ఆ విషయానికి సంబంధించిన అధికారిక లేదా విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన పేరు అయితే, దానిని మొదటి వాక్యంలోనే వీలైనంత త్వరగా బోల్డ్‌లో ప్రదర్శించండి:{{Block indent|'''Azaria Chantel Loren Chamberlain''' (11 June – 17 August 1980) was an Australian baby girl who was killed by a dingo on the night of 17 August 1980{{nbsp}}... ([[Death of Azaria Chamberlain]], redirected from Azaria Chamberlain)}}లేకపోతే, శీర్షికను సహజమైన రీతిలో చేర్చగలిగితే చేర్చండి:{{Block indent|The '''United States presidential line of succession''' is the order in which officials of the United States{{nbsp}}... ([[United States presidential line of succession]])}} {{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] '''Iraq–Pakistan relations''' are the relations between [[Iraq]] and [[Pakistan]].}} {{Use American English}} {{Use mdy dates}} oh4tlkxs8vvibzuj13dlu6aeetlg4ns 4963524 4963523 2026-09-21T08:29:44Z Chaduvari 97 /* ఈ ఇతర సాధారణ తప్పులను నివారించండి */ శీర్షిక సవరణ 4963524 wikitext text/x-wiki {{in use}} వికీపీడియాలో '''ప్రవేశిక''' అనేది వ్యాసానికి పరిచయం వంటిది. వ్యాసం లోని అతి ముఖ్యమైన విషయాల సారాంశం అది. ఇది వ్యాసం ప్రారంభంలో, మొదటి [[వికీపీడియా:శైలి|విభాగానికి]] ముందు ఉంటుంది. ఇది వార్తాపత్రికల్లో వార్తలకు ఇచ్చే లీడ్ వంటిది కాదు. వికీపీడియాలో సందర్శకులు సాధారణంగా చూసే పేజీలు సమయం కొన్ని నిమిషాలు ఉంటుంది (ఆ సెషన్‌లో పేజీలన్నీ కలిపి). చాలా మంది వ్యాసంలో మొదట చదివేది ప్రవేశిక. అసలు చదివేది అది ఒక్కటే కావచ్చు కూడా.{{Efn-ua|See [[meta:Research:Which parts of an article do readers read]].}} ప్రవేశికలో ప్రాథమికాంశాలు క్లుప్తంగా ఉంటాయి. ఇది వ్యాసాన్ని పరిచయం చేస్తుంది, మరింత చదవడానికి ఆసక్తిని పెంచుతుంది. అయితే, పాఠకుడికి అది ఓ టీజరు లాంటిదో, వ్యాసంలో ఏయే అంశాలు ఉండబోతున్నాయో చెప్పే సూచికో కాదు. ప్రవేశికను [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తటస్థ దృక్కోణంతో]], స్పష్టంగా, సులభ శైలిలో రాయాలి. ప్రవేశిక వ్యాసవిషయాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరిస్తూ, స్వంతంత్రంగా నిలబడాలి. అంశాన్ని గుర్తించడం, సందర్భాన్ని స్థాపించడం, విషయం ఎందుకు [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|ముఖ్యమైనదో]] వివరించడం, ప్రముఖ వివాదాలేమైనా ఉంటే వాటితో సహా అతి ముఖ్యమైన అంశాల సారాంశాన్ని ప్రవేశికలో వివరించాలి.{{Efn-ua|ప్రవేశికలో అంతగా ప్రాముఖ్యత లేని వివాదాంశాలకు అనవసరమైన ప్రాముఖ్యత నిచ్చి [[Wikipedia:Neutral point of view|వికీపీడియా తటస్థ దృక్కోణాన్ని]] అతిక్రమించవద్దు.}} సాధారణంగా మొదటి కొన్ని వాక్యాల లోనే వ్యాస విషయపు ప్రాముఖ్యత స్థాపించబడుతుంది. [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|విశ్వసనీయమైన, ప్రచురించబడిన మూలాల]] ప్రకారం, [[వికీపీడియా:లేఅవుట్|వ్యాసపు ప్రధాన భాగంలో]] వలె, ప్రవేశికలోని విషయానికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|అంశానికి దాని ప్రాముఖ్యతను ప్రతిబింబిస్తుంది]]. ప్రాథమిక వాస్తవాలు కాకుండా, ముఖ్యమైన సమాచారం వ్యాసం లోని మిగిలిన భాగంలో చేయనట్లైతే అది ప్రవేశికలో కూడా రాయకూడదు. ప్రవేశికలో సముచితమైన చోట్ల మూలాలనివ్వవచ్చు. అయితే మూలాలు ప్రవేశికలో కాకుండా ప్రధానాంగంలో ఇవ్వడం సర్వసాధారణం. ==<span class="anchor" id="Elements"></span><span class="anchor" id="Order"></span>అంశాలు, వరుస క్రమం == ప్రవేశికలో ఈ క్రింది క్రమంలో ఐచ్ఛిక అంశాలు ఉండవచ్చు: క్లుప్త వివరణ, అయోమయం లింకులు (డాబ్‌లింకులు/హ్యాట్‌నోట్‌లు), నిర్వహణ ట్యాగ్‌లు, సమాచారపెట్టెలు, ప్రత్యేక క్యారెక్టర్ల హెచ్చరిక పెట్టె, చిత్రాలు, నావిగేషనల్ బాక్స్‌లు (నావిగేషనల్ టెంప్లేట్‌లు), పరిచయ వచనం, విషయ సూచిక (పాత స్కిన్‌లలో ), మొదటి విభాగం యొక్క శీర్షికకు వెళ్లడం. '''ప్రవేశిక ఆకృతి:''' <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Short description}} {{Hatnote}} {{Article for deletion}} {{Copy edit}} {{Infobox rocket|name=...}} {{Contains special characters}} [[File:TypicalRocket.gif|...|A typical rocket]] {{Rocket navigation sidebar}} '''రాకెట్''' అంటే ... ==తొలి విభాగం== </syntaxhighlight> * ''క్లుప్త వివరణ'' అనేది పేజీ శీర్షికను వివరించడానికి ఉద్దేశించిన సంక్షిప్త పదబంధం. మరిన్ని వివరాల కోసం [[వికీపీడియా:పేజీ క్లుప్త వివరణ|వికీపీడియా:సంక్షిప్త వివరణ]] చూడండి. * నిర్వహణ మూసలు, సమాచారపెట్టె, బొమ్మల కంటే ముందు, పేజీలో కనిపించాల్సిన మొదటి అంశం ''అయోమయ నివృత్తి లింకులు''; పాఠకులు, తాము తప్పు పేజీకి వచ్చామని దీనిద్వారా వెంటనే తెలుసుకోవచ్చు. టెక్స్ట్-బ్రౌజర్‌లు, స్క్రీన్ రీడర్‌లు పేజీని ఒక వరుసలో చూపిస్తాయి. సుమారుగా ఇదే పేరుతో ఉన్న మరొక వ్యాసానికి లింకు చేయడానికి "ఒకే పేరుతో ఉన్న అంశాల కోసం ..." అనే అయోమయ నివృత్తి లింకును కొన్నిసార్లు వ్యాసం ప్రారంభంలో ఉంచుతారు. అలాంటి సందర్భాలలో, ఆ లైన్‌ను వాలుగా చేసి, హాట్‌నోట్ టెంప్లేట్‌లను ఉపయోగించి ఇండెంట్ చేయాలి. ఈ ప్రారంభ లింకును ఒక విభాగంగా చేయవద్దు. * ''తొలగింపు ట్యాగ్‌లు'' ( [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు|త్వరిత తొలగింపు]], ప్రతిపాదిత తొలగింపు, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]). * ''[[వికీపీడియా:Template messages/Maintenance|నిర్వహణ ట్యాగ్‌లు]]'' అయోమయ నివృత్తి లింకుల క్రింద ఉండాలి. ఈ ట్యాగ్‌లు వ్యాసపు నాణ్యత గురించి పాఠకులకు తెలియజేస్తాయి. వ్యాసం ప్రారంభానికి ముందే ఇది పాఠకులకు కనిపించాలి. * ''[[వికీపీడియా:Manual of Style/Infoboxes|సమాచారపెట్టెల్లో]]'' వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన సారాంశ సమాచారం లేదా అవలోకనం ఉంటుంది. అందువల్ల వాటిని పాఠ్యానికి ముందు ఉంచాలి (అవి సాధారణంగా ప్రవేశికలో పాఠ్యానికి కుడివైపున ఉంటాయి). సమాచారపెట్టె, నేవిగేషను పెట్టెల మధ్య ప్రాథమిక వ్యత్యాసం పారామితుల ఉనికి: నేవిగేషను పెట్టె, ఒకే అంశానికి చెందిన వ్యాసాలన్నిటిలో సరిగ్గా ఒకే విధంగా ఉంటుంది. సమాచారపెట్టెలో మాత్రం ఒక్కో వ్యాసంలో ఒక్కో కంటెంటు ఉంటుంది. * ''<nowiki>{{ </nowiki>Contains special characters<nowiki>}}</nowiki>'' అనే మూస, ఆ వ్యాసంలో ప్రత్యేక అక్షరాలు ఉన్నాయనీ, వాటికి వారి ప్లాట్‌ఫామ్ మద్దతు ఇవ్వకపోవచ్చుననీ పాఠకులను ఇది హెచ్చరిస్తుంది. ఈ మూసను ఆ ప్రత్యేక క్యారెక్టర్లకు సాధ్యమైనంత దగ్గరగా, పేజీని స్క్రాలు చెయ్యకుండానే కనబడేంత దగ్గరగా, ఉంచాలి. ఇది సాధారణంగా చిన్న సమాచార పెట్టెలకు తర్వాత, పొడవైన వాటికి ముందూ ఉంటుంది. * ''బొమ్మలు'' అన్ని బొమ్మల లాగానే, ప్రవేశికలో ఉపయోగించిన బొమ్మ కూడా వ్యాసాంశానికి సంబంధితంగా, సాంకేతికంగా నాణ్యంగా ఉండాలి. ప్రవేశిక లోని బొమ్మ వ్యాసాంశానికి దృశ్య రూపాన్ని ఇస్తుంది. తాము సరైన పేజీకి వచ్చామో లేదోనని పాఠకులు త్వరగా అంచనా వేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. చిత్ర శీర్షికలు వ్యాసం వచనంలో భాగం. వ్యాసంలో అ.ని. లింకులు ఉంటే, పరిచయ చిత్రం పరిచయ వచనానికి ముందు కనిపించాలి. * ''[[వికీపీడియా:వర్గాలు, జాబితాలు, వరుస పెట్టెలు|సైడ్‌బార్లు]]'' అనేవి పరస్పరం సంబంధం ఉన్న అనేక వ్యాసాలలో ఉపయోగించే లింకుల సమగ్ర సేకరణ.. ఇది ఆ వ్యాసాల మధ్య నావిగేషన్‌ను సులభతరం చేస్తుంది. == ఉల్లేఖనలు == ప్రవేశిక, [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్థారత్వం]], [[వికీపీడియా:జీవించి ఉన్నవారి చరిత్రలు|జీవించి ఉన్న వ్యక్తుల జీవిత చరిత్రలు]] తదితర వికీ విధానాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి. నిర్థారత్వ విధానం ప్రకారం, ''వ్యాఖ్యలకూ'', ''నిర్థారణ చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉండే అవకాశం ఉన్న కంటెంటుకూ ఇన్‌లైన్ ఉల్లేఖనలు ఇవ్వాలి'' సాధారణంగా ప్రధానాంగంలో ఉన్న సమాచారాన్నే ప్రవేశికలో పునరావృతం చేస్తాం కాబట్టి, ఎడిటర్లు ప్రవేశికలో అనవసరమైన ఉల్లేఖనలను నివారించాలని భావిస్తారు. అయితే అవసరమైన చోట్ల మూలాలను చేర్చి పాఠకులకు సహాయం చేయాల్సిన అవసరాన్ని కూడా గుర్తించి ఈ రెంటినీ సమతుల్యం చేసుకోవాలి. ప్రవేశికలో ఉల్లేఖనల ఉనికి ప్రతి వ్యాసంలోనూ ఉండాల్సిన అవసరం లేదు, అలాగని ఏ వ్యాసంలోనూ నిషేధించనూ లేదు. ప్రవేశికలో ప్రత్యేకంగా మూలాలు చేర్చడంలో మినహాయింపులేమీ లేవు. ప్రవేశికలో ఉల్లేఖనల అవసరాన్ని [[వికీపీడియా:ఏకాభిప్రాయం|ఏకాభిప్రాయం]] ద్వారా ఒక్కో కేసును బట్టి నిర్ణయించుకోవాలి. సంక్లిష్టమైన, వర్తమాన, వివాదాస్పద విషయాలకు చాలా ఉల్లేఖనలు అవసరం కావచ్చు; కొన్నిటికి తక్కువ అవసరం పడవచ్చు, మరి కొన్నిటికి అసలు అవసరమే ఉండక పోవచ్చు. ఈ మార్గదర్శకం గురించి ఎడిటర్లందరికీ తెలియకపోవచ్చు కాబట్టి, {{Template link|citation needed}} మూసలను ప్రవేశికలో చేర్చే అవకాశం ఉంది. అలాంటివి గమనించినపుడు దాన్ని సద్భావనతో అర్థం చేసుకోవాలి. ఈ {{Template link|citation needed}} మూసలను పెడతారు అని భావించిన వ్యాసాల్లో, దాన్ని నివారించేందుకు {{Template link|Leadcite comment}} అణే మూసను పెట్టవచ్చు. ==<span class="anchor" id="Intro"></span>కంటెంటు == ===<span class="anchor" id="summarize"></span>ప్రవేశిక ఒక సరళమైన అవలోకనంగా ఉండాలి=== వ్యాసంలో కవర్ చేసిన అతి ముఖ్యమైన అంశాలను ప్రవేశికలో సంగ్రహంగా రాయాలి. తద్వారా అది వ్యాసపు సంక్షిప్త రూపంగా దానికదే స్వతంత్రంగా నిలబడగలదు. వ్యాసాంశానికి ఉన్న విషయ ప్రాముఖ్యతను ప్రవేశికలో స్థాపించాలి లేదా కనీసం పరిచయమైనా చేయాలి (కానీ, "ప్రశంసలు పొందిన" లేదా "అవార్డు గెలుచుకున్న" లేదా "హిట్" వంటి ఆత్మాశ్రయపదాలను ఉపయోగించడం ద్వారా కాదు). వ్యాసంలోని మిగిలిన భాగంలో కంటే ఇక్కడి పాఠ్యం సరళంగా ఉండటం చాలా ముఖ్యం. మరీ పొడవైన పేరాలు, అతి వివరణలను నివారించాలి. ఆ వివరాలను [[వికీపీడియా:లేఅవుట్|వ్యాసపు ప్రధానాంగంలో]] రాయాలి. ప్రవేశిక లోని అంశాలను ప్రధానాంగంలో విస్తరిస్తూ రాస్తాం. ప్రవేశిక, ప్రధానాంగం లోని కంటెంటునే సంగ్రహిస్తుంది కాబట్టి, ప్రధానాంగంలో పాఠ్యం పునరుక్తమైనట్లు అనిపిస్తుంది. ప్రవేశిక వ్యాసంపై ఆసక్తి కలిగించేలా ఉండాలి గానీ, వాస్తవాలను వివరించకుండా ఆశ్చర్యం కలిగించేలా రాయకూడదు. ప్రవేశికను వీలైనంత విస్తృతంగా పాఠకులకు అర్థమయ్యేలా సరళంగా రాయాలి. సాధ్యమైన చోట, అర్థం చేసుకోవడానికి కష్టమైన పరిభాష, చిహ్నాలు, గణిత సమీకరణాలు, సూత్రాలను నివారించాలి. అసాధారణ పదాలు అవసరమైన చోట, వాటిని తగిన సందర్భంలో ఉంచాలి, వాటికి సంబంధిత లింకులు ఇవ్వాలి, క్లుప్తంగా నిర్వచించాలి. అవసరమైతే ఒక గమనిక రాయాలి. విషయాన్ని సాధారణ పాఠకుడికి కూడా సుపరిచితమైన సందర్భంలో ఉంచాలి. ఉదాహరణకు, ఒక గ్రామం స్థానాన్ని సూచించడానికి "''కావూరు గ్రామం ఆంధ్రప్రదేశ్, బాపట్ల జిల్లా, చెరుకుపల్లి మండలంలో ఉంది''" అంటే సాధారణ పాఠకులకు కూడా తేలిగ్గా అర్థమౌతుంది. అలా కాకుండా, "''కావూరు గ్రామం, 16°2′25.9″N 80°39′26.6″E నిర్దేశాంకాల వద్ద ఉంది.''" అంటే అర్థం కాదు. పాఠకులను నేరుగా మొదటి పదం నుండే వ్యాసవిషయం మధ్యలోకి పడెయ్యకూడదు; నిదానంగా దానిలోకి తీసుకెళ్ళాలి. ===<span class="anchor" id="Rel"></span>సాపేక్ష ప్రాముఖ్యత === [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|సముచిత ప్రాధాన్యత విధానం]] ప్రకారం, వ్యాసాంశానికి సంబంధించి ముఖ్యమైన విషయానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. ఇది ప్రవేశిక, ప్రధానాంగం రెండింటికీ వర్తిస్తుంది. రెండింటి మధ్య ప్రాధాన్యతల్లో తేడా ఉంటే, సంపాదకులు వ్యత్యాసాన్ని పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నించాలి. ప్రవేశికలో ఉన్న ప్రతీ చిన్న సమాచారం ప్రధానాంగంలో ఉండి తీరాలన్న నిబంధనేమీ లేదు గానీ, ప్రధానాంగంలో ఎక్కడా రాయని ''ముఖ్యమైన'' సమాచారం ప్రవేశికలో ఉండకూడదు. వ్యాఖ్యానాలు, ఉదాహరణలు, పుట్టిన తేదీలు, వర్గీకరణ పేర్లు, టైపోలాజికల్ వర్గీకరణలు, కేసు సంఖ్యలు, శీర్షికలు వంటి నిర్దిష్ట వాస్తవాలు దీనికి మినహాయించవచ్చు ===<span class="anchor" id="Establish context"></span>తొలి పేరా === మొదటి పేరాలో వ్యాసాంశాన్ని [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తటస్థ దృక్కోణంతో]] నిర్వచించాలి. కానీ ఆ నిర్వచనం మరీ నిర్దుష్టంగా, మరీ వివరంగా ఉండకూడదు. దాని చుట్టూ ఉన్న పరిస్థితులు లేదా వాస్తవాలను ఇస్తూ సందర్భాన్ని స్థాపించాలి. సముచితమైతే, దాని స్థానాన్నీ, సమయాన్నీ ఇవ్వాలి. ఇది అంశపు సరిహద్దులను కూడా నిర్వచించాలి; ఉదాహరణకు, [[దేశాల జాబితా – ద్వీప దేశాలు]] అనే వ్యాసం లోని ప్రవేశిక, క్లుప్తంగా ద్వీపదేశాల జాబితాను చూడవచ్చని చెబుతూ, ద్వీపదేశం అంటే నిర్వచనాన్ని చూపిస్తుంది. ===<span class="anchor" id="First sentence format"></span><span class="anchor" id="Clutter"></span>తొలి వాక్యం === మొదటి వాక్యంలో విషయాన్ని పరిచయం చేయాలి. నిపుణులు కాని పాఠకులకు ఆ విషయం <em>ఏమిటో</em>, <em>ఎవరో</em>, <em>ఎప్పుడో</em>, <em>ఎక్కడో</em> తెలియజేయాలి. ఇది సరళమైన భాషలో ఉండాలి. వ్యాస విషయం నిర్వచించదగినదైతే, మొదటి వాక్యంలో క్లుప్తంగా నిర్వచనం ఇవ్వాలి: వీలైనంత వరకూ సాధారణ పాఠకులకు అర్థమయ్యేలా రాయాలి. అలాగే, వ్యాసం పేరు ప్రత్యేకమైన పరిభాషకు చెందినదైతే, దాని సందర్భాన్ని వీలైనంత త్వరగా వివరించాలి.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, {{block indent|ఒక వస్తువు ధరకు, ఆ ధర వద్ద ఆ వస్తువుకు ఉండే డిమాండునే డిమాండ్ రేఖ అని పిలుస్తారు.}} కు బదులు ఇలా రాయాలి: {{block indent|ఆర్థిక శాస్త్రంలో, ఒక వస్తువు ధరకూ, ఆ ధర వద్ద ఆ వస్తువుకు ఉండే డిమాండు పరిమాణానికీ ఉన్న సంబంధాన్ని డిమాండ్ రేఖ అంటారు.}}}} ఒకే ఒక్క కారణం వల్లనే విషయ ప్రాముఖ్యత పొందిన వ్యాసాలలో, ఆ కారణాన్ని మొదటి వాక్యంలో ఇవ్వాలి.{{efn-ua|ఉదాహరణకు: {{block indent|'''జయంత్ విష్ణు నార్లికర్''' (1938 జూలై 19- 2025 మే 20) విశ్వంలో జీవుల ఉనికిపై పరిశోధన చేసిన భారతీయ ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రవేత్త.}} ఈ ఉదాహరణలో నార్లికర్ ఒక ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రవేత్త అనీ, విశ్వంలో జీవుల ఉనికిపై పరిశోధించాడనీ, చెబుతుంది. ఆయన జీవించిన కాలాన్ని కూడా చూపిస్తోంది. ఈ వ్యాసాన్ని చదవడం ఈ వాక్యంతో ఆపేసిన పాఠకులకు కూడా ఆయన ఎవరు, ఎందుకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు, ఎప్పుడు జీవించాడు అనే సంగతులు తెలిసిపోయాయి.)}} {{va|Lead clutter|text=విషయానికి సంబంధించిన ప్రతీ ముఖ్యమైన విషయాన్నీ వివరిస్తూ బోలెడంత సమాచారాన్ని మొదటి వాక్యంలో కూరకూడదు. ఆ సమాచారాన్ని మొత్తం ప్రవేశిక అంతటా విస్తరిస్తూ రాయాలి. ప్రత్యామ్నాయ స్పెల్లింగులు, ప్రత్యామ్నాయ పదాలు, ఉచ్చారణలు, ఇంగ్లీషు అర్థాలు వంటి అంశాలతో కూడిన బ్రాకెట్లతో మొదటి వాక్యాన్ని నింపరాదు: ఇవి వాక్యాన్ని చదవడానికి ఇబ్బంది కలిగిస్తాయి. గందరగోళాన్ని నివారించడానికి, వీటిని రెండవ లేదా మూడవ వాక్యంలో చెప్పవచ్చు. సమాచారపెట్టె లోని {{Parameter|pronunciation}} లేదా {{Parameter|native_name}} పరామితులలో గానీ, వివరణాత్మక ఫుట్‌నోట్ల వంటి వేరే చోట గానీ ఉంచాలి.}}{{Efn-ua|For example: {{block indent|'''Sweden''',{{efn|{{langx|sv|Sverige}} {{IPA|sv|ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Sverige.ogg}}; {{langx|fi|Ruotsi}}; {{langx|fit|Ruotti}}; {{langx|se|Ruoŧŧa}}; {{langx|smj|Svierik}}; {{langx|sje|Sverji}}; {{langx|sju|Sverje}}; {{langx|sma|Sveerje}} or {{lang|sma|Svöörje}}; {{langx|yi|שוועדן|Shvedn}}; {{langx|rmu|Svedikko}}; {{langx|rmf|Sveittiko}}.}} formally the '''Kingdom of Sweden''',{{efn|{{langx|sv|links=no|Konungariket Sverige}} {{IPA|sv|ˈkôːnɵŋaˌriːkɛt ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Konungariket Sverige.ogg}}}} is a Nordic country located on the Scandinavian Peninsula in Northern Europe.}} versus {{block indent|'''Sweden''' ({{langx|sv|Sverige}} {{IPA|sv|ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Sverige.ogg}}), formally the '''Kingdom of Sweden''' ({{langx|sv|links=no|Konungariket Sverige}} {{IPA|sv|ˈkôːnɵŋaˌriːkɛt ˈsvæ̌rjɛ||Sv-Konungariket Sverige.ogg}}), is a Nordic country located on the Scandinavian Peninsula in Northern Europe.}}}} ==== వ్యాసం పేరును సబ్జెక్టుగా వాడడం ==== వీలైతే, [[Wikipedia:Manual of Style#Article titles|వ్యాసం పేరునే]] మొదటి వాక్యానికి సబ్జెక్టుగా వాడాలి.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, ఇలా వాడాలి: {{block indent|'''నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు''' కృష్ణానదిపై ఉన్న భారీ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు&nbsp;...}} ఇలా రాయకూడదు: {{block indent|భారీ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు అయిన '''నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు''' కృష్ణానదిపై&nbsp;...}} }} ఈ సందర్భంలో పేరులో వైవిధ్యాలు ఏమైనా ఉంటే వాటిని కూడా చూపించవచ్చు.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, "[[రావిశాస్త్రి]]" వ్యాసంలో: {{block indent|'''రావిశాస్త్రి''' (రాచకొండ విశ్వనాధశాస్త్రి) (1922 - 1993) వృత్తి రీత్యా [[న్యాయవాది]], కథా రచయిత.}}}} పేజీ పేరును కొద్దిగా భిన్న రూపంలో చూపించవచ్చును కూడా.{{efn-ua|ఉదాహరణకు, "[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]" వ్యాసంలో: {{block indent|'''యునైటెడ్ కింగ్‌డం ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ నార్దర్న్ ఐర్లాండ్''' (వాడుకలో యునైటెడ్ కింగ్‌డం) పశ్చిమ ఐరోపాలోని స్వార్వభౌమ దేశం.}} }} వ్యాస శీర్షికలో అయోమయ నివృత్తి కోసం బ్రాకెట్లలో పెట్టే భాగాన్ని మొదటి వాక్యంలో రాయకూడదు.{{efn-ua| ఉదాహరణకు, ఇలా రాయాలి: {{block indent|'''పొనుగుపాడు''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]రాష్ట్రం, [[గుంటూరు జిల్లా]],&nbsp;...}} ఇలా రాయకూడదు: {{block indent|'''పొనుగుపాడు (ఫిరంగిపురం)''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[గుంటూరు జిల్లా]],&nbsp;...}}}} వ్యాసం పేరు, ఆ సబ్జెక్టుకు సంబంధించి విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్న పదమైతే, మొదటి వాక్యంలో దాన్ని వీలైనంత ముందుగా ప్రస్తావించాలి: {{block indent|}}'''ఎలక్ట్రాన్''' అనేది [[పరమాణువు]]లోని ఒక మౌలిక [[కణం]]. ([[ఎలక్ట్రాన్]])}} అయితే, పేజీ పేరును మొదటి వాక్యంలో సబ్జెక్టుగా వాడకూడని సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి.{{slink|#Alternative biographical names}} and {{slink|#Other types of articles}} చూడండి. అలాగే, వ్యాసం పేరు వివరణాత్మకమైనది అయినప్పుడు కూడా పేజీ పేరును మొదటి వాక్యంలో వాడకూడదు. ఉదాహరణకు [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం భారతదేశం నుండి నిష్క్రమించే నాటికి స్వదేశ సంస్థానాధీశుల నిర్ణయాలు]] అనే వ్యాసపు మొదటి వాక్యంలో పేజీ పేరు రాయనక్కరలేదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, పేజీపేరు సహజంగా మొదటి వాక్యంలో ఒదిగిపోయే లాగా ఉంటే అలానే రాయాలి: {{block indent|The '''United States presidential line of succession''' is the order in which officials of the United States{{nbsp}}... ([[United States presidential line of succession]])}} ===== అనవసరమైన వాటిని నివారించండి ===== మొదటి వాక్యంలో పునరావృతాలను వీలైనంత తగ్గించండి. వ్యాసం శీర్షికలో ఇప్పటికే {{Strong|not}} సంబంధిత సమాచారాన్ని అందించడానికి వ్యాసం యొక్క మొదటి వాక్యాన్ని ఉపయోగించండి. శీర్షిక వివరణాత్మకంగా ఉంటే, అది ముందు భాగంలో యథాతథంగా కనిపించాల్సిన అవసరం లేదు. ఉదాహరణకు: {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] '''ఫిజి-భారత్ సంబంధాలు''' ఫిజి & భారతదేశం మధ్య విదేశీ సంబంధాలను సూచిస్తాయి.}} {{block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=|alt=Good:]] [[భారతదేశం]], [[ఫిజీ]] లు 2005 లో దౌత్యసంబంధాలు నెలకొల్పుకున్నాయి.}} మొదటి వాక్యం పునరుక్తితో కృతకంగా ఉండగా, రెండవది మరింత సమాచారాన్ని ఇస్తూ, సహజంగా ఉంది. {{va|Avoid boldface|text=మొదటి వాక్యంలో వ్యాసం శీర్షిక సులభంగా, సహజంగా ఒదిగక పోతే, దానిని చేర్చే ప్రయత్నంలో వాక్యాన్ని, పదాలనూ వంకర్లు తిప్పకూడదు. అనవసరమైన పునరుక్తిని నివారించి, విషయాన్ని సరళమైన భాషలో వివరించాలి.}} {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]]2022 భారత-పాక్ క్షిపణి ఘటన అనేది, 2022 మార్చి 9 న భారతదేశం, [[హర్యానా|హర్యానాలోని]] [[అంబాలా]] నుండి అనుకోకుండా పాకిస్తాన్ పైకి [[బ్రహ్మోస్]] [[క్షిపణి|క్షిపణిని]] ప్రయోగించిన ఘటన.}} {{block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=|alt=Good:]] 2022 మార్చి 9 న భారతదేశం, [[హర్యానా|హర్యానాలోని]] [[అంబాలా]] నుండి అనుకోకుండా [[బ్రహ్మోస్]] [[క్షిపణి|క్షిపణిని]] ప్రయోగించగా, అది పాకిస్తాన్‌ లోని పంజాబ్‌ రాష్ట్రం, [[ఖానేవాల్ జిల్లా]] లోని మియాన్ ఛన్నూ పైకి దూసుకెళ్లింది.}} కొన్నిసార్లు కొద్దిపాటి పునరావృత్తి అనివార్యం. ఉదాహరణకు, ''[[శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు]]'' ను, ''నిఘంటువు'' అనే పిలవాలి. మొదటి వాక్యంలో దానిని, ''నిఘంటువు'' అని తప్ప మరే విధంగానూ ప్రస్తావించడానికి కుదరదు. ఈ సందర్భాలలో కూడా, శీర్షికలో లేని సమాచారాన్ని మొదటి వాక్యంలో ఇవ్వాలి. కానీ వీలైనప్పుడల్లా పదాల పునరుక్తి లేకుండా చెప్పడానికి ప్రయత్నించాలి. {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] '''''శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు''''' ఒక తెలుగు నిఘంటువు.}} దాని బదులు ఇలా రాయవచ్చు: {{block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=|alt=Good:]] '''''శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు''''' ఎనిమిది సంపుటాలలో, లక్షా పదివేల మాటలతో కూర్చిన తెలుగు నిఘంటువు.}} రెండింటిలోనూ కొంత పునరుక్తి ఉంది, కానీ రెండవది మెరుగైనది, ఎందుకంటే అది మరిన్ని వివరాలను ఇస్తోంది. ==== <span class="anchor" id="Bold title"></span>తొలి వాక్యం ఆకృతి ==== మొదటి వాక్యంలో వ్యాసం పేరు యథాతథంగా వచ్చినపుడు, దాన్ని బొద్దు చెయ్యాలి. వ్యాసం పేరు ఉన్నదున్నట్లుగా రాకపోతే, దాన్ని బొద్దు చెయ్యరు. =====<span class="anchor" id="BOLDSYN"></span><span class="anchor" id="MOSBOLDSYN"></span><span class="anchor" id="Abbreviations and synonyms"></span>శీర్షికను, ఇతర పేర్లనూ బొద్దు చేయడం ===== మొదటిసారి ప్రస్తావించిన చోట శీర్షిక పేరునూ, ''ముఖ్యమైన'' ప్రత్యామ్నాయ పేర్లనూ {{Efn-ua|"Usually" here can account for cases like "'''Foo''', also known as '''Bar''', '''Baz''', or '''Quux'''", where the "Baz" item is actually not a redirect from "Baz", but maybe "Baz (chemistry)", and so it wouldn't fit an absolute redirect requirement, but would be visually confusing if de-boldfaced between the other two. "Usually" isn't blanket license to [[Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#When not to use boldface|boldface things for emphasis]].}} మాత్రమే బొద్దు చెయ్యాలి:{{block indent|'''ముంబై''', భారత రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్రకు రాజధాని. దీనికి గతంలో '''బొంబాయి''' అనే పేరు ఉండేది. ([[ముంబై]])}} ఈ సందర్భంలో, సాధారణ సంక్షిప్త రూపాలు (సంబంధిత శీర్షిక తర్వాత కుండలీకరణాలలో ఉన్నవి) ముఖ్యమైన ప్రత్యామ్నాయ పేర్లుగా పరిగణించబడతాయి: {{block indent|'''ఐక్యరాజ్య సమితి''' ('''ఐరాస''') అంతర్జాతీయ చట్టం, భద్రత, ఆర్థిక అభివృద్ధి, సామాజిక అభివృద్ధి, [[మానవ హక్కులు|మానవ హక్కు]]లపై సమష్టి కృషి చేసేందుకు ప్రపంచ దేశాలు ఏర్పాటు చేసుకున్న ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ.}} ఒకవేళ ప్రధాన కథనం, ప్రత్యేక వ్యాసం లేని అంశానికి సంబంధించిన ఒక సంఘటన గురించి అయితే, ప్రత్యేకించి ఈ పేజీ ఒక [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|ఒక రీడైరెక్ట్‌కు లక్ష్యంగా]] ఉన్నప్పుడు, ఆ సబ్జెక్టును బొద్దు చెయ్యాలి: {{block indent| '''గూళపాళెం కురుబ హంపన్న''' బ్రిటిషు పాలనా కాలంలో నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని గుంతకల్లు గ్రామం వద్ద రైలు గేటు కాపలాదారుగా ఉండేవాడు. 1893లో ఆంగ్లేయ సైనికుల బలాత్కార ప్రయత్నం నుంచి ఇద్దరు భారతీయ స్త్రీలను కాపాడి, ఆ ప్రయత్నంలో ప్రాణం కోల్పోయాడు.)}} సాధారణంగా తెలుగులో ఉపయోగించని తెలుగేతర పేర్లను బొద్దు చేయవద్దు.{{Crossreference|text=(See {{slink|#Other_languages}}.)}}{{Block indent|'''మిలన్''' ({{langx|it|మిలానో}}), ఉత్తర ఇటలీ లోని నగరం.}} [[మొదటి పేజీ|ప్రధాన పేజీలో]] ప్రత్యామ్నాయ పేర్లను బోల్డ్‌గా చేయవద్దు. ===== కింది సాధారణ తప్పులను నివారించండి ===== ప్రవేశిక లోని మొదటి వాక్యంలో శీర్షికను బొద్దు చెయ్యడం కోసం, దానికి లింకులు ఇవ్వకూడదు:{{Efn-ua|అన్నీ కాకపోయినా చాలా వ్యాసాల్లో వ్యాసం పేరును బొద్దు చేస్తాం. వ్యాసానికి అదే వ్యాసం నుండి లింకు ఇస్తే, ఆ లింకు '''బొద్దుగా''' కనిపిస్తుంది. కానీ, ఈ పద్ధతిని అనుసరించరాదు. దీనివలన, పేజీని తరలించినపుడు పనికిరాని సర్క్యులర్ దారిమార్పు లింకు ఏర్పడుతుంది. బొద్దు చేసిన పాఠ్యంలో {{em|కొంత భాగానికి}} లింకు ఇవ్వడం కూడా చెయ్యకూడదు. దీనివలన బొద్దు చేసినదాని ఫలితం ఉండదు; ఈ లింకు వలన పాఠకులకు అసలు బొద్దు చేసి ఉందనే తెలియకపోవచ్చు, దాని ఉద్దేశాన్ని వాళ్ళు గ్రహించకపోవచ్చు.}} {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] [[భండారు అచ్చమాంబ]] (1874 - 1905) తొలి తెలుగు కథా రచయిత్రి.}} {{block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=|alt=Good:]] '''భండారు అచ్చమాంబ''' (1874 - 1905) తొలి తెలుగు కథా రచయిత్రి.}} దీనికి ఒక మినహాయింపు: ప్రాథమిక అంశానికి లింకు ఉన్నట్లయితే, స్పష్టీకరణ పేజీలు ఆ లింకు కోసం బోల్డ్‌ను ఉపయోగించవచ్చు. సాధారణంగా, మొదటి వాక్యంలో వ్యాస శీర్షిక (లేదా ఒక ముఖ్యమైన ప్రత్యామ్నాయ శీర్షిక) లేనట్లైతే, అక్కడ ఉన్న సంబంధిత పాఠ్యానికి బొద్దు శైలిని వర్తింపజేయవద్దు (2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు పేజీ నుండి ఉదాహరణ): {{block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=|alt=Bad:]] '''2008''' సెప్టెంబరు 29న '''పశ్చిమ భారతదేశం''' లోని [[గుజరాత్]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో '''మూడు బాంబులు పేలాయి'''. ఇందులో ఆరుగురు మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.}} {{block indent|[[File:Yes check.svg|15px|link=|alt=Good:]] 2008 సెప్టెంబరు 29న పశ్చిమ భారతదేశం లోని [[గుజరాత్]], [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రాల్లో మూడు బాంబులు పేలాయి. ఇందులో ఆరుగురు మరణించగా, 100 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.}} ===== సంజ్ఞావాచకాలు (పేర్లు), బిరుదులు ===== ఒకవేళ పేజీ శీర్షిక సాధారణంగా ఇటాలిక్స్‌లో ఉంటే (ఉదాహరణకు, సినిమా, పుస్తకం వగైరా), అప్పుడు ప్రవేశికలో దాని మొదటి ప్రస్తావన బొద్దు, వాలు రెండింటిలోనూ ఉండాలి: {{block indent|'''''అతడు అడవిని జయించాడు''''', డా. కేశవరెడ్డి రాసిన నవలిక.&nbsp;... {{pb}} '''''ఆ నలుగురు''''' అనేది [[2004]]లో వచ్చిన [[తెలుగు సినిమా]].&nbsp;...}} వ్యాసం పేరును కొటేషన్ మార్కుల మధ్య ఉంచినట్లైతే, పేరును మాత్రమే బొద్దు చెయ్యాలి, కొటేషన్ మార్కులను చెయ్యకూడదు: {{block indent|"'''తాంబూలాలిచ్చేశాను, ఇక తన్నుకు చావండి'''" అనేది, గురజాడ అప్పారావు రాసిన [[కన్యాశుల్కం (నాటకం)|కన్యాశుల్కం]] నాటకం లోని డైలాగు.}} ===== ఉచ్చారణ ===== తెలుగులో ఎలా పలుకుతామో అలాగే రాస్తాం కాబట్టి ఉచ్చారణ రాయాల్సిన అవసరం సాధారణంగా ఉండదు. అయితే కొన్ని పరభాషా పదాలను పలకడానికీ రాయడానికీ తేడా ఉంటుంది. అలాంటి సందర్భంలో బ్రాకెట్లో దాని స్పెల్లింగును రాయవచ్చు. ఈ స్పెల్లింగు వీలైనంత వరకు తెలుగులోనే ఉండాలి. ఉదాహరణకు దూ అనే ఫ్రెంచి పదానికి వ్యాసం రాసేటపుడు "దూ (డ్యూక్స్)" అని రాయవచ్చు. "దూ (Deaux)" అని రాయడాన్ని సాధ్యమైనంతవరకు నివారించాలి. =====సందర్భోచిత లింకులు ===== మొదటి వాక్యం, వ్యాసాంశానికి ముఖ్యమైన విస్తృతమైన లేదా ప్రాథమిక విషయాలకు లింకులను ఇవ్వాలి. లేదా దానికి [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|గుర్తింపు]] ఉన్న సందర్భంలో దానిని పెట్టాలి. ఉదాహరణకు, ఒక భవనం లేదా ప్రదేశం గురించిన వ్యాసంలో, దానికి సంబంధించిన భౌగోళిక ప్రాంతాల్లో అత్యంత స్థూల ప్రాంతానికి లింకు ఇవ్వాలి. ఒక సాంకేతిక లేదా పరిభాషా పదం గురించిన వ్యాసంలో, మొదటి వాక్యం లేదా పేరాగ్రాఫ్‌లో సాధారణంగా ఆ పదం వచ్చిన అధ్యయన రంగానికి సంబంధించిన లింకు ఉండాలి. వ్యక్తి గురించిన వ్యాసంలోని మొదటి వాక్యం, ఆ వ్యక్తి ప్రాముఖ్యత సాధించిన అంశానికి సంబంధించిన పేజీ లేదా పేజీలకు లింకు చేయాలి. భవనాలు, వేదికలు, స్మారక చిహ్నాలు, ఇతర భౌతిక నిర్మాణాల గురించిన వ్యాసాల విషయంలో, వాటి స్థానాన్ని పరిచయంలోని మొదటి వాక్యంలో పేర్కొనాలి. సాధారణంగా దీని అర్థం నగరం, పరిపాలనా ప్రాంతం (అవసరమైతే), దేశాన్ని పేర్కొనడం:{{Block indent|The '''Eiffel Tower''' is a [[wrought-iron]] [[lattice tower]] on the [[Champ de Mars]] in [[Paris]], France.}} == జీవిత చరిత్రలు == * విజ్ఞాన సర్వస్వ స్థాయిలో ప్రాముఖ్యత ఉన్న వివాదాలకు సంబంధించి, విశ్వసనీయ మూలాల నుండి సేకరించిన సమాచారాన్ని ప్రవేశికలో కనబడకుండా అణచివేయకూడదు. అలాగని అది మిగతా సమాచారాన్ని డామినేట్ చేసేలా ఉండకూడదు; ప్రవేశిక వ్యాసం మొత్తాన్నీ సముచితంగా సంగ్రహించాలి. * ఒక విషయాన్ని ప్రభావితం చేసే ఇటీవలి సంఘటనలు చారిత్రక దృక్కోణంలో ఉంచబడతాయి; అత్యంత ఇటీవలి సమాచారమే అత్యంత ముఖ్యమైనది కానవసరం లేదు. కొత్త సమాచారాన్ని పాత సమాచారంతో సమతుల్యం చేయాలి. అన్ని అంశాలకూ [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తగిన ప్రాధాన్యత]] ఇవ్వాలి. * [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|వికీపీడియా సంస్మరణ స్థలం కాదు]]. ఒక వ్యక్తి మరణించినప్పుడు, ప్రవేశికలో పెద్దయెత్తున మార్పులు జరగకూడదు. లేదా ఆ మరణం గురించే పదేపదే ప్రస్తావించనూ కూడదు. * జీవించి ఉన్న వ్యక్తుల పుట్టిన తేదీలతో సహా వ్యక్తిగత వివరాల కోసం [[వికీపీడియా:జీవించి ఉన్నవారి చరిత్రలు|ప్రాథమిక మూలాలను ఉపయోగించవద్దు]] . === జీవిత చరిత్రల మొదటి వాక్యం === జీవిత చరిత్ర వ్యాసాల మొదటి వాక్యంలో కిందివి ఉండాలి: # [[పేరు]] (లు), హోదా (లు), ఏవైనా ఉంటే అవి రాయాలి. # పుట్టిన, మరణించిన తేదీలను, [[వికీపీడియా:మౌలిక పరిశోధనలు నిషిద్ధం|ద్వితీయ మూలాలలో]] కనబడితేనే వాడాలి.{{Spaced ndash}}[[వికీపీడియా:జీవించి ఉన్నవారి చరిత్రలు|జీవించి ఉన్న వ్యక్తుల పుట్టిన తేదీలు లేదా వారి గురించిన ఇతర వ్యక్తిగత వివరాల కోసం]] ప్రాథమిక మూలాలను ఉపయోగించవద్దు. వ్యాసంలో వేరే చోట జనన/మరణ తేదీలకు సంబంధించిన రోజు–నెల–సంవత్సరం వివరాలు ఇచ్చి ఉంటే, సందర్భాన్ని అందించడానికి కేవలం సంవత్సరాన్ని రాయవచ్చు. # ఆ వ్యక్తి ప్రశస్తి పొందిన కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన సందర్భం (ప్రదేశం, జాతీయత మొదలైనవి). # వ్యక్తి నిర్వహించిన ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|ముఖ్యమైన]] పదవులు, కార్యకలాపాలు లేదా పాత్రలు. వ్యక్తిగత అభిప్రాయానికి సంబంధించిన లేదా వివాదాస్పదమైన పదాలను నివారించాలి. # వ్యక్తి [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత (వ్యక్తులు)|ప్రసిద్ధి చెందడానికి]] గల ప్రధాన కారణం (ముఖ్యమైన విజయం, రికార్డు మొదలైనవి) అయితే, విషయానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రతి విషయాన్ని వివరిస్తూ మొదటి వాక్యాన్ని సమాచారంతో నింపేయకుండా, దానికి బదులుగా సంబంధిత సమాచారాన్ని ప్రారంభ విభాగంలో విస్తరించండి. ఉదాహరణకు, {{Xt|వాణిశ్రీ (జ.1948, ఆగష్టు 3, నెల్లూరు) 1960, 1970 దశకాలలో పేరొందిన తెలుగు సినిమా నటి. ఆమె అసలు పేరు వెంకటరమణ.}} * జీవితచరిత్ర వ్యాసానికి పేరుగా, ఆ వ్యక్తికి ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పేరును ఉపయోగిస్తుండగా, ప్రవేశిక మొదటి వాక్యంలో ఆ వ్యక్తి పూర్తి పేరును, ఉపయోగించవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్ వ్యాసంలో, ప్రధాన వాక్యం ఇలా ఉంటుంది: " {{Xt|'''అవుల్ పకీర్ జైనులబ్ధీన్ అబ్దుల్ కలామ్''' (1931 అక్టోబరు 15 - 2015 జులై 27) భారత 11 వ [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]], క్షిపణి శాస్త్రవేత్త.}} ...". * ఒక వ్యక్తి ఎప్పుడైనా తన పూర్తి పేరును మార్చుకుంటే, పుట్టినప్పుడు పెట్టిన పేరును కూడా ఇవ్వవచ్చు. ఒక మహిళ పెళ్ళయ్యాక పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందక ముందు, పుట్టింటి పేరును కూడా చేఋచవచ్చు. అలాగే పేరు మార్చుకున్న వ్యక్తి గురించిన వ్యాసంలో వారి అసలు పేరును కూడా ఉదహరించవచ్చు. ఉదాహరణకు, {{Xt|'''నూతన్ ప్రసాద్''' (1945 డిసెంబరు 12 - 2011 మార్చి 30) గా పేరు గాంచిన '''తాడినాడ వరప్రసాద రావు''' [[తెలుగు సినిమా]] రంగములో ప్రసిద్ధి చెందిన నటుడు, టివి వ్యాఖ్యాత}}. === ప్రత్యేక విభాగం వినియోగం === మూడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రత్యామ్నాయ పేర్లు ఉంటే, వాటిని మొదటి వాక్యంలో చేర్చకూడదు, ఎందుకంటే ఇది గందరగోళాన్ని సృష్టిస్తుంది. దానికి బదులుగా, ఆ పేర్లను ఫుట్‌నోట్‌లో చేర్చవచ్చు, లేదా వ్యాసంలో "పేర్లు" లేదా "వ్యుత్పత్తి" వంటి విభాగాలలో వేరే చోటికి తరలించవచ్చు. మినహాయింపుగా, విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ఆంగ్ల పేరుకు భిన్నమైన స్థానిక అధికారిక పేరును ముందు ఉంచాలి. [[ఆంగ్ల వర్ణక్రమం|ఆంగ్ల అక్షరక్రమం ప్రామాణీకరించబడక]] ముందు ఉపయోగించిన పేర్లతో సహా పురాతన పేర్లను, ( పురాతన: పేరు) అని స్పష్టంగా గుర్తించాలి. వాటిని మొదటి వాక్యంలో ఉంచకూడదు. == నిడివి == ప్రవేశిక నిడివి ఎంత ఉండాలి అనేది, విషయపు సంక్లిష్టత పైనా, వ్యాసంలో జరిగిన అభివృద్ధి పైనా ఆధారపడి ఉంటుంది. నిడివి మరీ చిన్నదిగా ఉంటే పాఠకుడికి అసంతృప్తి కలుగుతుంది; మరీ పెద్దదిగా ఉంటే భయపెడుతుంది, చదవడానికి కష్టంగా ఉంటుంది. మధ్యలోనే పాఠకుడు ఆసక్తి కోల్పోయేలా చేయవచ్చు. ఈ సందర్భంలో కింది సూచనలు ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు: * ఈ అంశంపై సంక్షిప్తమైన, కానీ ఉపయోగకరమైన, సంపూర్ణమైన సారాంశం ఉండాలనే పాఠకుల అంచనాలకు అనుగుణంగా దీని నిడివి ఉండాలి. * చక్కగా రాసిన ప్రవేశికలు సుమారు 100 పదాలకు లోపు ఉండడం అరుదు. ఎన్వికీ లోని [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు|విశేష వ్యాసాల్లో]], ప్రవేశికలు సుమారు 250 నుండి 400 పదాల దాకా ఉంటాయి. == ప్రవేశికను సవరించడం == వ్యాసపు "సవరించు" లేదా "మూలపాఠ్యాన్ని సవరించు" ట్యాబుపై నొక్కి ప్రవేశికను సవరించవచ్చు. డిఫాల్ట్‌గా, ప్రవేశిక కు మార్చు లింకు ఉండదు. కానీ, నమోదైన వాడుకరులు తమ అభిరుచుల్లో కింది వాటిలో ఒకదాన్ని లేదా రెండింటినీ చేతనం చేసుకుని మార్పు లింకును పొందవచ్చు (ఈ రెండింటికీ జావాస్క్రిప్ట్ అవసరం): * {{Myprefs|ఉపకరణాలు|ప్రదర్శన|check=ప్రవేశికలో [మార్చు] లింకు}} * {{Myprefs|దిద్దుబాట్లు|సాధారణ ఎంపికలు|check=విభాగం పేరు మీద రైట్‌ క్లిక్కుతో విభాగం దిద్దుబాటు కావాలి}} ప్రాధాన్యతలను మార్చాల్సిన అవసరం లేని, సందర్భానుసారంగా అనుసరించగల ఒక ప్రత్యామ్నాయం ఏమిటంటే, వ్యాసంలోని ఇతర విభాగాలలో ఏదో ఒకదానిలో "మూలపాఠ్యాన్ని సవరించు" లింకును నొక్కి, అపుడు వచ్చే url లో section= అనేచోట విలువను "section=0"గా మార్చి, ఎంటరు నొక్కడం. అపుడు, ఎడిటరులో ప్రవేశిక తెరుచుకుంటుంది. == వార్తాపత్రికల ప్రవేశిక శైలితో పోలిక == వికీపీడియా ప్రవేశికలను వార్తాపత్రికల శైలిలో రాయం. అత్యంత ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని మొదట ఉంచడం, కేవలం ముందుమాట చదివినా కూడా ఏ పాఠకుడైనా విషయాన్ని అర్థం చేసుకోగలిగేలా చేయడం వంటి కొన్ని సారూప్యతలు వీటికి ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని తేడాలు కూడా ఉన్నాయి. వార్తాపత్రిక జర్నలిజంలోని ప్రవేశిక పేరాగ్రాఫ్{{Efn-ua|See [[WP:NOTALEDE]] for previous discussion of why "lede" is avoided in this guideline; in summary: it gives a false impression about the purpose, nature, and style of Wikipedia leads.}} అనేది ఒక వార్తకు సంబంధించిన అత్యంత ముఖ్యమైన వాస్తవాలను మాత్రమే సంక్షిప్తంగా సంగ్రహించిన సారాంశం. ఈ ప్రాథమిక వాస్తవాలను కొన్నిసార్లు ''ఎవరు'', ''ఏమిటి'', ''ఎప్పుడు'', ''ఎక్కడ,'' ''ఎందుకు'' అనే "[[ఆరు ఎ లు|ఐదు Wలు]]" అని కూడా అంటారు. పత్రికల్లో ప్రవేశికలు సాధారణంగా ఒకటి లేదా రెండు వాక్యాల పొడవు మాత్రమే ఉంటాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, వికీపీడియా వ్యాసాలలో మొదటి వాక్యం సాధారణంగా ఒక నిర్వచనంగా ఉంటుంది. ప్రవేశిక పొడవుగా ఉంటుంది. అంతిమంగా అది మరింత సమాచారాన్ని అందిస్తుంది, ఎందుకంటే దాని ఉద్దేశ్యం వ్యాసాన్ని కేవలం పరిచయం చేయడం కాదు, దాని సారాంశాన్ని తెలియజేయడం. {| class="wikitable" |+[[భోపాల్ దుర్ఘటన|భోపాల్ విపత్తుకు]] సంబంధించి పత్రికల శైలికి, విజ్ఞాన సర్వస్వ శైలికీ ప్రవేశికలో పోలిక ! పాత్రికేయ నాయకత్వం ! విజ్ఞాన సర్వస్వ నాయకత్వం |- | valign="top" width="50%" | మధ్య భారతదేశంలో అమెరికా యాజమాన్యంలోని పురుగుమందు కర్మాగారం నుంచి విషవాయువు లీకవడంతో రాత్రికి రాత్రే కనీసం 410 మంది మరణించారని, మృతులలో చాలామంది నిద్రిస్తున్నప్పుడే చనిపోయారని అధికారులు ఈ రోజు తెలిపారు. భోపాల్ నగరంలో జరిగిన ఈ విపత్తులో కనీసం 12,000 మంది గాయపడగా, వారిలో 2,000 మంది ఆసుపత్రిలో చేరారు.<br /><br /> <small>—హజారికా, సంజయ్ (1984 డిసెంబరు 3) [https://www.nytimes.com/1984/12/04/world/gas-leak-in-india-kills-at-least-410-in-city-of-bhopal.html "భోపాల్ నగరంలో గ్యాస్ లీక్ కారణంగా కనీసం 410 మంది మృతి"] ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్''</small> | valign="top" width="50%" | 1984 డిసెంబర్ 3న, భారతదేశం, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం, భోపాల్‌ లోని యూనియన్ కార్బైడ్ ఇండియా లిమిటెడ్ వారి పురుగుమందుల కర్మాగారం నుండి మిథైల్ ఐసో సయనేట్ అనే తీవ్ర విషపూరిత వాయువు లీకవడంతో చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో ఉన్న 5,00,000 పైచిలుకు ప్రజలు విషప్రభావానికి గురయ్యారు. దీన్ని, ప్రపంచంలో కెల్లా అత్యంత దారుణమైన పారిశ్రామిక దుర్ఘటనగా భావిస్తారు. 2006 లో ప్రభుత్వం సమర్పించిన ఒక అఫిడవిట్‌లో, ఈ దుర్ఘటనలో 5,58,125 మంది గాయపడగా, అందులో 38,478 మంది తాత్కాలిక పాక్షిక గాయాలు కాగా, 3,900 మంది తీవ్రమైన, శాశ్వత వైకల్యం కలిగించే గాయాలకు లోనయ్యారు. మరణాల సంఖ్యలో పలు అంచనాలున్నాయి. అధికారిక అంచనాల ప్రకారం తక్షణ మరణాల సంఖ్య 2,259. ఇతర అంచనాల ప్రకారం, ఘటన జరిగిన రెండు వారాల్లోపు 8,000 మంది మరణించగా, మరో 8,000 మంది వాయువు సంబంధ రోగాల వలన మరణించారు. ఈ దుర్ఘటనకు సంబంధించిన కోర్టు కేసును సెటిల్ చేసుకోవడంలో భాగంగా 1989 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు చెందిన యూనియన్ కార్బైడ్ కార్పొరేషన్ 47 కోట్ల డాలర్లను చెల్లించింది. |} == శుభ్రపరచడం == ప్రవేశిక విభాగాల శుభ్రపరచడానికి సంబంధించిన టెంప్లేట్ సందేశాల జాబితా కోసం, {{Section link|Wikipedia:Template messages/Cleanup#Introduction}} చూడండి.{{Section link|Wikipedia:Template messages/Cleanup#Introduction}} . ఎడిటర్లు కేవలం ప్రవేశికలను ట్యాగ్ చేయడానికే కాకుండా, వాటిని మెరుగుపరచడానికి ప్రోత్సహించబడతారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * {{Template link|section length}} , ఇచ్చిన విభాగం లేదా వ్యాసం యొక్క పొడవును బైట్‌లు లేదా శాతంలో తిరిగి ఇస్తుంది * సహాయం: విభాగం * [[వికీపీడియా:Manual of Style/Accessibility|వికీపీడియా: శైలి/ప్రాప్యత మాన్యువల్]] * వికీపీడియా యొక్క మంచి నిర్వచన విధానం * వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్ట్ ప్రవేశిక ఇంప్రూవ్‌మెంట్ టీమ్ * {{Section link|Wikipedia:Writing better articles|Lead section}} == గమనికలు == {{notelist-ua}} === ప్రత్యేక వివరణాత్మక గమనిక === {{notelist}} == సూచనలు == [[వర్గం:CS1 maint: url-status]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] <!-- {{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు [[భారత పార్లమెంటు ఎన్నికలు, 2009|2009 భారత సాధారణ ఎన్నికలతో]] పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}} {{Block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు, సార్వత్రిక ఎన్నికలతో పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}}{{Block indent|[[File:Green check.svg|15px|link=]] 2009 నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు, సార్వత్రిక ఎన్నికలతో పాటు 2009 ఏప్రిల్‌లో జరిగాయి.}} {{Block indent|The '''Eiffel Tower''' is a [[wrought-iron]] [[lattice tower]] on the [[Champ de Mars]] in [[Paris]], France.}}{{Block indent|'''MetLife Stadium''' is a [[multi-purpose stadium]] at the [[Meadowlands Sports Complex]] in [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]], New Jersey, United States.}} {{Block indent|'''Mumbai''', also known as '''Bombay''', is the capital of the [[India]]n state of [[Maharashtra]]. ([[Mumbai]])}} {{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] గోదావరి నదిలో వృధాగా సముద్రంలోకి పోయే వరద జలాలను రాయలసీమకు, ఉమ్మడి నెల్లూరు, ప్రకాశం జిల్లాలకూ తరలించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తలపెట్టిన ప్రాజెక్టు, '''[[పోలవరం]]–[[బనకచర్ల]] అనుసంధాన ప్రాజెక్టు'''}}ఒక [[వికీపీడియా:నామకరణ పద్ధతులు|వ్యాసం యొక్క శీర్షిక]] ఆ విషయానికి సంబంధించిన అధికారిక లేదా విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన పేరు అయితే, దానిని మొదటి వాక్యంలోనే వీలైనంత త్వరగా బోల్డ్‌లో ప్రదర్శించండి:{{Block indent|'''Azaria Chantel Loren Chamberlain''' (11 June – 17 August 1980) was an Australian baby girl who was killed by a dingo on the night of 17 August 1980{{nbsp}}... ([[Death of Azaria Chamberlain]], redirected from Azaria Chamberlain)}}లేకపోతే, శీర్షికను సహజమైన రీతిలో చేర్చగలిగితే చేర్చండి:{{Block indent|The '''United States presidential line of succession''' is the order in which officials of the United States{{nbsp}}... ([[United States presidential line of succession]])}} {{Block indent|[[File:Red x.svg|15px|link=]] '''Iraq–Pakistan relations''' are the relations between [[Iraq]] and [[Pakistan]].}} {{Use American English}} {{Use mdy dates}} dgrc6mzm0i5l54mpw4nz59zqnehpblg జయసింహా వల్లబుని విప్పర్ల శాసనం 0 510036 4963472 4961744 2026-09-21T06:48:01Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:తెలుగు శాసనాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963472 wikitext text/x-wiki '''విప్పర్ల శాసనం''' అనేది తూర్పు చాళుక్య రాజైన '''మొదటి జయసింహ వల్లభుడు''' జారీ చేసిన చారిత్రక ఆధారమైన రాతి శాసనం. గుంటూరు జిల్లాలోని నరసరావుపేట సమీపంలో ఉన్న '[[విప్పర్ల (క్రోసూరు)|విప్పర్ల]]' గ్రామంలో ఇది లభించింది. తెలుగు భాష మరియు లిపి పరిణామ క్రమంలో ఈ శాసనానికి అత్యంత ప్రాముఖ్యత ఉంది.<ref>{{Cite book|title=ఆంధ్రుల చరిత్ర - సంస్కృతి - బి.ఎస్. ఎల్. హనుమంత రావు}}</ref> == ప్రాముఖ్యత == క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ శాసనం పూర్తిగా తెలుగు భాషలో చెక్కబడిన ప్రారంభ తొలి శాసనాల్లో ఒకటి. తూర్పు చాళుక్యులు వేంగి ప్రాంతాన్ని పాలించిన కాలంలో సంస్కృతంతో పాటు దేశి భాష అయిన తెలుగుకు రాజ్యభాషగా గుర్తింపు ఇవ్వడం ప్రారంభించారు. అందులో విప్పర్ల శాసనం ముఖ్యమైన మైలురాయిగా నిలిచింది. == ఆధారాలు మరియు కాలం == * '''రాజు:''' మొదటి జయసింహ వల్లభుడు (తూర్పు చాళుక్య వంశం) * '''కాలం:''' క్రీ.శ. 663–664 (జయసింహుని 8వ పాలనా సంవత్సరం) * '''ప్రాంతం:''' విప్పర్ల గ్రామం, పల్నాడు/గుంటూరు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్. * '''భాష:''' ప్రాచీన తెలుగు * '''లిపి:''' వేంగి ప్రాచీన తెలుగు-కన్నడ లిపి == శాసన విషయ సంగ్రహం == ఈ శాసనం ఒక దాన శాసనం. మొదటి జయసింహ వల్లభుని పాలనా కాలంలో స్థానిక విప్రులకు లేదా ధార్మిక కార్యాలకు ఇచ్చిన భూదానాల గురించి, ఆ కాలపు పరిపాలనా వివరాల గురించి ఇందులో పేర్కొనబడింది. భాషా శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం, ఈ శాసనంలో ప్రాచీన తెలుగు వ్యాకరణ రూపాలు, అప్పటి విబంధనాలు మరియు తెలుగు పదాల ప్రయోగం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. == చారిత్రక ప్రాధాన్యత == # '''తెలుగు భాష పరిణామం:''' క్రీ.శ. 575 నాటి రేనాటి చోళుల ఎర్రగుడిపాడు శాసనం తర్వాత, తెలుగు భాషలో లభించిన అతి ముఖ్యమైన తొలి శాసనాల్లో ఇది ఒకటి. # '''తూర్పు చాళుక్యుల చరిత్ర:''' వేంగి చాళుక్యుల తొలి దశ పాలన, వారి రాజ్య సరిహద్దులు, మరియు వారు తెలుగు భాషకు ఇచ్చిన ఆదరణను ఈ శాసనం ధృవీకరిస్తుంది. # '''శాసన పరిశోధన:''' ఈ శాసనాన్ని ప్రముఖ శాసన పరిశోధకులు మరియు చరిత్రకారులు విశ్లేషించి, ప్రాచీన ఆంధ్ర చరిత్ర నిర్మాణంలో కీలకమైన ఆధారంగా గుర్తించారు. == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు శాసనాలు]] oyroi6sra4cookoi3mazr13tt2m8pg9 పద్మనాయక యుగం 0 510042 4963466 4961876 2026-09-21T06:38:43Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం (యుగ క్రమం)]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963466 wikitext text/x-wiki '''పద్మనాయక యుగం''' అనేది తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో క్రీ.శ. 14వ శతాబ్దం ఉత్తరార్ధం నుండి క్రీ.శ. 15వ శతాబ్దం మధ్యాహ్నం వరకు (సుమారు క్రీ.శ. 1350 – 1450) కొనసాగిన అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన ఘట్టం. కాకతీయ సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని పాలించిన '''రేచర్ల పద్మనాయకులు''' (రాచకొండ, దేవరకొండ పాలకులు) ఈ యుగంలో సాహిత్యానికి, కళలకు అపారమైన పోషణను అందించారు. ఈ యుగంలోనే మహాభాగవతాన్ని తెనుగించిన '''[[బమ్మెర పోతన]]''', 'సింహాసన ద్వాత్రింశిక' రాసిన '''[[కొరవి గోపరాజు|కోరవి గోపరాజు]]''', ప్రబంధ కవులు మరియు వ్యాఖ్యానకర్తలు వర్ధిల్లారు. == చారిత్రక నేపథ్యం == [[కాకతీయ సామ్రాజ్యం]] అంతరించిన తర్వాత, తెలంగాణ ప్రాంతంలో రేచర్ల పద్మనాయకులు స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. రాచకొండ, దేవరకొండలను రాజధానులుగా చేసుకుని వీరు పరిపాలించారు. అను Singama Nayaka (సింగభూపాలుడు), సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు, కుమార వేదగిరి వంటి రాజులు స్వయంగా పండితులు, కవులు కావడమే కాకుండా అనేకమంది కవులను ఆదరించారు. == సాహిత్య ప్రత్యేకతలు == పద్మనాయక యుగంలో తెలుగు సాహిత్యం బహుముఖ పరిణామాన్ని సాధించింది: # '''భక్తి సాహిత్యం మరియు పురాణాలు:''' వీరశైవ, వైష్ణవ భక్తి ధారలు సమాంతరంగా వికసించాయి. సంస్కృత భాగవతాన్ని ఆంధ్రీకరించడం ద్వారా పోతన తెలుగు నాట భక్తి రసానికి కొత్త దిశానిర్దేశం చేశారు. # '''ప్రబంధ మూలాలు & కథా సాహిత్యం:''' కేవలం పురాణ అనువాదాలే కాక, వినోదాత్మక మరియు నీతి కథలతో కూడిన 'కథా సాహిత్యం' (ఉదా: కోరవి గోపరాజు 'సింహాసన ద్వాత్రింశిక') రూపకల్పన జరిగింది. # '''అలంకార, నాటక విమర్శ:''' రాజులు స్వయంగా సంస్కృతంలో నాటకాలు, అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు రచించారు. # '''దేశి మరియు మార్గ రీతుల సమ్మేళనం:''' సంస్కృత పదభూయిష్టమైన కవిత్వంతో పాటు స్వచ్ఛమైన అచ్చతెలుగు, దేశి ఛందస్సులకు ఈ యుగంలో ప్రాధాన్యం పెరిగింది.<ref>{{Cite book|title=ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర - పింగళి లక్ష్మికాంతం}}</ref> == ప్రముఖ కవులు - రచనలు == === 1. బమ్మెర పోతన === పద్మనాయక యుగానికి మకుటాయమానమైన కవి బమ్మెర పోతన. శ్రీరామచంద్రుని ప్రేరణతో ఈయన [[శ్రీమదాంధ్ర భాగవతం|'''శ్రీమదాంధ్ర భాగవతము'''ను]] రచించారు. పోతన 'భోగినీ దండకము' (సర్వజ్ఞ సింగభూపాలునిపై) మరియు 'వీరభద్ర విజయము' అనే గ్రంథాలను కూడా రచించారు. లలిత సుందరమైన శబ్దాలంకారాలు, భక్తి రసం పోతన కవిత్వంలో ప్రధాన లక్షణాలు. === 2. సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు (రెండవ సింగభూపాలుడు) === రాచకొండను పాలించిన ఈ రాజు స్వయంగా గొప్ప పండితుడు. ఈయన సంస్కృతంలో '''<nowiki/>'రసార్ణవ సుధాకరము'<nowiki/>''' (నాట్యాలంకార గ్రంథం), '''<nowiki/>'సంగీత సుధాకరము'''' (శార్ఙ్గదేవుని సంగీత రత్నాకరానికి వ్యాఖ్య), మరియు '''<nowiki/>'కువలయావళి'''' (లేదా రత్నాపాంచాలిక - నాటిక) అనే ప్రసిద్ధ గ్రంథాలను రచించారు. === 3. కోరవి గోపరాజు === ఈయన '''<nowiki/>'[[సింహాసన ద్వాత్రింశిక]]'''' అనే 12 ఆశ్వాసాల కథా కావ్యాన్ని రచించారు. విక్రమార్కుని సాహసాలు, నీతులు, నాటి సామాజిక జీవితం, ఆచార వ్యవహారాల సమాహారంగా ఈ గ్రంథం నిలిచింది. === 4. చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుడు === ఈ యుగానికి చెందిన మరొక ముఖ్యమైన ప్రబంధ కవి చిమ్మపూడి (తిమ్మపూడి) అమరేశ్వరుడు. ఈయన '''<nowiki/>'విక్రమసేనము'''' అనే శృంగార ప్రబంధాన్ని రచించారు. శ్రీనాథుడు వంటి తర్వాతి కాలపు కవులు ఈయన్ను ప్రశంసించారు. === 5. ఇతర కవులు & నిఘంటుకర్తలు === * '''వెన్నెలకంటి సూరన:''' 'విష్ణు పురాణము'ను తెలుగులోకి అనువదించారు. * '''జగ్గన:''' 'వాసిష్ఠ రామాయణము' రచించారు. * '''ఈశ్వరఫణిభట్టు:''' 'పరాశర స్మృతి' ని తెలుగు చేశారు. == సామాజిక, సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యత == పద్మనాయక రాజుల కాలంలో దేవాలయ నిర్మాణాలు, నాట్య కళ, సంగీతం విశేషంగా పోషించబడ్డాయి. పోతన భాగవతంలోని 'గజేంద్ర మోక్షం', 'రుక్మిణీ కళ్యాణం', 'ప్రహ్లాద చరిత్ర' వంటి ఘట్టాలు తెలుగువారి నిత్య జీవితంలో, సంస్కృతిలో భాగమయ్యాయి. ప్రజాకవిత్వానికి, భక్తి ఉద్యమానికి ఈ యుగం బలమైన పునాది వేసింది. == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం (యుగ క్రమం)]] 8caeccxc6funltpu3d76n789t1wyyzf బ్రాస్ వాయిద్యం 0 510050 4963526 4961964 2026-09-21T08:35:57Z Pranayraj1985 29393 4963526 wikitext text/x-wiki [[File:High-brass-x6-large.jpg|thumb|333x333px| '''ఆరు ఉన్నత శ్రేణి ఇత్తడి వాయిద్యాలు''' ఎడమవైపు, పై నుండి: D లో పునరుత్పత్తి చేయబడిన బరోక్ ట్రంపెట్, B {{Music|b}} లో [[ట్రంపెట్|ఆధునిక ట్రంపెట్]], D లో ఆధునిక ట్రంపెట్, B {{Music|b}} లో పికోలో ట్రంపెట్ (ఒక అష్టకం ఎక్కువ), B {{Music|b}} లో ఫ్లూగెల్‌హార్న్ . కుడివైపు: B {{Music|b}} లో ఒక కార్నెట్ .]] [[File:Althorn,_Baryton_och_Euphonium.jpg|thumb|332x332px|E {{Music|b}} లో టెనార్ హార్న్ (ఆల్టో హార్న్), B {{Music|b}} లో బారిటోన్ హార్న్, B {{Music|b}} లో యూఫోనియం]] '''బ్రాస్ వాయిద్యం''' అనేది ఒక [[సంగీత వాయిద్యం]], ఇది వాయించేవారి పెదవుల కంపనానికి అనుగుణంగా, ఒక గొట్టపు రెసొనేటర్‌లోని గాలి కంపనం ద్వారా ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. "పెదవి", "ధ్వని" అనే అర్థాలున్న లాటిన్ పదాల నుండి వచ్చిన '''''లాబ్రోసోన్''''' అనే పదాన్ని ఈ సమూహానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు, ఎందుకంటే ఈ "పెదవి రెల్లు" ధ్వని ఉత్పత్తి పద్ధతిని ఉపయోగించే వాయిద్యాలను చెక్క లేదా జంతువుల కొమ్ములు వంటి ఇతర పదార్థాలతో తయారు చేయవచ్చు, ముఖ్యంగా కార్నెట్, ఆల్ఫోర్న్ లేదా షోఫార్ వంటి ప్రారంభ లేదా సాంప్రదాయ వాయిద్యాలు. {{Sfn|Baines|1993|pp=39-40}} ఇత్తడి వాయిద్యంపై విభిన్న స్వరాలను ఉత్పత్తి చేయడంలో అనేక అంశాలు ఇమిడి ఉంటాయి. ట్యూబింగ్ కంపన పొడవును మార్చడానికి స్లైడ్‌లు, వాల్వ్‌లు, క్రూక్‌లు (ఈ రోజుల్లో వీటిని అరుదుగా ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ), లేదా కీలు ఉపయోగించబడతాయి, తద్వారా అందుబాటులో ఉన్న హార్మోనిక్ శ్రేణిని మారుస్తాయి, అయితే వాద్యకారుని ఎంబుషర్, పెదవుల ఒత్తిడి, గాలి ప్రవాహం అందుబాటులో ఉన్న శ్రేణి నుండి ఉత్పత్తి చేయబడిన నిర్దిష్ట హార్మోనిక్‌ను ఎంచుకోవడానికి ఉపయోగపడతాయి. చాలా మంది పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం ( ఆర్గానాలజీ చూడండి), "ఇత్తడి వాయిద్యం" అనే పదాన్ని, ఆ వాయిద్యం నిజంగా [[ఇత్తడి|ఇత్తడితో]] తయారు చేయబడిందా లేదా అనే దాని ఆధారంగా కాకుండా, పైన చెప్పిన విధంగా ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేసే విధానం ఆధారంగా నిర్వచించాలి. ఈ విధంగా ఆల్ప్‌హార్న్, కార్నెట్, సర్పెంట్, డిడ్జెరిడూ వంటి చెక్కతో చేసిన ఇత్తడి వాయిద్యాలు కనిపిస్తాయి, అయితే సాక్సోఫోన్ వంటి కొన్ని వాయు వాయిద్యాలు ఇత్తడితో తయారు చేయబడతాయి. ==== పూర్తి ట్యూబ్ vs. సగం ట్యూబ్ ==== ఇత్తడి వాయిద్యం ప్రతిధ్వనులు ఒక హార్మోనిక్ శ్రేణిని పోలి ఉంటాయి, అయితే అత్యల్ప ప్రతిధ్వని దీనికి మినహాయింపు, ఇది ఇతర ప్రతిధ్వనులు ఓవర్‌టోన్‌లుగా ఉండే శ్రేణి ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం కంటే గణనీయంగా తక్కువగా ఉంటుంది. <ref>{{Cite web|title=Producing a harmonic sequence of notes with a trumpet|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Music/brassa.html#c1|website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> వాయిద్యం, వాయించేవారి నైపుణ్యంపై ఆధారపడి, శ్రేణి లోపించిన మూల ధ్వనిని పెడల్ టోన్‌గా వాయించవచ్చు, ఇది మూల పిచ్‌ను ఉత్పత్తి చేయడానికి ప్రధానంగా ఓవర్‌టోన్ ఫ్రీక్వెన్సీల వద్ద కంపనంపై ఆధారపడుతుంది. <ref>{{Cite web|title=The Pedal Tone|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Music/brassa.html#c4|website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Brass instrument (lip reed) acoustics: an introduction; Resonances and pedal notes.|url=http://newt.phys.unsw.edu.au/jw/brassacoustics.html#pedal|website=newt.phys.unsw.edu.au}}</ref> పొడవుకు సంబంధించి బోరు వ్యాసం, వాయిద్యకారునికి వాయించగల సామర్థ్యం, సంగీతత్వం పరంగా ఆచరణాత్మకంగా అందుబాటులో ఉండే అత్యల్ప పాక్షిక ధ్వని మూల ధ్వని అవుతుందా లేదా మొదటి ఓవర్‌టోన్ అవుతుందా అనే విషయాన్ని నిర్ణయిస్తుంది, ఇది ఇత్తడి వాయిద్యాలను పూర్తి-గొట్టం, సగం-గొట్టం వాయిద్యాలుగా విభజిస్తుంది. ఈ పదాలు ఆర్గాన్ పైపులతో పోలిక నుండి వచ్చాయి, ఇవి సమాన పొడవు గల ఇత్తడి వాయిద్యం ప్రాథమిక పెడల్ టోన్ వలె అదే పిచ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] 3zek87g68pknk1vxll3ngrgj9mzqvil టీ.కృష్ణమూర్తి యాదవ్ 0 510051 4963231 4961967 2026-09-20T12:14:29Z Venky2916 152415 కొత్త వ్యాసం 4963231 wikitext text/x-wiki సామాన్యుని ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను అక్షరాల్లోకి పొదిగి, సామాన్య ప్రజల భాషలో కవిత్వం రచించిన కవి టి.కృష్ణమూర్తి యాదవ్. == జననం == వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామానికి చెందినవాడు. తల్లిదండ్రులు మల్లమ్మ , మల్లయ్య. emn9ndnlvlq07om5j4gcz4sxnr596v7 4963232 4963231 2026-09-20T12:17:49Z Venky2916 152415 4963232 wikitext text/x-wiki సామాన్యుని ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను అక్షరాల్లోకి పొదిగి, సామాన్య ప్రజల భాషలో కవిత్వం రచించిన కవి టి.కృష్ణమూర్తి యాదవ్. == జననం == వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామానికి చెందినవాడు. తల్లిదండ్రులు మల్లమ్మ , మల్లయ్య. రచనలు తొక్కుడు బండి ( తొలి కవితా సంపుటి ) శబ్ధం ( రెండవ కవితా సంపుటి ) పిల్లల ఆకాశం ( బాల గేయాలు ) 9g7bhkc7t5xiefvmmingi3212ecx40x 4963234 4963232 2026-09-20T12:22:42Z Venky2916 152415 4963234 wikitext text/x-wiki సామాన్యుని ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను అక్షరాల్లోకి పొదిగి, సామాన్య ప్రజల భాషలో కవిత్వం రచించిన కవి టి.కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో శక్తివంతమైన అభివ్యక్తితో వచన కవిగా గుర్తింపు పొందాడు. == జననం == వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామానికి చెందినవాడు. తల్లిదండ్రులు మల్లమ్మ , మల్లయ్య. == రచనలు == తొక్కుడు బండి ( తొలి కవితా సంపుటి ) శబ్ధం ( రెండవ కవితా సంపుటి ) పిల్లల ఆకాశం ( బాల గేయాలు ) i831q4avljweygtks8dm5r6hsv4dmwq 4963235 4963234 2026-09-20T12:28:26Z Venky2916 152415 4963235 wikitext text/x-wiki సామాన్యుని ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను అక్షరాల్లోకి పొదిగి, సామాన్య ప్రజల భాషలో కవిత్వం రచించిన కవి టి.కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో శక్తివంతమైన అభివ్యక్తితో వచన కవిగా గుర్తింపు పొందాడు. == జననం == వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామానికి చెందినవాడు. తల్లిదండ్రులు మల్లమ్మ , మల్లయ్య. == రచనలు == తొక్కుడు బండి ( తొలి కవితా సంపుటి ) శబ్ధం ( రెండవ కవితా సంపుటి ) పిల్లల ఆకాశం ( బాల గేయాలు ) ప్రత్యేకత గ్రామీణ జీవితానుభవాలు , మధ్యతరగతి జీవన చిత్రణను తన కవిత్వంలో చొప్పించి నవాబు కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో, యాసలో వచన కవిత్వం రాసిన కవి. nj20szg9semwusspow8rh72d4un8lqy 4963236 4963235 2026-09-20T12:33:24Z Venky2916 152415 4963236 wikitext text/x-wiki సామాన్యుని ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను అక్షరాల్లోకి పొదిగి, సామాన్య ప్రజల భాషలో కవిత్వం రచించిన కవి టి.కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో శక్తివంతమైన అభివ్యక్తితో వచన కవిగా గుర్తింపు పొందాడు. == జననం == వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామానికి చెందినవాడు. తల్లిదండ్రులు మల్లమ్మ , మల్లయ్య. == రచనలు == తొక్కుడు బండి ( తొలి కవితా సంపుటి ) శబ్ధం ( రెండవ కవితా సంపుటి ) పిల్లల ఆకాశం ( బాల గేయాలు ) ప్రత్యేకత గ్రామీణ జీవితానుభవాలు , మధ్యతరగతి జీవన చిత్రణను తన కవిత్వంలో చొప్పించి నవాబు కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో, యాసలో వచన కవిత్వం రాసిన కవి. శైలి సరళమైన వచనాభివ్యక్తి , నిరాడంబరమైన శైలి కృష్ణమూర్తి యాదవ్ ప్రత్యేకత. duupqoyvoyuib9asqrwdji7db6d7crg 4963237 4963236 2026-09-20T12:34:05Z Venky2916 152415 4963237 wikitext text/x-wiki సామాన్యుని ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను అక్షరాల్లోకి పొదిగి, సామాన్య ప్రజల భాషలో కవిత్వం రచించిన కవి టి.కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో శక్తివంతమైన అభివ్యక్తితో వచన కవిగా గుర్తింపు పొందాడు. == జననం == వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామానికి చెందినవాడు. తల్లిదండ్రులు మల్లమ్మ , మల్లయ్య. == రచనలు == తొక్కుడు బండి ( తొలి కవితా సంపుటి ) శబ్ధం ( రెండవ కవితా సంపుటి ) పిల్లల ఆకాశం ( బాల గేయాలు ) == ప్రత్యేకత == గ్రామీణ జీవితానుభవాలు , మధ్యతరగతి జీవన చిత్రణను తన కవిత్వంలో చొప్పించి నవాబు కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో, యాసలో వచన కవిత్వం రాసిన కవి. == శైలి == సరళమైన వచనాభివ్యక్తి , నిరాడంబరమైన శైలి కృష్ణమూర్తి యాదవ్ ప్రత్యేకత. b8ymlw6f2uqc7uqny6v0p0u5tscufi0 4963240 4963237 2026-09-20T12:41:00Z Venky2916 152415 4963240 wikitext text/x-wiki సామాన్యుని ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను అక్షరాల్లోకి పొదిగి, సామాన్య ప్రజల భాషలో కవిత్వం రచించిన కవి టి.కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో శక్తివంతమైన అభివ్యక్తితో వచన కవిగా గుర్తింపు పొందాడు. == జననం == వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామానికి చెందినవాడు. తల్లిదండ్రులు మల్లమ్మ , మల్లయ్య. == రచనలు == తొక్కుడు బండి ( తొలి కవితా సంపుటి ) శబ్ధం ( రెండవ కవితా సంపుటి ) పిల్లల ఆకాశం ( బాల గేయాలు ) == ప్రత్యేకత == గ్రామీణ జీవితానుభవాలు , మధ్యతరగతి జీవన చిత్రణను తన కవిత్వంలో చొప్పించి నవాబు కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో, యాసలో వచన కవిత్వం రాసిన కవి. == శైలి == సరళమైన వచనాభివ్యక్తి , నిరాడంబరమైన శైలి కృష్ణమూర్తి యాదవ్ ప్రత్యేకత. అమ్మ జ్ఞాపకాలు అమ్మ గొప్పతనాన్ని , అమ్మ ప్రాధాన్యతను , అమ్మ విలువను తెలుపుతూ అమ్మ జ్ఞాపకాలు అనే వచన కవితను శబ్నం అనే కవితా సంపుటిలో రాశాడు. odu0lylyf85san38o3v0kc88dm8rih8 4963241 4963240 2026-09-20T12:42:26Z Venky2916 152415 4963241 wikitext text/x-wiki సామాన్యుని ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను అక్షరాల్లోకి పొదిగి, సామాన్య ప్రజల భాషలో కవిత్వం రచించిన కవి టి.కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో శక్తివంతమైన అభివ్యక్తితో వచన కవిగా గుర్తింపు పొందాడు. == జననం == వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామానికి చెందినవాడు. తల్లిదండ్రులు మల్లమ్మ , మల్లయ్య. == రచనలు == తొక్కుడు బండి ( తొలి కవితా సంపుటి ) శబ్ధం ( రెండవ కవితా సంపుటి ) పిల్లల ఆకాశం ( బాల గేయాలు ) == ప్రత్యేకత == గ్రామీణ జీవితానుభవాలు , మధ్యతరగతి జీవన చిత్రణను తన కవిత్వంలో చొప్పించి నవాబు కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో, యాసలో వచన కవిత్వం రాసిన కవి. == శైలి == సరళమైన వచనాభివ్యక్తి , నిరాడంబరమైన శైలి కృష్ణమూర్తి యాదవ్ ప్రత్యేకత. == అమ్మ జ్ఞాపకాలు == అమ్మ గొప్పతనాన్ని , అమ్మ ప్రాధాన్యతను , అమ్మ విలువను తెలుపుతూ అమ్మ జ్ఞాపకాలు అనే వచన కవితను శబ్నం అనే కవితా సంపుటిలో రాశాడు. == మూలం == h3dgje6owg1floqrsv8osk6wbagquka 4963242 4963241 2026-09-20T12:43:15Z Venky2916 152415 4963242 wikitext text/x-wiki సామాన్యుని ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను అక్షరాల్లోకి పొదిగి, సామాన్య ప్రజల భాషలో కవిత్వం రచించిన కవి టి.కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో శక్తివంతమైన అభివ్యక్తితో వచన కవిగా గుర్తింపు పొందాడు. == జననం == వరంగల్ అర్బన్ జిల్లా, భీమదేవరపల్లి మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామానికి చెందినవాడు. తల్లిదండ్రులు మల్లమ్మ , మల్లయ్య. == రచనలు == తొక్కుడు బండి ( తొలి కవితా సంపుటి ) శబ్ధం ( రెండవ కవితా సంపుటి ) పిల్లల ఆకాశం ( బాల గేయాలు ) == ప్రత్యేకత == గ్రామీణ జీవితానుభవాలు , మధ్యతరగతి జీవన చిత్రణను తన కవిత్వంలో చొప్పించి నవాబు కృష్ణమూర్తి యాదవ్. తెలంగాణ భాషలో, యాసలో వచన కవిత్వం రాసిన కవి. == శైలి == సరళమైన వచనాభివ్యక్తి , నిరాడంబరమైన శైలి కృష్ణమూర్తి యాదవ్ ప్రత్యేకత. == అమ్మ జ్ఞాపకాలు == అమ్మ గొప్పతనాన్ని , అమ్మ ప్రాధాన్యతను , అమ్మ విలువను తెలుపుతూ అమ్మ జ్ఞాపకాలు అనే వచన కవితను శబ్నం అనే కవితా సంపుటిలో రాశాడు.<ref>{{Cite book|title=శబ్నం ( కవితా సంపుటి )}}</ref> == మూలం == bm1lphjt5mt86f66d1qmadvq5y0yq7l ఆల్టో శాక్సోఫోన్ 0 510052 4963527 4961972 2026-09-21T08:40:38Z Pranayraj1985 29393 4963527 wikitext text/x-wiki [[File:Yamaha_Saxophone_YAS-62.png|250px|center]] '''ఆల్టో సాక్సోఫోన్''' అనేది వుడ్‌విండ్ వాయిద్యాల సాక్సోఫోన్ కుటుంబానికి చెందినది. <ref>{{Cite web|title=The origins of the Saxophone:Uses of the saxophone - Musical Instrument Guide - Yamaha Corporation|url=https://www.yamaha.com/en/musical_instrument_guide/saxophone/structure/structure003.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114230645/https://www.yamaha.com/en/musical_instrument_guide/saxophone/structure/structure003.html|archive-date=2025-01-14|access-date=2025-11-18|website=www.yamaha.com|language=en-US}}</ref> సాక్సోఫోన్‌లను 1840లలో బెల్జియన్ వాద్య రూపకర్త అడాల్ఫ్ సాక్స్ కనుగొన్నారు, 1846లో పేటెంట్ పొందారు. ఆల్టో సాక్సోఫోన్ [[మ్యూజికల్ నోట్|E {{Music|flat}}]] స్వరస్థాయిలో ఉంటుంది, ఇది [[మ్యూజికల్ నోట్|B {{Music|flat}}]] టెనార్ కంటే చిన్నదిగానూ, కానీ B {{Music|flat}} సోప్రానో కంటే పెద్దదిగానూ ఉంటుంది. ఇది అత్యంత సాధారణమైన సాక్సోఫోన్, దీనిని [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీతం]], కచేరీ బృందాలు, [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్|చాంబర్ సంగీతం]], సోలో ప్రదర్శనలు, సైనిక బృందాలు, మార్చింగ్ బృందాలు, పెప్ బృందాలు, [[కర్ణాటక సంగీతం]], [[జాజ్]] ( బిగ్ బ్యాండ్‌లు, జాజ్ కాంబోలు, [[స్వింగ్ మ్యూజిక్|స్వింగ్ సంగీతం]] వంటివి) వంటి వాటిలో ఉపయోగిస్తారు. జాజ్ అభివృద్ధిలో ఆల్టో సాక్సోఫోన్ ప్రముఖ పాత్ర పోషించింది. గణనీయమైన కృషి చేసిన ప్రభావవంతమైన జాజ్ సంగీతకారులలో డాన్ రెడ్‌మాన్, జిమ్మీ డోర్సీ, జానీ హోడ్జెస్, బెన్నీ కార్టర్, చార్లీ పార్కర్, సోనీ స్టిట్, లీ కోనిట్జ్, జాకీ మెక్‌లీన్, ఫిల్ వుడ్స్, ఆర్ట్ పెప్పర్, పాల్ డెస్మండ్, కానన్‌బాల్ అడర్లీ ఉన్నారు. [[ఆర్కెస్ట్రా|ఆర్కెస్ట్రా సంగీతంలో]] ఆల్టో సాక్సోఫోన్ పాత్ర పరిమితంగా ఉన్నప్పటికీ, మార్సెల్ ములే, సిగుర్డ్ రాషెర్, జీన్-మేరీ లోండెక్స్, యూజీన్ రూసో, ఫ్రెడరిక్ ఎల్. హెంకే వంటి వారు ప్రభావవంతమైన ప్రదర్శకులలో ఉన్నారు. == శ్రేణి == చాలా సాక్సోఫోన్‌ల మాదిరిగానే, ఆల్టో వ్రాయబడిన శ్రేణి B {{Music|flat}} <sub>3</sub> నుండి F {{Music|sharp}} <sub>6</sub> వరకు ఉంటుంది, <ref>{{Cite web|title=Range of the Alto Saxophone|url=http://library.thinkquest.org/5116/saxophone.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090317103509/http://library.thinkquest.org/5116/saxophone.htm|archive-date=2009-03-17|access-date=2011-01-18|publisher=Library.thinkquest.org}}</ref> అధిక ఆల్టిస్సిమో రిజిస్టర్ G <sub>6</sub> వద్ద ప్రారంభమవుతుంది. [[యమహా]] YAS-26 వంటి కొన్ని స్టూడెంట్ ఆల్టో సాక్సోఫోన్‌ల కోసం వ్రాసిన శ్రేణిలో అధిక {{Music|#}} చేర్చబడలేదు, కానీ తప్పుడు వేలిముద్రలను ఉపయోగించి ఆ స్వరాన్ని ఇప్పటికీ వాయించవచ్చు. సంగీత కచేరీ (C కీలో) పరంగా, ఇది D {{Music|flat}} నుండి A {{Music|flat}} వరకు ఉంటుంది. ఇతర వుడ్‌విండ్ వాయిద్యాలతో పోలిస్తే సాక్సోఫోన్ ఆల్టిస్సిమో శ్రేణిని నియంత్రించడం మరింత కష్టం, ఇది సాధారణంగా నిష్ణాతులైన వాద్యకారుల నుండి మాత్రమే ఆశించబడుతుంది. ఆల్టిస్సిమో రిజిస్టర్‌కు స్పష్టంగా నిర్వచించబడిన ఎగువ పరిమితి లేదు, కానీ చాలా ఫింగరింగ్ చార్ట్‌లు వ్రాయబడిన D <sub>8</sub> (F <sub>7</sub> లా ధ్వనించేది) వరకు ఉంటాయి. ఆల్టో సాక్సోఫోన్ అనేది ఒక ట్రాన్స్‌పోజింగ్ వాయిద్యం, దీని స్వరాలు వ్రాసిన దానికంటే మేజర్ సిక్స్త్ తక్కువగా ధ్వనిస్తాయి. కచేరీ పిచ్‌ల పరంగా, ఆల్టో సాక్సోఫోన్ శ్రేణి కచేరీ D {{Music|flat}} <sub>3</sub> ( [[మ్యూజికల్ నోట్|మధ్య C]] క్రింద ఉన్న D {{Music|flat}} — శాస్త్రీయ పిచ్ నోటేషన్ చూడండి) నుండి కచేరీ A {{Music|flat}} <sub>5</sub> (లేదా అధిక {{Music|sharp}} కీ ఉన్న ఆల్టోలలో A <sub>5</sub> ) వరకు ఉంటుంది. కొన్ని సెల్మర్ మార్క్ VI నమూనాలు <ref>{{Cite web|title=The Selmer Mark VI|url=http://saxpics.com/model/14/Selmer-Mark-VI.html|access-date=2023-03-06|website=SaxPics|publisher=USA Vintage Horn Corp}}</ref>, కౌస్నాన్ తయారు చేసిన కొన్ని <ref>{{Cite web|title=Couesnon Low A alto, the OTHER low A alto|url=https://www.stohrermusic.com/2011/11/couesnon-low-a-alto-the-other-low-a-alto/|access-date=2023-03-06|website=Stohrer Music}}</ref> వంటి కొన్ని అరుదైన ఆల్టో సాక్సోఫోన్‌లు, చాలా బారిటోన్ సాక్సోఫోన్‌ల మాదిరిగానే, సెమిటోన్ తక్కువగా ఉండే తక్కువ A ని చేరుకోవడానికి కీ చేయబడ్డాయి. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] m57qkd5esnq5u9fdbg12eg8m45m6o4c 4963528 4963527 2026-09-21T08:41:42Z Pranayraj1985 29393 4963528 wikitext text/x-wiki [[File:Yamaha_Saxophone_YAS-62.png|342x342px|కుడి]] '''ఆల్టో సాక్సోఫోన్''' అనేది వుడ్‌విండ్ వాయిద్యాల సాక్సోఫోన్ కుటుంబానికి చెందినది. <ref>{{Cite web|title=The origins of the Saxophone:Uses of the saxophone - Musical Instrument Guide - Yamaha Corporation|url=https://www.yamaha.com/en/musical_instrument_guide/saxophone/structure/structure003.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114230645/https://www.yamaha.com/en/musical_instrument_guide/saxophone/structure/structure003.html|archive-date=2025-01-14|access-date=2025-11-18|website=www.yamaha.com|language=en-US}}</ref> సాక్సోఫోన్‌లను 1840లలో బెల్జియన్ వాద్య రూపకర్త అడాల్ఫ్ సాక్స్ కనుగొన్నారు, 1846లో పేటెంట్ పొందారు. ఆల్టో సాక్సోఫోన్ [[మ్యూజికల్ నోట్|E {{Music|flat}}]] స్వరస్థాయిలో ఉంటుంది, ఇది [[మ్యూజికల్ నోట్|B {{Music|flat}}]] టెనార్ కంటే చిన్నదిగానూ, కానీ B {{Music|flat}} సోప్రానో కంటే పెద్దదిగానూ ఉంటుంది. ఇది అత్యంత సాధారణమైన సాక్సోఫోన్, దీనిని [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీతం]], కచేరీ బృందాలు, [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్|చాంబర్ సంగీతం]], సోలో ప్రదర్శనలు, సైనిక బృందాలు, మార్చింగ్ బృందాలు, పెప్ బృందాలు, [[కర్ణాటక సంగీతం]], [[జాజ్]] ( బిగ్ బ్యాండ్‌లు, జాజ్ కాంబోలు, [[స్వింగ్ మ్యూజిక్|స్వింగ్ సంగీతం]] వంటివి) వంటి వాటిలో ఉపయోగిస్తారు. జాజ్ అభివృద్ధిలో ఆల్టో సాక్సోఫోన్ ప్రముఖ పాత్ర పోషించింది. గణనీయమైన కృషి చేసిన ప్రభావవంతమైన జాజ్ సంగీతకారులలో డాన్ రెడ్‌మాన్, జిమ్మీ డోర్సీ, జానీ హోడ్జెస్, బెన్నీ కార్టర్, చార్లీ పార్కర్, సోనీ స్టిట్, లీ కోనిట్జ్, జాకీ మెక్‌లీన్, ఫిల్ వుడ్స్, ఆర్ట్ పెప్పర్, పాల్ డెస్మండ్, కానన్‌బాల్ అడర్లీ ఉన్నారు. [[ఆర్కెస్ట్రా|ఆర్కెస్ట్రా సంగీతంలో]] ఆల్టో సాక్సోఫోన్ పాత్ర పరిమితంగా ఉన్నప్పటికీ, మార్సెల్ ములే, సిగుర్డ్ రాషెర్, జీన్-మేరీ లోండెక్స్, యూజీన్ రూసో, ఫ్రెడరిక్ ఎల్. హెంకే వంటి వారు ప్రభావవంతమైన ప్రదర్శకులలో ఉన్నారు. == శ్రేణి == చాలా సాక్సోఫోన్‌ల మాదిరిగానే, ఆల్టో వ్రాయబడిన శ్రేణి B {{Music|flat}} <sub>3</sub> నుండి F {{Music|sharp}} <sub>6</sub> వరకు ఉంటుంది, <ref>{{Cite web|title=Range of the Alto Saxophone|url=http://library.thinkquest.org/5116/saxophone.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090317103509/http://library.thinkquest.org/5116/saxophone.htm|archive-date=2009-03-17|access-date=2011-01-18|publisher=Library.thinkquest.org}}</ref> అధిక ఆల్టిస్సిమో రిజిస్టర్ G <sub>6</sub> వద్ద ప్రారంభమవుతుంది. [[యమహా]] YAS-26 వంటి కొన్ని స్టూడెంట్ ఆల్టో సాక్సోఫోన్‌ల కోసం వ్రాసిన శ్రేణిలో అధిక {{Music|#}} చేర్చబడలేదు, కానీ తప్పుడు వేలిముద్రలను ఉపయోగించి ఆ స్వరాన్ని ఇప్పటికీ వాయించవచ్చు. సంగీత కచేరీ (C కీలో) పరంగా, ఇది D {{Music|flat}} నుండి A {{Music|flat}} వరకు ఉంటుంది. ఇతర వుడ్‌విండ్ వాయిద్యాలతో పోలిస్తే సాక్సోఫోన్ ఆల్టిస్సిమో శ్రేణిని నియంత్రించడం మరింత కష్టం, ఇది సాధారణంగా నిష్ణాతులైన వాద్యకారుల నుండి మాత్రమే ఆశించబడుతుంది. ఆల్టిస్సిమో రిజిస్టర్‌కు స్పష్టంగా నిర్వచించబడిన ఎగువ పరిమితి లేదు, కానీ చాలా ఫింగరింగ్ చార్ట్‌లు వ్రాయబడిన D <sub>8</sub> (F <sub>7</sub> లా ధ్వనించేది) వరకు ఉంటాయి. ఆల్టో సాక్సోఫోన్ అనేది ఒక ట్రాన్స్‌పోజింగ్ వాయిద్యం, దీని స్వరాలు వ్రాసిన దానికంటే మేజర్ సిక్స్త్ తక్కువగా ధ్వనిస్తాయి. కచేరీ పిచ్‌ల పరంగా, ఆల్టో సాక్సోఫోన్ శ్రేణి కచేరీ D {{Music|flat}} <sub>3</sub> ( [[మ్యూజికల్ నోట్|మధ్య C]] క్రింద ఉన్న D {{Music|flat}} — శాస్త్రీయ పిచ్ నోటేషన్ చూడండి) నుండి కచేరీ A {{Music|flat}} <sub>5</sub> (లేదా అధిక {{Music|sharp}} కీ ఉన్న ఆల్టోలలో A <sub>5</sub> ) వరకు ఉంటుంది. కొన్ని సెల్మర్ మార్క్ VI నమూనాలు <ref>{{Cite web|title=The Selmer Mark VI|url=http://saxpics.com/model/14/Selmer-Mark-VI.html|access-date=2023-03-06|website=SaxPics|publisher=USA Vintage Horn Corp}}</ref>, కౌస్నాన్ తయారు చేసిన కొన్ని <ref>{{Cite web|title=Couesnon Low A alto, the OTHER low A alto|url=https://www.stohrermusic.com/2011/11/couesnon-low-a-alto-the-other-low-a-alto/|access-date=2023-03-06|website=Stohrer Music}}</ref> వంటి కొన్ని అరుదైన ఆల్టో సాక్సోఫోన్‌లు, చాలా బారిటోన్ సాక్సోఫోన్‌ల మాదిరిగానే, సెమిటోన్ తక్కువగా ఉండే తక్కువ A ని చేరుకోవడానికి కీ చేయబడ్డాయి. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] ch75qxexna3mjnhgcdmzdf0jwqmgh2t ఉర్సులా వాన్ డెర్ లేయన్ 0 510068 4963248 4962122 2026-09-20T12:58:55Z Pavan santhosh.s 33622 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375525857|Ursula von der Leyen]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963248 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific-prefix=<!-- None. There is no provision in EU law or treaties for an honorific. -->|name=ఉర్సులా వోన్ దెర్ లేయెన్|image=Ursula von der Leyen 2024.jpg|caption=2024 నాటి అధికారిక పోర్ట్రయిట్|office=[[యూరోపియన్ కమీషన్ ప్రెసిడెంట్]]<!-- Do not add "13th". This US convention is not used by reliable sources in Europe -->|termstart=2019 డిసెంబరు 1|termend=|1blankname=కమిషన్|1namedata=వాన్ దెర్ లేయన్ కమీషన్ I & II|predecessor=[[జీన్-క్లాడ్ జంకర్]] {{Collapsed infobox section begin |German federal cabinet |last=yes | titlestyle = border: 1px dashed lightgrey; }} {{Infobox officeholder |embed=yes | office1 = జర్మనీ రక్షణ మంత్రి | chancellor1 = [[ఏంజెలా మెర్కెల్]] | term_start1 = 2013 డిసెంబర్ 17 | term_end1 = 2019 జులై 17 | predecessor1 = [[థామస్ దె మైజైర్]] | successor1 = [[అన్నేగ్రెట్ క్రాంప్-కారెన్‌బవర్]] | office2 = జర్మనీ లేబర్ & సోషల్ అఫైర్స్ మంత్రి | chancellor2 = [[ఏంజెలా మెర్కెల్]]] | term_start2 = 2009 నవంబరు 30 | term_end2 = 2013 డిసెంబరు 17 | predecessor2 = [[ఫ్రాంజ్ జోసెఫ్ జంగ్]] | successor2 = [[ఆండ్రియా నహ్లెస్]] | office3 = జర్మనీ ఫ్యామిలీ అఫైర్స్, సీనియర్ సిటిజన్స్, విమెన్ & యూత్ మంత్రి | chancellor3 = [[ఏంజెలా మెర్కెల్]] | term_start3 = 2005 నవంబరు 22 | term_end3 = 2009 నవంబరు 30 | predecessor3 = [[రెనట్ ష్మిత్]] | successor3 = [[క్రిస్టినా ష్రోడర్]] }} {{Collapsed infobox section end}} {{Collapsed infobox section begin |Party roles |last=yes | titlestyle = border:1px dashed lightgrey; }} {{Infobox officeholder |embed=yes | office4 = క్రిస్టియన్ డెమోక్రాటిక్ యూనియన్ ఆఫ్ జర్మనీకి ఉప నాయకురాలు | leader4 = {{ubl | [[ఏంజెలా మెర్కెల్]] | [[అన్నేగ్రెట్ క్రాంప్-కారెన్‌బవర్]] }} | alongside4 = {{cslist | [[వోల్కర్ బూఫీయర్]] | [[జూలియా క్లోక్నెర్]] | [[ఆర్మిన్ లాషెట్]] | [[థామస్ స్ట్రోబల్]] }} | term_start4 = 2010 నవంబరు 15 | term_end4 = 2019 నవంబరు 22 | predecessor4 = [[క్రిస్టియన్ వుల్ఫ్]] | successor4 = [[సిల్వియా బ్రెహెర్]] }} {{collapsed infobox section end}} {{Collapsed infobox section begin |Lower Saxony cabinet |last=yes | titlestyle = border: 1px dashed lightgrey; }} {{Infobox officeholder |embed=yes | office6 = జర్మనీలోని లోయర్ శాక్సోనీ రాష్ట్రపు సోషల్ అఫైర్స్, విమెన్ & ఫ్యామిలీస్ & హెల్త్ మంత్రి | 1blankname6 = మినిస్టర్-ప్రెసిడెంట్ | 1namedata6 = [[క్రిస్టియన్ వుల్ఫ్]] | term_start6 = 2003 మార్చి 4 | term_end6 = 2005 నవంబరు 22 | predecessor6 = గిట్టా ట్రాయెర్నిష్ట్ | successor6 = మెక్తిల్డ్ రాస్-లుట్మాన్ }} {{collapsed infobox section end}} {{Collapsed infobox section begin |Parliamentary constituencies |last=yes | titlestyle = border: 1px dashed lightgrey; }} {{Infobox officeholder |embed=yes | office7 = లోయర్ శాక్సానీ నుంచి జర్మనీ బుండెస్టాగ్ (ఫెడరల్ పార్లమెంట్) సభ్యురాలు | term_start7 = 2009 అక్టోబర్ 27 | term_end7 = 2019 జులై 31 | successor7 = [[ఇన్‌గ్రిడ్ పెహ్‌ల్‌మన్]] | predecessor7 = ''మల్టీ-మెంబర్ డిస్ట్రిక్ట్'' | constituency7 = క్రిస్టియన్ డెమోక్రాట్ యూనియన్ లిస్ట్ | office8 = లియార్తా నియోజకవర్గం నుంచి లోయర్ శాక్సానీ రాష్ట్రపు లాండ్‌టాగ్ (పార్లమెంట్) సభ్యురాలు | term_start8 = 2003 మార్చి 4 | term_end8 = 2005 డిసెంబరు 7 | predecessor8 = [[గెర్‌హర్డ్ స్క్రోడర్]] (1998) | successor8 = డొరొతీ ప్రూస్‌నెర్ }} {{Collapsed infobox section end}}|birth_name=ఉర్సులా గెర్ట్రడ్ ఆల్బ్రెష్ట్|birth_date={{birth date and age|1958|10|8|df=yes}}|birth_place=బ్రస్సెల్స్, బెల్జియం|citizenship=జర్మనీ|party=[[క్రిస్టియన్ డెమోక్రాటిక్ యూనియన్ ఆఫ్ జర్మనీ|క్రిస్టియన్ డెమోక్రాటిక్ యూనియన్]] (1990 నుంచి)|otherparty=[[యూరోపియన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]|spouse={{marriage|[[హైకో వోన్ దెర్ లేయెన్]]|1986}}|children=7|occupation={{hlist|రాజకీయ నాయకురాలు|వైద్యురాలు|రీసెర్చ్ ఫెలో}}|signature=Ursula von der Leyen signature.svg|website={{URL|https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/president_en|ec.europa.eu/president}}}} '''ఉర్సులా గెర్ట్రుడ్ వాన్ డెర్ లేయెన్''' (జన్మనామం: ఉర్సులా గెర్ట్రడ్ ఆల్బ్రెష్ట్) (జననం 1958 అక్టోబరు 8) ఒక జర్మన్ రాజకీయవేత్త, వైద్యురాలు, ఆమె 2019 నుండి యూరోపియన్ కమిషన్ అధ్యక్షురాలిగా పనిచేస్తోంది.{{Efn|{{IPA|de|ˈʊʁzula ˈɡɛʁtʁuːt fɔn dɐ ˈlaɪən|-|GT UvdL.ogg}}}} ఆమె 2005 నుంచి 2019 వరకూ జర్మన్ ఫెడరల్ ప్రభుత్వంలో పనిచేసింది, [[ఏంజెలా మెర్కెల్]] మంత్రివర్గంలో పలు పదవులను నిర్వహించింది, యూరోపియన్ కమీషన్ అధ్యక్షురాలు కాకముందు ఆఖరుగా జర్మన్ ఫెడరల్ రక్షణ మంత్రిగా పనిచేసింది. ఆమె సెంటర్-రైట్ క్రిస్టియన్ డెమోక్రటిక్ యూనియన్ (CDU), దాని అనుబంధ యూరోపియన్ రాజకీయ పార్టీ, యూరోపియన్ పీపుల్స్ పార్టీ (ఈపీపీ)ల్లో సభ్యురాలు. 2024 మార్చి 7న, 2024 యూరోపియన్ పార్లమెంటు ఎన్నికల ప్రచారానికి నాయకత్వం వహించడానికి ఈపీపీ ఆమెను తన స్పిట్జెన్కండిడాట్ హోదాలో ఎన్నుకుంది. జూలై 2024లో కమిషన్కు నాయకత్వం వహించడానికి ఆమె తిరిగి ఎన్నికైంది.<ref name="EU reelect">{{Cite web|last=Gozzi|first=Laura|date=18 July 2024|title=Ursula von der Leyen secures five more years in top EU job|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cw5yg6dp0gxo|access-date=18 July 2024|publisher=BBC News}}</ref> వాన్ డెర్ లేయెన్ బెల్జియంలోని [[బ్రస్సెల్స్]] నగరంలో పుట్టిపెరిగింది. ఆమె తల్లిదండ్రులు జర్మన్లు. ఆమె తండ్రి ఎర్నెస్ట్ ఆల్బ్రెష్ట్ మొట్టమొదటి యూరోపియన్ సివిల్ సర్వెంట్లలో ఒకడు. ఆమె పెరిగేప్పుడు ఇంట్లో జర్మన్, ఫ్రెంచ్ భాషలు రెండూ మాట్లాడేవారు. 1971లో ఆమె తండ్రి జర్మన్ రాజకీయాల్లో పాల్గొనడం మొదలుపెట్టడంతో కుటుంబంతో సహా ఆమె జర్మనీ తరలివెళ్ళి స్థిరపడింది. 1978లో [[లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్]] నుండి ఆమె పట్టభద్రురాలైంది, 1987లో ఆమె హనోవర్ మెడికల్ స్కూల్ నుండి వైద్యురాలిగా లైసెన్స్ పొందింది. తోటి వైద్యుడు హైకో వోన్ డెర్ లేయెన్ను పెళ్ళిచేసుకుని, 1990లలో కుటుంబంతో కలిసి [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]<nowiki/>లో నాలుగు సంవత్సరాలు నివసించింది. [[జర్మనీ]]<nowiki/>కి తిరిగి వచ్చిన తరువాత ఆమె 1990ల చివరలో హనోవర్ ప్రాంతంలో స్థానిక రాజకీయాలలో పాల్గొంది. 2003 నుండి 2005 వరకు లోయర్ సాక్సోనీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో క్యాబినెట్ మంత్రిగా పనిచేసింది. [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1958 జననాలు]] [[వర్గం:CS1 స్పానిష్-language sources (es)]] [[వర్గం:Articles including recorded pronunciations]] [[వర్గం:Official website not in Wikidata]] [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] hyq20zjyx30tie51esmou73pla85thn డిటెక్టివ్ నవల 0 510112 4963463 4962331 2026-09-21T06:34:33Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:నవలలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963463 wikitext text/x-wiki '''అపరాధ పరిశోధక నవల''' (లేదా '''డిటెక్టివ్ నవల''') అనేది క్రైమ్ ఫిక్షన్ (Crime Fiction) మరియు మిస్టరీ ఫిక్షన్ సాహిత్య ప్రక్రియలో ఒక ప్రధాన భాగం. ఒక నేరం (ప్రధానంగా హత్య లేదా పెద్ద దోపిడీ) జరగడం, దాని వెనుక ఉన్న రహస్యాన్ని ఒక పరిశోధకుడు ([[డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్|డిటెక్టివ్]]) ఆధారాలను సేకరిస్తూ, సమస్యలను అధిగమించి ఛేదించడం ఈ నవలల యొక్క ముఖ్య ఇతివృత్తం.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు నవలా సాహిత్యం - డిటెక్టివ్ నవలల ప్రభావం, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ}}</ref> == 1. నేపథ్యం మరియు నిర్వచనం == డిటెక్టివ్ నవలల్లో కథానాయకుడు ప్రొఫెషనల్ డిటెక్టివ్ కావచ్చు, లేదా ఒక సాధారణ వ్యక్తి (అమేచర్ డిటెక్టివ్) కావచ్చు. కథా క్రమంలో పాఠకులకు ఎదురయ్యే సందేహాలు, మలుపులు, సస్పెన్స్, మరియు చివర్లో అపరాధిని పట్టుకోవడం ద్వారా లభించే ఉత్కంఠ ఈ నవలల ప్రాచుర్యానికి ప్రధాన కారణం. == 2. చరిత్ర మరియు అంతర్జాతీయ పరిణామం == * '''ప్రారంభం:''' 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో ఎడ్గార్ అల్లన్ పో (Edgar Allan Poe) రాసిన ''<nowiki/>'ది మర్డర్స్ ఇన్ ది రూ మోర్గ్''' (1841) కథతో ఆధునిక డిటెక్టివ్ సాహిత్యానికి పునాది పడింది. * '''షెర్లాక్ హోమ్స్:''' ఆర్థర్ కోనన్ డోయల్ సృష్టించిన '''షెర్లాక్ హోమ్స్''' పాత్ర ప్రపంచవ్యాప్తంగా అపరాధ పరిశోధక రచనలకు ఎనలేని ప్రాచుర్యం తెచ్చింది. * '''ఆగాథా క్రిస్టీ:''' ఈమె సృష్టించిన ''హెర్క్యూల్ పోయిరోట్'', ''మిస్ మార్పుల్'' పాత్రలు, మరియు ఆమె రాసిన సస్పెన్స్ మిస్టరీ నవలలు ప్రపంచ సాహిత్యంలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకున్నాయి. == 3. తెలుగు సాహిత్యంలో డిటెక్టివ్ నవలలు == తెలుగు సాహిత్యంలో 20వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో డిటెక్టివ్ నవలలు విపరీతమైన ప్రజాదరణ పొందాయి. పత్రికల్లో ధారావాహికలుగా, మరియు పాకెట్ బుక్స్ రూపంలో ఇవి లక్షలాది మంది పాఠకులను ఆకట్టుకున్నాయి. === ప్రధాన రచయితలు మరియు పాత్రలు: === # '''మధుబాబు:''' తెలుగు డిటెక్టివ్ నవలా ప్రపంచంలో ఈయన శకం అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది. ఈయన సృష్టించిన '''<nowiki/>'షాడో' (సత్యదేవ్)''' పాత్ర తెలుగు పాఠకుల్లో చెరగని ముద్ర వేసింది. # '''యండమూరి వీరేంద్రనాథ్:''' సస్పెన్స్, సైకలాజికల్ థ్రిల్లర్ అంశాలను జోడించి అనేక విజయవంతమైన నవలలు అందించారు. # '''కొమ్మూరి సాంబశివరావు:''' ప్రారంభ రోజుల్లో తెలుగులో అపరాధ పరిశోధక నవలల రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. # '''పానుగంటి:''' ఈయన 80కి పైగా అపరాధ పరిశోధక నవలలు రచించి ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు. == 4. నవలా నిర్మాణం మరియు ప్రధాన అంశాలు == ఒక ప్రామాణిక డిటెక్టివ్ నవలలో సాధారణంగా కింది అంశాలు ఉంటాయి: * '''నేరం సంభవించడం:''' కథ ప్రారంభంలోనే ఒక అపరాధం లేదా రహస్య ఉదంతం జరుగుతుంది. * '''ఆధారాల సేకరణ:''' డిటెక్టివ్ సంఘటనా స్థలాన్ని పరిశీలించి, సాక్షులను ప్రశ్నించడం. * '''సందేహితుల జాబితా (Suspects):''' పలువురిపై అనుమానం కలిగేలా కథను మలచడం. * '''క్లైమాక్స్ (రహస్య ఛేదన):''' చివరగా డిటెక్టివ్ అన్ని ఆధారాలను జోడించి, అపరాధిని బహిర్గతం చేయడం. == 5. వర్గీకరణ == డిటెక్టివ్ నవలలను ప్రధానంగా కింది రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు: * '''హార్డ్-బాయిల్డ్ (Hard-boiled):''' నేరం, యాక్షన్ మరియు నగర వాతావరణం ప్రధానంగా సాగే కథలు. * '''కోజీ మిస్టరీ (Cozy Mystery):''' హింస తక్కువగా ఉండి, కేవలం తెలివితో మిస్టరీని ఛేదించే తరహా కథలు. * '''సైకలాజికల్ థ్రిల్లర్ (Psychological Thriller):''' నేరస్థుడి లేదా డిటెక్టివ్ మానసిక స్థితి ఆధారంగా సాగే రచనలు. == మూలాలు == [[వర్గం:నవలలు]] 5pu63q3qdptc1zdnb22ieezf179p4ki 4963464 4963463 2026-09-21T06:34:50Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:సాహిత్యం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963464 wikitext text/x-wiki '''అపరాధ పరిశోధక నవల''' (లేదా '''డిటెక్టివ్ నవల''') అనేది క్రైమ్ ఫిక్షన్ (Crime Fiction) మరియు మిస్టరీ ఫిక్షన్ సాహిత్య ప్రక్రియలో ఒక ప్రధాన భాగం. ఒక నేరం (ప్రధానంగా హత్య లేదా పెద్ద దోపిడీ) జరగడం, దాని వెనుక ఉన్న రహస్యాన్ని ఒక పరిశోధకుడు ([[డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్|డిటెక్టివ్]]) ఆధారాలను సేకరిస్తూ, సమస్యలను అధిగమించి ఛేదించడం ఈ నవలల యొక్క ముఖ్య ఇతివృత్తం.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు నవలా సాహిత్యం - డిటెక్టివ్ నవలల ప్రభావం, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ}}</ref> == 1. నేపథ్యం మరియు నిర్వచనం == డిటెక్టివ్ నవలల్లో కథానాయకుడు ప్రొఫెషనల్ డిటెక్టివ్ కావచ్చు, లేదా ఒక సాధారణ వ్యక్తి (అమేచర్ డిటెక్టివ్) కావచ్చు. కథా క్రమంలో పాఠకులకు ఎదురయ్యే సందేహాలు, మలుపులు, సస్పెన్స్, మరియు చివర్లో అపరాధిని పట్టుకోవడం ద్వారా లభించే ఉత్కంఠ ఈ నవలల ప్రాచుర్యానికి ప్రధాన కారణం. == 2. చరిత్ర మరియు అంతర్జాతీయ పరిణామం == * '''ప్రారంభం:''' 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో ఎడ్గార్ అల్లన్ పో (Edgar Allan Poe) రాసిన ''<nowiki/>'ది మర్డర్స్ ఇన్ ది రూ మోర్గ్''' (1841) కథతో ఆధునిక డిటెక్టివ్ సాహిత్యానికి పునాది పడింది. * '''షెర్లాక్ హోమ్స్:''' ఆర్థర్ కోనన్ డోయల్ సృష్టించిన '''షెర్లాక్ హోమ్స్''' పాత్ర ప్రపంచవ్యాప్తంగా అపరాధ పరిశోధక రచనలకు ఎనలేని ప్రాచుర్యం తెచ్చింది. * '''ఆగాథా క్రిస్టీ:''' ఈమె సృష్టించిన ''హెర్క్యూల్ పోయిరోట్'', ''మిస్ మార్పుల్'' పాత్రలు, మరియు ఆమె రాసిన సస్పెన్స్ మిస్టరీ నవలలు ప్రపంచ సాహిత్యంలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకున్నాయి. == 3. తెలుగు సాహిత్యంలో డిటెక్టివ్ నవలలు == తెలుగు సాహిత్యంలో 20వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో డిటెక్టివ్ నవలలు విపరీతమైన ప్రజాదరణ పొందాయి. పత్రికల్లో ధారావాహికలుగా, మరియు పాకెట్ బుక్స్ రూపంలో ఇవి లక్షలాది మంది పాఠకులను ఆకట్టుకున్నాయి. === ప్రధాన రచయితలు మరియు పాత్రలు: === # '''మధుబాబు:''' తెలుగు డిటెక్టివ్ నవలా ప్రపంచంలో ఈయన శకం అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది. ఈయన సృష్టించిన '''<nowiki/>'షాడో' (సత్యదేవ్)''' పాత్ర తెలుగు పాఠకుల్లో చెరగని ముద్ర వేసింది. # '''యండమూరి వీరేంద్రనాథ్:''' సస్పెన్స్, సైకలాజికల్ థ్రిల్లర్ అంశాలను జోడించి అనేక విజయవంతమైన నవలలు అందించారు. # '''కొమ్మూరి సాంబశివరావు:''' ప్రారంభ రోజుల్లో తెలుగులో అపరాధ పరిశోధక నవలల రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. # '''పానుగంటి:''' ఈయన 80కి పైగా అపరాధ పరిశోధక నవలలు రచించి ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు. == 4. నవలా నిర్మాణం మరియు ప్రధాన అంశాలు == ఒక ప్రామాణిక డిటెక్టివ్ నవలలో సాధారణంగా కింది అంశాలు ఉంటాయి: * '''నేరం సంభవించడం:''' కథ ప్రారంభంలోనే ఒక అపరాధం లేదా రహస్య ఉదంతం జరుగుతుంది. * '''ఆధారాల సేకరణ:''' డిటెక్టివ్ సంఘటనా స్థలాన్ని పరిశీలించి, సాక్షులను ప్రశ్నించడం. * '''సందేహితుల జాబితా (Suspects):''' పలువురిపై అనుమానం కలిగేలా కథను మలచడం. * '''క్లైమాక్స్ (రహస్య ఛేదన):''' చివరగా డిటెక్టివ్ అన్ని ఆధారాలను జోడించి, అపరాధిని బహిర్గతం చేయడం. == 5. వర్గీకరణ == డిటెక్టివ్ నవలలను ప్రధానంగా కింది రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు: * '''హార్డ్-బాయిల్డ్ (Hard-boiled):''' నేరం, యాక్షన్ మరియు నగర వాతావరణం ప్రధానంగా సాగే కథలు. * '''కోజీ మిస్టరీ (Cozy Mystery):''' హింస తక్కువగా ఉండి, కేవలం తెలివితో మిస్టరీని ఛేదించే తరహా కథలు. * '''సైకలాజికల్ థ్రిల్లర్ (Psychological Thriller):''' నేరస్థుడి లేదా డిటెక్టివ్ మానసిక స్థితి ఆధారంగా సాగే రచనలు. == మూలాలు == [[వర్గం:నవలలు]] [[వర్గం:సాహిత్యం]] gtr0at6trt5bggyh8pr4yn604cqy8wp 4963465 4963464 2026-09-21T06:37:30Z Rajasekhar1961 2596 4963465 wikitext text/x-wiki {{విలీనం|డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్}} '''అపరాధ పరిశోధక నవల''' (లేదా '''డిటెక్టివ్ నవల''') అనేది క్రైమ్ ఫిక్షన్ (Crime Fiction) మరియు మిస్టరీ ఫిక్షన్ సాహిత్య ప్రక్రియలో ఒక ప్రధాన భాగం. ఒక నేరం (ప్రధానంగా హత్య లేదా పెద్ద దోపిడీ) జరగడం, దాని వెనుక ఉన్న రహస్యాన్ని ఒక పరిశోధకుడు ([[డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్|డిటెక్టివ్]]) ఆధారాలను సేకరిస్తూ, సమస్యలను అధిగమించి ఛేదించడం ఈ నవలల యొక్క ముఖ్య ఇతివృత్తం.<ref>{{Cite book|title=తెలుగు నవలా సాహిత్యం - డిటెక్టివ్ నవలల ప్రభావం, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ}}</ref> == 1. నేపథ్యం మరియు నిర్వచనం == డిటెక్టివ్ నవలల్లో కథానాయకుడు ప్రొఫెషనల్ డిటెక్టివ్ కావచ్చు, లేదా ఒక సాధారణ వ్యక్తి (అమేచర్ డిటెక్టివ్) కావచ్చు. కథా క్రమంలో పాఠకులకు ఎదురయ్యే సందేహాలు, మలుపులు, సస్పెన్స్, మరియు చివర్లో అపరాధిని పట్టుకోవడం ద్వారా లభించే ఉత్కంఠ ఈ నవలల ప్రాచుర్యానికి ప్రధాన కారణం. == 2. చరిత్ర మరియు అంతర్జాతీయ పరిణామం == * '''ప్రారంభం:''' 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో ఎడ్గార్ అల్లన్ పో (Edgar Allan Poe) రాసిన ''<nowiki/>'ది మర్డర్స్ ఇన్ ది రూ మోర్గ్''' (1841) కథతో ఆధునిక డిటెక్టివ్ సాహిత్యానికి పునాది పడింది. * '''షెర్లాక్ హోమ్స్:''' ఆర్థర్ కోనన్ డోయల్ సృష్టించిన '''షెర్లాక్ హోమ్స్''' పాత్ర ప్రపంచవ్యాప్తంగా అపరాధ పరిశోధక రచనలకు ఎనలేని ప్రాచుర్యం తెచ్చింది. * '''ఆగాథా క్రిస్టీ:''' ఈమె సృష్టించిన ''హెర్క్యూల్ పోయిరోట్'', ''మిస్ మార్పుల్'' పాత్రలు, మరియు ఆమె రాసిన సస్పెన్స్ మిస్టరీ నవలలు ప్రపంచ సాహిత్యంలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకున్నాయి. == 3. తెలుగు సాహిత్యంలో డిటెక్టివ్ నవలలు == తెలుగు సాహిత్యంలో 20వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో డిటెక్టివ్ నవలలు విపరీతమైన ప్రజాదరణ పొందాయి. పత్రికల్లో ధారావాహికలుగా, మరియు పాకెట్ బుక్స్ రూపంలో ఇవి లక్షలాది మంది పాఠకులను ఆకట్టుకున్నాయి. === ప్రధాన రచయితలు మరియు పాత్రలు: === # '''మధుబాబు:''' తెలుగు డిటెక్టివ్ నవలా ప్రపంచంలో ఈయన శకం అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది. ఈయన సృష్టించిన '''<nowiki/>'షాడో' (సత్యదేవ్)''' పాత్ర తెలుగు పాఠకుల్లో చెరగని ముద్ర వేసింది. # '''యండమూరి వీరేంద్రనాథ్:''' సస్పెన్స్, సైకలాజికల్ థ్రిల్లర్ అంశాలను జోడించి అనేక విజయవంతమైన నవలలు అందించారు. # '''కొమ్మూరి సాంబశివరావు:''' ప్రారంభ రోజుల్లో తెలుగులో అపరాధ పరిశోధక నవలల రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. # '''పానుగంటి:''' ఈయన 80కి పైగా అపరాధ పరిశోధక నవలలు రచించి ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు. == 4. నవలా నిర్మాణం మరియు ప్రధాన అంశాలు == ఒక ప్రామాణిక డిటెక్టివ్ నవలలో సాధారణంగా కింది అంశాలు ఉంటాయి: * '''నేరం సంభవించడం:''' కథ ప్రారంభంలోనే ఒక అపరాధం లేదా రహస్య ఉదంతం జరుగుతుంది. * '''ఆధారాల సేకరణ:''' డిటెక్టివ్ సంఘటనా స్థలాన్ని పరిశీలించి, సాక్షులను ప్రశ్నించడం. * '''సందేహితుల జాబితా (Suspects):''' పలువురిపై అనుమానం కలిగేలా కథను మలచడం. * '''క్లైమాక్స్ (రహస్య ఛేదన):''' చివరగా డిటెక్టివ్ అన్ని ఆధారాలను జోడించి, అపరాధిని బహిర్గతం చేయడం. == 5. వర్గీకరణ == డిటెక్టివ్ నవలలను ప్రధానంగా కింది రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు: * '''హార్డ్-బాయిల్డ్ (Hard-boiled):''' నేరం, యాక్షన్ మరియు నగర వాతావరణం ప్రధానంగా సాగే కథలు. * '''కోజీ మిస్టరీ (Cozy Mystery):''' హింస తక్కువగా ఉండి, కేవలం తెలివితో మిస్టరీని ఛేదించే తరహా కథలు. * '''సైకలాజికల్ థ్రిల్లర్ (Psychological Thriller):''' నేరస్థుడి లేదా డిటెక్టివ్ మానసిక స్థితి ఆధారంగా సాగే రచనలు. == మూలాలు == [[వర్గం:నవలలు]] [[వర్గం:సాహిత్యం]] akpra6vd08daig4744fstgahvfj1ocj బాస్ గిటార్ 0 510140 4963529 4962483 2026-09-21T08:44:22Z Pranayraj1985 29393 4963529 wikitext text/x-wiki {{Infobox instrument | name = ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్ | names = ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్, ఎలక్ట్రిక్ బాస్ | image = Fender Precision Bass.jpg | image_capt = [[ఫెండర్ ప్రెసిషన్ బాస్]] | background = స్ట్రింగ్ | classification = [[తంత్రీ వాయిద్యం]] | hornbostel_sachs = 321.322 | hornbostel_sachs_desc = సంయుక్త [[కార్డోఫోన్]] | inventors = [[పాల్ టుట్‌మార్క్]] | developed = 1930లలో, [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] | range = [[File:Range bass guitar.png|200px|center]]<div class="center">ప్రామాణికంగా ట్యూన్ చేసిన 4-స్ట్రింగ్ బాస్ గిటార్ స్వర పరిధి (కుండలీకరణాల్లో: 5-స్ట్రింగ్)</div> | related = * [[ఎలక్ట్రిక్ గిటార్]] * [[డబుల్ బాస్]] * [[అకౌస్టిక్ బాస్ గిటార్]] * [[యుకులేలే బాస్]] * [[ఫ్రెట్‌లెస్ బాస్]] * [[ఎలక్ట్రిక్ అప్‌రైట్ బాస్]] | sound sample = {{Audio sample|file=Bassline played on a bass guitar using a pick.ogg|header=no|description=[[బాస్‌లైన్]]ను [[ప్లెక్ట్రం|పిక్]] ఉపయోగించి బాస్ గిటార్‌పై వాయించిన ధ్వని}} }} '''బాస్ గిటార్''', దీనిని '''ఎలక్ట్రిక్ బాస్''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది [[గిటారు|గిటార్]] కుటుంబంలో అత్యంత తక్కువ శృతి గల వాయిద్యం. ఇది చూడటానికి, నిర్మాణంలో ఎలక్ట్రిక్ గిటార్‌ను పోలి ఉంటుంది, కానీ దీనికి పొడవైన నెక్, స్కేల్ లెంగ్త్ ఉంటాయి. ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్‌కు సాధారణంగా నాలుగు తీగలు ఉంటాయి, అయితే ఐదు, ఆరు, ఏడు తీగల నమూనాలను కూడా తయారు చేస్తారు. 1950ల మధ్యకాలం నుండి, ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్ దాని తక్కువ బరువు, చిన్న పరిమాణం, సులభంగా తీసుకువెళ్లగలగడం, చాలా మోడళ్లలో సులభమైన ఇంటోనేషన్ కోసం ఫ్రట్‌లు ఉండటం, యాంప్లిఫికేషన్ కోసం విద్యుదయస్కాంత పికప్‌ల కారణంగా [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీతంలో]] డబుల్ బాస్ స్థానాన్ని తరచుగా భర్తీ చేసింది. ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్ సాధారణంగా డబుల్ బాస్ లాగే ట్యూన్ చేయబడుతుంది, ఇది గిటార్ నాలుగు అత్యల్ప శృతి గల తీగలైన [[మ్యూజికల్ నోట్|E]], [[మ్యూజికల్ నోట్|A]], [[మ్యూజికల్ నోట్|D]], [[మ్యూజికల్ నోట్|G ల]] కంటే ఒక అష్టకం తక్కువ శృతికి అనుగుణంగా ఉంటుంది (5-తీగల మోడళ్లలో సాధారణంగా తక్కువ శృతి గల B, 6-తీగల మోడళ్లలో సాధారణంగా ఎక్కువ శృతి గల C జోడించబడతాయి). దీనిని వేళ్లతో, బొటనవేలుతో లేదా పిక్‌తో వాయిస్తారు. ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్ శబ్దపరంగా నిశ్శబ్దమైన వాయిద్యం కాబట్టి, దీనికి సాధారణంగా [[విద్యుదయస్కాంతత్వం|విద్యుదయస్కాంత]] లేదా పీజో-ఎలక్ట్రిక్ పికప్‌ల ద్వారా బాహ్య యాంప్లిఫికేషన్ అవసరం. దీనిని డైరెక్ట్ ఇన్‌పుట్ బాక్స్‌లు, ఆడియో ఇంటర్‌ఫేస్‌లు, మిక్సింగ్ కన్సోల్‌లు, కంప్యూటర్‌లు లేదా హెడ్‌ఫోన్ జాక్‌లను అందించే బాస్-ఎఫెక్ట్స్ ప్రాసెసర్‌లతో కూడా ఉపయోగించవచ్చు. == పరిభాష == ది ''న్యూ గ్రోవ్ డిక్షనరీ ఆఫ్ మ్యూజిక్ అండ్ మ్యూజిషియన్స్'' ఈ వాయిద్యాన్ని "ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్, సాధారణంగా E <sub>1</sub> '–A <sub>1</sub> '–D <sub>2</sub> –G <sub>2</sub> ట్యూన్ చేయబడిన నాలుగు మందపాటి తీగలతో ఉంటుంది" అని సూచిస్తుంది. {{Sfn|Sadie|Tyrrell|2001|p=}} ఇది ''బాస్‌ను'' "బాస్ (iv). డబుల్ బాస్ లేదా ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్ సంక్షిప్త రూపం" అని కూడా నిర్వచిస్తుంది. ''మోటోలా సైక్లోపెడిక్ డిక్షనరీ ఆఫ్ లూథరీ టర్మ్స్'' ఈ వాయిద్యం నిర్వచనాన్ని "ప్రధానంగా ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల సహాయంతో ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేసే బాస్ గిటార్" అని ప్రారంభిస్తుంది. <ref>{{Cite book|title=Mottola's Cyclopedic Dictionary of Lutherie Terms|last=Mottola|first=RM|date=2020|publisher=LiutaioMottola.com|isbn=978-1-7341256-0-3|pages=52}}</ref> కొంతమంది రచయితల ప్రకారం సరైన పదం "ఎలక్ట్రిక్ బాస్". {{Sfn|Wheeler|1978|pp=101–102}} {{Sfn|Evans|Evans|1977|p=342}} ఈ వాయిద్యానికి సాధారణంగా ఉండే పేర్లు "బాస్ గిటార్", "ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్", "ఎలక్ట్రిక్ బాస్", కేవలం "బాస్". {{Sfn|Bacon|Moorhouse|2016|p=}}, కొంతమంది రచయితలు అవి చారిత్రకంగా ఖచ్చితమైనవని పేర్కొన్నారు. {{Sfn|Roberts|2001|loc=References Appendix}} మెడపై ఫ్రట్‌లు లేని బాస్ గిటార్‌ను ఫ్రట్‌లెస్ బాస్ అంటారు. === స్కేల్ === బాస్ స్కేల్ అనేది నట్, బ్రిడ్జ్ సాడిల్స్ మధ్య [[డోలనము|కంపించే]] తీగల పొడవుగా నిర్వచించబడింది. ఆధునిక 4-తీగల ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్‌లో, 30" (76 సెం.మీ.) లేదా అంతకంటే తక్కువను షార్ట్ స్కేల్, 32" (81 సెం.మీ.) మీడియం స్కేల్, 34" (86 సెం.మీ.) స్టాండర్డ్ స్కేల్, 35" (89 సెం.మీ.) లాంగ్ స్కేల్‌గా పరిగణిస్తారు. <ref>{{Cite web|title=Myths and Rumors on Scale Length - Premier Guitar|url=https://www.premierguitar.com/pro-advice/bass-bench/bass-scale-length|access-date=September 17, 2023|website=www.premierguitar.com|language=en}}</ref> తక్కువ B స్ట్రింగ్ మెరుగైన ప్రతిధ్వని కోసం, లాంగ్ స్కేల్ సాధారణంగా 5-స్ట్రింగ్ బాస్‌లు, అంతకంటే ఎక్కువ వాటిలో కనిపిస్తుంది. వయోలా లాగే డబుల్ బాస్ కూడా "ధ్వనిపరంగా అసంపూర్ణమైనది". డబుల్ బాస్ ధ్వనిపరంగా పరిపూర్ణంగా ఉండాలంటే, దాని శరీర పరిమాణం సెల్లో కంటే రెండింతలు ఉండాలి, దానివల్ల అది ఆచరణాత్మకంగా వాయించడానికి వీలుకాదు, కాబట్టి దానిని వాయించగలిగేలా చేయడానికి డబుల్ బాస్‌ను చిన్నదిగా తయారు చేస్తారు. ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్‌లోని పికప్‌లు, తక్కువ పౌనఃపున్య స్వరాలను ఎలక్ట్రానిక్‌గా విస్తరించడానికి వీలు కల్పించడం ద్వారా డబుల్ బాస్‌లోని లోపాలను పరిష్కరిస్తాయి. === పికప్ === పిక్అప్‌లు గిటార్ బాడీకి తీగల కింద అమర్చబడి ఉంటాయి. అవి తీగల కంపనాలను [[అయస్కాంతత్వం|అయస్కాంత క్షేత్రం]] జోక్యంగా మార్చడానికి బాధ్యత వహిస్తాయి, ఇది వాయిద్య యాంప్లిఫైయర్‌కు ఇన్‌పుట్‌గా పంపబడే అనలాగస్ విద్యుత్ వోల్టేజ్‌గా మార్చబడుతుంది. <ref>{{Cite web|last=Veall|first=Dan|date=December 21, 2020|title=Bass guitar pickups explained|url=https://www.guitarworld.com/features/bass-guitar-pickups-explained|access-date=March 1, 2022|website=[[Bass Player (magazine)|Bass Player]]}}</ref> === స్ట్రింగ్స్ === బాస్ గిటార్ తీగలు ఒక కోర్, వైండింగ్‌తో కూడి ఉంటాయి. కోర్ అనేది తీగ మధ్యలో నుండి వెళ్ళే ఒక తీగ, ఇది ఉక్కు, నికెల్ లేదా [[మిశ్రమ లోహము|మిశ్రమ లోహంతో]] తయారు చేయబడింది. <ref>{{Cite web|last=Koester|first=Thom|date=August 24, 2020|title=What Are Guitar Strings Made Of?|url=https://www.sweetwater.com/insync/what-are-guitar-strings-made-of/|access-date=February 17, 2022|website=[[Sweetwater Sound]]}}</ref> వైండింగ్ అనేది కోర్ చుట్టూ చుట్టబడిన సన్నని గేజ్ వైర్. బాస్ గిటార్ తీగలు వాటి తయారీకి వాడే పదార్థం, చుట్టే అడ్డుకోత ఆకారాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటాయి. సాధారణ స్ట్రింగ్ రకాలలో రౌండ్‌వౌండ్, ఫ్లాట్‌వౌండ్, హాఫ్‌వౌండ్ (గ్రౌండ్‌వౌండ్), కోటెడ్, టేప్‌వౌండ్, టేపర్‌వౌండ్ స్ట్రింగ్‌లు ఉంటాయి. రౌండ్‌వౌండ్, ఫ్లాట్‌వౌండ్ స్ట్రింగ్‌లు వరుసగా వృత్తాకార, గుండ్రని-చతురస్రాకార క్రాస్-సెక్షన్‌లతో కూడిన వైండింగ్‌లను కలిగి ఉంటాయి, కాగా హాఫ్-రౌండ్ స్ట్రింగ్‌లు ఈ రెండింటి మధ్య ఒక హైబ్రిడ్‌గా ఉంటాయి. కోటెడ్ స్ట్రింగ్స్ వాటి ఉపరితలంపై సింథటిక్ పొరతో పూత పూయబడి ఉంటాయి, అయితే టేప్‌వౌండ్ స్ట్రింగ్స్ ప్లాస్టిక్ వైండింగ్‌తో కూడిన మెటల్ కోర్‌ను కలిగి ఉంటాయి. <ref>{{Cite web|last=Owens|first=Jeff|title=Bass Strings 101|url=https://www.fender.com/articles/tech-talk/bass-strings-101|access-date=February 17, 2022|website=[[Fender Musical Instruments Corporation|Fender]]}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Erskine|first=Damian|date=September 4, 2013|title=Fretless Bass: A Guide for Choosing the Best Strings|url=https://www.notreble.com/buzz/2013/09/04/fretless-bass-a-guide-for-choosing-the-best-strings/|access-date=September 17, 2023|website=No Treble|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The Anatomy of a Bass String - Premier Guitar|url=https://www.premierguitar.com/pro-advice/bass-bench/bass-strings|access-date=September 17, 2023|website=www.premierguitar.com|language=en}}</ref> టేపర్‌వౌండ్ స్ట్రింగ్స్‌లో, వైండింగ్‌లు లేకుండా బయటకు కనిపించే కోర్ బ్రిడ్జ్ సాడిల్‌పై కూర్చునే చోట ఒక టేపర్డ్ చివర ఉంటుంది. <ref>{{Cite web|last=Colin|date=November 8, 2022|title=Bass Strings 101: The Ultimate Buyer's Guide|url=https://ehomerecordingstudio.com/best-bass-strings/|access-date=September 17, 2023|website=E-Home Recording Studio|language=en-US}}</ref> వైండింగ్ ఎంపిక వాయిద్యం ధ్వనిపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది, కొన్ని సంగీత ప్రక్రియలకు కొన్ని వైండింగ్ శైలులు తరచుగా ప్రాధాన్యతనిస్తాయి. <ref>{{Cite web|last=Brody|first=Mark|date=January 30, 2020|title=Flatwound vs. Roundwound Bass Strings|url=https://www.sweetwater.com/insync/flatwound-vs-roundwound-bass-strings/|access-date=March 1, 2022|website=[[Sweetwater Sound]]}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] b4g7r2s38pk8cvsiawbzmrtx3326acb రస సిద్ధాంత స్వరూపం 0 510144 4963270 4962554 2026-09-20T13:46:11Z Gadisandula thejaswini 152464 4963270 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. 1mdh9a0vau4smfjpjl1i0e713et9hyn 4963271 4963270 2026-09-20T13:48:22Z Gadisandula thejaswini 152464 4963271 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. 2zjfn7f5k8wz8dzicmrri5wxv59eicg 4963273 4963271 2026-09-20T13:50:37Z Gadisandula thejaswini 152464 4963273 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. f90vjeq0i4gguzd4nlkolvd3uroxqlw 4963277 4963273 2026-09-20T13:54:57Z Gadisandula thejaswini 152464 4963277 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. 7s0unn0z1sxss2bwbq0tcn8ov7hajv7 4963278 4963277 2026-09-20T14:00:11Z Gadisandula thejaswini 152464 4963278 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. c1doy7tpvvine7apbvspa4o4c36jfk6 4963280 4963278 2026-09-20T14:02:45Z Gadisandula thejaswini 152464 4963280 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః fajf6oz3tp4iwjc3a8tvvp7t0fcw0ua 4963283 4963280 2026-09-20T14:05:41Z Gadisandula thejaswini 152464 4963283 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. efeqv56yz1q40msrvt0xrblpxobeqte 4963287 4963283 2026-09-20T14:08:53Z Gadisandula thejaswini 152464 4963287 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. ధనుంజయుని రస సూత్రం : ( భరతుని రససూత్రమును పెంచి రాశాడు) 6iei1kbhufx5mp4p0gvoh6esqxr1jxy 4963292 4963287 2026-09-20T14:14:29Z Gadisandula thejaswini 152464 4963292 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. ధనుంజయుని రస సూత్రం : ( భరతుని రససూత్రమును పెంచి రాశాడు) విభావై రనుభావైశ్చ సాత్వికై ర్వృభిచారిభిః అనీయమానః స్వాదృత్వం స్థాయిభావో రసస్మృతః d9hj352la7xr8ypgn2806r8wuszhhry 4963295 4963292 2026-09-20T14:19:04Z Gadisandula thejaswini 152464 4963295 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. ధనుంజయుని రస సూత్రం : ( భరతుని రససూత్రమును పెంచి రాశాడు) విభావై రనుభావైశ్చ సాత్వికై ర్వృభిచారిభిః అనీయమానః స్వాదృత్వం స్థాయిభావో రసస్మృతః భావం : విభావాలు, అనుభవాలు, సాత్వికభావాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం చేత ఆస్వాద యోగ్యతను పొందింపబడిన స్థాయిభావమే రేష్మని అర్థం. optab56zklyx3bhcgrmrxrugn71r5am 4963297 4963295 2026-09-20T14:23:16Z Gadisandula thejaswini 152464 4963297 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. ధనుంజయుని రస సూత్రం : ( భరతుని రససూత్రమును పెంచి రాశాడు) విభావై రనుభావైశ్చ సాత్వికై ర్వృభిచారిభిః అనీయమానః స్వాదృత్వం స్థాయిభావో రసస్మృతః భావం : విభావాలు, అనుభవాలు, సాత్వికభావాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం చేత ఆస్వాద యోగ్యతను పొందింపబడిన స్థాయిభావమే రేష్మని అర్థం. భరతుడు చెప్పిన రస సూత్రంలో ప్రధానంగా 4 భావాలున్నాయి. అవి............ # విభావము # అనుభావము # సాత్విక భావము # వ్యభిచారి లేదా సంచారి భావము msuh2h0csfajua766tuskwmdozrfl5h 4963301 4963297 2026-09-20T14:27:36Z Gadisandula thejaswini 152464 4963301 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. ధనుంజయుని రస సూత్రం : ( భరతుని రససూత్రమును పెంచి రాశాడు) విభావై రనుభావైశ్చ సాత్వికై ర్వృభిచారిభిః అనీయమానః స్వాదృత్వం స్థాయిభావో రసస్మృతః భావం : విభావాలు, అనుభవాలు, సాత్వికభావాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం చేత ఆస్వాద యోగ్యతను పొందింపబడిన స్థాయిభావమే రేష్మని అర్థం. భరతుడు చెప్పిన రస సూత్రంలో ప్రధానంగా 4 భావాలున్నాయి. అవి............ # విభావము # అనుభావము # సాత్విక భావము # వ్యభిచారి లేదా సంచారి భావము # విభావములు: # విభావములు మరలా రెండు విధాలు. అవి...... # 1 . ఆలంబన విభావము # 2. ఉద్దీపన విభావము # 08v666gjkmaz92b2ut5te0str5gn07t 4963306 4963301 2026-09-20T14:32:52Z Gadisandula thejaswini 152464 4963306 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. ధనుంజయుని రస సూత్రం : ( భరతుని రససూత్రమును పెంచి రాశాడు) విభావై రనుభావైశ్చ సాత్వికై ర్వృభిచారిభిః అనీయమానః స్వాదృత్వం స్థాయిభావో రసస్మృతః భావం : విభావాలు, అనుభవాలు, సాత్వికభావాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం చేత ఆస్వాద యోగ్యతను పొందింపబడిన స్థాయిభావమే రేష్మని అర్థం. భరతుడు చెప్పిన రస సూత్రంలో ప్రధానంగా 4 భావాలున్నాయి. అవి............ # విభావము # అనుభావము # సాత్విక భావము # వ్యభిచారి లేదా సంచారి భావము # విభావములు : # విభావములు మరలా రెండు విధాలు. అవి...... # 1 . ఆలంబన విభావము 2. ఉద్దీపన విభావము # కావ్యమునందలి నాయికా నాయకులే ఆలంబన విభావాలు. mq1dxbhjr94mpdk0cyurtetieor42t4 4963311 4963306 2026-09-20T14:37:47Z Gadisandula thejaswini 152464 4963311 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. ధనుంజయుని రస సూత్రం : ( భరతుని రససూత్రమును పెంచి రాశాడు) విభావై రనుభావైశ్చ సాత్వికై ర్వృభిచారిభిః అనీయమానః స్వాదృత్వం స్థాయిభావో రసస్మృతః భావం : విభవాలు, అనుభవాలు, సాత్వికభావాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం చేత ఆస్వాద యోగ్యతను పొందింపబడిన స్థాయిభావమే రేష్మని అర్థం. భరతుడు చెప్పిన రస సూత్రంలో ప్రధానంగా 4 భావాలున్నాయి. అవి............ # విభావము # అనుభావము # సాత్విక భావము # వ్యభిచారి లేదా సంచారి భావము # విభావములు : # విభావములు మరలా రెండు విధాలు. అవి...... # 1 . ఆలంబన విభావము 2. ఉద్దీపన విభావము # కావ్యమునందలి నాయికా నాయకులే ఆలంబన విభావాలు. # ఉదా: సీతారాములు, నలదమయంతులు, వరూధిని ప్రవరాఖ్యులు, గిరికి వసురాజులు # కావ్యమునందలి నాయికా నాయకుల గుణములు వారి హావభావాలు, చేష్టలు ఉద్దీపన విభావము అంటారు. msw1erc4eza5h9qv8bpq2z7jnubasju 4963316 4963311 2026-09-20T14:40:22Z Gadisandula thejaswini 152464 4963316 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. ధనుంజయుని రస సూత్రం : ( భరతుని రససూత్రమును పెంచి రాశాడు) విభావై రనుభావైశ్చ సాత్వికై ర్వృభిచారిభిః అనీయమానః స్వాదృత్వం స్థాయిభావో రసస్మృతః భావం : విభవాలు, అనుభవాలు, సాత్వికభావాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం చేత ఆస్వాద యోగ్యతను పొందింపబడిన స్థాయిభావమే రేష్మని అర్థం. భరతుడు చెప్పిన రస సూత్రంలో ప్రధానంగా 4 భావాలున్నాయి. అవి............ # విభావము # అనుభావము # సాత్విక భావము # వ్యభిచారి లేదా సంచారి భావము # విభావములు : # విభావములు మరలా రెండు విధాలు. అవి...... # 1 . ఆలంబన విభావము 2. ఉద్దీపన విభావము # కావ్యమునందలి నాయికా నాయకులే ఆలంబన విభావాలు. # ఉదా: సీతారాములు, నలదమయంతులు, వరూధిని ప్రవరాఖ్యులు, గిరికి వసురాజులు # కావ్యమునందలి నాయికా నాయకుల గుణములు వారి హావభావాలు, చేష్టలు ఉద్దీపన విభావము అంటారు ఉదా: మోహాపుచూపులు, ఉద్యానవనం, చల్లని పిల్లగాలులు, పండు వెన్నెల 2yntqnz1hqohuyqeqz83ad3k4hxa569 4963317 4963316 2026-09-20T14:43:18Z Gadisandula thejaswini 152464 4963317 wikitext text/x-wiki రసము అనగా అ‍స్వాదయోగ్యమైన గుణము. రస శబ్ధం రుగ్వేదంలో జలము, క్షీరము, సారము అన్న అర్థాలలో ప్రయోగింపబడింది. రసము మొదట సోమపానము నాకు పర్యాయపదంగా వాడబడింది. రస పదం అధర్వణ వేదంలో రుచి ‌అన్న అర్థంతో ప్రయోగించబడింది. రస శబ్దాన్ని ప్రస్తావించిన మొట్టమొదటి అలంకారికుడు భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో ప్రస్తావించాడు. భరతుడు పేర్కొన్న రసాల సంఖ్య _ 8 భరతుడు పేర్కొన్న రసం శాంతం ఉద్బటుడు అనే అలంకారికుడు శాంతమును మొదట 9 వ రసంగా పేర్కొన్నాడు. భరతుని రస సూత్రం : విభావనుభావ వ్యభిచారి సంయోగాద్రస నిష్పత్తిః భావం : విభావ, అనుభవాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం వలన ఉద్భవించునదే రసం అని అర్ధం. ధనుంజయుని రస సూత్రం : ( భరతుని రససూత్రమును పెంచి రాశాడు) విభావై రనుభావైశ్చ సాత్వికై ర్వృభిచారిభిః అనీయమానః స్వాదృత్వం స్థాయిభావో రసస్మృతః భావం : విభవాలు, అనుభవాలు, సాత్వికభావాలు, వ్యభిచారి భావాల సంయోగం చేత ఆస్వాద యోగ్యతను పొందింపబడిన స్థాయిభావమే రేష్మని అర్థం. భరతుడు చెప్పిన రస సూత్రంలో ప్రధానంగా 4 భావాలున్నాయి. అవి............ # విభావము # అనుభావము # సాత్విక భావము # వ్యభిచారి లేదా సంచారి భావము # విభావములు : # విభావములు మరలా రెండు విధాలు. అవి...... # 1 . ఆలంబన విభావము 2. ఉద్దీపన విభావము # కావ్యమునందలి నాయికా నాయకులే ఆలంబన విభావాలు. # ఉదా: సీతారాములు, నలదమయంతులు, వరూధిని ప్రవరాఖ్యులు, గిరికి వసురాజులు # కావ్యమునందలి నాయికా నాయకుల గుణములు వారి హావభావాలు, చేష్టలు ఉద్దీపన విభావము అంటారు # ఉదా: మోహాపుచూపులు, ఉద్యానవనం, చల్లని పిల్లగాలులు, పండు వెన్నెల olld7co1wagnmh2o70xrkl03mttq8eq బాస్ డ్రమ్ 0 510146 4963531 4962575 2026-09-21T08:47:47Z Pranayraj1985 29393 4963531 wikitext text/x-wiki {{Infobox instrument | name = బాస్ డ్రమ్ | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 220 | image1 = Gran cassa.jpg | image2 = Bass drum.jpg | direction = vertical | caption1 = ఒక [[ఆర్కెస్ట్రా]] బాస్ డ్రమ్ | caption2 = ఒక [[#బాస్ డ్రమ్ పెడల్|పెడల్]] బాస్ డ్రమ్ లేదా కిక్ డ్రమ్ }} | background = పర్కషన్ | classification = పర్కషన్ | hornbostel_sachs = 211.212.1 | hornbostel_sachs_desc = వ్యక్తిగత డబుల్-స్కిన్ స్థూపాకార డ్రమ్‌లు | developed = [[టర్కీ]] | range = [[File:Four to the floor bass dru.png|center|thumb|[[ఫోర్-ఆన్-ది-ఫ్లోర్]], బాస్ డ్రమ్ ద్వారా కొనసాగించబడే స్థిరమైన బీట్<ref>Snoman, Rick (2004). ''The Dance Music Manual: Tools, Toys and Techniques''. {{ISBN|0-240-51915-9}}.</ref> {{Audio|Four to the floor beat.mid|సాధారణ రాక్ బీట్‌లో ప్లే చేయడం}} {{Audio|Four to the floor bass drum pattern.mid|ఒంటరిగా}}]] }} '''బాస్ డ్రమ్''' అనేది తక్కువ, నిర్దిష్ట లేదా అనిర్దిష్ట శృతి గల స్వరాలను ఉత్పత్తి చేసే ఒక పెద్ద డ్రమ్ . ఈ వాద్యం సాధారణంగా స్థూపాకారంలో ఉంటుంది, దీనిలో డ్రమ్ వ్యాసం దాని లోతు కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది, స్థూపం రెండు చివర్లలో కొట్టే తల ఉంటుంది. తలలు దూడ చర్మంతో లేదా ప్లాస్టిక్‌తో తయారు చేయబడవచ్చు, సాధారణంగా థ్రెడ్ ట్యాప్‌ల ద్వారా గానీ లేదా తీగల ద్వారా గానీ టెన్షన్‌ను సర్దుబాటు చేయడానికి ఒక మార్గం ఉంటుంది. బాస్ డ్రమ్‌లు వివిధ పరిమాణాలలో తయారు చేయబడతాయి, కానీ వాటి పరిమాణం డ్రమ్ నుండి వెలువడే శబ్దాన్ని నిర్దేశించదు. వివిధ పరిమాణాలను బట్టి పిచ్, ధ్వని గణనీయంగా మారవచ్చు, కానీ సౌలభ్యం, సౌందర్యం ఆధారంగా కూడా పరిమాణాన్ని ఎంచుకుంటారు. బాస్ డ్రమ్స్ అనేవి వివిధ పరిమాణాలలో ఉండే తాళ వాయిద్యాలు, వీటిని పలు సంగీత ప్రక్రియలలో ఉపయోగిస్తారు. బాస్ డ్రమ్‌లను మూడు ప్రధాన రకాలుగా గుర్తించవచ్చు. * ఆర్కెస్ట్రా, బృంద లేదా కచేరీ బ్యాండ్ సంగీతంలో సాధారణంగా కనిపించే లేదా వినబడే రకం ఆర్కెస్ట్రా లేదా కచేరీ బాస్ డ్రమ్ (ఇటాలియన్‌లో: గ్రాన్ కాస్సా, గ్రాన్ టాంబురో). ఇది ఆర్కెస్ట్రాలోని అన్నిటికన్నా పెద్ద డ్రమ్. * '''కిక్ డ్రమ్''' అనేది డ్రమ్ కిట్‌కు సంబంధించిన బాస్ డ్రమ్‌ను సూచించే పదం, ఇది పైన పేర్కొన్న బాస్ డ్రమ్ కంటే చాలా చిన్నదిగా ఉంటుంది. పెడల్‌కు అమర్చిన బీటర్‌తో దీనిని కొడతారు. * సాధారణంగా మార్చింగ్ బ్యాండ్‌లు, డ్రమ్ కార్ప్స్‌లో ఉపయోగించే పిచ్డ్ బాస్ డ్రమ్‌ను ఒక నిర్దిష్ట పిచ్‌కు ట్యూన్ చేస్తారు, దీనిని సాధారణంగా మూడు నుండి ఆరు డ్రమ్‌ల సెట్‌గా వాయిస్తారు. అనేక రకాల సంగీతంలో, లయను గుర్తించడానికి లేదా పాటించడానికి బాస్ డ్రమ్‌ను ఉపయోగిస్తారు. మాలెట్ డ్రమ్‌హెడ్‌ను తాకినప్పుడు బాస్ డ్రమ్ తక్కువ, గంభీరమైన శబ్దాన్ని చేస్తుంది. కవాతులలో, లయను ప్రదర్శించడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు (చారిత్రాత్మకంగా మార్చింగ్ బ్యాండ్‌లు బాస్ బీట్‌కు అనుగుణంగా కవాతు చేస్తాయి). రాక్ అండ్ రోల్ ప్రాథమిక బీట్‌లో, కామన్ టైమ్‌లోని బార్‌ల మొదటి, మూడవ బీట్‌లపై బాస్ డ్రమ్ వాయించబడుతుంది, అలాగే బ్యాక్‌బీట్స్ అని పిలువబడే రెండవ, నాల్గవ బీట్‌లపై స్నేర్ డ్రమ్ వాయించబడుతుంది . జాజ్‌లో, బాస్ డ్రమ్ దాదాపు పూర్తిగా లయను నిర్దేశించే మాధ్యమంగా ఉండటం నుండి, సెట్‌లోని ఇతర భాగాలతో కలిసి ఒక శ్రావ్యమైన స్వరంగా మారడం వరకు వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. == చరిత్ర == బాస్ డ్రమ్‌కు మొట్టమొదటిగా తెలిసిన పూర్వగామి టర్కిష్ దావుల్, ఇది రెండు పలుచని తలలను కలిగి ఉన్న ఒక స్థూపాకార డ్రమ్. తలలను వలయాలపై సాగదీసి, ఆపై ఇరుకైన షెల్‌కు జత చేశారు. ఈ వాయిద్యాన్ని వాయించడానికి, ఒక వ్యక్తి దావుల్ కుడి వైపును పెద్ద చెక్క కర్రతో కొడతాడు, అయితే ఎడమ వైపును ఒక కడ్డీతో కొడతారు. <ref name="Vienna Symphonic Library">{{Cite web|title=Virtual Instruments, Sample Library, Audio Software, Virtual Orchestra, Vienna Symphonic Library, VSL, Vienna Instruments, vienna symphonic, vienna strings, orchestral vst, synchron series, Orchestersound, Streichersound, audio plugin - Vienna Symphonic Library|url=https://www.vsl.co.at/en/|website=www.vsl.co.at}}</ref> కొట్టినప్పుడు, దావుల్ అప్పటికి ఉన్న ఇతర డ్రమ్ముల కన్నా చాలా లోతైన శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేసింది. ఈ ప్రత్యేకమైన ధ్వని కారణంగా, యుద్ధంలో, పోరాటంలో దావుల్స్‌ను విస్తృతంగా ఉపయోగించారు, ఇక్కడ దళాలు ఒకదానితో ఒకటి సరైన అడుగులో కవాతు చేస్తున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి లోతైన, తాళబద్ధమైన ధ్వని అవసరం. 18వ శతాబ్దంలో [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్]] జానిసరీల సైనిక బృందాలు తమ సంగీతంలో దావుల్స్‌ను ఉపయోగించిన మొదటి సమూహాలలో ఒకటి; ఒట్టోమన్ కవాతు పాటలు తరచుగా పెర్కషన్‌పై అధిక ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉండేవి, వారి సైనిక బృందాలు ప్రధానంగా దావుల్, సింబల్, కెటిల్ డ్రమ్ ప్లేయర్‌లతో కూడి ఉండేవి. <ref name="Vienna Symphonic Library" /> దావుల్స్‌ను మోసుకెళ్లే ప్రత్యేకమైన విధానం కారణంగా, అవి సైనిక పరికరాలుగా ఉపయోగించడానికి చాలా అనువైనవిగా ఉండేవి. ఉదాహరణకు, ఒట్టోమన్ జానిసరీలు తమ దావుల్స్‌ను మందపాటి పట్టీలతో తమ రొమ్ములకు వేలాడదీసుకున్నారు. దీనివల్ల సైనికులు తమ ఆయుధాలను ఒక యుద్ధరంగం నుండి మరొక యుద్ధరంగానికి తీసుకువెళ్లడం సులభమైంది. అయితే, ఈ పద్ధతి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికే పరిమితం అయినట్లు కనిపించడం లేదు; ఈజిప్టులో, దావుల్స్‌ను చాలా పోలిన డ్రమ్ములను తాడులతో కట్టి ఉంచేవారు, ఇది ఈజిప్టు సైనికులు సైనిక కదలికల సమయంలో వాటిని మోసుకెళ్లడానికి వీలు కల్పించింది. <ref name="Blades" /> అయితే, దావుల్‌ను సైనికేతర సంగీతంలో కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. ఉదాహరణకు, టర్కిష్ జానపద నృత్యాలలో దావుల్స్ ఒక ప్రధాన అంశం. ఒట్టోమన్ సమాజంలో, దావుల్, షామ్ వాయించేవారు దావుల్-జుర్నాస్ లేదా డ్రమ్, షామ్ వలయాలు అని పిలువబడే సమూహాలలో కలిసి ప్రదర్శన ఇచ్చేవారు. <ref name="McGowan" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] r7s59y8swnp0kuuqjs15t77dvlxzcc5 4963533 4963531 2026-09-21T08:50:35Z Pranayraj1985 29393 4963533 wikitext text/x-wiki {{Infobox instrument | name = బాస్ డ్రమ్ | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 220 | image1 = Gran cassa.jpg | image2 = Bass drum.jpg | direction = vertical | caption1 = ఒక [[ఆర్కెస్ట్రా]] బాస్ డ్రమ్ | caption2 = ఒక [[#బాస్ డ్రమ్ పెడల్|పెడల్]] బాస్ డ్రమ్ లేదా కిక్ డ్రమ్ }} | background = పర్కషన్ | classification = పర్కషన్ | hornbostel_sachs = 211.212.1 | hornbostel_sachs_desc = వ్యక్తిగత డబుల్-స్కిన్ స్థూపాకార డ్రమ్‌లు | developed = [[టర్కీ]] | range = [[File:Four to the floor bass dru.png|center|thumb|[[ఫోర్-ఆన్-ది-ఫ్లోర్]], బాస్ డ్రమ్ ద్వారా కొనసాగించబడే స్థిరమైన బీట్<ref>Snoman, Rick (2004). ''The Dance Music Manual: Tools, Toys and Techniques''. {{ISBN|0-240-51915-9}}.</ref> {{Audio|Four to the floor beat.mid|సాధారణ రాక్ బీట్‌లో ప్లే చేయడం}} {{Audio|Four to the floor bass drum pattern.mid|ఒంటరిగా}}]] }} '''బాస్ డ్రమ్''' అనేది తక్కువ, నిర్దిష్ట లేదా అనిర్దిష్ట శృతి గల స్వరాలను ఉత్పత్తి చేసే ఒక పెద్ద డ్రమ్ . ఈ వాద్యం సాధారణంగా స్థూపాకారంలో ఉంటుంది, దీనిలో డ్రమ్ వ్యాసం దాని లోతు కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది, స్థూపం రెండు చివర్లలో కొట్టే తల ఉంటుంది. తలలు దూడ చర్మంతో లేదా ప్లాస్టిక్‌తో తయారు చేయబడవచ్చు, సాధారణంగా థ్రెడ్ ట్యాప్‌ల ద్వారా గానీ లేదా తీగల ద్వారా గానీ టెన్షన్‌ను సర్దుబాటు చేయడానికి ఒక మార్గం ఉంటుంది. బాస్ డ్రమ్‌లు వివిధ పరిమాణాలలో తయారు చేయబడతాయి, కానీ వాటి పరిమాణం డ్రమ్ నుండి వెలువడే శబ్దాన్ని నిర్దేశించదు. వివిధ పరిమాణాలను బట్టి పిచ్, ధ్వని గణనీయంగా మారవచ్చు, కానీ సౌలభ్యం, సౌందర్యం ఆధారంగా కూడా పరిమాణాన్ని ఎంచుకుంటారు. బాస్ డ్రమ్స్ అనేవి వివిధ పరిమాణాలలో ఉండే తాళ వాయిద్యాలు, వీటిని పలు సంగీత ప్రక్రియలలో ఉపయోగిస్తారు. బాస్ డ్రమ్‌లను మూడు ప్రధాన రకాలుగా గుర్తించవచ్చు. * ఆర్కెస్ట్రా, బృంద లేదా కచేరీ బ్యాండ్ సంగీతంలో సాధారణంగా కనిపించే లేదా వినబడే రకం ఆర్కెస్ట్రా లేదా కచేరీ బాస్ డ్రమ్ (ఇటాలియన్‌లో: గ్రాన్ కాస్సా, గ్రాన్ టాంబురో). ఇది ఆర్కెస్ట్రాలోని అన్నిటికన్నా పెద్ద డ్రమ్. * '''కిక్ డ్రమ్''' అనేది డ్రమ్ కిట్‌కు సంబంధించిన బాస్ డ్రమ్‌ను సూచించే పదం, ఇది పైన పేర్కొన్న బాస్ డ్రమ్ కంటే చాలా చిన్నదిగా ఉంటుంది. పెడల్‌కు అమర్చిన బీటర్‌తో దీనిని కొడతారు. * సాధారణంగా మార్చింగ్ బ్యాండ్‌లు, డ్రమ్ కార్ప్స్‌లో ఉపయోగించే పిచ్డ్ బాస్ డ్రమ్‌ను ఒక నిర్దిష్ట పిచ్‌కు ట్యూన్ చేస్తారు, దీనిని సాధారణంగా మూడు నుండి ఆరు డ్రమ్‌ల సెట్‌గా వాయిస్తారు. అనేక రకాల సంగీతంలో, లయను గుర్తించడానికి లేదా పాటించడానికి బాస్ డ్రమ్‌ను ఉపయోగిస్తారు. మాలెట్ డ్రమ్‌హెడ్‌ను తాకినప్పుడు బాస్ డ్రమ్ తక్కువ, గంభీరమైన శబ్దాన్ని చేస్తుంది. కవాతులలో, లయను ప్రదర్శించడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు (చారిత్రాత్మకంగా మార్చింగ్ బ్యాండ్‌లు బాస్ బీట్‌కు అనుగుణంగా కవాతు చేస్తాయి). రాక్ అండ్ రోల్ ప్రాథమిక బీట్‌లో, కామన్ టైమ్‌లోని బార్‌ల మొదటి, మూడవ బీట్‌లపై బాస్ డ్రమ్ వాయించబడుతుంది, అలాగే బ్యాక్‌బీట్స్ అని పిలువబడే రెండవ, నాల్గవ బీట్‌లపై స్నేర్ డ్రమ్ వాయించబడుతుంది . జాజ్‌లో, బాస్ డ్రమ్ దాదాపు పూర్తిగా లయను నిర్దేశించే మాధ్యమంగా ఉండటం నుండి, సెట్‌లోని ఇతర భాగాలతో కలిసి ఒక శ్రావ్యమైన స్వరంగా మారడం వరకు వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. == చరిత్ర == బాస్ డ్రమ్‌కు మొట్టమొదటిగా తెలిసిన పూర్వగామి టర్కిష్ దావుల్, ఇది రెండు పలుచని తలలను కలిగి ఉన్న ఒక స్థూపాకార డ్రమ్. తలలను వలయాలపై సాగదీసి, ఆపై ఇరుకైన షెల్‌కు జత చేశారు. ఈ వాయిద్యాన్ని వాయించడానికి, ఒక వ్యక్తి దావుల్ కుడి వైపును పెద్ద చెక్క కర్రతో కొడతాడు, అయితే ఎడమ వైపును ఒక కడ్డీతో కొడతారు.<ref name="Blades">Blades, James (2005). ''Percussion Instruments and Their History''. Faber and Faber LTD: London. {{ISBN|9780933224612}}.</ref><ref name=":0">Ozeke, Sezen, "Musical Instruments of India and Turkey." ''Eğitim Fakültesi Dergisi'' XX, 2007.</ref> కొట్టినప్పుడు, దావుల్ అప్పటికి ఉన్న ఇతర డ్రమ్ముల కన్నా చాలా లోతైన శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేసింది. ఈ ప్రత్యేకమైన ధ్వని కారణంగా, యుద్ధంలో, పోరాటంలో దావుల్స్‌ను విస్తృతంగా ఉపయోగించారు, ఇక్కడ దళాలు ఒకదానితో ఒకటి సరైన అడుగులో కవాతు చేస్తున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి లోతైన, తాళబద్ధమైన ధ్వని అవసరం. 18వ శతాబ్దంలో [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్]] జానిసరీల సైనిక బృందాలు తమ సంగీతంలో దావుల్స్‌ను ఉపయోగించిన మొదటి సమూహాలలో ఒకటి; ఒట్టోమన్ కవాతు పాటలు తరచుగా పెర్కషన్‌పై అధిక ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉండేవి, వారి సైనిక బృందాలు ప్రధానంగా దావుల్, సింబల్, కెటిల్ డ్రమ్ ప్లేయర్‌లతో కూడి ఉండేవి. <ref name="Vienna Symphonic Library">{{Cite web|title=Virtual Instruments, Sample Library, Audio Software, Virtual Orchestra, Vienna Symphonic Library, VSL, Vienna Instruments, vienna symphonic, vienna strings, orchestral vst, synchron series, Orchestersound, Streichersound, audio plugin - Vienna Symphonic Library|url=https://www.vsl.co.at/en/|website=www.vsl.co.at}}</ref> దావుల్స్‌ను మోసుకెళ్లే ప్రత్యేకమైన విధానం కారణంగా, అవి సైనిక పరికరాలుగా ఉపయోగించడానికి చాలా అనువైనవిగా ఉండేవి. ఉదాహరణకు, ఒట్టోమన్ జానిసరీలు తమ దావుల్స్‌ను మందపాటి పట్టీలతో తమ రొమ్ములకు వేలాడదీసుకున్నారు. దీనివల్ల సైనికులు తమ ఆయుధాలను ఒక యుద్ధరంగం నుండి మరొక యుద్ధరంగానికి తీసుకువెళ్లడం సులభమైంది. అయితే, ఈ పద్ధతి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికే పరిమితం అయినట్లు కనిపించడం లేదు; ఈజిప్టులో, దావుల్స్‌ను చాలా పోలిన డ్రమ్ములను తాడులతో కట్టి ఉంచేవారు, ఇది ఈజిప్టు సైనికులు సైనిక కదలికల సమయంలో వాటిని మోసుకెళ్లడానికి వీలు కల్పించింది. అయితే, దావుల్‌ను సైనికేతర సంగీతంలో కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. ఉదాహరణకు, టర్కిష్ జానపద నృత్యాలలో దావుల్స్ ఒక ప్రధాన అంశం. ఒట్టోమన్ సమాజంలో, దావుల్, షామ్ వాయించేవారు దావుల్-జుర్నాస్ లేదా డ్రమ్, షామ్ వలయాలు అని పిలువబడే సమూహాలలో కలిసి ప్రదర్శన ఇచ్చేవారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] cl97pv9ktvkhh25b9kztwrur4gwsjv5 4963534 4963533 2026-09-21T08:51:20Z Pranayraj1985 29393 /* మూలాలు */ 4963534 wikitext text/x-wiki {{Infobox instrument | name = బాస్ డ్రమ్ | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 220 | image1 = Gran cassa.jpg | image2 = Bass drum.jpg | direction = vertical | caption1 = ఒక [[ఆర్కెస్ట్రా]] బాస్ డ్రమ్ | caption2 = ఒక [[#బాస్ డ్రమ్ పెడల్|పెడల్]] బాస్ డ్రమ్ లేదా కిక్ డ్రమ్ }} | background = పర్కషన్ | classification = పర్కషన్ | hornbostel_sachs = 211.212.1 | hornbostel_sachs_desc = వ్యక్తిగత డబుల్-స్కిన్ స్థూపాకార డ్రమ్‌లు | developed = [[టర్కీ]] | range = [[File:Four to the floor bass dru.png|center|thumb|[[ఫోర్-ఆన్-ది-ఫ్లోర్]], బాస్ డ్రమ్ ద్వారా కొనసాగించబడే స్థిరమైన బీట్<ref>Snoman, Rick (2004). ''The Dance Music Manual: Tools, Toys and Techniques''. {{ISBN|0-240-51915-9}}.</ref> {{Audio|Four to the floor beat.mid|సాధారణ రాక్ బీట్‌లో ప్లే చేయడం}} {{Audio|Four to the floor bass drum pattern.mid|ఒంటరిగా}}]] }} '''బాస్ డ్రమ్''' అనేది తక్కువ, నిర్దిష్ట లేదా అనిర్దిష్ట శృతి గల స్వరాలను ఉత్పత్తి చేసే ఒక పెద్ద డ్రమ్ . ఈ వాద్యం సాధారణంగా స్థూపాకారంలో ఉంటుంది, దీనిలో డ్రమ్ వ్యాసం దాని లోతు కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది, స్థూపం రెండు చివర్లలో కొట్టే తల ఉంటుంది. తలలు దూడ చర్మంతో లేదా ప్లాస్టిక్‌తో తయారు చేయబడవచ్చు, సాధారణంగా థ్రెడ్ ట్యాప్‌ల ద్వారా గానీ లేదా తీగల ద్వారా గానీ టెన్షన్‌ను సర్దుబాటు చేయడానికి ఒక మార్గం ఉంటుంది. బాస్ డ్రమ్‌లు వివిధ పరిమాణాలలో తయారు చేయబడతాయి, కానీ వాటి పరిమాణం డ్రమ్ నుండి వెలువడే శబ్దాన్ని నిర్దేశించదు. వివిధ పరిమాణాలను బట్టి పిచ్, ధ్వని గణనీయంగా మారవచ్చు, కానీ సౌలభ్యం, సౌందర్యం ఆధారంగా కూడా పరిమాణాన్ని ఎంచుకుంటారు. బాస్ డ్రమ్స్ అనేవి వివిధ పరిమాణాలలో ఉండే తాళ వాయిద్యాలు, వీటిని పలు సంగీత ప్రక్రియలలో ఉపయోగిస్తారు. బాస్ డ్రమ్‌లను మూడు ప్రధాన రకాలుగా గుర్తించవచ్చు. * ఆర్కెస్ట్రా, బృంద లేదా కచేరీ బ్యాండ్ సంగీతంలో సాధారణంగా కనిపించే లేదా వినబడే రకం ఆర్కెస్ట్రా లేదా కచేరీ బాస్ డ్రమ్ (ఇటాలియన్‌లో: గ్రాన్ కాస్సా, గ్రాన్ టాంబురో). ఇది ఆర్కెస్ట్రాలోని అన్నిటికన్నా పెద్ద డ్రమ్. * '''కిక్ డ్రమ్''' అనేది డ్రమ్ కిట్‌కు సంబంధించిన బాస్ డ్రమ్‌ను సూచించే పదం, ఇది పైన పేర్కొన్న బాస్ డ్రమ్ కంటే చాలా చిన్నదిగా ఉంటుంది. పెడల్‌కు అమర్చిన బీటర్‌తో దీనిని కొడతారు. * సాధారణంగా మార్చింగ్ బ్యాండ్‌లు, డ్రమ్ కార్ప్స్‌లో ఉపయోగించే పిచ్డ్ బాస్ డ్రమ్‌ను ఒక నిర్దిష్ట పిచ్‌కు ట్యూన్ చేస్తారు, దీనిని సాధారణంగా మూడు నుండి ఆరు డ్రమ్‌ల సెట్‌గా వాయిస్తారు. అనేక రకాల సంగీతంలో, లయను గుర్తించడానికి లేదా పాటించడానికి బాస్ డ్రమ్‌ను ఉపయోగిస్తారు. మాలెట్ డ్రమ్‌హెడ్‌ను తాకినప్పుడు బాస్ డ్రమ్ తక్కువ, గంభీరమైన శబ్దాన్ని చేస్తుంది. కవాతులలో, లయను ప్రదర్శించడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు (చారిత్రాత్మకంగా మార్చింగ్ బ్యాండ్‌లు బాస్ బీట్‌కు అనుగుణంగా కవాతు చేస్తాయి). రాక్ అండ్ రోల్ ప్రాథమిక బీట్‌లో, కామన్ టైమ్‌లోని బార్‌ల మొదటి, మూడవ బీట్‌లపై బాస్ డ్రమ్ వాయించబడుతుంది, అలాగే బ్యాక్‌బీట్స్ అని పిలువబడే రెండవ, నాల్గవ బీట్‌లపై స్నేర్ డ్రమ్ వాయించబడుతుంది . జాజ్‌లో, బాస్ డ్రమ్ దాదాపు పూర్తిగా లయను నిర్దేశించే మాధ్యమంగా ఉండటం నుండి, సెట్‌లోని ఇతర భాగాలతో కలిసి ఒక శ్రావ్యమైన స్వరంగా మారడం వరకు వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. == చరిత్ర == బాస్ డ్రమ్‌కు మొట్టమొదటిగా తెలిసిన పూర్వగామి టర్కిష్ దావుల్, ఇది రెండు పలుచని తలలను కలిగి ఉన్న ఒక స్థూపాకార డ్రమ్. తలలను వలయాలపై సాగదీసి, ఆపై ఇరుకైన షెల్‌కు జత చేశారు. ఈ వాయిద్యాన్ని వాయించడానికి, ఒక వ్యక్తి దావుల్ కుడి వైపును పెద్ద చెక్క కర్రతో కొడతాడు, అయితే ఎడమ వైపును ఒక కడ్డీతో కొడతారు.<ref name="Blades">Blades, James (2005). ''Percussion Instruments and Their History''. Faber and Faber LTD: London. {{ISBN|9780933224612}}.</ref><ref name=":0">Ozeke, Sezen, "Musical Instruments of India and Turkey." ''Eğitim Fakültesi Dergisi'' XX, 2007.</ref> కొట్టినప్పుడు, దావుల్ అప్పటికి ఉన్న ఇతర డ్రమ్ముల కన్నా చాలా లోతైన శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేసింది. ఈ ప్రత్యేకమైన ధ్వని కారణంగా, యుద్ధంలో, పోరాటంలో దావుల్స్‌ను విస్తృతంగా ఉపయోగించారు, ఇక్కడ దళాలు ఒకదానితో ఒకటి సరైన అడుగులో కవాతు చేస్తున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి లోతైన, తాళబద్ధమైన ధ్వని అవసరం. 18వ శతాబ్దంలో [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్]] జానిసరీల సైనిక బృందాలు తమ సంగీతంలో దావుల్స్‌ను ఉపయోగించిన మొదటి సమూహాలలో ఒకటి; ఒట్టోమన్ కవాతు పాటలు తరచుగా పెర్కషన్‌పై అధిక ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉండేవి, వారి సైనిక బృందాలు ప్రధానంగా దావుల్, సింబల్, కెటిల్ డ్రమ్ ప్లేయర్‌లతో కూడి ఉండేవి. <ref name="Vienna Symphonic Library">{{Cite web|title=Virtual Instruments, Sample Library, Audio Software, Virtual Orchestra, Vienna Symphonic Library, VSL, Vienna Instruments, vienna symphonic, vienna strings, orchestral vst, synchron series, Orchestersound, Streichersound, audio plugin - Vienna Symphonic Library|url=https://www.vsl.co.at/en/|website=www.vsl.co.at}}</ref> దావుల్స్‌ను మోసుకెళ్లే ప్రత్యేకమైన విధానం కారణంగా, అవి సైనిక పరికరాలుగా ఉపయోగించడానికి చాలా అనువైనవిగా ఉండేవి. ఉదాహరణకు, ఒట్టోమన్ జానిసరీలు తమ దావుల్స్‌ను మందపాటి పట్టీలతో తమ రొమ్ములకు వేలాడదీసుకున్నారు. దీనివల్ల సైనికులు తమ ఆయుధాలను ఒక యుద్ధరంగం నుండి మరొక యుద్ధరంగానికి తీసుకువెళ్లడం సులభమైంది. అయితే, ఈ పద్ధతి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికే పరిమితం అయినట్లు కనిపించడం లేదు; ఈజిప్టులో, దావుల్స్‌ను చాలా పోలిన డ్రమ్ములను తాడులతో కట్టి ఉంచేవారు, ఇది ఈజిప్టు సైనికులు సైనిక కదలికల సమయంలో వాటిని మోసుకెళ్లడానికి వీలు కల్పించింది. అయితే, దావుల్‌ను సైనికేతర సంగీతంలో కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. ఉదాహరణకు, టర్కిష్ జానపద నృత్యాలలో దావుల్స్ ఒక ప్రధాన అంశం. ఒట్టోమన్ సమాజంలో, దావుల్, షామ్ వాయించేవారు దావుల్-జుర్నాస్ లేదా డ్రమ్, షామ్ వలయాలు అని పిలువబడే సమూహాలలో కలిసి ప్రదర్శన ఇచ్చేవారు.<ref name="McGowan">McGowan, Keith, "The Prince and the Piper: Haut, Bas and the Whole Body in Early Modern Europe. Early Music, Vol. 27, No. 2, Instruments and Instrumental Music (May 1999), pp. 211-216.</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] 59jq85g5up14sl0glyt432p8c73ng03 వికీపీడియా చర్చ:తెవికీ బడి/శిక్షణా కార్యక్రమాలు/2026 5 510147 4963497 4962598 2026-09-21T07:32:05Z Rajasekhar1961 2596 4963497 wikitext text/x-wiki == తెవికిబడి పునః ప్రారంభం? == 2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది . తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి ప్రారంభించవచ్చు. ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, వారం పేరు (శనివారం లేదా ఆది వారం), తరగతి సమయం మొదలైన సూచనలు ఈ క్రింద ఇవ్వవలసినది. తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:13, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి ప్రారంభించడమనేది మంచి ప్రతిపాదన. వికీ సభ్యులలో కొంతమంది తెవికీ నిర్వాహణలో ఆసక్తి చూపుతున్నారు. అలా ఆసక్తి ఉన్నవారికోసం... వికీ నిర్వహణ అంటే ఏమిటి, నిర్వాహకులకు ఏయే బాధ్యతలు ఉంటాయి, ఏయే పనులు చేయవచ్చు అనేదానిమీద కొన్ని తరగతలు నిర్వహిస్తే అందరికీ ఉపయోగకరంగా ఉంటుందనుకుంటున్నాను. పరిశీలించగలరు. ఏరోజు, ఏ సమయంలో తరగతులు నిర్వహించినా కూడా నేను పాల్గొనగలను. ధన్యవాదాలు. -- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font><sup><font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font></sup> 08:40, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :: కొత్తగా చేరిన వాడుకరుల అభిరుచుల ప్రకారంగా కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తే ఇంకా ఉపయోగకరంగా ఉంటుందేమో.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:32, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) huwq4rtc7yxm0q68t8ypha3fexevdps బాసూన్ 0 510149 4963536 4962606 2026-09-21T08:55:27Z Pranayraj1985 29393 4963536 wikitext text/x-wiki {{Infobox Instrument | name = బాసూన్ | names = | image = FoxBassoon.png | image_capt = ఫాక్స్‌కు చెందిన రెనార్డ్ ఆర్టిస్ట్ మోడల్ 220 బాసూన్ — ముందు, ప్రక్క దృశ్యాలు | background = వుడ్‌విండ్ | hornbostel_sachs = 422.112–71 | hornbostel_sachs_desc = [[డబుల్ రీడ్|డబుల్-రీడ్]] [[ఏరోఫోన్]], [[కీ (వాయిద్యం)|కీలు]] కలిగినది | developed = 18వ శతాబ్దం ప్రారంభం | range = [[File:Bassoon Range.svg|class=skin-invert|200px|center]] <br/>(A<sub>1</sub>) '''B{{music|b}}<sub>1</sub>–E<sub>5</sub>''' (A{{music|b}}<sub>5</sub>)<br/><br/> [[File:Bassoon-technical-range.ogg]] | related = {{plainlist| * [[టెనరూన్]] * [[కాంట్రాబాసూన్|కాంట్రాబాసూన్ (డబుల్ బాసూన్)]] * [[కాంట్రాఫోర్టే]] * [[డల్సియన్]] * [[ఇంగ్లీష్ హార్న్]] * [[ఓబో]]}} }} '''బాసూన్''' అనేది వుడ్‌విండ్ కుటుంబానికి చెందిన ఒక [[సంగీత వాయిద్యం]], ఇది టెనార్, బాస్ శ్రేణులలో వాయిస్తుంది. ఇది ఆరు ముక్కలతో కూడి ఉంటుంది, సాధారణంగా చెక్కతో తయారు చేయబడుతుంది. ఇది దాని విలక్షణమైన స్వర వర్ణం, విస్తృత శ్రేణి, బహుముఖ ప్రజ్ఞ, నైపుణ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. <ref name="Grove" /> ఇది ట్రాన్స్‌పోజింగ్ కాని వాయిద్యం, సాధారణంగా దీని సంగీతం బాస్, టెనార్ క్లెఫ్‌లలో, కొన్నిసార్లు ట్రెబుల్‌లో వ్రాయబడుతుంది. <ref name="Grove" /> ఆధునిక బాసూన్‌లో రెండు రూపాలు ఉన్నాయి: బఫెట్ (లేదా ఫ్రెంచ్), హెకెల్ (లేదా జర్మన్) వ్యవస్థలు. <ref name=":06">{{Cite book|title=The bassoon|last=Kopp|first=James B.|date=2012|isbn=978-1-282-24182-4|location=New Haven|oclc=817797348}}</ref> సాధారణంగా దీనిని సీట్ స్ట్రాప్ ఉపయోగించి కూర్చుని వాయిస్తారు, కానీ వాయిద్యాన్ని పట్టుకోవడానికి హార్నెస్ ఉంటే నిలబడి కూడా వాయించవచ్చు. రీడ్ మీద రెండు పెదవులను దొర్లిస్తూ, రీడ్ కంపించేలా నేరుగా గాలి పీడనంతో ఊదడం ద్వారా శబ్దం ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇతర వాయిద్యాలతో పోలిస్తే దీని వేళ్ల వాడకం విధానం చాలా సంక్లిష్టంగా ఉంటుంది. 19వ శతాబ్దంలో దాని ఆధునిక రూపంలో ఆవిర్భవించిన బాసూన్, [[ఆర్కెస్ట్రా]], కాన్సర్ట్ బ్యాండ్, [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్|చాంబర్ మ్యూజిక్]] సాహిత్యంలో ప్రముఖ స్థానాన్ని కలిగి ఉంది, అప్పుడప్పుడు పాప్, రాక్, జాజ్ సందర్భాలలో కూడా వినిపిస్తుంది. బాసూన్ వాయించే వ్యక్తిని బాసూనిస్ట్ అంటారు. బాసూన్ అనే పదం ఫ్రెంచ్ పదం {{Lang|fr|basson}} నుండి వచ్చింది., ఇటాలియన్ {{Lang|it|bassone}} నుండి ( {{Lang|it|basso}} {{Lang|it|-one}} అనే వృద్ధి ప్రత్యయంతో ), ఈ రెండు పదాలు బాస్ రిజిస్టర్‌లోని ఏదైనా వాయిద్యం రూపాన్ని సూచిస్తాయి. శాస్త్రీయ సంగీత స్వరాలు, భాగాలలో బాసూన్‌ను సూచించడానికి తరచుగా దాని ఇటాలియన్ పేరు అయిన {{Lang|it|fagotto}} ఉపయోగిస్తారు. (బహువచనం {{Lang|it|fagotti}} ), ఇది మొదట్లో డల్సియన్‌ను సూచించింది. ఈ పదాన్ని అనేక ఇతర యూరోపియన్ భాషలలో {{Lang|es|fagot}} గా స్వీకరించారు., {{Lang|pt|fagote}}, లేదా జర్మన్ భాషలో, {{Lang|de|Fagott}}, కట్టెల కట్ట అని అర్థం వచ్చే పాత ఫ్రెంచ్ పదం నుండి వచ్చింది. <ref>{{Cite web|title=Definition of fagot|url=https://www.dictionary.com/browse/fagot|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212233139/https://www.dictionary.com/browse/fagot|archive-date=12 December 2019|access-date=12 December 2019|website=Dictionary.com}}</ref> == బృందాలలో ఉపయోగం == === 20వ శతాబ్దానికి ముందు బృందాలు === ==== 1760కి ముందు ==== 1760కి ముందు, బాసూన్ తొలి పూర్వీకుడు డల్సియన్ . కన్సార్ట్స్ అని పిలువబడే వాయు వాద్య బృందాలలో బాస్ లైన్‌ను బలోపేతం చేయడానికి దీనిని ఉపయోగించారు. <ref name=":06" /> అయితే, 17వ శతాబ్దం చివరి వరకు కచేరీ ఆర్కెస్ట్రాలలో దీని వాడకం అడపాదడపా ఉండేది, ఆ తర్వాత డబుల్ రీడ్‌లు ప్రామాణిక వాద్యపరికరాలలోకి ప్రవేశించడం ప్రారంభించాయి. ''బాసో కంటిన్యూయో'' వాయిద్యంగా డల్సియన్ వాడకం పెరగడంతో, రైన్‌హార్డ్ కీజర్, జీన్-బాప్టిస్ట్ లుల్లీ వంటి వారి రచనలలో దీనిని [[ఒపెరా]] ఆర్కెస్ట్రాలలో చేర్చడం ప్రారంభమైంది. ఇంతలో, డల్సియన్ సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చెంది, మరింత నైపుణ్యాన్ని సాధించగలిగినందున, జోసెఫ్ బోడిన్ డి బోయిస్మోర్టియర్, జోహన్ ఎర్నెస్ట్ గాలియార్డ్, జోహన్ ఫ్రెడ్రిక్ ఫాష్, జార్జ్ ఫిలిప్ టెలిమాన్ వంటి స్వరకర్తలు ఈ వాయిద్యం కోసం కష్టతరమైన సోలో, బృంద సంగీతాన్ని రాశారు. <ref name="Grove" /> ఆంటోనియో వివాల్డి దీనిని ముప్పై తొమ్మిది [[కచేరీ|కాన్సర్టీలలో]] ప్రదర్శించడం ద్వారా ప్రాముఖ్యతలోకి తెచ్చాడు. <ref name="Grove" /> ==== సుమారు 1760–1830 ==== దాని శ్రావ్యమైన తక్కువ స్థాయి స్వరాల కారణంగా బాస్‌లైన్‌కు స్పష్టతను ఇవ్వడానికి బాసూన్‌ను ఇప్పటికీ తరచుగా ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ, [[శాస్త్రీయ కాలం (సంగీతం)|శాస్త్రీయ యుగంలో]] సాంకేతికత అభివృద్ధి చెందడంతో వాయు వాయిద్యాల సామర్థ్యాలు పెరిగాయి. దీనివల్ల ఈ వాద్యం డల్సియన్ కంటే ఎక్కువ స్వరాలలో వాయించగలిగింది. జోసెఫ్ హేడెన్ తన సింఫనీ నెం. 45 ( "ఫేర్‌వెల్ సింఫనీ ")లో దీనిని ఉపయోగించుకున్నాడు, దీనిలో బాసూన్ F-షార్ప్ మైనర్‌లో వాయిస్తుంది. <ref name=":06" /> ఈ పురోగతులను అనుసరించి, స్వరకర్తలు కూడా బాసూన్‌ను కేవలం బాస్ లైన్‌ను రెట్టింపు చేసే దాని మొక్కుబడి సామర్థ్యం కోసం కాకుండా, దాని విశిష్టమైన రంగు, సౌలభ్యం, విద్వత్ సామర్థ్యం కోసం ఉపయోగించుకోవడం ప్రారంభించారు. ఇలా చేసిన వారిలో [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]] తన క్లారినెట్, బాసూన్ కోసం మూడు డ్యుయోస్ (WoO 27) లో, నికోలో పగనిని తన వయోలిన్, బాసూన్ కోసం యుగళగీతాలలో ఉన్నారు. <ref>HALL, Ronn K. ''An Exploration into the Validity and Treatment of the Bassoon in Duet Repertoire from 1960–2016''. Ann Arbor: University of Maryland, College Park, 2017. Order No. 10269497. {{ISBN|978-0-355-06208-3}}</ref> [[మోజార్ట్|WA మోజార్ట్]] తన బాసూన్ కాన్సెర్టో ఇన్ బి-ఫ్లాట్ మేజర్, K. 191 లో, బాసూన్ స్వరస్థాయిలలోని వైరుధ్యాలు, స్టకాటో ప్లేయింగ్, భావవ్యక్తీకరణ ధ్వని వంటి అన్ని అంశాలను ఉపయోగించుకున్నాడు, ముఖ్యంగా రెండవ భాగంలో దాని గాన గుణానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. <ref name=":06" /> ఈ కాన్సెర్టోను నేటికీ బాసూన్ మొత్తం సంగీత సంకలనంలో అత్యంత ముఖ్యమైన రచనలలో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. బాసూన్‌కు మానవ స్వరంతో ఉన్న పోలిక, దానికి కొత్తగా లభించిన అద్భుతమైన నైపుణ్యానికి తోడుగా, శాస్త్రీయ యుగంలో చాలా మంది స్వరకర్తలు ఉపయోగించుకున్న మరో లక్షణం. 1730 తర్వాత, జర్మన్ బాసూన్ శ్రేణి B♭ <sub>4</sub> వరకు విస్తరించింది, ఫ్రెంచ్ వాయిద్యంతో చాలా ఎక్కువగా విస్తరించింది. <ref name=":2">{{Cite book|title=The Bassoon Its History, Construction, Makers, Players and Music|last=Will|first=Jansen|date=1978|publisher=Frits Knuf|isbn=90-6027-446-6|oclc=470056072}}</ref> సాంకేతిక పురోగతి కారణంగా బాసూన్ టెనార్ రిజిస్టర్ ధ్వని మరింత ప్రతిధ్వనించేలా మారింది, ముఖ్యంగా ఆస్ట్రో-జర్మనిక్ సంగీత ప్రపంచంలో ఈ రిజిస్టర్‌లో వాయించడం ప్రాచుర్యం పొందింది. జోసెఫ్ ఫ్రోహ్లిచ్ వంటి విద్యావేత్తలు, గాత్ర విద్యార్థులు చేసే విధంగానే స్కేల్స్, థర్డ్స్, ఫోర్త్స్‌ను సాధన చేయమని విద్యార్థులకు సూచించారు. 1829లో, బాసూన్ "యోగ్యమైన, పౌరుషమైన, గంభీరమైన, గొప్ప, ఉదాత్తమైన, ప్రశాంతత, సౌమ్యత, సాన్నిహిత్యం, భావోద్వేగం, ఆకాంక్ష, హృదయపూర్వకత, భక్తి, ఆత్మపూర్వకమైన ఉత్సాహాన్ని" వ్యక్తపరచగలదని అతను రాశాడు. <ref name=":06" /> GF బ్రాండ్ట్ కార్ల్ మరియా వాన్ వెబెర్ కాన్సెర్టో ఫర్ బాసూన్ ఇన్ ఎఫ్ మేజర్, Op. 75 (J. 127) ప్రదర్శనలో దీనిని మానవ స్వరంతో కూడా పోల్చారు. <ref name=":06" /> ఫ్రాన్స్‌లో, పియరీ కుగ్నియర్ బాసూన్ పాత్రను కేవలం బాస్ భాగాన్ని మాత్రమే కాకుండా, గాత్రం, హార్ప్‌కు సహకారం అందించడం, హార్మోనీలో క్లారినెట్‌లు, హార్న్‌లతో జంటగా వాయించడం, మునుపటి కాలంలోని సొనాటాల కంటే చాలా సాధారణమైన కాన్సర్టీలతో సహా "దాదాపు అన్ని రకాల సంగీతంలో" వాయించడం వంటివి కూడా కలిగి ఉంటుందని వర్ణించారు. <ref name=":06" /> కుగ్నియర్, ఎటియెన్ ఓజి ఇద్దరూ బాసూన్‌కు గాత్రానికి ఉన్న సారూప్యత ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెప్పారు. <ref name=":06" /> దేశాన్ని బట్టి ఆర్కెస్ట్రాలో బాసూన్ పాత్ర మారుతూ ఉండేది. వియన్నా ఆర్కెస్ట్రాలో, [[మోజార్ట్|మొజార్ట్ ']] ''ది మ్యారేజ్ ఆఫ్ ఫిగరో''' ఓవర్చర్, K 492 లో వినబడినట్లుగా, ఈ వాయిద్యం వయోలిన్‌ల వంటి ఇతర వాయిద్యాలను రెట్టింపు చేయడం ద్వారా బృందానికి త్రిమితీయ ధ్వనిని అందించింది. అక్కడ అది తీగలతో పాటు సాంకేతిక పాత్రను పోషిస్తుంది. <ref name=":06" /> అతను బాసూన్ కోసం కూడా రాశాడు, అది ఏ వాయిద్యంతో జత చేయబడిందో దానిని బట్టి దాని ధ్వని మారుతుంది; క్లారినెట్‌లతో వెచ్చగా, వేణువులతో బోలుగా, వయోలిన్‌లతో గాఢంగా, హుందాగా ఉంటుంది. <ref name=":06" /> జర్మనీ, స్కాండినేవియన్ దేశాలలో, ఆర్కెస్ట్రాలలో సాధారణంగా రెండు బాసూన్‌లు మాత్రమే ఉండేవి. కానీ ఫ్రాన్స్‌లో, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం ఉత్తరార్ధంలో ఆర్కెస్ట్రాలు ఈ సంఖ్యను నాలుగుకు పెంచాయి. <ref name=":2" /> ఇంగ్లాండ్‌లో, బృందాన్ని బట్టి బాసూనిస్ట్ పాత్ర మారుతూ ఉండేది. జోహన్ క్రిస్టియన్ బాచ్ సోలో బాసూన్ కోసం రెండు కాన్సర్టోలను రచించాడు, ప్యూరిటన్ విప్లవం చాలా చర్చి ఆర్గాన్‌లను నాశనం చేసిన తర్వాత చర్చి బృందాలకు సహకారం అందించడం వంటి మరింత సహాయక పాత్రలలో కూడా ఇది కనిపించింది. <ref name=":06" /> అమెరికన్ కాలనీలలో, బాసూన్ సాధారణంగా చాంబర్ వాతావరణంలో కనిపించేది. విప్లవ యుద్ధం తర్వాత, బహిరంగ ప్రదర్శనలు ఇచ్చే వాయు వాద్య బృందాలలో బాసూనిస్టులు కనిపించారు. <ref name=":06" /> 1800 నాటికి, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మెరైన్ బ్యాండ్‌లో కనీసం ఒక బాసూన్ ఉండేది. <ref name=":06" /> దక్షిణ అమెరికాలో, బాసూన్ చిన్న ఆర్కెస్ట్రాలు, బ్యాండ్‌లు, సైనిక సంగీతంలో (హార్మోనీ బృందాల మాదిరిగా) కూడా కనిపించింది. <ref name=":06" /> ==== సుమారు 1830–1900 ==== [[రొమాంటిసిజం|రొమాంటిక్ యుగంలో]] బాసూన్ పాత్ర ఒక సహాయక బాస్ వాయిద్యంగా, ఒక విశిష్టమైన, భావవ్యక్తీకరణ గల సోలో వాయిద్యంగా మధ్య మారుతూ ఉండేది. నిజానికి, దీనిని దాదాపు ఏ పరిస్థితిలోనైనా ఉపయోగించగల పరికరంగా విస్తృతంగా పరిగణించేవారు. ఈ కాలంలో బాసూన్ ధ్వనిని మానవ స్వరంతో పోల్చడం కొనసాగింది, ఎందుకంటే బోధనా పద్ధతులలో అధిక భాగం ఈ ధ్వనిని అనుకరించడంపైనే ఆధారపడి ఉండేది. గియుసెప్పె వెర్డి తన ''మెస్సా డా రెక్వియమ్'' వంటి రచనలలో భావోద్వేగాలను రేకెత్తించడానికి ఆ వాయిద్యం గీతాత్మక, గాన స్వరాన్ని ఉపయోగించాడు. <ref name=":06" /> యూజీన్ జాన్‌కోర్ట్ బాసూన్‌పై వైబ్రాటో వాడకాన్ని గాయకుల వాడకంతో పోల్చాడు, లూయిగి ఓర్సెల్లి బాసూన్ మానవ స్వరంతో బాగా కలిసిపోతుందని రాశాడు. <ref name=":06" /> ఆ సమయంలో ఫ్రెంచ్ ఆర్కెస్ట్రాలో బాసూన్ పనితీరును కూడా ఆయన గుర్తించారు, ఇది వయోలా ధ్వనికి మద్దతు ఇవ్వడానికి, స్టకాటో ధ్వనిని బలోపేతం చేయడానికి, బాస్, క్లారినెట్, ఫ్లూట్, ఓబోలను రెట్టింపు చేయడానికి ఉపయోగపడింది. <ref name=":06" /> హెక్టర్ బెర్లియోజ్ ''సింఫోనీ ఫాంటాస్టిక్, Op. 14'' లోని ఐదవ భాగంలో వలె, చాలా పొట్టిగా, దూకుడుగా ఉండే బాసూన్ స్టకాటో ప్రత్యేకమైన ధ్వనిపై కూడా ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ప్రారంభమైంది. ''ది సోర్సరర్స్ అప్రెంటిస్‌లో'' ప్రాణం పోసుకుంటున్న రెండు చీపుర్ల చిత్రాన్ని వర్ణించడానికి పాల్ డుకాస్ స్టకాటోను ఉపయోగించాడు. <ref name=":2" /> జర్మన్ ఆర్కెస్ట్రాలలో కేవలం రెండు బాసూన్‌లు ఉండటం సర్వసాధారణం. <ref name=":2" /> ఆస్ట్రియన్, బ్రిటిష్ సైనిక బృందాలు కూడా కేవలం రెండు బాసూన్‌లను మాత్రమే కలిగి ఉండేవి, అవి ప్రధానంగా సహకారం, ఆఫ్-బీట్ ప్లేయింగ్ కోసం ఉపయోగించబడ్డాయి. <ref name=":06" /> ఫ్రాన్స్‌లో, హెక్టర్ బెర్లియోజ్ కూడా రెండు కంటే ఎక్కువ బాసూన్‌లను ఉపయోగించడాన్ని ఫ్యాషన్‌గా మార్చాడు; అతను తరచుగా మూడు లేదా నాలుగు కోసం స్కోర్ చేసేవాడు, కొన్నిసార్లు తన ''l'Impériale'' లో వలె ఎనిమిది వరకు కూడా రాశాడు. <ref name=":06" /> ఈ దశలో, స్వరకర్తలు బాసూన్‌లు కూడా ఇతర వాయు వాయిద్యాలంతటి నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించాలని ఆశించారు, ఎందుకంటే వారు తరచుగా ఆ వాయిద్యం శృతి పరిధిని, సాంకేతికతను సవాలు చేసే సోలోలను రచించేవారు. దీనికి ఉదాహరణలు నికోలాయ్ రిమ్స్కీ-కోర్సకోవ్ ''షెహెరాజాడే ,'' Op. 35 లో క్లారినెట్ తర్వాత వచ్చే బాసూన్ సోలో, కాడెంజా, రిచర్డ్ వాగ్నర్ ''టాన్‌హౌజర్'', దీనిలో బాసూనిస్ట్ ట్రిపుల్ టంగ్ చేయడమే కాకుండా E <sub>5</sub> వద్ద దాని శ్రేణి పైభాగం వరకు వాయించాల్సి వచ్చింది. <ref name=":06" /> వాగ్నర్ తన రచనలలో బాసూన్‌ను దాని స్టకాటో సామర్థ్యం కోసం కూడా ఉపయోగించాడు, గుర్తించదగిన టోన్ కలర్‌తో గాఢమైన ధ్వనిని కలిగించడానికి తరచుగా తన మూడు బాసూన్ భాగాలను మూడవ వంతులలో వ్రాశాడు. <ref name=":06" /> మోడెస్ట్ ముస్సోర్గ్స్కీ ' ''నైట్ ఆన్ బాల్డ్ మౌంటెన్'లో'', "దెయ్యం స్వరం"ను రేకెత్తించడానికి బాసూన్లు ఇతర బాస్ వాయిద్యాలతో పాటు ఫోర్టిస్సిమోలో వాయిస్తారు. <ref name=":2" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] 04amc3bs6ximv3vn1kqgmjzw1yoz9y4 వర్గం:21వ శతాబ్దపు రచనలు 14 510739 4963227 2026-09-20T12:01:07Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4963227 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4963228 4963227 2026-09-20T12:03:10Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:21 వ శతాబ్దం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963228 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:21 వ శతాబ్దం]] 1sm73zofi7zmp0y5p87581cjee4cvdv వాడుకరి చర్చ:Rim sim 3 510740 4963251 2026-09-20T13:05:19Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963251 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Rim sim గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Rim sim గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:05, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) k4cwoot893809hu24ujlekigapedtrl వాడుకరి చర్చ:$Parky1275 3 510741 4963252 2026-09-20T13:05:39Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963252 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">$Parky1275 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> $Parky1275 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:05, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) rvx5xg7sky3uvsj9jy95nxszcr7316t వాడుకరి చర్చ:WaltherRathenau59 3 510742 4963253 2026-09-20T13:06:00Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963253 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">WaltherRathenau59 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> WaltherRathenau59 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:06, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) syt7ksmsvje7tdnkldsgu6ri6tm1xlo ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ 0 510743 4963257 2026-09-20T13:18:44Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503933|Osteoarthritis]] to:te #mdwikicx 4963257 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Osteoarthritis |synonym =Degenerative arthritis, degenerative joint disease, osteoarthrosis |image =Heberden-Arthrose.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt =Photograph of elderly person's hands depicting hard knobs described in caption |caption =The formation of hard knobs at the [[proximal interphalangeal|middle finger joints]] (known as [[Bouchard's nodes]]) and at the [[distal interphalangeal joint|farthest joints of the fingers]] (known as [[Heberden's node|Heberden's nodes]]) are a common feature of osteoarthritis in the hands. |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|ɒ|s|t|i|oʊ|ɑːr|ˈ|θ|r|aɪ|t|ɪ|s}} |specialty =[[Rheumatology]], [[orthopedics]] |symptoms =[[Arthralgia|Joint pain]], stiffness, [[Joint effusion|joint swelling]], decreased [[range of motion]]<ref name=NIH2015/> |complications = |onset =Over years<ref name=NIH2015/> |duration = |types = |causes =Previous joint injury, abnormal joint or limb development, [[Heredity|inherited]] factors<ref name=NIH2015/><ref name=Lancet2015/> |risks =[[Overweight]], legs of different lengths, job with high levels of joint stress<ref name=NIH2015/><ref name=Lancet2015/> |diagnosis =Based on symptoms, supported by other testing<ref name=NIH2015/> |differential = |prevention = |treatment =Exercise, efforts to decrease joint stress, [[support group]]s, [[Analgesic|pain medications]], [[joint replacement]]<ref name=NIH2015/><ref name=Lancet2015/><ref name=OARSI2014/> |medication = |prognosis = |frequency =237{{nbsp}}million / 3.3% (2015)<ref name=GBD2015Pre/> |deaths = }} '''ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్''' (OA) అనేది ఉమ్మడి మృదులాస్థి, అంతర్లీన [[ఎముక]] విచ్ఛిన్నం ఫలితంగా ఏర్పడే ఉమ్మడి వ్యాధి రకం.<ref>{{Cite book|vauthors=Arden N, Blanco F, Cooper C, Guermazi A, Hayashi D, Hunter D, Javaid MK, Rannou F, Roemer FW, Reginster JY|title=Atlas of Osteoarthritis|date=2015|publisher=Springer|isbn=978-1-910315-16-3|page=21|url=https://books.google.com/books?id=qT1FBgAAQBAJ&pg=PA21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908174334/https://books.google.com/books?id=qT1FBgAAQBAJ&pg=PA21|archive-date=2017-09-08|df=dmy-all}}</ref> అత్యంత సాధారణ లక్షణాలు కీళ్ల నొప్పి, దృఢత్వం.<ref name="NIH2015">{{Cite web|title=Osteoarthritis|url=http://www.niams.nih.gov/health_info/Osteoarthritis/default.asp|publisher=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|access-date=13 May 2015|date=April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518090102/http://www.niams.nih.gov/health_info/Osteoarthritis/default.asp|archive-date=18 May 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518090102/http://www.niams.nih.gov/health_info/Osteoarthritis/default.asp|date=18 May 2015}}</ref> సాధారణంగా లక్షణాలు సంవత్సరాలుగా నెమ్మదిగా పెరుగుతాయి.<ref name="NIH2015" /> ప్రారంభంలో అవి వ్యాయామం తర్వాత మాత్రమే సంభవించవచ్చు, కానీ కాలక్రమేణా స్థిరంగా మారవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> ఇతర లక్షణాలలో కీళ్ల వాపు, కదలిక పరిధి తగ్గడం, వెనుక భాగం ప్రభావితమైనప్పుడు, చేతులు, కాళ్ళ బలహీనత లేదా తిమ్మిరి ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> అత్యంత సాధారణంగా పాల్గొనే కీళ్ళు వేళ్ల చివరలకు సమీపంలో ఉన్న రెండు బ్రొటనవేళ్ల దిగువన ఉన్న కీళ్ళు-మోకాలి, హిప్ కీళ్ళు, మెడ, దిగువ వెనుక కీళ్ళు.<ref name="NIH2015" /> శరీరానికి ఒక వైపు ఉన్న కీళ్ళు తరచుగా మరొక వైపు కంటే ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతాయి.<ref name="NIH2015" /> లక్షణాలు పని, సాధారణ రోజువారీ కార్యకలాపాలకు ఆటంకం కలిగించవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> కొన్ని ఇతర రకాల ఆర్థరైటిస్ మాదిరిగా కాకుండా, కీళ్ళు మాత్రమే ప్రభావితమవుతాయి, అంతర్గత అవయవాలు కాదు.<ref name="NIH2015" /> కారణాలలో మునుపటి కీళ్ల గాయం, అసాధారణ కీళ్ళు లేదా అవయవ అభివృ, వారసత్వంగా వచ్చిన అంశాలు ఉన్నాయి.<ref name="NIH2015" /><ref name="Lancet20152">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref> అధిక బరువు ఉన్నవారు, వేర్వేరు పొడవుల కాళ్ళు ఉన్నవారు లేదా అధిక స్థాయి కీళ్ల ఒత్తిడికి దారితీసే ఉద్యోగాలు ఉన్నవారిలో ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="NIH2015" /><ref name="Lancet20153">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref><ref name="SBU2016">{{Cite report|title=Occupational Exposures and Osteoarthritis: A systematic review and assessment of medical, social and ethical aspects|url=https://www.sbu.se/en/publications/sbu-assesses/occupational-exposures-and-osteoarthritis/|access-date=8 April 2018|publisher=[[Swedish Agency for Health Technology Assessment and Assessment of Social Services]] (SBU)|location=Stockholm|date=1 September 2016|page=1|docket=253 (in Swedish)|archive-date=15 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111527/https://www.sbu.se/en/publications/sbu-assesses/occupational-exposures-and-osteoarthritis/|url-status=live}}</ref> కీళ్ల తక్కువ స్థాయి తాపజనక ప్రక్రియలపై యాంత్రిక ఒత్తిడి వల్ల ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ సంభవిస్తుందని నమ్ముతారు.<ref name="Berenbaum20132">{{cite journal|vauthors=Berenbaum F|title=Osteoarthritis as an inflammatory disease (osteoarthritis is not osteoarthrosis!)|journal=Osteoarthritis and Cartilage|volume=21|issue=1|pages=16–21|date=January 2013|pmid=23194896|doi=10.1016/j.joca.2012.11.012|doi-access=free}}</ref> మృదులాస్థి కోల్పోయి, అంతర్లీన ఎముక ప్రభావితమవుతున్నప్పుడు ఇది అభివృద్ధి చెందుతుంది.<ref name="NIH2015" /> నొప్పి వ్యాయామం చేయడాన్ని కష్టతరం చేస్తుంది కాబట్టి, కండరాల నష్టం సంభవించవచ్చు.<ref name="Lancet20155">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref><ref name="NICE">{{Cite web|title=Osteoarthritis – Care and management in adults|url=http://www.nice.org.uk/guidance/cg177/evidence/full-guideline-191761309|format=PDF|date=2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222152555/http://www.nice.org.uk/guidance/cg177/evidence/full-guideline-191761309|archive-date=2015-12-22|access-date=2015-10-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222152555/http://www.nice.org.uk/guidance/cg177/evidence/full-guideline-191761309|date=2015-12-22}}</ref> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా సంకేతాలు, లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, వైద్య చిత్రణ, ఇతర పరీక్షలు ఇతర సమస్యలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి లేదా తొలగించడానికి ఉపయోగిస్తారు.<ref name="NIH2015" /> [[కీళ్ళ వాతము|రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్]] విరుద్ధంగా, ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్లో కీళ్ళు వేడిగా లేదా ఎరుపుగా మారవు.<ref name="NIH2015" /> చికిత్సలో వ్యాయామం, విశ్రాంతి లేదా చెరకు వాడకం, సహాయక సమూహాలు, [[నొప్పి నివారిణి|నొప్పి మందులు]] వంటి కీళ్ల ఒత్తిడిని తగ్గించడం ఉంటాయి.<ref name="NIH2015" /><ref name="OARSI20143">{{cite journal|vauthors=McAlindon TE, Bannuru RR, Sullivan MC, Arden NK, Berenbaum F, Bierma-Zeinstra SM, Hawker GA, Henrotin Y, Hunter DJ, Kawaguchi H, Kwoh K, Lohmander S, Rannou F, Roos EM, Underwood M|title=OARSI guidelines for the non-surgical management of knee osteoarthritis|journal=Osteoarthritis and Cartilage|volume=22|issue=3|pages=363–88|date=March 2014|pmid=24462672|doi=10.1016/j.joca.2014.01.003|doi-access=free}}</ref> బరువు తగ్గడం అధిక బరువు ఉన్నవారికి సహాయపడవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> నొప్పి మందులలో [[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమైనోఫెనాల్) అలాగే నాప్రొక్సెన్ లేదా [[ఐబుప్రోఫెన్|ఇబుప్రోఫెన్]] వంటి NSAID లు ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> [[గాబాపెంటిన్]], డులోక్సెటిన్ ఇతర ఎంపికలు.<ref>{{Cite web|last=Moe|first=Samantha|title=#404 From Nerve Pain to Knee Pain: Gabapentinoids for osteoarthritis|url=https://cfpclearn.ca/tfp404/|website=CFPCLearn|access-date=5 January 2026|date=2 January 2026}}</ref> ప్రయోజనాలు లేకపోవడం, అలాగే [[వ్యసనములు|వ్యసనం]] ఇతర దుష్ప్రభావాల ప్రమాదాల కారణంగా దీర్ఘకాలిక ఓపియాయిడ్లు సిఫారసు చేయబడవు.<ref name="NIH2015" /><ref name="OARSI20143" /> ఇతర చికిత్సలు ఉన్నప్పటికీ కొనసాగుతున్న వైకల్యం ఉంటే జాయింట్ రీప్లేస్మెంట్ సర్జరీ ఒక ఎంపిక కావచ్చు.<ref name="Lancet20154">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref> ఒక కృత్రిమ కీలు సాధారణంగా 10 నుండి 15 సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite journal|vauthors=Di Puccio F, Mattei L|title=Biotribology of artificial hip joints|journal=World Journal of Orthopedics|volume=6|issue=1|pages=77–94|date=January 2015|pmid=25621213|pmc=4303792|doi=10.5312/wjo.v6.i1.77}}</ref> ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ అనేది కీళ్ళనొప్పికి అత్యంత సాధారణ రూపం, ఇది సుమారు 237 మిలియన్ల మందిని లేదా ప్రపంచ జనాభాలో 3.3% మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="GBD2015Pre2">{{cite journal|author=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6}}</ref><ref name="Mar20142">{{cite journal|vauthors=March L, Smith EU, Hoy DG, Cross MJ, Sanchez-Riera L, Blyth F, Buchbinder R, Vos T, Woolf AD|title=Burden of disability due to musculoskeletal (MSK) disorders|journal=Best Practice & Research. Clinical Rheumatology|volume=28|issue=3|pages=353–66|date=June 2014|pmid=25481420|doi=10.1016/j.berh.2014.08.002}}</ref> {{Spaces}}యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 30 నుండి 53 మిలియన్ల మంది ప్రజలు ప్రభావితమయ్యారు, ఆస్ట్రేలియాలో సుమారు 1.9 మిలియన్ల మంది ప్రభావితమయ్యారు.<ref name="cdc2016">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/arthritis/data_statistics/arthritis-related-stats.htm|title=Arthritis-Related Statistics: Prevalence of Arthritis in the United States|publisher=Centers for Disease Control and Prevention, US Department of Health and Human Services|date=9 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229100602/https://www.cdc.gov/arthritis/data_statistics/arthritis-related-stats.htm|archive-date=29 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229100602/https://www.cdc.gov/arthritis/data_statistics/arthritis-related-stats.htm|date=29 December 2016}}</ref><ref name="Cisternas20152">{{cite journal|vauthors=Cisternas MG, Murphy L, Sacks JJ, Solomon DH, Pasta DJ, Helmick CG|title=Alternative Methods for Defining Osteoarthritis and the Impact on Estimating Prevalence in a US Population-Based Survey|journal=Arthritis Care & Research|volume=68|issue=5|pages=574–80|date=May 2016|pmid=26315529|doi=10.1002/acr.22721|pmc=4769961}}</ref><ref>{{cite journal|last=Elsternwick|title=A problem worth solving.|journal=Arthritis and Osteoporosis Victoria|year=2013|url=http://www.arthritisvic.org.au/Research/AOV-Funded-Research/Completed/A-Problem-Worth-Solving/APWS.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428084636/http://www.arthritisvic.org.au/Research/AOV-Funded-Research/Completed/A-Problem-Worth-Solving/APWS.aspx|archive-date=2015-04-28|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428084636/http://www.arthritisvic.org.au/Research/AOV-Funded-Research/Completed/A-Problem-Worth-Solving/APWS.aspx|date=2015-04-28}}</ref> {{Spaces}}ప్రజలు పెద్దవారైనప్పుడు ఇది మరింత సాధారణం అవుతుంది.<ref name="NIH2015" /> 60 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో, సుమారు 10% మంది పురుషులు, 18% మంది మహిళలు ప్రభావితమయ్యారు.<ref name="Lancet20155" /> ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ అనేది దాదాపు 2% సంవత్సరాల వైకల్యంతో జీవించడానికి కారణం.<ref name="Mar20142" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] obog4niz0dzztye6k4dlci58bdf8pqf 4963259 4963257 2026-09-20T13:22:55Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963259 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ |synonym =క్షీణ ఆర్థరైటిస్, క్షీణ కీళ్ల వ్యాధి, ఆస్టియో ఆర్థ్రోసిస్ |image =Heberden-Arthrose.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt =Photograph of elderly person's hands depicting hard knobs described in caption |caption =మధ్య వేళ్ల కీళ్ల వద్ద ( వీటిని బౌచార్డ్ నోడ్స్ అని పిలుస్తారు), వేళ్ల చివరి కీళ్ల వద్ద (వీటిని హెబెర్డెన్ నోడ్స్ అని పిలుస్తారు) గట్టి గడ్డలు ఏర్పడటం చేతులలోని ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ యొక్క ఒక సాధారణ లక్షణం.. |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|ɒ|s|t|i|oʊ|ɑːr|ˈ|θ|r|aɪ|t|ɪ|s}} |specialty = రుమటాలజీ , ఆర్థోపెడిక్స్ |symptoms =కీళ్ల నొప్పి , బిగుతు, కీళ్ల వాపు , కదలిక పరిధి తగ్గడం<ref name=NIH2015/> |complications = |onset =సంవత్సరాలుగా<ref name=NIH2015/> |duration = |types = |causes =గతంలో కీలు గాయం, అసాధారణ కీలు లేదా అవయవ అభివృద్ధి, వారసత్వ కారకాలు<ref name=NIH2015/><ref name=Lancet2015>{{cite journal | vauthors = Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ | title = Osteoarthritis | journal = Lancet | volume = 386 | issue = 9991 | pages = 376–87 | date = July 2015 | pmid = 25748615 | doi = 10.1016/S0140-6736(14)60802-3 }}</ref> |risks =అధిక బరువు , వివిధ పొడవుల కాళ్లు, కీళ్లపై అధిక ఒత్తిడి ఉన్న ఉద్యోగం<ref name=NIH2015/><ref name=Lancet2015/> |diagnosis =ఇతర పరీక్షల మద్దతుతో లక్షణాల ఆధారంగా<ref name=NIH2015/> |differential = |prevention = |treatment =వ్యాయామం, కీళ్ల ఒత్తిడిని తగ్గించే ప్రయత్నాలు, సహాయక బృందాలు , నొప్పి నివారణ మందులు , కీళ్ల మార్పిడి<ref name=NIH2015/><ref name=Lancet2015/><ref name=OARSI2014>{{cite journal | vauthors = McAlindon TE, Bannuru RR, Sullivan MC, Arden NK, Berenbaum F, Bierma-Zeinstra SM, Hawker GA, Henrotin Y, Hunter DJ, Kawaguchi H, Kwoh K, Lohmander S, Rannou F, Roos EM, Underwood M | title = OARSI guidelines for the non-surgical management of knee osteoarthritis | journal = Osteoarthritis and Cartilage | volume = 22 | issue = 3 | pages = 363–88 | date = March 2014 | pmid = 24462672 | doi = 10.1016/j.joca.2014.01.003 | doi-access = free }}</ref> |medication = |prognosis = |frequency =237 మిలియన్లు / 3.3% (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal | author = GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1545–1602 | date = October 2016 | pmid = 27733282 | pmc = 5055577 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 }}</ref> |deaths = }} '''ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్''' (OA) అనేది ఉమ్మడి మృదులాస్థి, అంతర్లీన [[ఎముక]] విచ్ఛిన్నం ఫలితంగా ఏర్పడే ఉమ్మడి వ్యాధి రకం.<ref>{{Cite book|vauthors=Arden N, Blanco F, Cooper C, Guermazi A, Hayashi D, Hunter D, Javaid MK, Rannou F, Roemer FW, Reginster JY|title=Atlas of Osteoarthritis|date=2015|publisher=Springer|isbn=978-1-910315-16-3|page=21|url=https://books.google.com/books?id=qT1FBgAAQBAJ&pg=PA21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908174334/https://books.google.com/books?id=qT1FBgAAQBAJ&pg=PA21|archive-date=2017-09-08|df=dmy-all}}</ref> అత్యంత సాధారణ లక్షణాలు కీళ్ల నొప్పి, దృఢత్వం.<ref name="NIH2015">{{Cite web|title=Osteoarthritis|url=http://www.niams.nih.gov/health_info/Osteoarthritis/default.asp|publisher=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|access-date=13 May 2015|date=April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518090102/http://www.niams.nih.gov/health_info/Osteoarthritis/default.asp|archive-date=18 May 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518090102/http://www.niams.nih.gov/health_info/Osteoarthritis/default.asp|date=18 May 2015}}</ref> సాధారణంగా లక్షణాలు సంవత్సరాలుగా నెమ్మదిగా పెరుగుతాయి.<ref name="NIH2015" /> ప్రారంభంలో అవి వ్యాయామం తర్వాత మాత్రమే సంభవించవచ్చు, కానీ కాలక్రమేణా స్థిరంగా మారవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> ఇతర లక్షణాలలో కీళ్ల వాపు, కదలిక పరిధి తగ్గడం, వెనుక భాగం ప్రభావితమైనప్పుడు, చేతులు, కాళ్ళ బలహీనత లేదా తిమ్మిరి ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> అత్యంత సాధారణంగా పాల్గొనే కీళ్ళు వేళ్ల చివరలకు సమీపంలో ఉన్న రెండు బ్రొటనవేళ్ల దిగువన ఉన్న కీళ్ళు-మోకాలి, హిప్ కీళ్ళు, మెడ, దిగువ వెనుక కీళ్ళు.<ref name="NIH2015" /> శరీరానికి ఒక వైపు ఉన్న కీళ్ళు తరచుగా మరొక వైపు కంటే ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతాయి.<ref name="NIH2015" /> లక్షణాలు పని, సాధారణ రోజువారీ కార్యకలాపాలకు ఆటంకం కలిగించవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> కొన్ని ఇతర రకాల ఆర్థరైటిస్ మాదిరిగా కాకుండా, కీళ్ళు మాత్రమే ప్రభావితమవుతాయి, అంతర్గత అవయవాలు కాదు.<ref name="NIH2015" /> కారణాలలో మునుపటి కీళ్ల గాయం, అసాధారణ కీళ్ళు లేదా అవయవ అభివృ, వారసత్వంగా వచ్చిన అంశాలు ఉన్నాయి.<ref name="NIH2015" /><ref name="Lancet20152">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref> అధిక బరువు ఉన్నవారు, వేర్వేరు పొడవుల కాళ్ళు ఉన్నవారు లేదా అధిక స్థాయి కీళ్ల ఒత్తిడికి దారితీసే ఉద్యోగాలు ఉన్నవారిలో ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="NIH2015" /><ref name="Lancet20153">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref><ref name="SBU2016">{{Cite report|title=Occupational Exposures and Osteoarthritis: A systematic review and assessment of medical, social and ethical aspects|url=https://www.sbu.se/en/publications/sbu-assesses/occupational-exposures-and-osteoarthritis/|access-date=8 April 2018|publisher=[[Swedish Agency for Health Technology Assessment and Assessment of Social Services]] (SBU)|location=Stockholm|date=1 September 2016|page=1|docket=253 (in Swedish)|archive-date=15 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111527/https://www.sbu.se/en/publications/sbu-assesses/occupational-exposures-and-osteoarthritis/|url-status=live}}</ref> కీళ్ల తక్కువ స్థాయి తాపజనక ప్రక్రియలపై యాంత్రిక ఒత్తిడి వల్ల ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ సంభవిస్తుందని నమ్ముతారు.<ref name="Berenbaum20132">{{cite journal|vauthors=Berenbaum F|title=Osteoarthritis as an inflammatory disease (osteoarthritis is not osteoarthrosis!)|journal=Osteoarthritis and Cartilage|volume=21|issue=1|pages=16–21|date=January 2013|pmid=23194896|doi=10.1016/j.joca.2012.11.012|doi-access=free}}</ref> మృదులాస్థి కోల్పోయి, అంతర్లీన ఎముక ప్రభావితమవుతున్నప్పుడు ఇది అభివృద్ధి చెందుతుంది.<ref name="NIH2015" /> నొప్పి వ్యాయామం చేయడాన్ని కష్టతరం చేస్తుంది కాబట్టి, కండరాల నష్టం సంభవించవచ్చు.<ref name="Lancet20155">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref><ref name="NICE">{{Cite web|title=Osteoarthritis – Care and management in adults|url=http://www.nice.org.uk/guidance/cg177/evidence/full-guideline-191761309|format=PDF|date=2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222152555/http://www.nice.org.uk/guidance/cg177/evidence/full-guideline-191761309|archive-date=2015-12-22|access-date=2015-10-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222152555/http://www.nice.org.uk/guidance/cg177/evidence/full-guideline-191761309|date=2015-12-22}}</ref> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా సంకేతాలు, లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, వైద్య చిత్రణ, ఇతర పరీక్షలు ఇతర సమస్యలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి లేదా తొలగించడానికి ఉపయోగిస్తారు.<ref name="NIH2015" /> [[కీళ్ళ వాతము|రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్]] విరుద్ధంగా, ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్లో కీళ్ళు వేడిగా లేదా ఎరుపుగా మారవు.<ref name="NIH2015" /> చికిత్సలో వ్యాయామం, విశ్రాంతి లేదా చెరకు వాడకం, సహాయక సమూహాలు, [[నొప్పి నివారిణి|నొప్పి మందులు]] వంటి కీళ్ల ఒత్తిడిని తగ్గించడం ఉంటాయి.<ref name="NIH2015" /><ref name="OARSI20143">{{cite journal|vauthors=McAlindon TE, Bannuru RR, Sullivan MC, Arden NK, Berenbaum F, Bierma-Zeinstra SM, Hawker GA, Henrotin Y, Hunter DJ, Kawaguchi H, Kwoh K, Lohmander S, Rannou F, Roos EM, Underwood M|title=OARSI guidelines for the non-surgical management of knee osteoarthritis|journal=Osteoarthritis and Cartilage|volume=22|issue=3|pages=363–88|date=March 2014|pmid=24462672|doi=10.1016/j.joca.2014.01.003|doi-access=free}}</ref> బరువు తగ్గడం అధిక బరువు ఉన్నవారికి సహాయపడవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> నొప్పి మందులలో [[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమైనోఫెనాల్) అలాగే నాప్రొక్సెన్ లేదా [[ఐబుప్రోఫెన్|ఇబుప్రోఫెన్]] వంటి NSAID లు ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> [[గాబాపెంటిన్]], డులోక్సెటిన్ ఇతర ఎంపికలు.<ref>{{Cite web|last=Moe|first=Samantha|title=#404 From Nerve Pain to Knee Pain: Gabapentinoids for osteoarthritis|url=https://cfpclearn.ca/tfp404/|website=CFPCLearn|access-date=5 January 2026|date=2 January 2026}}</ref> ప్రయోజనాలు లేకపోవడం, అలాగే [[వ్యసనములు|వ్యసనం]] ఇతర దుష్ప్రభావాల ప్రమాదాల కారణంగా దీర్ఘకాలిక ఓపియాయిడ్లు సిఫారసు చేయబడవు.<ref name="NIH2015" /><ref name="OARSI20143" /> ఇతర చికిత్సలు ఉన్నప్పటికీ కొనసాగుతున్న వైకల్యం ఉంటే జాయింట్ రీప్లేస్మెంట్ సర్జరీ ఒక ఎంపిక కావచ్చు.<ref name="Lancet20154">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref> ఒక కృత్రిమ కీలు సాధారణంగా 10 నుండి 15 సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite journal|vauthors=Di Puccio F, Mattei L|title=Biotribology of artificial hip joints|journal=World Journal of Orthopedics|volume=6|issue=1|pages=77–94|date=January 2015|pmid=25621213|pmc=4303792|doi=10.5312/wjo.v6.i1.77}}</ref> ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ అనేది కీళ్ళనొప్పికి అత్యంత సాధారణ రూపం, ఇది సుమారు 237 మిలియన్ల మందిని లేదా ప్రపంచ జనాభాలో 3.3% మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="GBD2015Pre2">{{cite journal|author=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6}}</ref><ref name="Mar20142">{{cite journal|vauthors=March L, Smith EU, Hoy DG, Cross MJ, Sanchez-Riera L, Blyth F, Buchbinder R, Vos T, Woolf AD|title=Burden of disability due to musculoskeletal (MSK) disorders|journal=Best Practice & Research. Clinical Rheumatology|volume=28|issue=3|pages=353–66|date=June 2014|pmid=25481420|doi=10.1016/j.berh.2014.08.002}}</ref> {{Spaces}}యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 30 నుండి 53 మిలియన్ల మంది ప్రజలు ప్రభావితమయ్యారు, ఆస్ట్రేలియాలో సుమారు 1.9 మిలియన్ల మంది ప్రభావితమయ్యారు.<ref name="cdc2016">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/arthritis/data_statistics/arthritis-related-stats.htm|title=Arthritis-Related Statistics: Prevalence of Arthritis in the United States|publisher=Centers for Disease Control and Prevention, US Department of Health and Human Services|date=9 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229100602/https://www.cdc.gov/arthritis/data_statistics/arthritis-related-stats.htm|archive-date=29 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229100602/https://www.cdc.gov/arthritis/data_statistics/arthritis-related-stats.htm|date=29 December 2016}}</ref><ref name="Cisternas20152">{{cite journal|vauthors=Cisternas MG, Murphy L, Sacks JJ, Solomon DH, Pasta DJ, Helmick CG|title=Alternative Methods for Defining Osteoarthritis and the Impact on Estimating Prevalence in a US Population-Based Survey|journal=Arthritis Care & Research|volume=68|issue=5|pages=574–80|date=May 2016|pmid=26315529|doi=10.1002/acr.22721|pmc=4769961}}</ref><ref>{{cite journal|last=Elsternwick|title=A problem worth solving.|journal=Arthritis and Osteoporosis Victoria|year=2013|url=http://www.arthritisvic.org.au/Research/AOV-Funded-Research/Completed/A-Problem-Worth-Solving/APWS.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428084636/http://www.arthritisvic.org.au/Research/AOV-Funded-Research/Completed/A-Problem-Worth-Solving/APWS.aspx|archive-date=2015-04-28|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428084636/http://www.arthritisvic.org.au/Research/AOV-Funded-Research/Completed/A-Problem-Worth-Solving/APWS.aspx|date=2015-04-28}}</ref> {{Spaces}}ప్రజలు పెద్దవారైనప్పుడు ఇది మరింత సాధారణం అవుతుంది.<ref name="NIH2015" /> 60 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో, సుమారు 10% మంది పురుషులు, 18% మంది మహిళలు ప్రభావితమయ్యారు.<ref name="Lancet20155" /> ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ అనేది దాదాపు 2% సంవత్సరాల వైకల్యంతో జీవించడానికి కారణం.<ref name="Mar20142" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] by71zh72ti9uodnuw6mjnzkb4326a2w 4963260 4963259 2026-09-20T13:23:12Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963260 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ |synonym =క్షీణ ఆర్థరైటిస్, క్షీణ కీళ్ల వ్యాధి, ఆస్టియో ఆర్థ్రోసిస్ |image =Heberden-Arthrose.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt =Photograph of elderly person's hands depicting hard knobs described in caption |caption =మధ్య వేళ్ల కీళ్ల వద్ద ( వీటిని బౌచార్డ్ నోడ్స్ అని పిలుస్తారు), వేళ్ల చివరి కీళ్ల వద్ద (వీటిని హెబెర్డెన్ నోడ్స్ అని పిలుస్తారు) గట్టి గడ్డలు ఏర్పడటం చేతులలోని ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ యొక్క ఒక సాధారణ లక్షణం.. |pronounce ={{IPAc-en|ˌ|ɒ|s|t|i|oʊ|ɑːr|ˈ|θ|r|aɪ|t|ɪ|s}} |specialty = రుమటాలజీ , ఆర్థోపెడిక్స్ |symptoms =కీళ్ల నొప్పి , బిగుతు, కీళ్ల వాపు , కదలిక పరిధి తగ్గడం<ref name=NIH2015/> |complications = |onset =సంవత్సరాలుగా<ref name=NIH2015/> |duration = |types = |causes =గతంలో కీలు గాయం, అసాధారణ కీలు లేదా అవయవ అభివృద్ధి, వారసత్వ కారకాలు<ref name=NIH2015/><ref name=Lancet2015>{{cite journal | vauthors = Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ | title = Osteoarthritis | journal = Lancet | volume = 386 | issue = 9991 | pages = 376–87 | date = July 2015 | pmid = 25748615 | doi = 10.1016/S0140-6736(14)60802-3 }}</ref> |risks =అధిక బరువు , వివిధ పొడవుల కాళ్లు, కీళ్లపై అధిక ఒత్తిడి ఉన్న ఉద్యోగం<ref name=NIH2015/><ref name=Lancet2015/> |diagnosis =ఇతర పరీక్షల మద్దతుతో లక్షణాల ఆధారంగా<ref name=NIH2015/> |differential = |prevention = |treatment =వ్యాయామం, కీళ్ల ఒత్తిడిని తగ్గించే ప్రయత్నాలు, సహాయక బృందాలు , నొప్పి నివారణ మందులు , కీళ్ల మార్పిడి<ref name=NIH2015/><ref name=Lancet2015/><ref name=OARSI2014>{{cite journal | vauthors = McAlindon TE, Bannuru RR, Sullivan MC, Arden NK, Berenbaum F, Bierma-Zeinstra SM, Hawker GA, Henrotin Y, Hunter DJ, Kawaguchi H, Kwoh K, Lohmander S, Rannou F, Roos EM, Underwood M | title = OARSI guidelines for the non-surgical management of knee osteoarthritis | journal = Osteoarthritis and Cartilage | volume = 22 | issue = 3 | pages = 363–88 | date = March 2014 | pmid = 24462672 | doi = 10.1016/j.joca.2014.01.003 | doi-access = free }}</ref> |medication = |prognosis = |frequency =237 మిలియన్లు / 3.3% (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal | author = GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1545–1602 | date = October 2016 | pmid = 27733282 | pmc = 5055577 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 }}</ref> |deaths = }} '''ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్''' (OA) అనేది ఉమ్మడి మృదులాస్థి, అంతర్లీన [[ఎముక]] విచ్ఛిన్నం ఫలితంగా ఏర్పడే ఉమ్మడి వ్యాధి రకం.<ref>{{Cite book|vauthors=Arden N, Blanco F, Cooper C, Guermazi A, Hayashi D, Hunter D, Javaid MK, Rannou F, Roemer FW, Reginster JY|title=Atlas of Osteoarthritis|date=2015|publisher=Springer|isbn=978-1-910315-16-3|page=21|url=https://books.google.com/books?id=qT1FBgAAQBAJ&pg=PA21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908174334/https://books.google.com/books?id=qT1FBgAAQBAJ&pg=PA21|archive-date=2017-09-08|df=dmy-all}}</ref> అత్యంత సాధారణ లక్షణాలు కీళ్ల నొప్పి, దృఢత్వం.<ref name="NIH2015">{{Cite web|title=Osteoarthritis|url=http://www.niams.nih.gov/health_info/Osteoarthritis/default.asp|publisher=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|access-date=13 May 2015|date=April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518090102/http://www.niams.nih.gov/health_info/Osteoarthritis/default.asp|archive-date=18 May 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518090102/http://www.niams.nih.gov/health_info/Osteoarthritis/default.asp|date=18 May 2015}}</ref> సాధారణంగా లక్షణాలు సంవత్సరాలుగా నెమ్మదిగా పెరుగుతాయి.<ref name="NIH2015" /> ప్రారంభంలో అవి వ్యాయామం తర్వాత మాత్రమే సంభవించవచ్చు, కానీ కాలక్రమేణా స్థిరంగా మారవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> ఇతర లక్షణాలలో కీళ్ల వాపు, కదలిక పరిధి తగ్గడం, వెనుక భాగం ప్రభావితమైనప్పుడు, చేతులు, కాళ్ళ బలహీనత లేదా తిమ్మిరి ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> అత్యంత సాధారణంగా పాల్గొనే కీళ్ళు వేళ్ల చివరలకు సమీపంలో ఉన్న రెండు బ్రొటనవేళ్ల దిగువన ఉన్న కీళ్ళు-మోకాలి, హిప్ కీళ్ళు, మెడ, దిగువ వెనుక కీళ్ళు.<ref name="NIH2015" /> శరీరానికి ఒక వైపు ఉన్న కీళ్ళు తరచుగా మరొక వైపు కంటే ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతాయి.<ref name="NIH2015" /> లక్షణాలు పని, సాధారణ రోజువారీ కార్యకలాపాలకు ఆటంకం కలిగించవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> కొన్ని ఇతర రకాల ఆర్థరైటిస్ మాదిరిగా కాకుండా, కీళ్ళు మాత్రమే ప్రభావితమవుతాయి, అంతర్గత అవయవాలు కాదు.<ref name="NIH2015" /> కారణాలలో మునుపటి కీళ్ల గాయం, అసాధారణ కీళ్ళు లేదా అవయవ అభివృ, వారసత్వంగా వచ్చిన అంశాలు ఉన్నాయి.<ref name="NIH2015" /><ref name="Lancet20152">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref> అధిక బరువు ఉన్నవారు, వేర్వేరు పొడవుల కాళ్ళు ఉన్నవారు లేదా అధిక స్థాయి కీళ్ల ఒత్తిడికి దారితీసే ఉద్యోగాలు ఉన్నవారిలో ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name="NIH2015" /><ref name="Lancet20153">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref><ref name="SBU2016">{{Cite report|title=Occupational Exposures and Osteoarthritis: A systematic review and assessment of medical, social and ethical aspects|url=https://www.sbu.se/en/publications/sbu-assesses/occupational-exposures-and-osteoarthritis/|access-date=8 April 2018|publisher=[[Swedish Agency for Health Technology Assessment and Assessment of Social Services]] (SBU)|location=Stockholm|date=1 September 2016|page=1|docket=253 (in Swedish)|archive-date=15 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111527/https://www.sbu.se/en/publications/sbu-assesses/occupational-exposures-and-osteoarthritis/|url-status=live}}</ref> కీళ్ల తక్కువ స్థాయి తాపజనక ప్రక్రియలపై యాంత్రిక ఒత్తిడి వల్ల ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ సంభవిస్తుందని నమ్ముతారు.<ref name="Berenbaum20132">{{cite journal|vauthors=Berenbaum F|title=Osteoarthritis as an inflammatory disease (osteoarthritis is not osteoarthrosis!)|journal=Osteoarthritis and Cartilage|volume=21|issue=1|pages=16–21|date=January 2013|pmid=23194896|doi=10.1016/j.joca.2012.11.012|doi-access=free}}</ref> మృదులాస్థి కోల్పోయి, అంతర్లీన ఎముక ప్రభావితమవుతున్నప్పుడు ఇది అభివృద్ధి చెందుతుంది.<ref name="NIH2015" /> నొప్పి వ్యాయామం చేయడాన్ని కష్టతరం చేస్తుంది కాబట్టి, కండరాల నష్టం సంభవించవచ్చు.<ref name="Lancet20155">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref><ref name="NICE">{{Cite web|title=Osteoarthritis – Care and management in adults|url=http://www.nice.org.uk/guidance/cg177/evidence/full-guideline-191761309|format=PDF|date=2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222152555/http://www.nice.org.uk/guidance/cg177/evidence/full-guideline-191761309|archive-date=2015-12-22|access-date=2015-10-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222152555/http://www.nice.org.uk/guidance/cg177/evidence/full-guideline-191761309|date=2015-12-22}}</ref> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా సంకేతాలు, లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, వైద్య చిత్రణ, ఇతర పరీక్షలు ఇతర సమస్యలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి లేదా తొలగించడానికి ఉపయోగిస్తారు.<ref name="NIH2015" /> [[కీళ్ళ వాతము|రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్]] విరుద్ధంగా, ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్లో కీళ్ళు వేడిగా లేదా ఎరుపుగా మారవు.<ref name="NIH2015" /> చికిత్సలో వ్యాయామం, విశ్రాంతి లేదా చెరకు వాడకం, సహాయక సమూహాలు, [[నొప్పి నివారిణి|నొప్పి మందులు]] వంటి కీళ్ల ఒత్తిడిని తగ్గించడం ఉంటాయి.<ref name="NIH2015" /><ref name="OARSI20143">{{cite journal|vauthors=McAlindon TE, Bannuru RR, Sullivan MC, Arden NK, Berenbaum F, Bierma-Zeinstra SM, Hawker GA, Henrotin Y, Hunter DJ, Kawaguchi H, Kwoh K, Lohmander S, Rannou F, Roos EM, Underwood M|title=OARSI guidelines for the non-surgical management of knee osteoarthritis|journal=Osteoarthritis and Cartilage|volume=22|issue=3|pages=363–88|date=March 2014|pmid=24462672|doi=10.1016/j.joca.2014.01.003|doi-access=free}}</ref> బరువు తగ్గడం అధిక బరువు ఉన్నవారికి సహాయపడవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> నొప్పి మందులలో [[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమైనోఫెనాల్) అలాగే నాప్రొక్సెన్ లేదా [[ఐబుప్రోఫెన్|ఇబుప్రోఫెన్]] వంటి NSAID లు ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2015" /> [[గాబాపెంటిన్]], డులోక్సెటిన్ ఇతర ఎంపికలు.<ref>{{Cite web|last=Moe|first=Samantha|title=#404 From Nerve Pain to Knee Pain: Gabapentinoids for osteoarthritis|url=https://cfpclearn.ca/tfp404/|website=CFPCLearn|access-date=5 January 2026|date=2 January 2026}}</ref> ప్రయోజనాలు లేకపోవడం, అలాగే [[వ్యసనములు|వ్యసనం]] ఇతర దుష్ప్రభావాల ప్రమాదాల కారణంగా దీర్ఘకాలిక ఓపియాయిడ్లు సిఫారసు చేయబడవు.<ref name="NIH2015" /><ref name="OARSI20143" /> ఇతర చికిత్సలు ఉన్నప్పటికీ కొనసాగుతున్న వైకల్యం ఉంటే జాయింట్ రీప్లేస్మెంట్ సర్జరీ ఒక ఎంపిక కావచ్చు.<ref name="Lancet20154">{{cite journal|vauthors=Glyn-Jones S, Palmer AJ, Agricola R, Price AJ, Vincent TL, Weinans H, Carr AJ|title=Osteoarthritis|journal=Lancet|volume=386|issue=9991|pages=376–87|date=July 2015|pmid=25748615|doi=10.1016/S0140-6736(14)60802-3}}</ref> ఒక కృత్రిమ కీలు సాధారణంగా 10 నుండి 15 సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite journal|vauthors=Di Puccio F, Mattei L|title=Biotribology of artificial hip joints|journal=World Journal of Orthopedics|volume=6|issue=1|pages=77–94|date=January 2015|pmid=25621213|pmc=4303792|doi=10.5312/wjo.v6.i1.77}}</ref> ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ అనేది కీళ్ళనొప్పికి అత్యంత సాధారణ రూపం, ఇది సుమారు 237 మిలియన్ల మందిని లేదా ప్రపంచ జనాభాలో 3.3% మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="GBD2015Pre2">{{cite journal|author=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6}}</ref><ref name="Mar20142">{{cite journal|vauthors=March L, Smith EU, Hoy DG, Cross MJ, Sanchez-Riera L, Blyth F, Buchbinder R, Vos T, Woolf AD|title=Burden of disability due to musculoskeletal (MSK) disorders|journal=Best Practice & Research. Clinical Rheumatology|volume=28|issue=3|pages=353–66|date=June 2014|pmid=25481420|doi=10.1016/j.berh.2014.08.002}}</ref> {{Spaces}}యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 30 నుండి 53 మిలియన్ల మంది ప్రజలు ప్రభావితమయ్యారు, ఆస్ట్రేలియాలో సుమారు 1.9 మిలియన్ల మంది ప్రభావితమయ్యారు.<ref name="cdc2016">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/arthritis/data_statistics/arthritis-related-stats.htm|title=Arthritis-Related Statistics: Prevalence of Arthritis in the United States|publisher=Centers for Disease Control and Prevention, US Department of Health and Human Services|date=9 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229100602/https://www.cdc.gov/arthritis/data_statistics/arthritis-related-stats.htm|archive-date=29 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229100602/https://www.cdc.gov/arthritis/data_statistics/arthritis-related-stats.htm|date=29 December 2016}}</ref><ref name="Cisternas20152">{{cite journal|vauthors=Cisternas MG, Murphy L, Sacks JJ, Solomon DH, Pasta DJ, Helmick CG|title=Alternative Methods for Defining Osteoarthritis and the Impact on Estimating Prevalence in a US Population-Based Survey|journal=Arthritis Care & Research|volume=68|issue=5|pages=574–80|date=May 2016|pmid=26315529|doi=10.1002/acr.22721|pmc=4769961}}</ref><ref>{{cite journal|last=Elsternwick|title=A problem worth solving.|journal=Arthritis and Osteoporosis Victoria|year=2013|url=http://www.arthritisvic.org.au/Research/AOV-Funded-Research/Completed/A-Problem-Worth-Solving/APWS.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150428084636/http://www.arthritisvic.org.au/Research/AOV-Funded-Research/Completed/A-Problem-Worth-Solving/APWS.aspx|archive-date=2015-04-28|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428084636/http://www.arthritisvic.org.au/Research/AOV-Funded-Research/Completed/A-Problem-Worth-Solving/APWS.aspx|date=2015-04-28}}</ref> {{Spaces}}ప్రజలు పెద్దవారైనప్పుడు ఇది మరింత సాధారణం అవుతుంది.<ref name="NIH2015" /> 60 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో, సుమారు 10% మంది పురుషులు, 18% మంది మహిళలు ప్రభావితమయ్యారు.<ref name="Lancet20155" /> ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ అనేది దాదాపు 2% సంవత్సరాల వైకల్యంతో జీవించడానికి కారణం.<ref name="Mar20142" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] bew1nkdhixxt2m6hbkgika7khc7q1lb వాడుకరి చర్చ:Msah 3 510744 4963267 2026-09-20T13:32:30Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963267 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Msah గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Msah గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 13:32, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ph5aebkjqsr7iq7dmwp28snbiizp488 స్టీవెన్స్ -జాన్సన్ సిండ్రోమ్ 0 510745 4963268 2026-09-20T13:36:39Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456263|Stevens–Johnson syndrome]] to:te #mdwikicx 4963268 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Stevens–Johnson syndrome |synonym = |image =Stevens-johnson-syndrome.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Man with characteristic skin lesions of<br>Stevens–Johnson syndrome |pronounce = |specialty =[[Dermatology]] |symptoms =Fever, [[skin blisters]], skin peeling, painful skin, [[Red_eye_(medicine)|red eyes]]<ref name=GHR2015/> |complications =[[Dehydration]], [[sepsis]], [[pneumonia]], [[multiple organ failure]].<ref name=GHR2015/> |onset =Age < 30<ref name=GARD2015/> |duration = |types = |causes =Certain medications, certain [[infections]], unknown<ref name=GARD2015/><ref name=GHR2015/> |risks =[[HIV/AIDS]], [[systemic lupus erythematosus]], [[genetics]]<ref name=GHR2015/> |diagnosis =<10% of the skin involved, [[skin biopsy]]<ref name=GARD2015/> |differential =[[Chickenpox]], [[staphylococcal epidermolysis]], [[staphylococcal scalded skin syndrome]], [[autoimmune bullous disease]]<ref name=Orph2008/> |prevention = |treatment =Hospitalization, stopping the cause<ref name=GARD2015/> |medication =[[Pain medication]], [[antihistamines]], [[antibiotics]], [[corticosteroids]], [[intravenous immunoglobulins]]<ref name=GARD2015/> |prognosis =Mortality ~7.5%<ref name=GHR2015/><ref name=Ler2017 /> |frequency =1–2 per million per year (together with TEN)<ref name=GHR2015/> |deaths = }} '''స్టీవెన్స్-జాన్సన్ సిండ్రోమ్''' (SJS) అనేది ఒక రకమైన తీవ్రమైన చర్మ ప్రతిచర్య.<ref name="GHR2015">{{Cite web|title=Stevens-Johnson syndrome/toxic epidermal necrolysis|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/stevens-johnson-syndrome-toxic-epidermal-necrolysis|website=Genetics Home Reference|access-date=26 April 2017|language=en|date=July 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427085130/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/stevens-johnson-syndrome-toxic-epidermal-necrolysis|archive-date=27 April 2017}}</ref> విషపూరిత ఎపిడెర్మల్ నెక్రోలిసిస్ (TENN), స్టీవెన్స్-జాన్సన్/టాక్సిక్ ఎపిడెర్మల నెక్రోలిసిస్తో (SJS/TEN) కలిసి ఇది వ్యాధి వర్ణపటాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, SJS తక్కువ తీవ్రంగా ఉంటుంది.<ref name="GHR2015" /><ref name="Orph2008">{{Cite web|title=Orphanet: Toxic epidermal necrolysis|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?lng=EN&Expert=95455|website=Orphanet|access-date=26 April 2017|language=en|date=November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427102637/http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?lng=EN&Expert=95455|archive-date=27 April 2017}}</ref> ఎరిథెమా మల్టీఫార్మ్ (EM) సాధారణంగా ఒక ప్రత్యేక పరిస్థితిగా పరిగణించబడుతుంది. SJS యొక్క ప్రారంభ లక్షణాలు జ్వరం, ఫ్లూ లాంటి లక్షణాలు.<ref name="GHR2015" /> కొన్ని రోజుల తరువాత, చర్మం పొక్కులు, తొక్కలు మొదలవుతుంది, ఇది బాధాకరమైన ముడి ప్రాంతాలను ఏర్పరుస్తుంది.<ref name="GHR2015" /> నోటి వంటి శ్లేష్మ పొరలు కూడా సాధారణంగా పాల్గొంటాయి .[1] [[డీహైడ్రేషన్|నిర్జలీకరణం]], [[సెప్సిస్]], [[న్యుమోనియా]], బహుళ అవయవ వైఫల్యం వంటి సమస్యలు ఉంటాయి.<ref name="GHR2015" /> అత్యంత సాధారణ కారణం [[లామోట్రిజిన్]], కార్బమాజిపైన్, అలోపురినోల్, సల్ఫోనమైడ్ యాంటీబయాటిక్స్, [[నెవిరపిన్|నెవిరాపిన్]] వంటి కొన్ని మందులు.<ref name="GHR2015" /> ఇతర కారణాలలో ''మైకోప్లాస్మా న్యుమోనియా,'' సైటోమెగాలోవైరస్ వంటి అంటువ్యాధులు ఉండవచ్చు లేదా కారణం తెలియకపోవచ్చు.<ref name="GARD2015">{{Cite web|title=Stevens-Johnson syndrome|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7700/stevens-johnson-syndrome|website=GARD|access-date=26 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828194041/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7700/stevens-johnson-syndrome|archive-date=28 August 2016}}</ref><ref name="GHR2015" /> ప్రమాద కారకాలలో [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]], దైహిక లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ ఉన్నాయి.<ref name="GHR2015" /> స్టీవెన్స్-జాన్సన్ సిండ్రోమ్ యొక్క రోగ నిర్ధారణ చర్మంలో 10% కంటే తక్కువ ప్రమేయం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="GARD2015" /> చర్మంలో 30% కంటే ఎక్కువ భాగం పాల్గొన్నప్పుడు దీనిని TEN అని పిలుస్తారు, 10-30% పాల్గొన్నప్పుడు మధ్యంతర రూపంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Orph2008" /> SJS/TEN ప్రతిచర్యలు టైప్ IV హైపర్సెన్సిటివిటీ మెకానిజంను అనుసరిస్తాయని నమ్ముతారు.<ref>{{Cite book|last=Hyzy|first=Robert C.|title=Evidence-Based Critical Care: A Case Study Approach|date=2017|publisher=Springer|isbn=9783319433417|page=761|url=https://books.google.co.jp/books?id=tgImDwAAQBAJ&pg=PA761|language=en|access-date=4 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204182635/https://books.google.co.jp/books?id=tgImDwAAQBAJ&pg=PA761}}</ref> తీవ్రమైన చర్మసంబంధ ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు (SCARs) అని పిలువబడే పరిస్థితుల సమూహంలో ఎసినోఫిలియా, దైహిక లక్షణాలతో (DRESS సిండ్రోమ్) ఔషధ ప్రతిచర్యతో కూడా ఇది చేర్చబడుతుంది.<ref name="Adler2017">{{Cite paper|title=Recent advances in the understanding of severe cutaneous adverse reactions|url=}}</ref> చికిత్స సాధారణంగా [[వైద్యశాల|ఆసుపత్రి]] బర్న్ యూనిట్ లేదా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ వంటి వాటిలో జరుగుతుంది.<ref name="GARD2015" /> కారణాన్ని ఆపడం, [[నొప్పి నివారిణి|నొప్పి మందులు]], యాంటిహిస్టామైన్లు, [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్]], ఇంట్రావీనస్ ఇమ్యునోగ్లోబులిన్స్ లేదా కార్టికోస్టెరాయిడ్స్ వంటి ప్రయత్నాలు ఉండవచ్చు.<ref name="GARD2015" /> TEN తో కలిసి, SJS సంవత్సరానికి మిలియన్కు 1 నుండి 2 మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="GHR2015" /> సాధారణ ఆరంభం 30 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉంటుంది.<ref name="GARD2015" /> చర్మం సాధారణంగా రెండు నుండి మూడు వారాలలో తిరిగి పెరుగుతుంది, అయితే, పూర్తిగా కోలుకోవడానికి నెలలు పట్టవచ్చు.<ref name="GARD2015" /> మొత్తంమీద, SJS తో మరణించే ప్రమాదం 5 నుండి 10% వరకు ఉంటుంది.<ref name="GHR2015" /><ref name="Ler2017">{{Cite paper|title=Current Perspectives on Stevens-Johnson Syndrome and Toxic Epidermal Necrolysis|url=}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] dwr8p8g8outz7ctzkbqw21hp0jzf2a3 4963269 4963268 2026-09-20T13:39:16Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963269 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =స్టీవెన్స్ -జాన్సన్ సిండ్రోమ్ |synonym = |image =Stevens-johnson-syndrome.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =స్టీవెన్స్-జాన్సన్ సిండ్రోమ్ లక్షణ చర్మ గాయాలు ఉన్న వ్యక్తి |pronounce = |specialty = చర్మవ్యాధి శాస్త్రం |symptoms = జ్వరం, చర్మపు బొబ్బలు , చర్మం పొట్టు ఊడటం, చర్మపు నొప్పి, కళ్ళు ఎర్రబడటం<ref name=GHR2015/> |complications = నిర్జలీకరణం , సెప్సిస్ , న్యుమోనియా , బహుళ అవయవ వైఫల్యం.<ref name=GHR2015/> |onset =వయస్సు < 30<ref name=GARD2015/> |duration = |types = |causes =కొన్ని మందులు, కొన్ని ఇన్ఫెక్షన్లు , తెలియని<ref name=GARD2015/><ref name=GHR2015/> |risks =హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్, సిస్టమిక్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్, జన్యుశాస్త్రం<ref name=GHR2015/> |diagnosis =<10% చర్మం ప్రభావితమైంది, చర్మ బయాప్సీ<ref name=GARD2015/> |differential =చికెన్‌పాక్స్ , స్టాఫిలోకాకల్ ఎపిడెర్మోలిసిస్ , స్టాఫిలోకాకల్ స్కాల్డెడ్ స్కిన్ సిండ్రోమ్ , ఆటో ఇమ్యూన్ బుల్లస్ వ్యాధి<ref name=Orph2008/> |prevention = |treatment =ఆసుపత్రిలో చేరడం, కారణాన్ని ఆపడం<ref name=GARD2015/> |medication =నొప్పి నివారణ మందులు , యాంటీహిస్టామైన్లు , యాంటీబయాటిక్స్ , కార్టికోస్టెరాయిడ్లు , ఇంట్రావీనస్ ఇమ్యునోగ్లోబులిన్లు<ref name=GARD2015/> |prognosis =మరణాల రేటు ~7.5%<ref name=GHR2015/><ref name=Ler2017 /> |frequency =సంవత్సరానికి ప్రతి మిలియన్‌కు 1–2 (TEN తో కలిపి)<ref name=GHR2015/> |deaths = }} '''స్టీవెన్స్-జాన్సన్ సిండ్రోమ్''' (SJS) అనేది ఒక రకమైన తీవ్రమైన చర్మ ప్రతిచర్య.<ref name="GHR2015">{{Cite web|title=Stevens-Johnson syndrome/toxic epidermal necrolysis|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/stevens-johnson-syndrome-toxic-epidermal-necrolysis|website=Genetics Home Reference|access-date=26 April 2017|language=en|date=July 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427085130/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/stevens-johnson-syndrome-toxic-epidermal-necrolysis|archive-date=27 April 2017}}</ref> విషపూరిత ఎపిడెర్మల్ నెక్రోలిసిస్ (TENN), స్టీవెన్స్-జాన్సన్/టాక్సిక్ ఎపిడెర్మల నెక్రోలిసిస్తో (SJS/TEN) కలిసి ఇది వ్యాధి వర్ణపటాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, SJS తక్కువ తీవ్రంగా ఉంటుంది.<ref name="GHR2015" /><ref name="Orph2008">{{Cite web|title=Orphanet: Toxic epidermal necrolysis|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?lng=EN&Expert=95455|website=Orphanet|access-date=26 April 2017|language=en|date=November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427102637/http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?lng=EN&Expert=95455|archive-date=27 April 2017}}</ref> ఎరిథెమా మల్టీఫార్మ్ (EM) సాధారణంగా ఒక ప్రత్యేక పరిస్థితిగా పరిగణించబడుతుంది. SJS యొక్క ప్రారంభ లక్షణాలు జ్వరం, ఫ్లూ లాంటి లక్షణాలు.<ref name="GHR2015" /> కొన్ని రోజుల తరువాత, చర్మం పొక్కులు, తొక్కలు మొదలవుతుంది, ఇది బాధాకరమైన ముడి ప్రాంతాలను ఏర్పరుస్తుంది.<ref name="GHR2015" /> నోటి వంటి శ్లేష్మ పొరలు కూడా సాధారణంగా పాల్గొంటాయి .[1] [[డీహైడ్రేషన్|నిర్జలీకరణం]], [[సెప్సిస్]], [[న్యుమోనియా]], బహుళ అవయవ వైఫల్యం వంటి సమస్యలు ఉంటాయి.<ref name="GHR2015" /> అత్యంత సాధారణ కారణం [[లామోట్రిజిన్]], కార్బమాజిపైన్, అలోపురినోల్, సల్ఫోనమైడ్ యాంటీబయాటిక్స్, [[నెవిరపిన్|నెవిరాపిన్]] వంటి కొన్ని మందులు.<ref name="GHR2015" /> ఇతర కారణాలలో ''మైకోప్లాస్మా న్యుమోనియా,'' సైటోమెగాలోవైరస్ వంటి అంటువ్యాధులు ఉండవచ్చు లేదా కారణం తెలియకపోవచ్చు.<ref name="GARD2015">{{Cite web|title=Stevens-Johnson syndrome|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7700/stevens-johnson-syndrome|website=GARD|access-date=26 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828194041/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/7700/stevens-johnson-syndrome|archive-date=28 August 2016}}</ref><ref name="GHR2015" /> ప్రమాద కారకాలలో [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]], దైహిక లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ ఉన్నాయి.<ref name="GHR2015" /> స్టీవెన్స్-జాన్సన్ సిండ్రోమ్ యొక్క రోగ నిర్ధారణ చర్మంలో 10% కంటే తక్కువ ప్రమేయం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="GARD2015" /> చర్మంలో 30% కంటే ఎక్కువ భాగం పాల్గొన్నప్పుడు దీనిని TEN అని పిలుస్తారు, 10-30% పాల్గొన్నప్పుడు మధ్యంతర రూపంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Orph2008" /> SJS/TEN ప్రతిచర్యలు టైప్ IV హైపర్సెన్సిటివిటీ మెకానిజంను అనుసరిస్తాయని నమ్ముతారు.<ref>{{Cite book|last=Hyzy|first=Robert C.|title=Evidence-Based Critical Care: A Case Study Approach|date=2017|publisher=Springer|isbn=9783319433417|page=761|url=https://books.google.co.jp/books?id=tgImDwAAQBAJ&pg=PA761|language=en|access-date=4 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204182635/https://books.google.co.jp/books?id=tgImDwAAQBAJ&pg=PA761}}</ref> తీవ్రమైన చర్మసంబంధ ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు (SCARs) అని పిలువబడే పరిస్థితుల సమూహంలో ఎసినోఫిలియా, దైహిక లక్షణాలతో (DRESS సిండ్రోమ్) ఔషధ ప్రతిచర్యతో కూడా ఇది చేర్చబడుతుంది.<ref name="Adler2017">{{Cite paper|title=Recent advances in the understanding of severe cutaneous adverse reactions|url=}}</ref> చికిత్స సాధారణంగా [[వైద్యశాల|ఆసుపత్రి]] బర్న్ యూనిట్ లేదా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ వంటి వాటిలో జరుగుతుంది.<ref name="GARD2015" /> కారణాన్ని ఆపడం, [[నొప్పి నివారిణి|నొప్పి మందులు]], యాంటిహిస్టామైన్లు, [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్]], ఇంట్రావీనస్ ఇమ్యునోగ్లోబులిన్స్ లేదా కార్టికోస్టెరాయిడ్స్ వంటి ప్రయత్నాలు ఉండవచ్చు.<ref name="GARD2015" /> TEN తో కలిసి, SJS సంవత్సరానికి మిలియన్కు 1 నుండి 2 మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="GHR2015" /> సాధారణ ఆరంభం 30 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉంటుంది.<ref name="GARD2015" /> చర్మం సాధారణంగా రెండు నుండి మూడు వారాలలో తిరిగి పెరుగుతుంది, అయితే, పూర్తిగా కోలుకోవడానికి నెలలు పట్టవచ్చు.<ref name="GARD2015" /> మొత్తంమీద, SJS తో మరణించే ప్రమాదం 5 నుండి 10% వరకు ఉంటుంది.<ref name="GHR2015" /><ref name="Ler2017">{{Cite paper|title=Current Perspectives on Stevens-Johnson Syndrome and Toxic Epidermal Necrolysis|url=}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] gjxcegagbj3gnjxr1vmc92vj5yhl5md హోడ్కిన్ లింఫోమా 0 510746 4963279 2026-09-20T14:02:38Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502519|Hodgkin lymphoma]] to:te #mdwikicx 4963279 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Hodgkin lymphoma |synonym =Hodgkin's lymphoma, Hodgkin's disease<ref name=Lozano_2012>{{cite journal | vauthors = Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, etal | title = Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9859 | pages = 2095–128 | date = December 2012 | pmid = 23245604 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)61728-0 | oclc = 23245604 | hdl = 10536/DRO/DU:30050819 }}</ref> |image =Hodgkin_lymphoma_cytology_large.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[Micrograph]] showing Hodgkin lymphoma ([[Field stain]]) |pronounce = |specialty =[[Hematology]] and [[oncology]] |symptoms =[[Fever]], [[night sweats]], [[weight loss]], non-painful [[lymphadenopathy|enlarged lymph nodes]]<ref name=NCI2016AdPt/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks =[[Epstein–Barr virus]], family history, [[HIV/AIDS]]<ref name=NCI2016AdPt/><ref name=WCR2014Cp2/> |diagnosis =[[Lymph node biopsy]]<ref name=NCI2016AdPt/> |differential = |prevention = |treatment =[[Chemotherapy]], [[radiation therapy]], [[hematopoietic stem cell transplantation|stem cell transplant]]<ref name=NCI2016AdPtTx/> |medication = |prognosis =[[Five-year survival rate]] 86% (USA)<ref name=SEER2016/> |frequency =574,000 (affected during 2015)<ref name=GBD2015Pre/> |deaths =23,900 (2015)<ref name=GBD2015De/> }} '''హోడ్కిన్ [[లింఫోమా]]''' (Hodgkin lymphoma) అనేది ఒక రకమైన లింఫోమా, దీనిలో [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] అనేది లింఫోసైట్స్ అని పిలువబడే ఒక నిర్దిష్ట రకం తెల్ల రక్త కణాల నుండి ఉద్భవిస్తుంది.<ref>{{Cite book|last=Bower|first=Mark|last2=Waxman|first2=Jonathan|title=Lecture Notes: Oncology|date=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1118293003|page=195|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=I1lkXZrfAowC&pg=PA195|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910182834/https://books.google.com/books?id=I1lkXZrfAowC&pg=PA195|archive-date=2017-09-10}}</ref> లక్షణాలు జ్వరం, రాత్రి చెమటలు, బరువు తగ్గడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NCI2016AdPt">{{Cite web|title=Adult Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ®)–Patient Version|url=http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq|website=NCI|access-date=12 August 2016|date=August 3, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000455/http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq|archive-date=28 July 2016}}</ref> తరచుగా మెడలో, చేయి కింద లేదా గజ్జలో నొప్పి లేని విస్తరించిన శోషరస కణుపులు ఉంటాయి.<ref name="NCI2016AdPt" /> ప్రభావితమైన వారికి అలసట లేదా దురద అనిపించవచ్చు.<ref name="NCI2016AdPt" /> హోడ్కిన్ లింఫోమాలో రెండు ప్రధాన రకాలు ఉన్నాయిః క్లాసికల్ హోడ్కిర్ లింఫోమా, నోడ్యులర్ లింఫోసైట్-ప్రధానమైన హోడ్కిక్ లింఫోమా.<ref name="SEER2016">{{Cite web|title=SEER Stat Fact Sheets: Hodgkin Lymphoma|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|website=NCI|access-date=13 August 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017064937/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|archive-date=17 October 2012}}</ref> హోడ్కిన్ లింఫోమా కేసులలో దాదాపు సగం ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్ (EBV) కారణంగా ఉన్నాయి, ఇవి సాధారణంగా క్లాసిక్ రూపం.<ref name="WCR2014Cp2">{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-928320429-9|pages=Chapter 2.4}}</ref><ref name="Gre20182">{{Cite journal|last=Grewal|first=Ravnit|last2=Irimie|first2=Alexandra|last3=Naidoo|first3=Nasheen|last4=Mohamed|first4=Nooroudien|last5=Petrushev|first5=Bobe|last6=Chetty|first6=Manogari|last7=Tomuleasa|first7=Ciprian|last8=Abayomi|first8=Emmanuel-Akinola|date=2018-01-09|title=Hodgkin's lymphoma and its association with EBV and HIV infection|journal=Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences|volume=55|issue=2|pages=102–114|doi=10.1080/10408363.2017.1422692|pmid=29316828|issn=1040-8363}}</ref> ఇతర ప్రమాద కారకాలలో ఈ పరిస్థితి కుటుంబ చరిత్ర, [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]] కలిగి ఉండటం ఉన్నాయి.<ref name="NCI2016AdPt" /><ref name="WCR2014Cp2" /> శోషరస కణుపులలో మల్టీన్యూక్లీటెడ్ రీడ్-స్టెర్న్బర్గ్ కణాలు (ఆర్ఎస్ కణాలు) వంటి హోడ్కిన్ కణాలను కనుగొనడం ద్వారా రోగనిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name="NCI2016AdPt" /> వైరస్-పాజిటివ్ కేసులు ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్-సంబంధిత లింఫోప్రోలిఫెరేటివ్ వ్యాధుల యొక్క ఒక రూపంగా వర్గీకరించబడ్డాయి.<ref name="Rez20182">{{cite journal|vauthors=Rezk SA, Zhao X, Weiss LM|title=Epstein-Barr virus (EBV)-associated lymphoid proliferations, a 2018 update|journal=Human Pathology|volume=79|issue=|pages=18–41|date=September 2018|pmid=29885408|doi=10.1016/j.humpath.2018.05.020}}</ref> హోడ్కిన్ లింఫోమాను కీమోథెరపీ, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]], స్టెమ్ సెల్ మార్పిడితో చికిత్స చేయవచ్చు.<ref name="NCI2016AdPtTx" /> చికిత్స ఎంపిక తరచుగా క్యాన్సర్ ఎంత అభివృద్ధి చెందిందో, అది అనుకూలమైన లక్షణాలను కలిగి ఉందా లేదా అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="NCI2016AdPtTx">{{Cite web|title=Adult Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ®)–Patient Version|url=http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq#section/_86|website=NCI|access-date=13 August 2016|date=August 3, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000455/http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq#section/_86|archive-date=28 July 2016}}</ref> ప్రారంభ వ్యాధిలో, చికిత్స తరచుగా సాధ్యమే.<ref name="Arm20102">{{cite journal|vauthors=Armitage JO|title=Early-stage Hodgkin's lymphoma|journal=The New England Journal of Medicine|volume=363|issue=7|pages=653–62|date=August 2010|pmid=20818856|doi=10.1056/NEJMra1003733}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఐదేళ్ల పాటు జీవించి ఉన్న ప్రజల శాతం 86%.<ref name="SEER2016" /> 20 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి, మనుగడ రేట్లు 97%.<ref>{{cite journal|vauthors=Ward E, DeSantis C, Robbins A, Kohler B, Jemal A|title=Childhood and adolescent cancer statistics, 2014|journal=Ca|volume=64|issue=2|pages=83–103|date=2014|pmid=24488779|doi=10.3322/caac.21219}}</ref> అయితే, రేడియేషన్, కొన్ని కీమోథెరపీ మందులు తరువాతి దశాబ్దాల్లో ఇతర క్యాన్సర్లు, గుండె జబ్బులు లేదా ఊపిరితిత్తుల వ్యాధుల ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి.<ref name="Arm20102" /> 2015లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 574,000 మంది ప్రజలు హోడ్కిన్ లింఫోమాను కలిగి ఉన్నారు, 23,900 మంది మరణించారు.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite paper|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|date=October 2016}}</ref><ref name="GBD2015De">{{Cite paper|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|date=October 2016}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, 0.2% మంది ప్రజలు తమ జీవితంలో ఏదో ఒక సమయంలో దీని బారిన పడతారు.<ref name="SEER2016" /> రోగ నిర్ధారణ అత్యంత సాధారణ వయస్సు 20, 40 సంవత్సరాల మధ్య ఉంటుంది.<ref name="SEER2016" /> 1832లో ఈ పరిస్థితిని మొదటిసారిగా వివరించిన ఆంగ్ల వైద్యుడు థామస్ హోడ్కిన్ పేరు మీద దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు.<ref name="Arm20102" /><ref name="Hodgkin1832">{{Cite paper|title=On some morbid experiences of the absorbent glands and spleen}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 1t310hk7nhh4b89z6x9nmjs5lt1tjth 4963281 4963279 2026-09-20T14:04:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963281 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =హోడ్కిన్ లింఫోమా |synonym =హాడ్కిన్స్ లింఫోమా, హాడ్కిన్స్ వ్యాధి<ref name=Lozano_2012>{{cite journal | vauthors = Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, etal | title = Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9859 | pages = 2095–128 | date = December 2012 | pmid = 23245604 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)61728-0 | oclc = 23245604 | hdl = 10536/DRO/DU:30050819 }}</ref> |image =Hodgkin_lymphoma_cytology_large.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =హోడ్కిన్ లింఫోమాను చూపిస్తున్న మైక్రోగ్రాఫ్ (ఫీల్డ్ స్టెయిన్) |pronounce = |specialty =హెమటాలజీ, ఆంకాలజీ |symptoms = జ్వరం , రాత్రిపూట చెమటలు , బరువు తగ్గడం , నొప్పి లేని శోషరస కణుపులు పెరగడం<ref name=NCI2016AdPt/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks =ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్ , కుటుంబ చరిత్ర, హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్<ref name=NCI2016AdPt/><ref name=WCR2014Cp2/> |diagnosis =శోషరస కణుపు బయాప్సీ<ref name=NCI2016AdPt/> |differential = |prevention = |treatment = కీమోథెరపీ , రేడియేషన్ థెరపీ , మూల కణ మార్పిడి<ref name=NCI2016AdPtTx/> |medication = |prognosis = ఐదేళ్ల మనుగడ రేటు 86% (USA)<ref name=SEER2016/> |frequency =574,000 (2015లో ప్రభావితమైనవారు)<ref name=GBD2015Pre/> |deaths =23,900 (2015)<ref name=GBD2015De/> }} '''హోడ్కిన్ [[లింఫోమా]]''' (Hodgkin lymphoma) అనేది ఒక రకమైన లింఫోమా, దీనిలో [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] అనేది లింఫోసైట్స్ అని పిలువబడే ఒక నిర్దిష్ట రకం తెల్ల రక్త కణాల నుండి ఉద్భవిస్తుంది.<ref>{{Cite book|last=Bower|first=Mark|last2=Waxman|first2=Jonathan|title=Lecture Notes: Oncology|date=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1118293003|page=195|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=I1lkXZrfAowC&pg=PA195|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910182834/https://books.google.com/books?id=I1lkXZrfAowC&pg=PA195|archive-date=2017-09-10}}</ref> లక్షణాలు జ్వరం, రాత్రి చెమటలు, బరువు తగ్గడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NCI2016AdPt">{{Cite web|title=Adult Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ®)–Patient Version|url=http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq|website=NCI|access-date=12 August 2016|date=August 3, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000455/http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq|archive-date=28 July 2016}}</ref> తరచుగా మెడలో, చేయి కింద లేదా గజ్జలో నొప్పి లేని విస్తరించిన శోషరస కణుపులు ఉంటాయి.<ref name="NCI2016AdPt" /> ప్రభావితమైన వారికి అలసట లేదా దురద అనిపించవచ్చు.<ref name="NCI2016AdPt" /> హోడ్కిన్ లింఫోమాలో రెండు ప్రధాన రకాలు ఉన్నాయిః క్లాసికల్ హోడ్కిర్ లింఫోమా, నోడ్యులర్ లింఫోసైట్-ప్రధానమైన హోడ్కిక్ లింఫోమా.<ref name="SEER2016">{{Cite web|title=SEER Stat Fact Sheets: Hodgkin Lymphoma|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|website=NCI|access-date=13 August 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017064937/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|archive-date=17 October 2012}}</ref> హోడ్కిన్ లింఫోమా కేసులలో దాదాపు సగం ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్ (EBV) కారణంగా ఉన్నాయి, ఇవి సాధారణంగా క్లాసిక్ రూపం.<ref name="WCR2014Cp2">{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-928320429-9|pages=Chapter 2.4}}</ref><ref name="Gre20182">{{Cite journal|last=Grewal|first=Ravnit|last2=Irimie|first2=Alexandra|last3=Naidoo|first3=Nasheen|last4=Mohamed|first4=Nooroudien|last5=Petrushev|first5=Bobe|last6=Chetty|first6=Manogari|last7=Tomuleasa|first7=Ciprian|last8=Abayomi|first8=Emmanuel-Akinola|date=2018-01-09|title=Hodgkin's lymphoma and its association with EBV and HIV infection|journal=Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences|volume=55|issue=2|pages=102–114|doi=10.1080/10408363.2017.1422692|pmid=29316828|issn=1040-8363}}</ref> ఇతర ప్రమాద కారకాలలో ఈ పరిస్థితి కుటుంబ చరిత్ర, [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]] కలిగి ఉండటం ఉన్నాయి.<ref name="NCI2016AdPt" /><ref name="WCR2014Cp2" /> శోషరస కణుపులలో మల్టీన్యూక్లీటెడ్ రీడ్-స్టెర్న్బర్గ్ కణాలు (ఆర్ఎస్ కణాలు) వంటి హోడ్కిన్ కణాలను కనుగొనడం ద్వారా రోగనిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name="NCI2016AdPt" /> వైరస్-పాజిటివ్ కేసులు ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్-సంబంధిత లింఫోప్రోలిఫెరేటివ్ వ్యాధుల యొక్క ఒక రూపంగా వర్గీకరించబడ్డాయి.<ref name="Rez20182">{{cite journal|vauthors=Rezk SA, Zhao X, Weiss LM|title=Epstein-Barr virus (EBV)-associated lymphoid proliferations, a 2018 update|journal=Human Pathology|volume=79|issue=|pages=18–41|date=September 2018|pmid=29885408|doi=10.1016/j.humpath.2018.05.020}}</ref> హోడ్కిన్ లింఫోమాను కీమోథెరపీ, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]], స్టెమ్ సెల్ మార్పిడితో చికిత్స చేయవచ్చు.<ref name="NCI2016AdPtTx" /> చికిత్స ఎంపిక తరచుగా క్యాన్సర్ ఎంత అభివృద్ధి చెందిందో, అది అనుకూలమైన లక్షణాలను కలిగి ఉందా లేదా అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="NCI2016AdPtTx">{{Cite web|title=Adult Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ®)–Patient Version|url=http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq#section/_86|website=NCI|access-date=13 August 2016|date=August 3, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000455/http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq#section/_86|archive-date=28 July 2016}}</ref> ప్రారంభ వ్యాధిలో, చికిత్స తరచుగా సాధ్యమే.<ref name="Arm20102">{{cite journal|vauthors=Armitage JO|title=Early-stage Hodgkin's lymphoma|journal=The New England Journal of Medicine|volume=363|issue=7|pages=653–62|date=August 2010|pmid=20818856|doi=10.1056/NEJMra1003733}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఐదేళ్ల పాటు జీవించి ఉన్న ప్రజల శాతం 86%.<ref name="SEER2016" /> 20 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి, మనుగడ రేట్లు 97%.<ref>{{cite journal|vauthors=Ward E, DeSantis C, Robbins A, Kohler B, Jemal A|title=Childhood and adolescent cancer statistics, 2014|journal=Ca|volume=64|issue=2|pages=83–103|date=2014|pmid=24488779|doi=10.3322/caac.21219}}</ref> అయితే, రేడియేషన్, కొన్ని కీమోథెరపీ మందులు తరువాతి దశాబ్దాల్లో ఇతర క్యాన్సర్లు, గుండె జబ్బులు లేదా ఊపిరితిత్తుల వ్యాధుల ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి.<ref name="Arm20102" /> 2015లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 574,000 మంది ప్రజలు హోడ్కిన్ లింఫోమాను కలిగి ఉన్నారు, 23,900 మంది మరణించారు.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite paper|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|date=October 2016}}</ref><ref name="GBD2015De">{{Cite paper|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|date=October 2016}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, 0.2% మంది ప్రజలు తమ జీవితంలో ఏదో ఒక సమయంలో దీని బారిన పడతారు.<ref name="SEER2016" /> రోగ నిర్ధారణ అత్యంత సాధారణ వయస్సు 20, 40 సంవత్సరాల మధ్య ఉంటుంది.<ref name="SEER2016" /> 1832లో ఈ పరిస్థితిని మొదటిసారిగా వివరించిన ఆంగ్ల వైద్యుడు థామస్ హోడ్కిన్ పేరు మీద దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు.<ref name="Arm20102" /><ref name="Hodgkin1832">{{Cite paper|title=On some morbid experiences of the absorbent glands and spleen}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 5fkeqb99gzqb357k1o9ott6wuojvrs0 4963282 4963281 2026-09-20T14:05:10Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963282 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =హోడ్కిన్ లింఫోమా |synonym =హాడ్కిన్స్ లింఫోమా, హాడ్కిన్స్ వ్యాధి<ref name=Lozano_2012>{{cite journal | vauthors = Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, etal | title = Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9859 | pages = 2095–128 | date = December 2012 | pmid = 23245604 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)61728-0 | oclc = 23245604 | hdl = 10536/DRO/DU:30050819 }}</ref> |image =Hodgkin_lymphoma_cytology_large.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =హోడ్కిన్ లింఫోమాను చూపిస్తున్న మైక్రోగ్రాఫ్ (ఫీల్డ్ స్టెయిన్) |pronounce = |specialty =హెమటాలజీ, ఆంకాలజీ |symptoms = జ్వరం , రాత్రిపూట చెమటలు , బరువు తగ్గడం , నొప్పి లేని శోషరస కణుపులు పెరగడం<ref name=NCI2016AdPt/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks =ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్ , కుటుంబ చరిత్ర, హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్<ref name=NCI2016AdPt/><ref name=WCR2014Cp2/> |diagnosis =శోషరస కణుపు బయాప్సీ<ref name=NCI2016AdPt/> |differential = |prevention = |treatment = కీమోథెరపీ , రేడియేషన్ థెరపీ , మూల కణ మార్పిడి<ref name=NCI2016AdPtTx/> |medication = |prognosis = ఐదేళ్ల మనుగడ రేటు 86% (USA)<ref name=SEER2016/> |frequency =574,000 (2015లో ప్రభావితమైనవారు)<ref name=GBD2015Pre/> |deaths =23,900 (2015)<ref name=GBD2015De/> }} '''హోడ్కిన్ [[లింఫోమా]]''' (Hodgkin lymphoma) అనేది ఒక రకమైన లింఫోమా, దీనిలో [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] అనేది లింఫోసైట్స్ అని పిలువబడే ఒక నిర్దిష్ట రకం తెల్ల రక్త కణాల నుండి ఉద్భవిస్తుంది.<ref>{{Cite book|last=Bower|first=Mark|last2=Waxman|first2=Jonathan|title=Lecture Notes: Oncology|date=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1118293003|page=195|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=I1lkXZrfAowC&pg=PA195|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910182834/https://books.google.com/books?id=I1lkXZrfAowC&pg=PA195|archive-date=2017-09-10}}</ref> లక్షణాలు జ్వరం, రాత్రి చెమటలు, బరువు తగ్గడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NCI2016AdPt">{{Cite web|title=Adult Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ®)–Patient Version|url=http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq|website=NCI|access-date=12 August 2016|date=August 3, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000455/http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq|archive-date=28 July 2016}}</ref> తరచుగా మెడలో, చేయి కింద లేదా గజ్జలో నొప్పి లేని విస్తరించిన శోషరస కణుపులు ఉంటాయి.<ref name="NCI2016AdPt" /> ప్రభావితమైన వారికి అలసట లేదా దురద అనిపించవచ్చు.<ref name="NCI2016AdPt" /> హోడ్కిన్ లింఫోమాలో రెండు ప్రధాన రకాలు ఉన్నాయిః క్లాసికల్ హోడ్కిర్ లింఫోమా, నోడ్యులర్ లింఫోసైట్-ప్రధానమైన హోడ్కిక్ లింఫోమా.<ref name="SEER2016">{{Cite web|title=SEER Stat Fact Sheets: Hodgkin Lymphoma|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|website=NCI|access-date=13 August 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017064937/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/hodg.html|archive-date=17 October 2012}}</ref> హోడ్కిన్ లింఫోమా కేసులలో దాదాపు సగం ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్ (EBV) కారణంగా ఉన్నాయి, ఇవి సాధారణంగా క్లాసిక్ రూపం.<ref name="WCR2014Cp2">{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-928320429-9|pages=Chapter 2.4}}</ref><ref name="Gre20182">{{Cite journal|last=Grewal|first=Ravnit|last2=Irimie|first2=Alexandra|last3=Naidoo|first3=Nasheen|last4=Mohamed|first4=Nooroudien|last5=Petrushev|first5=Bobe|last6=Chetty|first6=Manogari|last7=Tomuleasa|first7=Ciprian|last8=Abayomi|first8=Emmanuel-Akinola|date=2018-01-09|title=Hodgkin's lymphoma and its association with EBV and HIV infection|journal=Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences|volume=55|issue=2|pages=102–114|doi=10.1080/10408363.2017.1422692|pmid=29316828|issn=1040-8363}}</ref> ఇతర ప్రమాద కారకాలలో ఈ పరిస్థితి కుటుంబ చరిత్ర, [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]] కలిగి ఉండటం ఉన్నాయి.<ref name="NCI2016AdPt" /><ref name="WCR2014Cp2" /> శోషరస కణుపులలో మల్టీన్యూక్లీటెడ్ రీడ్-స్టెర్న్బర్గ్ కణాలు (ఆర్ఎస్ కణాలు) వంటి హోడ్కిన్ కణాలను కనుగొనడం ద్వారా రోగనిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name="NCI2016AdPt" /> వైరస్-పాజిటివ్ కేసులు ఎప్స్టీన్-బార్ వైరస్-సంబంధిత లింఫోప్రోలిఫెరేటివ్ వ్యాధుల యొక్క ఒక రూపంగా వర్గీకరించబడ్డాయి.<ref name="Rez20182">{{cite journal|vauthors=Rezk SA, Zhao X, Weiss LM|title=Epstein-Barr virus (EBV)-associated lymphoid proliferations, a 2018 update|journal=Human Pathology|volume=79|issue=|pages=18–41|date=September 2018|pmid=29885408|doi=10.1016/j.humpath.2018.05.020}}</ref> హోడ్కిన్ లింఫోమాను కీమోథెరపీ, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]], స్టెమ్ సెల్ మార్పిడితో చికిత్స చేయవచ్చు.<ref name="NCI2016AdPtTx" /> చికిత్స ఎంపిక తరచుగా క్యాన్సర్ ఎంత అభివృద్ధి చెందిందో, అది అనుకూలమైన లక్షణాలను కలిగి ఉందా లేదా అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="NCI2016AdPtTx">{{Cite web|title=Adult Hodgkin Lymphoma Treatment (PDQ®)–Patient Version|url=http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq#section/_86|website=NCI|access-date=13 August 2016|date=August 3, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728000455/http://www.cancer.gov/types/lymphoma/patient/adult-hodgkin-treatment-pdq#section/_86|archive-date=28 July 2016}}</ref> ప్రారంభ వ్యాధిలో, చికిత్స తరచుగా సాధ్యమే.<ref name="Arm20102">{{cite journal|vauthors=Armitage JO|title=Early-stage Hodgkin's lymphoma|journal=The New England Journal of Medicine|volume=363|issue=7|pages=653–62|date=August 2010|pmid=20818856|doi=10.1056/NEJMra1003733}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఐదేళ్ల పాటు జీవించి ఉన్న ప్రజల శాతం 86%.<ref name="SEER2016" /> 20 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి, మనుగడ రేట్లు 97%.<ref>{{cite journal|vauthors=Ward E, DeSantis C, Robbins A, Kohler B, Jemal A|title=Childhood and adolescent cancer statistics, 2014|journal=Ca|volume=64|issue=2|pages=83–103|date=2014|pmid=24488779|doi=10.3322/caac.21219}}</ref> అయితే, రేడియేషన్, కొన్ని కీమోథెరపీ మందులు తరువాతి దశాబ్దాల్లో ఇతర క్యాన్సర్లు, గుండె జబ్బులు లేదా ఊపిరితిత్తుల వ్యాధుల ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి.<ref name="Arm20102" /> 2015లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 574,000 మంది ప్రజలు హోడ్కిన్ లింఫోమాను కలిగి ఉన్నారు, 23,900 మంది మరణించారు.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite paper|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|date=October 2016}}</ref><ref name="GBD2015De">{{Cite paper|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|date=October 2016}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, 0.2% మంది ప్రజలు తమ జీవితంలో ఏదో ఒక సమయంలో దీని బారిన పడతారు.<ref name="SEER2016" /> రోగ నిర్ధారణ అత్యంత సాధారణ వయస్సు 20, 40 సంవత్సరాల మధ్య ఉంటుంది.<ref name="SEER2016" /> 1832లో ఈ పరిస్థితిని మొదటిసారిగా వివరించిన ఆంగ్ల వైద్యుడు థామస్ హోడ్కిన్ పేరు మీద దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు.<ref name="Arm20102" /><ref name="Hodgkin1832">{{Cite paper|title=On some morbid experiences of the absorbent glands and spleen}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] dfc4cyyn3v20xaoafqi8rdhcvq5e7p8 బ్లూ బాల్స్ 0 510747 4963285 2026-09-20T14:07:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1499312|Blue balls]] to:te #mdwikicx 4963285 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Blue balls |synonym =Epididymal hypertension; sexual arousal orchialgia;<ref>{{cite book |last1=Wiener |first1=SL |editor1-last=Walker |editor1-first=HK |editor2-last=Hall |editor2-first=WD |editor3-last=Hurst |editor3-first=JW |chapter=Testicular Pain |title=Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations |edition=3rd |location=Boston |publisher=Butterworths |year=1990 |pmid=21250139}}</ref> blue balls; blue vulva; blue bean; throbbing crotch syndrome;<ref name=SA2023/> deadly sperm buildup (DSB) |image =Pijn.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =It results in mild discomfort around the genitals and lower abdomen. |pronounce = |specialty =[[Urology]] |symptoms =Uncomfortable [[human reproductive system|genitals]]<ref name=Clev2023/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes =Prolonged [[sexual arousal]] without [[orgasm]]<ref name=Clev2023/> |risks = |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment =[[Orgasm]], distraction, cold shower, physical activity<ref name=Web2022/><ref name=SA2023/> |medication = |prognosis =None serious<ref name=SA2023/> |frequency =Common<ref name=Peds2000/><ref name=Lev2023/> |deaths = }} '''బ్లూ బాల్స్''' అనేది [[భావప్రాప్తి|ఉద్వేగం]] లేకుండా సుదీర్ఘ లైంగిక ప్రేరేపణ కారణంగా జననేంద్రియాలలో అసౌకర్య అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.<ref name="Clev2023">{{Cite web|date=2023-01-18|title=Is Blue Balls Real?|url=https://health.clevelandclinic.org/blue-balls/|access-date=2023-11-28|website=Cleveland Clinic|language=en-US|archive-date=2023-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203072406/https://health.clevelandclinic.org/blue-balls|url-status=live}}</ref><ref name="Peds2000">{{Cite paper|title=“Blue Balls”: A Diagnostic Consideration in Testiculoscrotal Pain in Young Adults: A Case Report and Discussion|date=1 October 2000}}</ref> నొప్పి అరుదుగా తీవ్రంగా ఉంటుంది, రెండు వైపులా ప్రభావితమవుతుంది.<ref name="SA2023">{{Cite web|last=Broderick|first=Timmy|title=The First In-Depth Study on 'Blue Balls' Reveals a Lot about Sex|url=https://www.scientificamerican.com/article/the-first-in-depth-study-on-blue-balls-reveals-a-lot-about-sex/|access-date=2024-01-08|website=Scientific American|language=en|archive-date=2024-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108165445/https://www.scientificamerican.com/article/the-first-in-depth-study-on-blue-balls-reveals-a-lot-about-sex/|url-status=live}}</ref><ref name="Peds2000" /> మహిళల్లో ఇది [[యోనిశీర్షం|క్లిటోరిస్]] లేదా యోని ప్రభావం చూపవచ్చు.<ref name="Clev2023" /> ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఏదైనా నీలం రంగులోకి మారిందని ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.<ref name="Clev2023" /><ref name="SA2023" /> ఎపిడిడైమల్ హైపర్ టెన్షన్, ఒక తాత్కాలిక ద్రవం రద్దీ కలిగి ఉండటానికి అంతర్లీన యంత్రాంగం ప్రతిపాదించబడింది, అయితే దీనికి మద్దతు ఇవ్వడానికి ఆధారాలు లేవు.<ref name="Jone2024">{{Cite paper|title=Does blue balls exist, and why should we care?|date=30 January 2024}}</ref> ఇది విద్యా సాహిత్యంలో చాలా తక్కువ చర్చతో వైద్య పరిస్థితిగా గుర్తించబడలేదు.<ref name="Clev2023" /><ref name="Peds2000" /> ఇది తీవ్రమైనది కాదు, నిర్దిష్ట చికిత్స లేకుండా పరిష్కరించబడుతుంది. ఉద్వేగం సంభవిస్తే ఇది సాధారణంగా గంటలలోపు లేదా త్వరగా పరిష్కరించబడుతుంది..<ref name="Web2022">{{Cite web|last=Bhattacharya|first=Mallika|title=What Is Blue Vulva Syndrome?|url=https://www.webmd.com/sex/what-is-blue-vulva-syndrome|access-date=2023-11-28|website=WebMD|language=en|archive-date=2023-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129000339/https://www.webmd.com/sex/what-is-blue-vulva-syndrome|url-status=live}}</ref> [[హస్తప్రయోగం|హస్త ప్రయోగం]] ద్వారా ఉద్వేగం సంభవించవచ్చు, ఇది భాగస్వామితో లైంగిక సంపర్కానికి సమర్థన కాదు.<ref name="Clev2023" /><ref name="SA2023" /> పరధ్యానం, చల్లని స్నానం లేదా శారీరక శ్రమ కూడా సహాయపడవచ్చు.<ref name="Web2022" /><ref name="SA2023" /> 56% మంది పురుషులు, 42% మంది మహిళలు బ్లూ బాల్స్‌ను నివేదించారు. ఇది సాధారణంగా యువ మగవారిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="SA2023" /> "బ్లూ బాల్స్" అనే పదం 1920 లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ఉద్భవించిందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book|last=Dalzell|first=Tom|title=Sex Slang|last2=Victor|first2=Terry|date=December 2007|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-415-37180-3|page=16}}</ref><ref>{{Cite web|title=blue balls noun|url=https://www.oed.com/dictionary/blue-balls_n?tl=true|website=OED|access-date=5 March 2025|archive-date=26 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250426083305/https://www.oed.com/dictionary/blue-balls_n?tl=true|url-status=live}}</ref> అంతగా తెలియకపోయినప్పటికీ, ఆడవారిలో సమానమైన వాటిని "బ్లూ వల్వా" లేదా "బ్లూ బీన్" అని పిలుస్తారు.<ref name="Web2022" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] o24ba12lbp06apezzjxk40quft6jxxk 4963288 4963285 2026-09-20T14:11:01Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963288 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =బ్లూ బాల్స్ |synonym =ఎపిడిడైమల్ హైపర్‌టెన్షన్; లైంగిక ఉద్రేకం ఆర్కియాల్జియా;<ref>{{cite book |last1=Wiener |first1=SL |editor1-last=Walker |editor1-first=HK |editor2-last=Hall |editor2-first=WD |editor3-last=Hurst |editor3-first=JW |chapter=Testicular Pain |title=Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations |edition=3rd |location=Boston |publisher=Butterworths |year=1990 |pmid=21250139}}</ref> బ్లూ బాల్స్; బ్లూ వల్వా; బ్లూ బీన్; థ్రాబింగ్ క్రోచ్ సిండ్రోమ్;<ref name=SA2023/> డెడ్లీ స్పెర్మ్ బిల్డప్ (DSB) |image =Pijn.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =దీనివల్ల జననాంగాల చుట్టూ మరియు పొత్తికడుపులో స్వల్ప అసౌకర్యం కలుగుతుంది |pronounce = |specialty = యూరాలజీ |symptoms =అసౌకర్యకరమైన జననేంద్రియాలు<ref name=Clev2023>{{Cite web |date=2023-01-18 |title=Is Blue Balls Real? |url=https://health.clevelandclinic.org/blue-balls/ |access-date=2023-11-28 |website=Cleveland Clinic |language=en-US |archive-date=2023-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203072406/https://health.clevelandclinic.org/blue-balls |url-status=live }}</ref> |complications = |onset = |duration = |types = |causes =భావప్రాప్తి లేకుండా దీర్ఘకాలిక లైంగిక ఉద్రేకం<ref name=Clev2023/> |risks = |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment = భావప్రాప్తి , పరధ్యానం, చల్లటి స్నానం, శారీరక శ్రమ<ref name=Web2022/><ref name=SA2023/> |medication = |prognosis =తీవ్రమైనది ఏమీ లేదు<ref name=SA2023/> |frequency =సాధారణ<ref name=Peds2000/><ref name=Lev2023>{{cite journal |last1=Levang |first1=Samantha |last2=Henkelman |first2=Megan |last3=Neish |first3=Robin |last4=Zukerman |first4=Wendy |last5=Terrell |first5=Blythe |last6=Jackman |first6=Victoria |last7=Coyle |first7=Shannon |last8=Brahmbhatt |first8=Jamin |last9=Pukall |first9=Caroline |title=“Blue balls” and sexual coercion: a survey study of genitopelvic pain after sexual arousal without orgasm and its implications for sexual advances |journal=Sexual Medicine |date=1 March 2023 |volume=11 |issue=2 |doi=10.1093/sexmed/qfad016 |access-date=4 March 2025}}</ref> |deaths = }} '''బ్లూ బాల్స్''' అనేది [[భావప్రాప్తి|ఉద్వేగం]] లేకుండా సుదీర్ఘ లైంగిక ప్రేరేపణ కారణంగా జననేంద్రియాలలో అసౌకర్య అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.<ref name="Clev2023">{{Cite web|date=2023-01-18|title=Is Blue Balls Real?|url=https://health.clevelandclinic.org/blue-balls/|access-date=2023-11-28|website=Cleveland Clinic|language=en-US|archive-date=2023-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203072406/https://health.clevelandclinic.org/blue-balls|url-status=live}}</ref><ref name="Peds2000">{{Cite paper|title=“Blue Balls”: A Diagnostic Consideration in Testiculoscrotal Pain in Young Adults: A Case Report and Discussion|date=1 October 2000}}</ref> నొప్పి అరుదుగా తీవ్రంగా ఉంటుంది, రెండు వైపులా ప్రభావితమవుతుంది.<ref name="SA2023">{{Cite web|last=Broderick|first=Timmy|title=The First In-Depth Study on 'Blue Balls' Reveals a Lot about Sex|url=https://www.scientificamerican.com/article/the-first-in-depth-study-on-blue-balls-reveals-a-lot-about-sex/|access-date=2024-01-08|website=Scientific American|language=en|archive-date=2024-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108165445/https://www.scientificamerican.com/article/the-first-in-depth-study-on-blue-balls-reveals-a-lot-about-sex/|url-status=live}}</ref><ref name="Peds2000" /> మహిళల్లో ఇది [[యోనిశీర్షం|క్లిటోరిస్]] లేదా యోని ప్రభావం చూపవచ్చు.<ref name="Clev2023" /> ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఏదైనా నీలం రంగులోకి మారిందని ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.<ref name="Clev2023" /><ref name="SA2023" /> ఎపిడిడైమల్ హైపర్ టెన్షన్, ఒక తాత్కాలిక ద్రవం రద్దీ కలిగి ఉండటానికి అంతర్లీన యంత్రాంగం ప్రతిపాదించబడింది, అయితే దీనికి మద్దతు ఇవ్వడానికి ఆధారాలు లేవు.<ref name="Jone2024">{{Cite paper|title=Does blue balls exist, and why should we care?|date=30 January 2024}}</ref> ఇది విద్యా సాహిత్యంలో చాలా తక్కువ చర్చతో వైద్య పరిస్థితిగా గుర్తించబడలేదు.<ref name="Clev2023" /><ref name="Peds2000" /> ఇది తీవ్రమైనది కాదు, నిర్దిష్ట చికిత్స లేకుండా పరిష్కరించబడుతుంది. ఉద్వేగం సంభవిస్తే ఇది సాధారణంగా గంటలలోపు లేదా త్వరగా పరిష్కరించబడుతుంది..<ref name="Web2022">{{Cite web|last=Bhattacharya|first=Mallika|title=What Is Blue Vulva Syndrome?|url=https://www.webmd.com/sex/what-is-blue-vulva-syndrome|access-date=2023-11-28|website=WebMD|language=en|archive-date=2023-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129000339/https://www.webmd.com/sex/what-is-blue-vulva-syndrome|url-status=live}}</ref> [[హస్తప్రయోగం|హస్త ప్రయోగం]] ద్వారా ఉద్వేగం సంభవించవచ్చు, ఇది భాగస్వామితో లైంగిక సంపర్కానికి సమర్థన కాదు.<ref name="Clev2023" /><ref name="SA2023" /> పరధ్యానం, చల్లని స్నానం లేదా శారీరక శ్రమ కూడా సహాయపడవచ్చు.<ref name="Web2022" /><ref name="SA2023" /> 56% మంది పురుషులు, 42% మంది మహిళలు బ్లూ బాల్స్‌ను నివేదించారు. ఇది సాధారణంగా యువ మగవారిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="SA2023" /> "బ్లూ బాల్స్" అనే పదం 1920 లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ఉద్భవించిందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book|last=Dalzell|first=Tom|title=Sex Slang|last2=Victor|first2=Terry|date=December 2007|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-415-37180-3|page=16}}</ref><ref>{{Cite web|title=blue balls noun|url=https://www.oed.com/dictionary/blue-balls_n?tl=true|website=OED|access-date=5 March 2025|archive-date=26 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250426083305/https://www.oed.com/dictionary/blue-balls_n?tl=true|url-status=live}}</ref> అంతగా తెలియకపోయినప్పటికీ, ఆడవారిలో సమానమైన వాటిని "బ్లూ వల్వా" లేదా "బ్లూ బీన్" అని పిలుస్తారు.<ref name="Web2022" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] e1uxs79xc1mx2evwpbv6spx8amebra2 4963289 4963288 2026-09-20T14:11:17Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963289 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =బ్లూ బాల్స్ |synonym =ఎపిడిడైమల్ హైపర్‌టెన్షన్; లైంగిక ఉద్రేకం ఆర్కియాల్జియా;<ref>{{cite book |last1=Wiener |first1=SL |editor1-last=Walker |editor1-first=HK |editor2-last=Hall |editor2-first=WD |editor3-last=Hurst |editor3-first=JW |chapter=Testicular Pain |title=Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations |edition=3rd |location=Boston |publisher=Butterworths |year=1990 |pmid=21250139}}</ref> బ్లూ బాల్స్; బ్లూ వల్వా; బ్లూ బీన్; థ్రాబింగ్ క్రోచ్ సిండ్రోమ్;<ref name=SA2023/> డెడ్లీ స్పెర్మ్ బిల్డప్ (DSB) |image =Pijn.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =దీనివల్ల జననాంగాల చుట్టూ మరియు పొత్తికడుపులో స్వల్ప అసౌకర్యం కలుగుతుంది |pronounce = |specialty = యూరాలజీ |symptoms =అసౌకర్యకరమైన జననేంద్రియాలు<ref name=Clev2023>{{Cite web |date=2023-01-18 |title=Is Blue Balls Real? |url=https://health.clevelandclinic.org/blue-balls/ |access-date=2023-11-28 |website=Cleveland Clinic |language=en-US |archive-date=2023-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203072406/https://health.clevelandclinic.org/blue-balls |url-status=live }}</ref> |complications = |onset = |duration = |types = |causes =భావప్రాప్తి లేకుండా దీర్ఘకాలిక లైంగిక ఉద్రేకం<ref name=Clev2023/> |risks = |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment = భావప్రాప్తి , పరధ్యానం, చల్లటి స్నానం, శారీరక శ్రమ<ref name=Web2022/><ref name=SA2023/> |medication = |prognosis =తీవ్రమైనది ఏమీ లేదు<ref name=SA2023/> |frequency =సాధారణ<ref name=Peds2000/><ref name=Lev2023>{{cite journal |last1=Levang |first1=Samantha |last2=Henkelman |first2=Megan |last3=Neish |first3=Robin |last4=Zukerman |first4=Wendy |last5=Terrell |first5=Blythe |last6=Jackman |first6=Victoria |last7=Coyle |first7=Shannon |last8=Brahmbhatt |first8=Jamin |last9=Pukall |first9=Caroline |title=“Blue balls” and sexual coercion: a survey study of genitopelvic pain after sexual arousal without orgasm and its implications for sexual advances |journal=Sexual Medicine |date=1 March 2023 |volume=11 |issue=2 |doi=10.1093/sexmed/qfad016 |access-date=4 March 2025}}</ref> |deaths = }} '''బ్లూ బాల్స్''' అనేది [[భావప్రాప్తి|ఉద్వేగం]] లేకుండా సుదీర్ఘ లైంగిక ప్రేరేపణ కారణంగా జననేంద్రియాలలో అసౌకర్య అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.<ref name="Clev2023">{{Cite web|date=2023-01-18|title=Is Blue Balls Real?|url=https://health.clevelandclinic.org/blue-balls/|access-date=2023-11-28|website=Cleveland Clinic|language=en-US|archive-date=2023-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203072406/https://health.clevelandclinic.org/blue-balls|url-status=live}}</ref><ref name="Peds2000">{{Cite paper|title=“Blue Balls”: A Diagnostic Consideration in Testiculoscrotal Pain in Young Adults: A Case Report and Discussion|date=1 October 2000}}</ref> నొప్పి అరుదుగా తీవ్రంగా ఉంటుంది, రెండు వైపులా ప్రభావితమవుతుంది.<ref name="SA2023">{{Cite web|last=Broderick|first=Timmy|title=The First In-Depth Study on 'Blue Balls' Reveals a Lot about Sex|url=https://www.scientificamerican.com/article/the-first-in-depth-study-on-blue-balls-reveals-a-lot-about-sex/|access-date=2024-01-08|website=Scientific American|language=en|archive-date=2024-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240108165445/https://www.scientificamerican.com/article/the-first-in-depth-study-on-blue-balls-reveals-a-lot-about-sex/|url-status=live}}</ref><ref name="Peds2000" /> మహిళల్లో ఇది [[యోనిశీర్షం|క్లిటోరిస్]] లేదా యోని ప్రభావం చూపవచ్చు.<ref name="Clev2023" /> ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఏదైనా నీలం రంగులోకి మారిందని ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.<ref name="Clev2023" /><ref name="SA2023" /> ఎపిడిడైమల్ హైపర్ టెన్షన్, ఒక తాత్కాలిక ద్రవం రద్దీ కలిగి ఉండటానికి అంతర్లీన యంత్రాంగం ప్రతిపాదించబడింది, అయితే దీనికి మద్దతు ఇవ్వడానికి ఆధారాలు లేవు.<ref name="Jone2024">{{Cite paper|title=Does blue balls exist, and why should we care?|date=30 January 2024}}</ref> ఇది విద్యా సాహిత్యంలో చాలా తక్కువ చర్చతో వైద్య పరిస్థితిగా గుర్తించబడలేదు.<ref name="Clev2023" /><ref name="Peds2000" /> ఇది తీవ్రమైనది కాదు, నిర్దిష్ట చికిత్స లేకుండా పరిష్కరించబడుతుంది. ఉద్వేగం సంభవిస్తే ఇది సాధారణంగా గంటలలోపు లేదా త్వరగా పరిష్కరించబడుతుంది..<ref name="Web2022">{{Cite web|last=Bhattacharya|first=Mallika|title=What Is Blue Vulva Syndrome?|url=https://www.webmd.com/sex/what-is-blue-vulva-syndrome|access-date=2023-11-28|website=WebMD|language=en|archive-date=2023-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129000339/https://www.webmd.com/sex/what-is-blue-vulva-syndrome|url-status=live}}</ref> [[హస్తప్రయోగం|హస్త ప్రయోగం]] ద్వారా ఉద్వేగం సంభవించవచ్చు, ఇది భాగస్వామితో లైంగిక సంపర్కానికి సమర్థన కాదు.<ref name="Clev2023" /><ref name="SA2023" /> పరధ్యానం, చల్లని స్నానం లేదా శారీరక శ్రమ కూడా సహాయపడవచ్చు.<ref name="Web2022" /><ref name="SA2023" /> 56% మంది పురుషులు, 42% మంది మహిళలు బ్లూ బాల్స్‌ను నివేదించారు. ఇది సాధారణంగా యువ మగవారిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="SA2023" /> "బ్లూ బాల్స్" అనే పదం 1920 లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] ఉద్భవించిందని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book|last=Dalzell|first=Tom|title=Sex Slang|last2=Victor|first2=Terry|date=December 2007|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-415-37180-3|page=16}}</ref><ref>{{Cite web|title=blue balls noun|url=https://www.oed.com/dictionary/blue-balls_n?tl=true|website=OED|access-date=5 March 2025|archive-date=26 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250426083305/https://www.oed.com/dictionary/blue-balls_n?tl=true|url-status=live}}</ref> అంతగా తెలియకపోయినప్పటికీ, ఆడవారిలో సమానమైన వాటిని "బ్లూ వల్వా" లేదా "బ్లూ బీన్" అని పిలుస్తారు.<ref name="Web2022" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] iinwdg7aj28e0gg1m9nd03n2omgeyg5 నివారణ వ్యక్తిత్వ రుగ్మత 0 510748 4963291 2026-09-20T14:12:54Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500561|Avoidant personality disorder]] to:te #mdwikicx 4963291 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Avoidant personality disorder |synonym =Anxious personality disorder |image =Loneliness in a Crowd.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Sadness, depression, and loneliness in a crowd. |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =Excessive fear of [[social rejection]], feelings of inadequacy<ref name=DSM5/><ref name=WHO1992/> |complications =[[Suicide]]<ref name=Stat2020/> |onset =By early adulthood<ref name=DSM5/> |duration =Long term<ref name=Stat2020/> |types = |causes = |risks =[[Genealogy|Family history]], [[Child neglect|childhood emotional neglect]]<ref name=Stat2020/> |diagnosis = |differential =[[Anxiety]] (including [[social phobia]]), [[schizoid personality disorder]], [[dependent personality disorder]]<ref name=Stat2020/><ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =[[Cognitive behavioral therapy]], [[interpersonal therapy]]<ref name=Stat2020/> |medication = |prognosis = |frequency =2%<ref name=Stat2020/> |deaths = }}అవాయిడెంట్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ ('''AvPD''') అనేది [[దురాచారం|సామాజిక తిరస్కరణ]] అసమర్థత భావాల అధిక భయం దీర్ఘకాలిక నమూనా ద్వారా వర్గీకరించబడిన వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.<ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/672 672-675]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/234}}</ref><ref name="WHO1992">{{Cite book|title=The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders|date=1992|publisher=World Health Organization|location=Geneva|url=https://www.who.int/classifications/icd/en/GRNBOOK.pdf#155|access-date=2020-10-04|archive-date=2016-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618131606/http://www.who.int/classifications/icd/en/GRNBOOK.pdf#155}}</ref> ఇది పని, సామాజిక పరిస్థితులలో వ్యక్తుల మధ్య సంబంధాన్ని చురుకుగా నివారించడానికి దారితీస్తుంది.<ref name="DSM5" /> లక్షణాలు కనీసం యుక్తవయస్సు ప్రారంభంలో ఉంటాయి.<ref name="DSM5" /> అనుబంధ రుగ్మతలో నిరాశ, మాదకద్రవ్యాల వాడకం, ఆహార రుగ్మతలు ఉండవచ్చు. ప్రమాద కారకాలలో కుటుంబ చరిత్ర, బాల్యపు భావోద్వేగ నిర్లక్ష్యం ఉన్నాయి. రోగనిర్ధారణకు లక్షణాలు పనితీరును ప్రభావితం చేసే స్థాయిలో ఉండాలి, సాంస్కృతిక, జాతి నిబంధనలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.<ref name="Stat2020" /><ref name="DSM5" /> ఇది క్లస్టర్ సి వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.<ref name="Stat2020" /> కొందరు దీనిని సామాజిక ఆందోళన రుగ్మత తీవ్రమైన రూపంగా చూస్తారు.<ref name="Stat2020" /> చికిత్సలో అభిజ్ఞా ప్రవర్తనా చికిత్స లేదా వ్యక్తుల మధ్య చికిత్స ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> దాదాపు సగం మంది ప్రజలు 10 సంవత్సరాలలో మెరుగుపడతారు.<ref name="Stat2020" /> సుమారు 2% మంది ప్రజలు ప్రభావితమయ్యారు.<ref name="Stat2020" /> మహిళలు, పురుషులు సమానంగా తరచుగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Stat2020" /> ఇది 1980లో DSM III ప్రవేశపెట్టబడింది. == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] gniqh28eglesape4wsv6k9zmf3u8cni 4963294 4963291 2026-09-20T14:15:28Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963294 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =నివారణ వ్యక్తిత్వ రుగ్మత |synonym =ఆందోళన వ్యక్తిత్వ రుగ్మత |image =Loneliness in a Crowd.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =జనసమూహంలో విచారం, కుంగుబాటు, ఒంటరితనం. |pronounce = |specialty = మనోవైద్యం |symptoms = సామాజిక తిరస్కరణ భయం , అసమర్థత భావనలు<ref name=DSM5/><ref name=WHO1992/> |complications = ఆత్మహత్య<ref name=Stat2020>{{cite journal |last1=Fariba |first1=K |last2=Sapra |first2=A |title=Avoidant Personality Disorder |date=January 2020 |pmid=32644751|journal=StatPearls}}</ref> |onset =ప్రారంభ వయోజన దశ నాటికి<ref name=DSM5/> |duration =దీర్ఘకాలిక<ref name=Stat2020/> |types = |causes = |risks = కుటుంబ చరిత్ర , బాల్యంలో భావోద్వేగ నిర్లక్ష్యం<ref name=Stat2020/> |diagnosis = |differential =ఆందోళన ( సామాజిక ఫోబియాతో సహా ), స్కిజాయిడ్ వ్యక్తిత్వ రుగ్మత , ఆధారపడిన వ్యక్తిత్వ రుగ్మత<ref name=Stat2020/><ref name=DSM5/> |prevention = |treatment = కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ , ఇంటర్‌పర్సనల్ థెరపీ<ref name=Stat2020/> |medication = |prognosis = |frequency =2%<ref name=Stat2020/> |deaths = }}అవాయిడెంట్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ ('''AvPD''') అనేది [[దురాచారం|సామాజిక తిరస్కరణ]] అసమర్థత భావాల అధిక భయం దీర్ఘకాలిక నమూనా ద్వారా వర్గీకరించబడిన వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.<ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/672 672-675]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/234}}</ref><ref name="WHO1992">{{Cite book|title=The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders|date=1992|publisher=World Health Organization|location=Geneva|url=https://www.who.int/classifications/icd/en/GRNBOOK.pdf#155|access-date=2020-10-04|archive-date=2016-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618131606/http://www.who.int/classifications/icd/en/GRNBOOK.pdf#155}}</ref> ఇది పని, సామాజిక పరిస్థితులలో వ్యక్తుల మధ్య సంబంధాన్ని చురుకుగా నివారించడానికి దారితీస్తుంది.<ref name="DSM5" /> లక్షణాలు కనీసం యుక్తవయస్సు ప్రారంభంలో ఉంటాయి.<ref name="DSM5" /> అనుబంధ రుగ్మతలో నిరాశ, మాదకద్రవ్యాల వాడకం, ఆహార రుగ్మతలు ఉండవచ్చు. ప్రమాద కారకాలలో కుటుంబ చరిత్ర, బాల్యపు భావోద్వేగ నిర్లక్ష్యం ఉన్నాయి. రోగనిర్ధారణకు లక్షణాలు పనితీరును ప్రభావితం చేసే స్థాయిలో ఉండాలి, సాంస్కృతిక, జాతి నిబంధనలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.<ref name="Stat2020" /><ref name="DSM5" /> ఇది క్లస్టర్ సి వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.<ref name="Stat2020" /> కొందరు దీనిని సామాజిక ఆందోళన రుగ్మత తీవ్రమైన రూపంగా చూస్తారు.<ref name="Stat2020" /> చికిత్సలో అభిజ్ఞా ప్రవర్తనా చికిత్స లేదా వ్యక్తుల మధ్య చికిత్స ఉండవచ్చు.<ref name="Stat2020" /> దాదాపు సగం మంది ప్రజలు 10 సంవత్సరాలలో మెరుగుపడతారు.<ref name="Stat2020" /> సుమారు 2% మంది ప్రజలు ప్రభావితమయ్యారు.<ref name="Stat2020" /> మహిళలు, పురుషులు సమానంగా తరచుగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Stat2020" /> ఇది 1980లో DSM III ప్రవేశపెట్టబడింది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] 6h6qj1v0z4pctl92bac9avebxb0ayfs మామిండ్ల రామగౌడు 0 510749 4963300 2026-09-20T14:27:25Z Venky2916 152415 కొత్త వ్యాసం 4963300 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ ఆధునికకవుల్లో మామిండ్ల రామగౌడు ఒకరు. iuh8267t3hapk4fg32fihsh5moaq7sa 4963310 4963300 2026-09-20T14:34:12Z Venky2916 152415 4963310 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ ఆధునికకవుల్లో మామిండ్ల రామగౌడు ఒకరు. జననం నిజామాబాద్ జిల్లా , వర్ని మండలం, రుద్రూరులో జన్మించాడు. తల్లిదండ్రులు బాలమ్మ , మల్లాగౌడు. 0dzebchzwre7quihjcyd0doldr7zdc8 4963315 4963310 2026-09-20T14:39:31Z Venky2916 152415 4963315 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ ఆధునికకవుల్లో మామిండ్ల రామగౌడు ఒకరు. == జననం == నిజామాబాద్ జిల్లా , వర్ని మండలం, రుద్రూరులో జన్మించాడు. తల్లిదండ్రులు బాలమ్మ , మల్లాగౌడు. ఉద్యోగం ప్రాథమికవిద్యతో చదువు ఆగిపోయినా, తర్వాత కాలంలో బి.ఓ.ఎల్. పూర్తిచేసి తెలుగు పండితునిగా ఉద్యోగం చేశాడు. od32jk26wlc328nkzw1j8xk62gdoyd3 4963319 4963315 2026-09-20T14:47:39Z Venky2916 152415 4963319 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ ఆధునికకవుల్లో మామిండ్ల రామగౌడు ఒకరు. == జననం == నిజామాబాద్ జిల్లా , వర్ని మండలం, రుద్రూరులో జన్మించాడు. తల్లిదండ్రులు బాలమ్మ , మల్లాగౌడు. ఉద్యోగం ప్రాథమికవిద్యతో చదువు ఆగిపోయినా, తర్వాత కాలంలో బి.ఓ.ఎల్. పూర్తిచేసి తెలుగు పండితునిగా ఉద్యోగం చేశాడు. రచనలు తెలుగు భాష పై మక్కువతో ఇరవై గుండ్లు వయసునుండే రచనలు చేయడం ఆరంభించాడు. శబరిమాత శతకం నరసింహ శతకం కవిగౌడప్ప శతకం రసతరంగిణి కవితాసుధాలహరి గౌడప్రబోధం okibdyns6wor4sqqr7b7f3j5pwhd6vj 4963322 4963319 2026-09-20T14:52:22Z Venky2916 152415 4963322 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ ఆధునికకవుల్లో మామిండ్ల రామగౌడు ఒకరు. == జననం == నిజామాబాద్ జిల్లా , వర్ని మండలం, రుద్రూరులో జన్మించాడు. తల్లిదండ్రులు బాలమ్మ , మల్లాగౌడు. ఉద్యోగం ప్రాథమికవిద్యతో చదువు ఆగిపోయినా, తర్వాత కాలంలో బి.ఓ.ఎల్. పూర్తిచేసి తెలుగు పండితునిగా ఉద్యోగం చేశాడు. రచనలు తెలుగు భాష పై మక్కువతో ఇరవై గుండ్లు వయసునుండే రచనలు చేయడం ఆరంభించాడు.భక్తి శతకాలను , నీతి శతకాలను రచించాడు. శబరిమాత శతకం నరసింహ శతకం కవిగౌడప్ప శతకం రసతరంగిణి కవితాసుధాలహరి గౌడప్రబోధం dyyn64mv7r7z6ap8hnmpjp7jp9e3njg 4963324 4963322 2026-09-20T14:56:19Z Venky2916 152415 4963324 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ ఆధునికకవుల్లో మామిండ్ల రామగౌడు ఒకరు. == జననం == నిజామాబాద్ జిల్లా , వర్ని మండలం, రుద్రూరులో జన్మించాడు. తల్లిదండ్రులు బాలమ్మ , మల్లాగౌడు. ఉద్యోగం ప్రాథమికవిద్యతో చదువు ఆగిపోయినా, తర్వాత కాలంలో బి.ఓ.ఎల్. పూర్తిచేసి తెలుగు పండితునిగా ఉద్యోగం చేశాడు. రచనలు తెలుగు భాష పై మక్కువతో ఇరవై గుండ్లు వయసునుండే రచనలు చేయడం ఆరంభించాడు.భక్తి శతకాలను , నీతి శతకాలను రచించాడు. శబరిమాత శతకం నరసింహ శతకం కవిగౌడప్ప శతకం రసతరంగిణి కవితాసుధాలహరి గౌడప్రబోధం బిరుదులు తనదైన శైలిలో, వస్తువైవిధ్యత కలిగిన రచనలు చేసి బిరుదులు , పలు సత్కారాలు అందుకున్నాడు. సుకవిసుధాకర మధురకవి కవికోకిల 6ihymzsfb2jsswcidcxel4295dwm0g0 4963326 4963324 2026-09-20T14:56:59Z Venky2916 152415 4963326 wikitext text/x-wiki తెలంగాణ ఆధునికకవుల్లో మామిండ్ల రామగౌడు ఒకరు. == జననం == నిజామాబాద్ జిల్లా , వర్ని మండలం, రుద్రూరులో జన్మించాడు. తల్లిదండ్రులు బాలమ్మ , మల్లాగౌడు. == ఉద్యోగం == ప్రాథమికవిద్యతో చదువు ఆగిపోయినా, తర్వాత కాలంలో బి.ఓ.ఎల్. పూర్తిచేసి తెలుగు పండితునిగా ఉద్యోగం చేశాడు. == రచనలు == తెలుగు భాష పై మక్కువతో ఇరవై గుండ్లు వయసునుండే రచనలు చేయడం ఆరంభించాడు.భక్తి శతకాలను , నీతి శతకాలను రచించాడు. శబరిమాత శతకం నరసింహ శతకం కవిగౌడప్ప శతకం రసతరంగిణి కవితాసుధాలహరి గౌడప్రబోధం == బిరుదులు == తనదైన శైలిలో, వస్తువైవిధ్యత కలిగిన రచనలు చేసి బిరుదులు , పలు సత్కారాలు అందుకున్నాడు. సుకవిసుధాకర మధురకవి కవికోకిల gypqv2tq8neec90a0klyl425iv1rbzx స్కిజోటిపల్ వ్యక్తిత్వ రుగ్మత 0 510750 4963302 2026-09-20T14:28:22Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1459093|Schizotypal personality disorder]] to:te #mdwikicx 4963302 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Schizotypal personality disorder |synonym = |image =Cute StPD Icon.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =People with schizotypal personality disorder often dress in eccentric ways. |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =Strange thinking, lack of friends, unusual appearance, [[suspicion (emotion)|suspiciousness]]<ref name=DSM5/> |complications =[[Schizophrenia]]<ref name=DSM5/> |onset =By early adulthood<ref name=DSM5/> |duration = |types = |causes = |risks =[[Family history (medicine)|Family history]]<ref name=DSM5/> |diagnosis = |differential =[[Psychosis]], [[autism spectrum disorder]], [[substance misuse]], other [[personality disorder]]s<ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =Counselling<ref name=Hal2008/> |medication = |prognosis = |frequency =0.6 to 4.6%<ref name=DSM5/> |deaths = }}{{Personality disorders sidebar}}స్కిజోటిపల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (ఎస్. టి. పి. డి) అనేది సన్నిహిత సంబంధాలు, అసాధారణ ప్రవర్తన దీర్ఘకాలిక అసౌకర్యం కలిగి ఉంటుంది.<ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/655 655-659]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}</ref> ఇందులో అనుమానాస్పదంగా ఉండటం, అసాధారణమైన పద్ధతిలో దుస్తులు ధరించడం, మూఢనమ్మకం ఉండవచ్చు.<ref name="DSM5" /> ప్రభావితమైన వారిలో కొద్ది సంఖ్యలో [[స్కిజోఫ్రీనియా|స్కిజోఫ్రెనియా]] అభివృద్ధి చెందుతుంది.<ref name="DSM5" /> ప్రమాద కారకాలలో ఈ పరిస్థితి యొక్క కుటుంబ చరిత్ర ఉంటుంది.<ref name="DSM5" /> [[మానసిక ఒత్తిడి]] లక్షణాలు మరింత దిగజారడానికి కారణమవుతుంది.<ref name="DSM5" /> ఇది క్లస్టర్ A లోని వ్యక్తిత్వ రుగ్మత, ఇది అసాధారణ ప్రవర్తనతో వర్గీకరించబడిన సమూహం.<ref name="DSM5" /> రోగనిర్ధారణకు ఒక వ్యక్తి సంస్కృతిని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం అవసరం.<ref name="DSM5" /> చికిత్సలో సాధారణంగా కౌన్సెలింగ్ ఉంటుంది.<ref name="Hal2008" /> ప్రజలు తరచుగా వ్యక్తిత్వ రుగ్మత కంటే [[ఆందోళన]] లేదా నిరాశతో సహాయం కోరతారు.<ref name="DSM5" /> ఇది 0.6% నుండి 4.6% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="DSM5" /> ప్రారంభంలో యుక్తవయస్సు ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="DSM5" /> స్త్రీల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="DSM5" /> "స్కిజోటైప్" అనే పదం 1956లో సాండర్ రాడో ఉపయోగంలోకి వచ్చింది.<ref name="Hal2008">{{Cite book|last=Hales|first=Robert E.|title=The American Psychiatric Publishing Textbook of Psychiatry|date=2008|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=978-1-58562-257-3|page=836|url=https://books.google.ca/books?id=2RzFWRIAsPAC&pg=PA836|language=en|access-date=2021-01-13|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829050625/https://books.google.ca/books?id=2RzFWRIAsPAC&pg=PA836}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] fq7yf0buhaoeoqk5haww66s486luc3y 4963303 4963302 2026-09-20T14:31:05Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963303 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =స్కిజోటైపల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ |synonym = |image =Cute StPD Icon.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =స్కిజోటైపల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ ఉన్న వ్యక్తులు తరచుగా విచిత్రమైన పద్ధతులలో దుస్తులు ధరిస్తారు. |pronounce = |specialty = మనోవైద్యం |symptoms =వింత ఆలోచన, స్నేహితులు లేకపోవడం, అసాధారణ రూపం, అనుమానం<ref name=DSM5/> |complications = స్కిజోఫ్రెనియా<ref name=DSM5/> |onset =ప్రారంభ వయోజన దశ నాటికి<ref name=DSM5/> |duration = |types = |causes = |risks =కుటుంబ చరిత్ర<ref name=DSM5/> |diagnosis = |differential =సైకోసిస్ , ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్ , మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం , ఇతర వ్యక్తిత్వ లోపాలు<ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =కౌన్సెలింగ్<ref name=Hal2008/> |medication = |prognosis = |frequency = 0.6 నుండి 4.6%<ref name=DSM5/> |deaths = }}{{Personality disorders sidebar}}స్కిజోటిపల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (ఎస్. టి. పి. డి) అనేది సన్నిహిత సంబంధాలు, అసాధారణ ప్రవర్తన దీర్ఘకాలిక అసౌకర్యం కలిగి ఉంటుంది.<ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/655 655-659]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}</ref> ఇందులో అనుమానాస్పదంగా ఉండటం, అసాధారణమైన పద్ధతిలో దుస్తులు ధరించడం, మూఢనమ్మకం ఉండవచ్చు.<ref name="DSM5" /> ప్రభావితమైన వారిలో కొద్ది సంఖ్యలో [[స్కిజోఫ్రీనియా|స్కిజోఫ్రెనియా]] అభివృద్ధి చెందుతుంది.<ref name="DSM5" /> ప్రమాద కారకాలలో ఈ పరిస్థితి కుటుంబ చరిత్ర ఉంటుంది.<ref name="DSM5" /> [[మానసిక ఒత్తిడి]] లక్షణాలు మరింత దిగజారడానికి కారణమవుతుంది.<ref name="DSM5" /> ఇది క్లస్టర్ A లోని వ్యక్తిత్వ రుగ్మత, ఇది అసాధారణ ప్రవర్తనతో వర్గీకరించబడిన సమూహం.<ref name="DSM5" /> రోగనిర్ధారణకు ఒక వ్యక్తి సంస్కృతిని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం అవసరం.<ref name="DSM5" /> చికిత్సలో సాధారణంగా కౌన్సెలింగ్ ఉంటుంది.<ref name="Hal2008" /> ప్రజలు తరచుగా వ్యక్తిత్వ రుగ్మత కంటే [[ఆందోళన]] లేదా నిరాశతో సహాయం కోరతారు.<ref name="DSM5" /> ఇది 0.6% నుండి 4.6% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="DSM5" /> ప్రారంభంలో యుక్తవయస్సు ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="DSM5" /> స్త్రీల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="DSM5" /> "స్కిజోటైప్" అనే పదం 1956లో సాండర్ రాడో ఉపయోగంలోకి వచ్చింది.<ref name="Hal2008">{{Cite book|last=Hales|first=Robert E.|title=The American Psychiatric Publishing Textbook of Psychiatry|date=2008|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=978-1-58562-257-3|page=836|url=https://books.google.ca/books?id=2RzFWRIAsPAC&pg=PA836|language=en|access-date=2021-01-13|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829050625/https://books.google.ca/books?id=2RzFWRIAsPAC&pg=PA836}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] axfgzfc5navw5yf50ipk264ain8zdwd 4963305 4963303 2026-09-20T14:31:20Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963305 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =స్కిజోటైపల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ |synonym = |image =Cute StPD Icon.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =స్కిజోటైపల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ ఉన్న వ్యక్తులు తరచుగా విచిత్రమైన పద్ధతులలో దుస్తులు ధరిస్తారు. |pronounce = |specialty = మనోవైద్యం |symptoms =వింత ఆలోచన, స్నేహితులు లేకపోవడం, అసాధారణ రూపం, అనుమానం<ref name=DSM5/> |complications = స్కిజోఫ్రెనియా<ref name=DSM5/> |onset =ప్రారంభ వయోజన దశ నాటికి<ref name=DSM5/> |duration = |types = |causes = |risks =కుటుంబ చరిత్ర<ref name=DSM5/> |diagnosis = |differential =సైకోసిస్ , ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్ , మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం , ఇతర వ్యక్తిత్వ లోపాలు<ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =కౌన్సెలింగ్<ref name=Hal2008/> |medication = |prognosis = |frequency = 0.6 నుండి 4.6%<ref name=DSM5/> |deaths = }} స్కిజోటిపల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (ఎస్. టి. పి. డి) అనేది సన్నిహిత సంబంధాలు, అసాధారణ ప్రవర్తన దీర్ఘకాలిక అసౌకర్యం కలిగి ఉంటుంది.<ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/655 655-659]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}</ref> ఇందులో అనుమానాస్పదంగా ఉండటం, అసాధారణమైన పద్ధతిలో దుస్తులు ధరించడం, మూఢనమ్మకం ఉండవచ్చు.<ref name="DSM5" /> ప్రభావితమైన వారిలో కొద్ది సంఖ్యలో [[స్కిజోఫ్రీనియా|స్కిజోఫ్రెనియా]] అభివృద్ధి చెందుతుంది.<ref name="DSM5" /> ప్రమాద కారకాలలో ఈ పరిస్థితి కుటుంబ చరిత్ర ఉంటుంది.<ref name="DSM5" /> [[మానసిక ఒత్తిడి]] లక్షణాలు మరింత దిగజారడానికి కారణమవుతుంది.<ref name="DSM5" /> ఇది క్లస్టర్ A లోని వ్యక్తిత్వ రుగ్మత, ఇది అసాధారణ ప్రవర్తనతో వర్గీకరించబడిన సమూహం.<ref name="DSM5" /> రోగనిర్ధారణకు ఒక వ్యక్తి సంస్కృతిని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం అవసరం.<ref name="DSM5" /> చికిత్సలో సాధారణంగా కౌన్సెలింగ్ ఉంటుంది.<ref name="Hal2008" /> ప్రజలు తరచుగా వ్యక్తిత్వ రుగ్మత కంటే [[ఆందోళన]] లేదా నిరాశతో సహాయం కోరతారు.<ref name="DSM5" /> ఇది 0.6% నుండి 4.6% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="DSM5" /> ప్రారంభంలో యుక్తవయస్సు ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="DSM5" /> స్త్రీల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="DSM5" /> "స్కిజోటైప్" అనే పదం 1956లో సాండర్ రాడో ఉపయోగంలోకి వచ్చింది.<ref name="Hal2008">{{Cite book|last=Hales|first=Robert E.|title=The American Psychiatric Publishing Textbook of Psychiatry|date=2008|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=978-1-58562-257-3|page=836|url=https://books.google.ca/books?id=2RzFWRIAsPAC&pg=PA836|language=en|access-date=2021-01-13|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829050625/https://books.google.ca/books?id=2RzFWRIAsPAC&pg=PA836}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] c3nz5alesgapy8a6ni2f03duiuy8t44 వర్గం:18వ శతాబ్దపు రచనలు 14 510751 4963307 2026-09-20T14:33:33Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4963307 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4963309 4963307 2026-09-20T14:33:59Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:18 వ శతాబ్దం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963309 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:18 వ శతాబ్దం]] 0ocosvp3jydyzsiayhl7vl3y88wk28k అల్పోష్ణస్థితి 0 510752 4963308 2026-09-20T14:33:46Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1505474|Hypothermia]] to:te #mdwikicx 4963308 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Hypothermia |synonym = |image =Napoleons retreat from moscow.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =During [[Napoleon|Napoleon Bonaparte]]'s [[French invasion of Russia|retreat from Russia]] in the winter of 1812, many troops died from hypothermia.<ref name=Rosen2010/> |pronounce = |specialty =[[Intensive care medicine|Critical care medicine]] |symptoms ={{plainlist |*'''Mild''': [[Shivering]], [[mental confusion]]<ref name=NEJM2012/> *'''Moderate''': No shivering, increased confusion<ref name=NEJM2012/> *'''Severe''': [[#Paradoxical undressing|Paradoxical undressing]], [[cardiac arrest]]<ref name=NEJM2012/>}} |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks =[[Alcohol intoxication]], [[hypoglycemia|low blood sugar]], [[anorexia nervosa|anorexia]], advanced age<ref name=Rosen2010/><ref name=NEJM2012/> |diagnosis =Based on symptoms or [[body temperature]] below {{convert|35.0|C|F}}<ref name=NEJM2012/> |differential = |prevention = |treatment ={{plainlist |*'''Mild''': Warm drinks, warm clothing, physical activity<ref name=NEJM2012/> *'''Moderate''': Heating blankets, warmed [[intravenous fluid]]<ref name=NEJM2012/> *'''Severe''': [[Cardiopulmonary resuscitation]], [[extracorporeal membrane oxygenation]], [[cardiopulmonary bypass]]<ref name=NEJM2012/>}} |medication = |prognosis = |frequency = |deaths =1,500 per year (US)<ref name=NEJM2012/> }}మానవులలో 35°C (95°F) కంటే తక్కువ శరీర ఉష్ణోగ్రతను హైపోథర్మియా అని నిర్వచిస్తారు.<ref name="NEJM2012">{{Cite paper|title=Accidental hypothermia|date=November 2012|url=https://semanticscholar.org/paper/4c5b95c9b5072760e9117b6aa4de6dd90717cb29}}</ref> లక్షణాలు ఉష్ణోగ్రత మీద ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref name="NEJM2012" /> తేలికపాటి అల్పోష్ణస్థితిలో, వణుకు, మానసిక గందరగోళం ఉంటుంది.<ref name="NEJM2012" /> మితమైన అల్పోష్ణస్థితిలో, వణుకు ఆగిపోతుంది, గందరగోళం పెరుగుతుంది.<ref name="NEJM2012" /> తీవ్రమైన అల్పోష్ణస్థితిలో, ఒక వ్యక్తి వారి దుస్తులను తొలగించే విరుద్ధమైన బట్టలు విప్పడం, అలాగే గుండె ఆగిపోయే ప్రమాదం ఉండవచ్చు.<ref name="NEJM2012" /> అల్పోష్ణస్థితికి రెండు ప్రధాన కారణాలు ఉన్నాయి. ఇది సంప్రదాయబద్ధంగా తీవ్రమైన చలిని బహిర్గతం చేయడం వల్ల సంభవిస్తుంది.<ref name="Rosen2010">{{Cite book|title=Rosen's emergency medicine: concepts and clinical practice 7th edition|last=Marx|first=John|year=2010|publisher=Mosby/Elsevier|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-323-05472-0|page=1870|url=}}</ref> ఉష్ణ ఉత్పత్తిని తగ్గించే లేదా ఉష్ణ నష్టాన్ని పెంచే ఏ పరిస్థితి నుండి అయినా ఇది సంభవించవచ్చు.<ref name="Rosen2010" /> సాధారణంగా ఇది మద్యం మత్తు కలిగి ఉంటుంది, కానీ తక్కువ రక్తంలో చక్కెర, [[అనోరెక్సియా నెర్వోసా|అనోరెక్సియా]], వృద్ధాప్యం కూడా ఉండవచ్చు.<ref name="Rosen2010" /><ref name="NEJM2012" /> శరీర ఉష్ణోగ్రత సాధారణంగా థర్మోర్గ్యులేషన్ ద్వారా 36.5-37.5 °C (′ID2] °F) స్థిరమైన స్థాయికి దగ్గరగా నిర్వహించబడుతుంది.<ref name="NEJM2012" /> శరీర ఉష్ణోగ్రతను పెంచే ప్రయత్నాలలో వణుకు, స్వచ్ఛంద కార్యకలాపాలు పెరగడం, వెచ్చని దుస్తులు ధరించడం ఉంటాయి.<ref name="NEJM2012" /><ref>{{Cite book|last=Robertson|first=David|title=Primer on the autonomic nervous system|date=2012|publisher=Elsevier/AP|location=Amsterdam|isbn=9780123865250|page=288|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=FycmOkb-T1gC&pg=PA288|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908151245/https://books.google.com/books?id=FycmOkb-T1gC&pg=PA288|archive-date=2017-09-08}}</ref> ప్రమాద కారకాల సమక్షంలో లేదా ఒక వ్యక్తి యొక్క ప్రధాన ఉష్ణోగ్రతను కొలవడం ద్వారా ఒక వ్యక్తి లక్షణాల ఆధారంగా అల్పోష్ణస్థితిని నిర్ధారించవచ్చు.<ref name="NEJM2012" /> తేలికపాటి అల్పోష్ణస్థితి చికిత్సలో వెచ్చని పానీయాలు, వెచ్చని దుస్తులు, శారీరక శ్రమ ఉంటాయి.<ref name="NEJM2012" /> మితమైన అల్పోష్ణస్థితి ఉన్నవారిలో, వేడి చేసే దుప్పట్లు, వేడిచేసిన ఇంట్రావీనస్ ద్రవాలు సిఫార్సు చేయబడతాయి..<ref name="NEJM2012" /> మితమైన లేదా తీవ్రమైన అల్పోష్ణస్థితి ఉన్నవారిని సున్నితంగా కదిలించాలి.<ref name="NEJM2012" /> తీవ్రమైన అల్పోష్ణస్థితిలో, ఎక్స్ట్రాకార్పోరియల్ మెంబ్రేన్ ఆక్సిజనేషన్ (ECMO) లేదా కార్డియోపల్మోనరీ బైపాస్ ఉపయోగపడవచ్చు.<ref name="NEJM2012" /> పల్స్ లేనివారిలో, పైన పేర్కొన్న చర్యలతో పాటు [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|కార్డియోపల్మోనరీ పునరుజ్జీవనం]] (సిపిఆర్) సూచించబడుతుంది.<ref name="NEJM2012" /> ఒక వ్యక్తి యొక్క ఉష్ణోగ్రత {{Convert|32|C|F}} °F) కంటే ఎక్కువగా ఉండే వరకు తిరిగి వేడెక్కడం కొనసాగుతుంది.<ref name="NEJM2012" /> ఈ సమయంలో ఎటువంటి మెరుగుదల లేకపోతే లేదా రక్తంలో పొటాషియం స్థాయి ఏ సమయంలోనైనా 12 mmol/లీటర్ కంటే ఎక్కువగా ఉంటే, పునరుజ్జీవనం నిలిపివేయబడవచ్చు.<ref name="NEJM2012" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి కనీసం 1,500 మరణాలకు అల్పోష్ణస్థితి కారణం.<ref name="NEJM2012" /> ఇది వృద్ధులు, పురుషులలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Brac2012">{{Cite book|last=Bracker|first=Mark|title=The 5-Minute Sports Medicine Consult|date=2012|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9781451148121|page=320|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=-LOm9enAxQ8C&pg=PA320|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908151245/https://books.google.com/books?id=-LOm9enAxQ8C&pg=PA320|archive-date=2017-09-08}}</ref> ప్రమాదవశాత్తు అల్పోష్ణస్థితి ఉన్న వ్యక్తి బయటపడిన అతి తక్కువ నమోదిత శరీర ఉష్ణోగ్రతలలో ఒకటి స్వీడన్లో 7 ఏళ్ల బాలిక మునిగిపోవడం.<ref>{{Cite web|title=Remarkable recovery of seven-year-old girl|website=Swedish Radio|url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=4296666|access-date=2 March 2015|date=Jan 17, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150307183116/http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=4296666|archive-date=7 March 2015}}</ref> ఆరు గంటలకు పైగా సిపిఆర్ తర్వాత మనుగడ వివరించబడింది.<ref name="NEJM2012" /> ECMO లేదా బైపాస్ ఉపయోగించిన వ్యక్తులలో, మనుగడ 50% ఉంటుంది.<ref name="NEJM2012" /> అల్పోష్ణస్థితి కారణంగా మరణాలు అనేక యుద్ధాలలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి.<ref name="Rosen2010" /> ఈ పదం [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] భాష నుండి వచ్చింది, ''హుపో'', అంటే "కింద", θερμία, ''థర్మియా'', అంటే "వేడి". అల్పోష్ణస్థితికి వ్యతిరేకం హైపర్థెర్మియా, ఇది విఫలమైన థర్మోర్గ్యులేషన్ కారణంగా శరీర ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది. == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] ix6tawffielhr9i7c6ker9vpcw2myqp 4963312 4963308 2026-09-20T14:38:17Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963312 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =హైపోథెర్మియా |synonym = |image =Napoleons retreat from moscow.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =1812 శీతాకాలంలో నెపోలియన్ బోనపార్టే రష్యా నుండి వెనుదిరిగే సమయంలో , చాలా మంది సైనికులు హైపోథెర్మియా కారణంగా మరణించారు.<ref name=Rosen2010/> |pronounce = |specialty = క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ |symptoms ={{plainlist |*'''తేలికపాటి''': వణుకు , మానసిక గందరగోళం<ref name=NEJM2012/> *'''మితమైనది ''': వణుకు లేదు, గందరగోళం పెరిగింది<ref name=NEJM2012/> *'''తీవ్రమైన ''': : పారడాక్సికల్ అన్‌డ్రెస్సింగ్ , కార్డియాక్ అరెస్ట్<ref name=NEJM2012/>}} |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks =ఆల్కహాల్ మత్తు , తక్కువ రక్త చక్కెర , అనోరెక్సియా , వృద్ధాప్యం<ref name=Rosen2010/><ref name=NEJM2012/> |diagnosis =ఆల్కహాల్ మత్తు , తక్కువ రక్త చక్కెర , అనోరెక్సియా , వృద్ధాప్యం<ref name=NEJM2012/> |differential = |prevention = |treatment ={{plainlist |*'''తేలికపాటి''': వేడి పానీయాలు, వెచ్చని దుస్తులు, శారీరక శ్రమ<ref name=NEJM2012/> *'''మితమైనది''': వేడి దుప్పట్లు, వేడి చేసిన ఇంట్రావీనస్ ద్రవం<ref name=NEJM2012/> *'''తీవ్రమైన ''': కార్డియోపల్మోనరీ పునరుజ్జీవనం , ఎక్స్‌ట్రాకార్పోరియల్ మెంబ్రేన్ ఆక్సిజనేషన్ , కార్డియోపల్మోనరీ బైపాస్<ref name=NEJM2012/>}} |medication = |prognosis = |frequency = |deaths =సంవత్సరానికి 1,500 (యుఎస్)<ref name=NEJM2012/> }}మానవులలో 35°C (95°F) కంటే తక్కువ శరీర ఉష్ణోగ్రతను హైపోథర్మియా అని నిర్వచిస్తారు.<ref name="NEJM2012">{{Cite paper|title=Accidental hypothermia|date=November 2012|url=https://semanticscholar.org/paper/4c5b95c9b5072760e9117b6aa4de6dd90717cb29}}</ref> లక్షణాలు ఉష్ణోగ్రత మీద ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref name="NEJM2012" /> తేలికపాటి అల్పోష్ణస్థితిలో, వణుకు, మానసిక గందరగోళం ఉంటుంది.<ref name="NEJM2012" /> మితమైన అల్పోష్ణస్థితిలో, వణుకు ఆగిపోతుంది, గందరగోళం పెరుగుతుంది.<ref name="NEJM2012" /> తీవ్రమైన అల్పోష్ణస్థితిలో, ఒక వ్యక్తి వారి దుస్తులను తొలగించే విరుద్ధమైన బట్టలు విప్పడం, అలాగే గుండె ఆగిపోయే ప్రమాదం ఉండవచ్చు.<ref name="NEJM2012" /> అల్పోష్ణస్థితికి రెండు ప్రధాన కారణాలు ఉన్నాయి. ఇది సంప్రదాయబద్ధంగా తీవ్రమైన చలిని బహిర్గతం చేయడం వల్ల సంభవిస్తుంది.<ref name="Rosen2010">{{Cite book|title=Rosen's emergency medicine: concepts and clinical practice 7th edition|last=Marx|first=John|year=2010|publisher=Mosby/Elsevier|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-323-05472-0|page=1870|url=}}</ref> ఉష్ణ ఉత్పత్తిని తగ్గించే లేదా ఉష్ణ నష్టాన్ని పెంచే ఏ పరిస్థితి నుండి అయినా ఇది సంభవించవచ్చు.<ref name="Rosen2010" /> సాధారణంగా ఇది మద్యం మత్తు కలిగి ఉంటుంది, కానీ తక్కువ రక్తంలో చక్కెర, [[అనోరెక్సియా నెర్వోసా|అనోరెక్సియా]], వృద్ధాప్యం కూడా ఉండవచ్చు.<ref name="Rosen2010" /><ref name="NEJM2012" /> శరీర ఉష్ణోగ్రత సాధారణంగా థర్మోర్గ్యులేషన్ ద్వారా 36.5-37.5 °C (′ID2] °F) స్థిరమైన స్థాయికి దగ్గరగా నిర్వహించబడుతుంది.<ref name="NEJM2012" /> శరీర ఉష్ణోగ్రతను పెంచే ప్రయత్నాలలో వణుకు, స్వచ్ఛంద కార్యకలాపాలు పెరగడం, వెచ్చని దుస్తులు ధరించడం ఉంటాయి.<ref name="NEJM2012" /><ref>{{Cite book|last=Robertson|first=David|title=Primer on the autonomic nervous system|date=2012|publisher=Elsevier/AP|location=Amsterdam|isbn=9780123865250|page=288|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=FycmOkb-T1gC&pg=PA288|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908151245/https://books.google.com/books?id=FycmOkb-T1gC&pg=PA288|archive-date=2017-09-08}}</ref> ప్రమాద కారకాల సమక్షంలో లేదా ఒక వ్యక్తి యొక్క ప్రధాన ఉష్ణోగ్రతను కొలవడం ద్వారా ఒక వ్యక్తి లక్షణాల ఆధారంగా అల్పోష్ణస్థితిని నిర్ధారించవచ్చు.<ref name="NEJM2012" /> తేలికపాటి అల్పోష్ణస్థితి చికిత్సలో వెచ్చని పానీయాలు, వెచ్చని దుస్తులు, శారీరక శ్రమ ఉంటాయి.<ref name="NEJM2012" /> మితమైన అల్పోష్ణస్థితి ఉన్నవారిలో, వేడి చేసే దుప్పట్లు, వేడిచేసిన ఇంట్రావీనస్ ద్రవాలు సిఫార్సు చేయబడతాయి..<ref name="NEJM2012" /> మితమైన లేదా తీవ్రమైన అల్పోష్ణస్థితి ఉన్నవారిని సున్నితంగా కదిలించాలి.<ref name="NEJM2012" /> తీవ్రమైన అల్పోష్ణస్థితిలో, ఎక్స్ట్రాకార్పోరియల్ మెంబ్రేన్ ఆక్సిజనేషన్ (ECMO) లేదా కార్డియోపల్మోనరీ బైపాస్ ఉపయోగపడవచ్చు.<ref name="NEJM2012" /> పల్స్ లేనివారిలో, పైన పేర్కొన్న చర్యలతో పాటు [[హృదయశ్వాసకోశ పునరుజ్జీవనం|కార్డియోపల్మోనరీ పునరుజ్జీవనం]] (సిపిఆర్) సూచించబడుతుంది.<ref name="NEJM2012" /> ఒక వ్యక్తి యొక్క ఉష్ణోగ్రత {{Convert|32|C|F}} °F) కంటే ఎక్కువగా ఉండే వరకు తిరిగి వేడెక్కడం కొనసాగుతుంది.<ref name="NEJM2012" /> ఈ సమయంలో ఎటువంటి మెరుగుదల లేకపోతే లేదా రక్తంలో పొటాషియం స్థాయి ఏ సమయంలోనైనా 12 mmol/లీటర్ కంటే ఎక్కువగా ఉంటే, పునరుజ్జీవనం నిలిపివేయబడవచ్చు.<ref name="NEJM2012" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి కనీసం 1,500 మరణాలకు అల్పోష్ణస్థితి కారణం.<ref name="NEJM2012" /> ఇది వృద్ధులు, పురుషులలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Brac2012">{{Cite book|last=Bracker|first=Mark|title=The 5-Minute Sports Medicine Consult|date=2012|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9781451148121|page=320|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=-LOm9enAxQ8C&pg=PA320|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908151245/https://books.google.com/books?id=-LOm9enAxQ8C&pg=PA320|archive-date=2017-09-08}}</ref> ప్రమాదవశాత్తు అల్పోష్ణస్థితి ఉన్న వ్యక్తి బయటపడిన అతి తక్కువ నమోదిత శరీర ఉష్ణోగ్రతలలో ఒకటి స్వీడన్లో 7 ఏళ్ల బాలిక మునిగిపోవడం.<ref>{{Cite web|title=Remarkable recovery of seven-year-old girl|website=Swedish Radio|url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=4296666|access-date=2 March 2015|date=Jan 17, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150307183116/http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=4296666|archive-date=7 March 2015}}</ref> ఆరు గంటలకు పైగా సిపిఆర్ తర్వాత మనుగడ వివరించబడింది.<ref name="NEJM2012" /> ECMO లేదా బైపాస్ ఉపయోగించిన వ్యక్తులలో, మనుగడ 50% ఉంటుంది.<ref name="NEJM2012" /> అల్పోష్ణస్థితి కారణంగా మరణాలు అనేక యుద్ధాలలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి.<ref name="Rosen2010" /> ఈ పదం [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] భాష నుండి వచ్చింది, ''హుపో'', అంటే "కింద", θερμία, ''థర్మియా'', అంటే "వేడి". అల్పోష్ణస్థితికి వ్యతిరేకం హైపర్థెర్మియా, ఇది విఫలమైన థర్మోర్గ్యులేషన్ కారణంగా శరీర ఉష్ణోగ్రత పెరుగుతుంది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] site6uxdn9euu00tdine6k7gob8zpyj లూయీ బాడీస్‌తో కూడిన డిమెన్షియా 0 510753 4963327 2026-09-20T14:59:26Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1501513|Dementia with Lewy bodies]] to:te #mdwikicx 4963327 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Dementia with Lewy bodies |synonym =Diffuse Lewy body disease |image =Lewy body in the substantia nigra from a person with Parkinson's disease.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt =See caption. |caption =[[photomicrograph|Microscopic image]] of a [[Lewy body]] (arrowhead) in a neuron of the [[substantia nigra]]; scale bar=20 microns (0.02mm) |pronounce = |specialty =[[Neurology]], [[psychiatry]] |symptoms =[[Dementia]], [[Rapid eye movement sleep behavior disorder|abnormal behavior during REM sleep]], fluctuations in alertness, [[visual hallucinations]], [[Hypokinesia|slowness of movement]]<ref name=McKeithConsensus2017Table1>[[Ian G. McKeith|McKeith IG]] ''et al.'' (2017), [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5496518/table/T1/ Table 1, p. 90] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828054804/https://misuse.ncbi.nlm.nih.gov/error/abuse.shtml |date=August 28, 2021 }}</ref> |complications = |onset =After the age of 50,<ref name= NINDS2020Book>{{cite web |title= Lewy body dementia: Hope through research |url= https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Lewy-Body-Dementia-Hope-Through-Research |website= National Institute of Neurological Disorders and Stroke |publisher= US National Institutes of Health |access-date= March 18, 2020 |date= January 10, 2020 |archive-date= April 30, 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210430175606/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Lewy-Body-Dementia-Hope-Through-Research |url-status= live }}</ref> median 76<ref name= Hershey309> Hershey LA, Coleman-Jackson R (2019), p. 309.</ref> |duration =Long term<ref name=NINDS2019/> |types = |causes =Unknown<ref name=NINDS2019/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms and [[biomarker]]s<ref name=McKeithConsensus2017Table1/> |differential =[[Alzheimer's disease|Alzheimer's]], [[Parkinson's disease dementia]], certain [[mental illness]]es, [[vascular dementia]]<ref name=Gomperts437>Gomperts SN (2016), p. 437.</ref> |prevention = |treatment = |medication =[[Acetylcholinesterase inhibitor|Acetylcholinesterase inhibitors]] such as [[donepezil]] and [[rivastigmine]];<ref name=Taylor2020Cognitive> Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Cognitive impairment".</ref> [[melatonin]]<ref name=Taylor2020Sleep> Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Sleep disturbances" ("Nocturnal sleep disturbances" and "Excessive Daytime Sleepiness" combined on final publication).</ref> |prognosis =Average survival 8 years from diagnosis<ref name=NINDS2019/> |frequency =About 0.4% of persons older than 65<ref name= Levin201662> Levin J ''et al.'' (2016), p. 62.</ref> |deaths = }}లెవీ బాడీస్తో డిమెంటియా (DLB) అనేది నిద్ర, ప్రవర్తన, ఆలోచన, కదలిక, స్వయంచాలక శారీరక విధుల్లో మార్పులతో కూడిన ఒక రకమైన [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]].<ref name="Taylor2020" /> జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం అనేది ఎల్లప్పుడూ ప్రారంభ లక్షణం కాదు.<ref name="Tousi2017">{{Cite paper|title=Diagnosis and management of cognitive and behavioral changes in dementia with Lewy bodies|date=October 2017}}</ref> ఈ వ్యాధి కాలక్రమేణా మరింత తీవ్రమవుతుంది, సాధారణంగా అభిజ్ఞా క్షీణత సాధారణ రోజువారీ పనితీరుకు అంతరాయం కలిగించినప్పుడు నిర్ధారణ చేయబడుతుంది.<ref name="McKeithConsensus20173">{{cite journal|vauthors=[[Ian G. McKeith|McKeith IG]], Boeve BF, Dickson DW, ''et al.''|title=Diagnosis and management of dementia with Lewy bodies: Fourth consensus report of the DLB Consortium|journal=Neurology|volume=89|issue=1|pages=88–100|date=July 2017|pmid=28592453|pmc=5496518|doi=10.1212/WNL.0000000000004058|type=Review}}</ref><ref name="Palma2018" /> గుండె పనితీరు, [[జీర్ణశయాంతర ప్రేగు|జీర్ణశయాంతర]] పనితీరు ప్రతి స్థాయి-నమలడం నుండి మలవిసర్జన వరకు-ప్రభావితమవుతుంది, [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]] అత్యంత సాధారణ లక్షణాలలో ఒకటి.<ref name="Taylor2020" /><ref name="Palma2018">{{Cite paper|title=Treatment of autonomic dysfunction in Parkinson disease and other synucleinopathies|date=March 2018}}</ref> నిలబడి ఉన్నప్పుడు తక్కువ రక్తపోటు కూడా సంభవించవచ్చు.<ref name="Taylor2020" /> ఇది ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తుంది-నిరాశ, ఆసక్తి లేకపోవడం వంటి మానసిక మార్పులు సాధారణం.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఖచ్చితమైన కారణం తెలియదు, కానీ వ్యాధిగ్రస్త మెదడులోని న్యూరాన్లలో ప్రోటీన్ యొక్క అసాధారణ గడ్డలు విస్తృతంగా నిక్షిప్తం అవుతాయి.<ref name="NINDS2019">{{Cite web|title=Dementia with Lewy bodies information page|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Dementia-Lewy-Bodies-Information-Page|access-date=March 18, 2020|date=March 27, 2019|archive-date=June 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610102946/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Dementia-Lewy-Bodies-Information-Page|url-status=live}}</ref><ref name="Walker20152">{{cite journal|vauthors=Walker Z, Possin KL, Boeve BF, Aarsland D|title=Lewy body dementias|journal=Lancet|volume=386|issue=10004|pages=1683–97|date=October 2015|pmid=26595642|pmc=5792067|doi=10.1016/S0140-6736(15)00462-6|type=Review}}</ref> చాలా మందికి కుటుంబం ప్రభావితం కాదు, అయితే అప్పుడప్పుడు ఇది కుటుంబంలో నడుస్తుంది.<ref name="NINDS2019" /> లెవీ బాడీస్ అని పిలవబడే (1912లో ఫ్రెడెరిక్ లెవీ, లెవీ న్యూరైట్స్ చే కనుగొనబడినవి, ఈ గడ్డలు [[కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ|కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]], స్వయంప్రతిపత్త నాడీ వ్యవస్థ రెండింటినీ ప్రభావితం చేస్తాయి.<ref name="Lin20192">{{cite journal|vauthors=Lin YW, Truong D|title=Diffuse Lewy body disease|journal=J. Neurol. Sci.|volume=399|issue=|pages=144–50|date=April 2019|pmid=30807982|doi=10.1016/j.jns.2019.02.021|type=Review}}</ref> REM స్లీప్ బిహేవియర్ డిజార్డర్ (RBD) -దీనిలో ప్రజలు సాధారణంగా REM నిద్ర సంభవించే కండరాల పక్షవాతాన్ని కోల్పోతారు, వారి కలలను అమలు చేస్తారు-ఇది ఒక ప్రధాన లక్షణం.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఇతర లక్షణాల కంటే సంవత్సరాలు లేదా దశాబ్దాల ముందు ఆర్బిడి కనిపించవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఇతర ప్రధాన లక్షణాలు దృశ్య భ్రాంతులు, శ్రద్ధ లేదా అప్రమత్తతలో గుర్తించదగిన హెచ్చుతగ్గులు, పార్కిన్సోనిజం (కదలిక మందగించడం, నడవడంలో ఇబ్బంది లేదా దృఢత్వం).<ref name="McKeithConsensus2017" /> అనేక వ్యాధి లక్షణాలు లేదా బయోమార్కర్లు ఉన్నట్లయితే ఊహాత్మక రోగనిర్ధారణ చేయవచ్చు-రోగనిర్ధారణ పనిలో [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]], న్యూరోసైకోలాజికల్ పరీక్షలు, ఇమేజింగ్, నిద్ర అధ్యయనాలు ఉండవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఖచ్చితమైన రోగ నిర్ధారణకు సాధారణంగా [[శవ పరీక్ష|శవపరీక్ష]] అవసరం పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి చిత్తవైకల్యం పాటు, DLB అనేది రెండు లెవీ శరీర చిత్తవైకల్యానిలో ఒకటి. వ్యాధి పురోగమించకుండా ఆపడానికి ఎటువంటి నివారణ లేదా మందులు లేవు, DLB తరువాతి దశలలో ఉన్న వ్యక్తులు తమను తాము చూసుకోలేకపోవచ్చు.<ref name="Yamada20202">{{cite journal|vauthors=Yamada M, Komatsu J, Nakamura K, et al|title=Diagnostic Criteria for Dementia with Lewy Bodies: Updates and Future Directions|journal=J Mov Disord|volume=13|issue=1|pages=1–10|date=January 2020|pmid=31694357|pmc=6987529|doi=10.14802/jmd.19052|quote=DLB diagnoses are often missed.}}</ref><ref name="NIH2018Bas">{{Cite web|title=What is Lewy body dementia?|url=https://www.nia.nih.gov/alzheimers/publication/lewy-body-dementia/basics-lewy-body-dementia|website=National Institute on Aging|publisher=US National Institutes of Health|access-date=March 18, 2020|date=June 27, 2018|archive-date=October 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006063420/https://www.nia.nih.gov/alzheimers/publication/lewy-body-dementia/basics-lewy-body-dementia|url-status=live}}</ref> చికిత్సలు కొన్ని లక్షణాలను ఉపశమనం చేయడం, సంరక్షకులపై భారాన్ని తగ్గించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటాయి.<ref name="StLouisNov20172">{{cite journal|vauthors=St Louis EK, Boeve BF|title=REM sleep behavior disorder: Diagnosis, clinical implications, and future directions|journal=Mayo Clin Proc|volume=92|issue=11|pages=1723–36|date=November 2017|pmid=29101940|pmc=6095693|doi=10.1016/j.mayocp.2017.09.007|type=Review|url=http://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(17)30688-2/fulltext|access-date=July 21, 2020|archive-date=July 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720105427/https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196%2817%2930688-2/fulltext|url-status=live}}</ref> డోన్పెజిల్, రివాస్టిగ్మిన్ వంటి మందులు జ్ఞానం, మొత్తం పనితీరును మెరుగుపరచడంలో ప్రభావవంతంగా ఉంటాయి, నిద్ర సంబంధిత లక్షణాలకు [[మెలటోనిన్]] ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017Management2">McKeith IG ''et al.'' (2017), sec. "Clinical management", pp. 93–95.</ref> మతిభ్రమాలకు కూడా [[యాంటిసైకోటిక్|యాంటిసైకోటిక్స్]] సాధారణంగా నివారించబడతాయి, ఎందుకంటే DLB ఉన్నవారిలో దాదాపు సగం మందిలో తీవ్రమైన, ప్రాణాంతక ప్రతిచర్యలు సంభవిస్తాయి, వాటి ఉపయోగం మరణానికి దారితీయవచ్చు.<ref name="Taylor2020Neuropsych">Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Neuropsychiatric symptoms".</ref><ref name="Boot2015Intro">Boot BP (2015), sec. "Introduction".</ref> అనేక విభిన్న లక్షణాల నిర్వహణ సవాలుగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇందులో బహుళ ప్రత్యేకతలు, సంరక్షకుల విద్య ఉంటుంది.<ref name="Boot2015Intro2">Boot BP (2015), sec. "Introduction".</ref><ref name="Taylor2020" /> DLB అనేది చిత్తవైకల్యం యొక్క ఒక సాధారణ రూపం, కానీ ప్రభావితమైన వ్యక్తుల సంఖ్య ఖచ్చితంగా తెలియదు, అనేక రోగ నిర్ధారణలు తప్పిపోయాయి.<ref name="Armstrong20192">{{cite journal|vauthors=Armstrong MJ|title=Lewy Body Dementias|journal=Continuum (Minneap Minn)|volume=25|issue=1|pages=128–46|date=February 2019|pmid=30707190|doi=10.1212/CON.0000000000000685|type=Review}}</ref> ఇది సాధారణంగా యాభై సంవత్సరాల వయస్సు తర్వాత ప్రారంభమవుతుంది, వ్యాధి ఉన్న వ్యక్తులు రోగ నిర్ధారణ తర్వాత ఎనిమిది సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.<ref name="NINDS2019" /> ఈ వ్యాధిని మొట్టమొదట 1976లో కెంజీ కోసాకా వర్ణించారు.<ref name="Weil20172">{{cite journal|vauthors=Weil RS, Lashley TL, Bras J, Schrag AE, Schott JM|title=Current concepts and controversies in the pathogenesis of Parkinson's disease dementia and dementia with Lewy bodies|journal=F1000Res|volume=6|page=1604|date=2017|pmid=28928962|pmc=5580419|doi=10.12688/f1000research.11725.1|type=Review}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] o26d8lxma6qhcvwb0xblce5hn00kwc9 4963329 4963327 2026-09-20T15:04:24Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963329 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =లూయీ బాడీస్‌తో కూడిన డిమెన్షియా |synonym =డిఫ్యూజ్ లూయీ బాడీ వ్యాధి |image =Lewy body in the substantia nigra from a person with Parkinson's disease.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt =See caption. |caption =సబ్‌స్టాంటియా నిగ్రాలోని న్యూరాన్‌లో ఉన్న లెవీ బాడీ (బాణం గుర్తు) సూక్ష్మదర్శిని చిత్రం ; స్కేల్ బార్=20 మైక్రాన్లు (0.02మిమీ) |pronounce = |specialty = న్యూరాలజీ , సైకియాట్రీ |symptoms = డిమెన్షియా , REM నిద్రలో అసాధారణ ప్రవర్తన , అప్రమత్తతలో హెచ్చుతగ్గులు, దృశ్య భ్రాంతులు , కదలికలో మందకొడితనం<ref name=McKeithConsensus2017Table1>[[Ian G. McKeith|McKeith IG]] ''et al.'' (2017), [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5496518/table/T1/ Table 1, p. 90] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828054804/https://misuse.ncbi.nlm.nih.gov/error/abuse.shtml |date=August 28, 2021 }}</ref> |complications = |onset =50 ఏళ్ల తర్వాత,<ref name= NINDS2020Book>{{cite web |title= Lewy body dementia: Hope through research |url= https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Lewy-Body-Dementia-Hope-Through-Research |website= National Institute of Neurological Disorders and Stroke |publisher= US National Institutes of Health |access-date= March 18, 2020 |date= January 10, 2020 |archive-date= April 30, 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210430175606/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Lewy-Body-Dementia-Hope-Through-Research |url-status= live }}</ref> మధ్యస్థం 76<ref name= Hershey309> Hershey LA, Coleman-Jackson R (2019), p. 309.</ref> |duration =దీర్ఘకాలిక<ref name=NINDS2019/> |types = |causes =తెలియని<ref name=NINDS2019/> |risks = |diagnosis =లక్షణాలు మరియు బయోమార్కర్ల ఆధారంగా<ref name=McKeithConsensus2017Table1/> |differential =అల్జీమర్స్ , పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి, చిత్తవైకల్యం , కొన్ని మానసిక అనారోగ్యాలు , వాస్కులర్ చిత్తవైకల్యం<ref name=Gomperts437>Gomperts SN (2016), p. 437.</ref> |prevention = |treatment = |medication =డోనెపెజిల్, రివాస్టిగ్మిన్ వంటి అసిటైల్కోలినెస్టరేస్ నిరోధకాలు ; [ 6 ] మెలటోనిన్;<ref name=Taylor2020Cognitive> Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Cognitive impairment".</ref> [[melatonin]]<ref name=Taylor2020Sleep> Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Sleep disturbances" ("Nocturnal sleep disturbances" and "Excessive Daytime Sleepiness" combined on final publication).</ref> |prognosis =వ్యాధి నిర్ధారణ నుండి సగటు మనుగడ 8 సంవత్సరాలు<ref name=NINDS2019/> |frequency =65 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో సుమారు 0.4%<ref name= Levin201662> Levin J ''et al.'' (2016), p. 62.</ref> |deaths = }}లెవీ బాడీస్తో డిమెంటియా (DLB) అనేది నిద్ర, ప్రవర్తన, ఆలోచన, కదలిక, స్వయంచాలక శారీరక విధుల్లో మార్పులతో కూడిన ఒక రకమైన [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]].<ref name= Taylor2020>{{cite journal |vauthors=Taylor JP, McKeith IG, Burn DJ, et al |title=New evidence on the management of Lewy body dementia |journal=Lancet Neurol |volume=19 |issue=2 |pages=157–69 |date=February 2020 |pmid=31519472 |doi=10.1016/S1474-4422(19)30153-X |pmc=7017451 |type= Review}} Courtesty link available [https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10871/36535/Management%20Lewy%20body%20dementia_versionsubmittedtoTLNwithappendix.pdf?sequence=10&isAllowed=y here.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200703102323/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10871/36535/Management%20Lewy%20body%20dementia_versionsubmittedtoTLNwithappendix.pdf?sequence=10&isAllowed=y |date=July 3, 2020 }}</ref> జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం అనేది ఎల్లప్పుడూ ప్రారంభ లక్షణం కాదు.<ref name="Tousi2017">{{Cite paper|title=Diagnosis and management of cognitive and behavioral changes in dementia with Lewy bodies|date=October 2017}}</ref> ఈ వ్యాధి కాలక్రమేణా మరింత తీవ్రమవుతుంది, సాధారణంగా అభిజ్ఞా క్షీణత సాధారణ రోజువారీ పనితీరుకు అంతరాయం కలిగించినప్పుడు నిర్ధారణ చేయబడుతుంది.<ref name="McKeithConsensus20173">{{cite journal|vauthors=[[Ian G. McKeith|McKeith IG]], Boeve BF, Dickson DW, ''et al.''|title=Diagnosis and management of dementia with Lewy bodies: Fourth consensus report of the DLB Consortium|journal=Neurology|volume=89|issue=1|pages=88–100|date=July 2017|pmid=28592453|pmc=5496518|doi=10.1212/WNL.0000000000004058|type=Review}}</ref><ref name="Palma2018" /> గుండె పనితీరు, [[జీర్ణశయాంతర ప్రేగు|జీర్ణశయాంతర]] పనితీరు ప్రతి స్థాయి-నమలడం నుండి మలవిసర్జన వరకు-ప్రభావితమవుతుంది, [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]] అత్యంత సాధారణ లక్షణాలలో ఒకటి.<ref name="Taylor2020" /><ref name="Palma2018">{{Cite paper|title=Treatment of autonomic dysfunction in Parkinson disease and other synucleinopathies|date=March 2018}}</ref> నిలబడి ఉన్నప్పుడు తక్కువ రక్తపోటు కూడా సంభవించవచ్చు.<ref name="Taylor2020" /> ఇది ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తుంది-నిరాశ, ఆసక్తి లేకపోవడం వంటి మానసిక మార్పులు సాధారణం.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఖచ్చితమైన కారణం తెలియదు, కానీ వ్యాధిగ్రస్త మెదడులోని న్యూరాన్లలో ప్రోటీన్ యొక్క అసాధారణ గడ్డలు విస్తృతంగా నిక్షిప్తం అవుతాయి.<ref name="NINDS2019">{{Cite web|title=Dementia with Lewy bodies information page|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Dementia-Lewy-Bodies-Information-Page|access-date=March 18, 2020|date=March 27, 2019|archive-date=June 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610102946/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Dementia-Lewy-Bodies-Information-Page|url-status=live}}</ref><ref name="Walker20152">{{cite journal|vauthors=Walker Z, Possin KL, Boeve BF, Aarsland D|title=Lewy body dementias|journal=Lancet|volume=386|issue=10004|pages=1683–97|date=October 2015|pmid=26595642|pmc=5792067|doi=10.1016/S0140-6736(15)00462-6|type=Review}}</ref> చాలా మందికి కుటుంబం ప్రభావితం కాదు, అయితే అప్పుడప్పుడు ఇది కుటుంబంలో నడుస్తుంది.<ref name="NINDS2019" /> లెవీ బాడీస్ అని పిలవబడే (1912లో ఫ్రెడెరిక్ లెవీ, లెవీ న్యూరైట్స్ చే కనుగొనబడినవి, ఈ గడ్డలు [[కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ|కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]], స్వయంప్రతిపత్త నాడీ వ్యవస్థ రెండింటినీ ప్రభావితం చేస్తాయి.<ref name="Lin20192">{{cite journal|vauthors=Lin YW, Truong D|title=Diffuse Lewy body disease|journal=J. Neurol. Sci.|volume=399|issue=|pages=144–50|date=April 2019|pmid=30807982|doi=10.1016/j.jns.2019.02.021|type=Review}}</ref> REM స్లీప్ బిహేవియర్ డిజార్డర్ (RBD) -దీనిలో ప్రజలు సాధారణంగా REM నిద్ర సంభవించే కండరాల పక్షవాతాన్ని కోల్పోతారు, వారి కలలను అమలు చేస్తారు-ఇది ఒక ప్రధాన లక్షణం.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఇతర లక్షణాల కంటే సంవత్సరాలు లేదా దశాబ్దాల ముందు ఆర్బిడి కనిపించవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఇతర ప్రధాన లక్షణాలు దృశ్య భ్రాంతులు, శ్రద్ధ లేదా అప్రమత్తతలో గుర్తించదగిన హెచ్చుతగ్గులు, పార్కిన్సోనిజం (కదలిక మందగించడం, నడవడంలో ఇబ్బంది లేదా దృఢత్వం).<ref name="McKeithConsensus2017" /> అనేక వ్యాధి లక్షణాలు లేదా బయోమార్కర్లు ఉన్నట్లయితే ఊహాత్మక రోగనిర్ధారణ చేయవచ్చు-రోగనిర్ధారణ పనిలో [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]], న్యూరోసైకోలాజికల్ పరీక్షలు, ఇమేజింగ్, నిద్ర అధ్యయనాలు ఉండవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఖచ్చితమైన రోగ నిర్ధారణకు సాధారణంగా [[శవ పరీక్ష|శవపరీక్ష]] అవసరం పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి చిత్తవైకల్యం పాటు, DLB అనేది రెండు లెవీ శరీర చిత్తవైకల్యానిలో ఒకటి. వ్యాధి పురోగమించకుండా ఆపడానికి ఎటువంటి నివారణ లేదా మందులు లేవు, DLB తరువాతి దశలలో ఉన్న వ్యక్తులు తమను తాము చూసుకోలేకపోవచ్చు.<ref name="Yamada20202">{{cite journal|vauthors=Yamada M, Komatsu J, Nakamura K, et al|title=Diagnostic Criteria for Dementia with Lewy Bodies: Updates and Future Directions|journal=J Mov Disord|volume=13|issue=1|pages=1–10|date=January 2020|pmid=31694357|pmc=6987529|doi=10.14802/jmd.19052|quote=DLB diagnoses are often missed.}}</ref><ref name="NIH2018Bas">{{Cite web|title=What is Lewy body dementia?|url=https://www.nia.nih.gov/alzheimers/publication/lewy-body-dementia/basics-lewy-body-dementia|website=National Institute on Aging|publisher=US National Institutes of Health|access-date=March 18, 2020|date=June 27, 2018|archive-date=October 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006063420/https://www.nia.nih.gov/alzheimers/publication/lewy-body-dementia/basics-lewy-body-dementia|url-status=live}}</ref> చికిత్సలు కొన్ని లక్షణాలను ఉపశమనం చేయడం, సంరక్షకులపై భారాన్ని తగ్గించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటాయి.<ref name="StLouisNov20172">{{cite journal|vauthors=St Louis EK, Boeve BF|title=REM sleep behavior disorder: Diagnosis, clinical implications, and future directions|journal=Mayo Clin Proc|volume=92|issue=11|pages=1723–36|date=November 2017|pmid=29101940|pmc=6095693|doi=10.1016/j.mayocp.2017.09.007|type=Review|url=http://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(17)30688-2/fulltext|access-date=July 21, 2020|archive-date=July 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720105427/https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196%2817%2930688-2/fulltext|url-status=live}}</ref> డోన్పెజిల్, రివాస్టిగ్మిన్ వంటి మందులు జ్ఞానం, మొత్తం పనితీరును మెరుగుపరచడంలో ప్రభావవంతంగా ఉంటాయి, నిద్ర సంబంధిత లక్షణాలకు [[మెలటోనిన్]] ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017Management2">McKeith IG ''et al.'' (2017), sec. "Clinical management", pp. 93–95.</ref> మతిభ్రమాలకు కూడా [[యాంటిసైకోటిక్|యాంటిసైకోటిక్స్]] సాధారణంగా నివారించబడతాయి, ఎందుకంటే DLB ఉన్నవారిలో దాదాపు సగం మందిలో తీవ్రమైన, ప్రాణాంతక ప్రతిచర్యలు సంభవిస్తాయి, వాటి ఉపయోగం మరణానికి దారితీయవచ్చు.<ref name="Taylor2020Neuropsych">Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Neuropsychiatric symptoms".</ref><ref name="Boot2015Intro">Boot BP (2015), sec. "Introduction".</ref> అనేక విభిన్న లక్షణాల నిర్వహణ సవాలుగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇందులో బహుళ ప్రత్యేకతలు, సంరక్షకుల విద్య ఉంటుంది.<ref name="Boot2015Intro2">Boot BP (2015), sec. "Introduction".</ref><ref name="Taylor2020" /> DLB అనేది చిత్తవైకల్యం యొక్క ఒక సాధారణ రూపం, కానీ ప్రభావితమైన వ్యక్తుల సంఖ్య ఖచ్చితంగా తెలియదు, అనేక రోగ నిర్ధారణలు తప్పిపోయాయి.<ref name="Armstrong20192">{{cite journal|vauthors=Armstrong MJ|title=Lewy Body Dementias|journal=Continuum (Minneap Minn)|volume=25|issue=1|pages=128–46|date=February 2019|pmid=30707190|doi=10.1212/CON.0000000000000685|type=Review}}</ref> ఇది సాధారణంగా యాభై సంవత్సరాల వయస్సు తర్వాత ప్రారంభమవుతుంది, వ్యాధి ఉన్న వ్యక్తులు రోగ నిర్ధారణ తర్వాత ఎనిమిది సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.<ref name="NINDS2019" /> ఈ వ్యాధిని మొట్టమొదట 1976లో కెంజీ కోసాకా వర్ణించారు.<ref name="Weil20172">{{cite journal|vauthors=Weil RS, Lashley TL, Bras J, Schrag AE, Schott JM|title=Current concepts and controversies in the pathogenesis of Parkinson's disease dementia and dementia with Lewy bodies|journal=F1000Res|volume=6|page=1604|date=2017|pmid=28928962|pmc=5580419|doi=10.12688/f1000research.11725.1|type=Review}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 6e0oabl0vi3m6s8eytm8kvinfx4wr8b 4963330 4963329 2026-09-20T15:04:39Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963330 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =లూయీ బాడీస్‌తో కూడిన డిమెన్షియా |synonym =డిఫ్యూజ్ లూయీ బాడీ వ్యాధి |image =Lewy body in the substantia nigra from a person with Parkinson's disease.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt =See caption. |caption =సబ్‌స్టాంటియా నిగ్రాలోని న్యూరాన్‌లో ఉన్న లెవీ బాడీ (బాణం గుర్తు) సూక్ష్మదర్శిని చిత్రం ; స్కేల్ బార్=20 మైక్రాన్లు (0.02మిమీ) |pronounce = |specialty = న్యూరాలజీ , సైకియాట్రీ |symptoms = డిమెన్షియా , REM నిద్రలో అసాధారణ ప్రవర్తన , అప్రమత్తతలో హెచ్చుతగ్గులు, దృశ్య భ్రాంతులు , కదలికలో మందకొడితనం<ref name=McKeithConsensus2017Table1>[[Ian G. McKeith|McKeith IG]] ''et al.'' (2017), [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5496518/table/T1/ Table 1, p. 90] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828054804/https://misuse.ncbi.nlm.nih.gov/error/abuse.shtml |date=August 28, 2021 }}</ref> |complications = |onset =50 ఏళ్ల తర్వాత,<ref name= NINDS2020Book>{{cite web |title= Lewy body dementia: Hope through research |url= https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Lewy-Body-Dementia-Hope-Through-Research |website= National Institute of Neurological Disorders and Stroke |publisher= US National Institutes of Health |access-date= March 18, 2020 |date= January 10, 2020 |archive-date= April 30, 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210430175606/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Lewy-Body-Dementia-Hope-Through-Research |url-status= live }}</ref> మధ్యస్థం 76<ref name= Hershey309> Hershey LA, Coleman-Jackson R (2019), p. 309.</ref> |duration =దీర్ఘకాలిక<ref name=NINDS2019/> |types = |causes =తెలియని<ref name=NINDS2019/> |risks = |diagnosis =లక్షణాలు మరియు బయోమార్కర్ల ఆధారంగా<ref name=McKeithConsensus2017Table1/> |differential =అల్జీమర్స్ , పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి, చిత్తవైకల్యం , కొన్ని మానసిక అనారోగ్యాలు , వాస్కులర్ చిత్తవైకల్యం<ref name=Gomperts437>Gomperts SN (2016), p. 437.</ref> |prevention = |treatment = |medication =డోనెపెజిల్, రివాస్టిగ్మిన్ వంటి అసిటైల్కోలినెస్టరేస్ నిరోధకాలు ; [ 6 ] మెలటోనిన్;<ref name=Taylor2020Cognitive> Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Cognitive impairment".</ref> [[melatonin]]<ref name=Taylor2020Sleep> Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Sleep disturbances" ("Nocturnal sleep disturbances" and "Excessive Daytime Sleepiness" combined on final publication).</ref> |prognosis =వ్యాధి నిర్ధారణ నుండి సగటు మనుగడ 8 సంవత్సరాలు<ref name=NINDS2019/> |frequency =65 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో సుమారు 0.4%<ref name= Levin201662> Levin J ''et al.'' (2016), p. 62.</ref> |deaths = }}లెవీ బాడీస్తో డిమెంటియా (DLB) అనేది నిద్ర, ప్రవర్తన, ఆలోచన, కదలిక, స్వయంచాలక శారీరక విధుల్లో మార్పులతో కూడిన ఒక రకమైన [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]].<ref name= Taylor2020>{{cite journal |vauthors=Taylor JP, McKeith IG, Burn DJ, et al |title=New evidence on the management of Lewy body dementia |journal=Lancet Neurol |volume=19 |issue=2 |pages=157–69 |date=February 2020 |pmid=31519472 |doi=10.1016/S1474-4422(19)30153-X |pmc=7017451 |type= Review}} Courtesty link available [https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10871/36535/Management%20Lewy%20body%20dementia_versionsubmittedtoTLNwithappendix.pdf?sequence=10&isAllowed=y here.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200703102323/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10871/36535/Management%20Lewy%20body%20dementia_versionsubmittedtoTLNwithappendix.pdf?sequence=10&isAllowed=y |date=July 3, 2020 }}</ref> జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం అనేది ఎల్లప్పుడూ ప్రారంభ లక్షణం కాదు.<ref name="Tousi2017">{{Cite paper|title=Diagnosis and management of cognitive and behavioral changes in dementia with Lewy bodies|date=October 2017}}</ref> ఈ వ్యాధి కాలక్రమేణా మరింత తీవ్రమవుతుంది, సాధారణంగా అభిజ్ఞా క్షీణత సాధారణ రోజువారీ పనితీరుకు అంతరాయం కలిగించినప్పుడు నిర్ధారణ చేయబడుతుంది.<ref name="McKeithConsensus20173">{{cite journal|vauthors=[[Ian G. McKeith|McKeith IG]], Boeve BF, Dickson DW, ''et al.''|title=Diagnosis and management of dementia with Lewy bodies: Fourth consensus report of the DLB Consortium|journal=Neurology|volume=89|issue=1|pages=88–100|date=July 2017|pmid=28592453|pmc=5496518|doi=10.1212/WNL.0000000000004058|type=Review}}</ref><ref name="Palma2018" /> గుండె పనితీరు, [[జీర్ణశయాంతర ప్రేగు|జీర్ణశయాంతర]] పనితీరు ప్రతి స్థాయి-నమలడం నుండి మలవిసర్జన వరకు-ప్రభావితమవుతుంది, [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]] అత్యంత సాధారణ లక్షణాలలో ఒకటి.<ref name="Taylor2020" /><ref name="Palma2018">{{Cite paper|title=Treatment of autonomic dysfunction in Parkinson disease and other synucleinopathies|date=March 2018}}</ref> నిలబడి ఉన్నప్పుడు తక్కువ రక్తపోటు కూడా సంభవించవచ్చు.<ref name="Taylor2020" /> ఇది ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తుంది-నిరాశ, ఆసక్తి లేకపోవడం వంటి మానసిక మార్పులు సాధారణం.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఖచ్చితమైన కారణం తెలియదు, కానీ వ్యాధిగ్రస్త మెదడులోని న్యూరాన్లలో ప్రోటీన్ యొక్క అసాధారణ గడ్డలు విస్తృతంగా నిక్షిప్తం అవుతాయి.<ref name="NINDS2019">{{Cite web|title=Dementia with Lewy bodies information page|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Dementia-Lewy-Bodies-Information-Page|access-date=March 18, 2020|date=March 27, 2019|archive-date=June 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610102946/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Dementia-Lewy-Bodies-Information-Page|url-status=live}}</ref><ref name="Walker20152">{{cite journal|vauthors=Walker Z, Possin KL, Boeve BF, Aarsland D|title=Lewy body dementias|journal=Lancet|volume=386|issue=10004|pages=1683–97|date=October 2015|pmid=26595642|pmc=5792067|doi=10.1016/S0140-6736(15)00462-6|type=Review}}</ref> చాలా మందికి కుటుంబం ప్రభావితం కాదు, అయితే అప్పుడప్పుడు ఇది కుటుంబంలో నడుస్తుంది.<ref name="NINDS2019" /> లెవీ బాడీస్ అని పిలవబడే (1912లో ఫ్రెడెరిక్ లెవీ, లెవీ న్యూరైట్స్ చే కనుగొనబడినవి, ఈ గడ్డలు [[కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ|కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]], స్వయంప్రతిపత్త నాడీ వ్యవస్థ రెండింటినీ ప్రభావితం చేస్తాయి.<ref name="Lin20192">{{cite journal|vauthors=Lin YW, Truong D|title=Diffuse Lewy body disease|journal=J. Neurol. Sci.|volume=399|issue=|pages=144–50|date=April 2019|pmid=30807982|doi=10.1016/j.jns.2019.02.021|type=Review}}</ref> REM స్లీప్ బిహేవియర్ డిజార్డర్ (RBD) -దీనిలో ప్రజలు సాధారణంగా REM నిద్ర సంభవించే కండరాల పక్షవాతాన్ని కోల్పోతారు, వారి కలలను అమలు చేస్తారు-ఇది ఒక ప్రధాన లక్షణం.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఇతర లక్షణాల కంటే సంవత్సరాలు లేదా దశాబ్దాల ముందు ఆర్బిడి కనిపించవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఇతర ప్రధాన లక్షణాలు దృశ్య భ్రాంతులు, శ్రద్ధ లేదా అప్రమత్తతలో గుర్తించదగిన హెచ్చుతగ్గులు, పార్కిన్సోనిజం (కదలిక మందగించడం, నడవడంలో ఇబ్బంది లేదా దృఢత్వం).<ref name="McKeithConsensus2017" /> అనేక వ్యాధి లక్షణాలు లేదా బయోమార్కర్లు ఉన్నట్లయితే ఊహాత్మక రోగనిర్ధారణ చేయవచ్చు-రోగనిర్ధారణ పనిలో [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]], న్యూరోసైకోలాజికల్ పరీక్షలు, ఇమేజింగ్, నిద్ర అధ్యయనాలు ఉండవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఖచ్చితమైన రోగ నిర్ధారణకు సాధారణంగా [[శవ పరీక్ష|శవపరీక్ష]] అవసరం పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి చిత్తవైకల్యం పాటు, DLB అనేది రెండు లెవీ శరీర చిత్తవైకల్యానిలో ఒకటి. వ్యాధి పురోగమించకుండా ఆపడానికి ఎటువంటి నివారణ లేదా మందులు లేవు, DLB తరువాతి దశలలో ఉన్న వ్యక్తులు తమను తాము చూసుకోలేకపోవచ్చు.<ref name="Yamada20202">{{cite journal|vauthors=Yamada M, Komatsu J, Nakamura K, et al|title=Diagnostic Criteria for Dementia with Lewy Bodies: Updates and Future Directions|journal=J Mov Disord|volume=13|issue=1|pages=1–10|date=January 2020|pmid=31694357|pmc=6987529|doi=10.14802/jmd.19052|quote=DLB diagnoses are often missed.}}</ref><ref name="NIH2018Bas">{{Cite web|title=What is Lewy body dementia?|url=https://www.nia.nih.gov/alzheimers/publication/lewy-body-dementia/basics-lewy-body-dementia|website=National Institute on Aging|publisher=US National Institutes of Health|access-date=March 18, 2020|date=June 27, 2018|archive-date=October 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006063420/https://www.nia.nih.gov/alzheimers/publication/lewy-body-dementia/basics-lewy-body-dementia|url-status=live}}</ref> చికిత్సలు కొన్ని లక్షణాలను ఉపశమనం చేయడం, సంరక్షకులపై భారాన్ని తగ్గించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటాయి.<ref name="StLouisNov20172">{{cite journal|vauthors=St Louis EK, Boeve BF|title=REM sleep behavior disorder: Diagnosis, clinical implications, and future directions|journal=Mayo Clin Proc|volume=92|issue=11|pages=1723–36|date=November 2017|pmid=29101940|pmc=6095693|doi=10.1016/j.mayocp.2017.09.007|type=Review|url=http://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(17)30688-2/fulltext|access-date=July 21, 2020|archive-date=July 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720105427/https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196%2817%2930688-2/fulltext|url-status=live}}</ref> డోన్పెజిల్, రివాస్టిగ్మిన్ వంటి మందులు జ్ఞానం, మొత్తం పనితీరును మెరుగుపరచడంలో ప్రభావవంతంగా ఉంటాయి, నిద్ర సంబంధిత లక్షణాలకు [[మెలటోనిన్]] ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017Management2">McKeith IG ''et al.'' (2017), sec. "Clinical management", pp. 93–95.</ref> మతిభ్రమాలకు కూడా [[యాంటిసైకోటిక్|యాంటిసైకోటిక్స్]] సాధారణంగా నివారించబడతాయి, ఎందుకంటే DLB ఉన్నవారిలో దాదాపు సగం మందిలో తీవ్రమైన, ప్రాణాంతక ప్రతిచర్యలు సంభవిస్తాయి, వాటి ఉపయోగం మరణానికి దారితీయవచ్చు.<ref name="Taylor2020Neuropsych">Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Neuropsychiatric symptoms".</ref><ref name="Boot2015Intro">Boot BP (2015), sec. "Introduction".</ref> అనేక విభిన్న లక్షణాల నిర్వహణ సవాలుగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇందులో బహుళ ప్రత్యేకతలు, సంరక్షకుల విద్య ఉంటుంది.<ref name="Boot2015Intro2">Boot BP (2015), sec. "Introduction".</ref><ref name="Taylor2020" /> DLB అనేది చిత్తవైకల్యం యొక్క ఒక సాధారణ రూపం, కానీ ప్రభావితమైన వ్యక్తుల సంఖ్య ఖచ్చితంగా తెలియదు, అనేక రోగ నిర్ధారణలు తప్పిపోయాయి.<ref name="Armstrong20192">{{cite journal|vauthors=Armstrong MJ|title=Lewy Body Dementias|journal=Continuum (Minneap Minn)|volume=25|issue=1|pages=128–46|date=February 2019|pmid=30707190|doi=10.1212/CON.0000000000000685|type=Review}}</ref> ఇది సాధారణంగా యాభై సంవత్సరాల వయస్సు తర్వాత ప్రారంభమవుతుంది, వ్యాధి ఉన్న వ్యక్తులు రోగ నిర్ధారణ తర్వాత ఎనిమిది సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.<ref name="NINDS2019" /> ఈ వ్యాధిని మొట్టమొదట 1976లో కెంజీ కోసాకా వర్ణించారు.<ref name="Weil20172">{{cite journal|vauthors=Weil RS, Lashley TL, Bras J, Schrag AE, Schott JM|title=Current concepts and controversies in the pathogenesis of Parkinson's disease dementia and dementia with Lewy bodies|journal=F1000Res|volume=6|page=1604|date=2017|pmid=28928962|pmc=5580419|doi=10.12688/f1000research.11725.1|type=Review}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] 12dnqupf85tana16nnt9aixv51z85yw 4963427 4963330 2026-09-21T06:03:34Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:నాడీ సంబంధమైన వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963427 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =లూయీ బాడీస్‌తో కూడిన డిమెన్షియా |synonym =డిఫ్యూజ్ లూయీ బాడీ వ్యాధి |image =Lewy body in the substantia nigra from a person with Parkinson's disease.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt =See caption. |caption =సబ్‌స్టాంటియా నిగ్రాలోని న్యూరాన్‌లో ఉన్న లెవీ బాడీ (బాణం గుర్తు) సూక్ష్మదర్శిని చిత్రం ; స్కేల్ బార్=20 మైక్రాన్లు (0.02మిమీ) |pronounce = |specialty = న్యూరాలజీ , సైకియాట్రీ |symptoms = డిమెన్షియా , REM నిద్రలో అసాధారణ ప్రవర్తన , అప్రమత్తతలో హెచ్చుతగ్గులు, దృశ్య భ్రాంతులు , కదలికలో మందకొడితనం<ref name=McKeithConsensus2017Table1>[[Ian G. McKeith|McKeith IG]] ''et al.'' (2017), [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5496518/table/T1/ Table 1, p. 90] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828054804/https://misuse.ncbi.nlm.nih.gov/error/abuse.shtml |date=August 28, 2021 }}</ref> |complications = |onset =50 ఏళ్ల తర్వాత,<ref name= NINDS2020Book>{{cite web |title= Lewy body dementia: Hope through research |url= https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Lewy-Body-Dementia-Hope-Through-Research |website= National Institute of Neurological Disorders and Stroke |publisher= US National Institutes of Health |access-date= March 18, 2020 |date= January 10, 2020 |archive-date= April 30, 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210430175606/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Lewy-Body-Dementia-Hope-Through-Research |url-status= live }}</ref> మధ్యస్థం 76<ref name= Hershey309> Hershey LA, Coleman-Jackson R (2019), p. 309.</ref> |duration =దీర్ఘకాలిక<ref name=NINDS2019/> |types = |causes =తెలియని<ref name=NINDS2019/> |risks = |diagnosis =లక్షణాలు మరియు బయోమార్కర్ల ఆధారంగా<ref name=McKeithConsensus2017Table1/> |differential =అల్జీమర్స్ , పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి, చిత్తవైకల్యం , కొన్ని మానసిక అనారోగ్యాలు , వాస్కులర్ చిత్తవైకల్యం<ref name=Gomperts437>Gomperts SN (2016), p. 437.</ref> |prevention = |treatment = |medication =డోనెపెజిల్, రివాస్టిగ్మిన్ వంటి అసిటైల్కోలినెస్టరేస్ నిరోధకాలు ; [ 6 ] మెలటోనిన్;<ref name=Taylor2020Cognitive> Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Cognitive impairment".</ref> [[melatonin]]<ref name=Taylor2020Sleep> Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Sleep disturbances" ("Nocturnal sleep disturbances" and "Excessive Daytime Sleepiness" combined on final publication).</ref> |prognosis =వ్యాధి నిర్ధారణ నుండి సగటు మనుగడ 8 సంవత్సరాలు<ref name=NINDS2019/> |frequency =65 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో సుమారు 0.4%<ref name= Levin201662> Levin J ''et al.'' (2016), p. 62.</ref> |deaths = }}లెవీ బాడీస్తో డిమెంటియా (DLB) అనేది నిద్ర, ప్రవర్తన, ఆలోచన, కదలిక, స్వయంచాలక శారీరక విధుల్లో మార్పులతో కూడిన ఒక రకమైన [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]].<ref name= Taylor2020>{{cite journal |vauthors=Taylor JP, McKeith IG, Burn DJ, et al |title=New evidence on the management of Lewy body dementia |journal=Lancet Neurol |volume=19 |issue=2 |pages=157–69 |date=February 2020 |pmid=31519472 |doi=10.1016/S1474-4422(19)30153-X |pmc=7017451 |type= Review}} Courtesty link available [https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10871/36535/Management%20Lewy%20body%20dementia_versionsubmittedtoTLNwithappendix.pdf?sequence=10&isAllowed=y here.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200703102323/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10871/36535/Management%20Lewy%20body%20dementia_versionsubmittedtoTLNwithappendix.pdf?sequence=10&isAllowed=y |date=July 3, 2020 }}</ref> జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోవడం అనేది ఎల్లప్పుడూ ప్రారంభ లక్షణం కాదు.<ref name="Tousi2017">{{Cite paper|title=Diagnosis and management of cognitive and behavioral changes in dementia with Lewy bodies|date=October 2017}}</ref> ఈ వ్యాధి కాలక్రమేణా మరింత తీవ్రమవుతుంది, సాధారణంగా అభిజ్ఞా క్షీణత సాధారణ రోజువారీ పనితీరుకు అంతరాయం కలిగించినప్పుడు నిర్ధారణ చేయబడుతుంది.<ref name="McKeithConsensus20173">{{cite journal|vauthors=[[Ian G. McKeith|McKeith IG]], Boeve BF, Dickson DW, ''et al.''|title=Diagnosis and management of dementia with Lewy bodies: Fourth consensus report of the DLB Consortium|journal=Neurology|volume=89|issue=1|pages=88–100|date=July 2017|pmid=28592453|pmc=5496518|doi=10.1212/WNL.0000000000004058|type=Review}}</ref><ref name="Palma2018" /> గుండె పనితీరు, [[జీర్ణశయాంతర ప్రేగు|జీర్ణశయాంతర]] పనితీరు ప్రతి స్థాయి-నమలడం నుండి మలవిసర్జన వరకు-ప్రభావితమవుతుంది, [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]] అత్యంత సాధారణ లక్షణాలలో ఒకటి.<ref name="Taylor2020" /><ref name="Palma2018">{{Cite paper|title=Treatment of autonomic dysfunction in Parkinson disease and other synucleinopathies|date=March 2018}}</ref> నిలబడి ఉన్నప్పుడు తక్కువ రక్తపోటు కూడా సంభవించవచ్చు.<ref name="Taylor2020" /> ఇది ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తుంది-నిరాశ, ఆసక్తి లేకపోవడం వంటి మానసిక మార్పులు సాధారణం.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఖచ్చితమైన కారణం తెలియదు, కానీ వ్యాధిగ్రస్త మెదడులోని న్యూరాన్లలో ప్రోటీన్ యొక్క అసాధారణ గడ్డలు విస్తృతంగా నిక్షిప్తం అవుతాయి.<ref name="NINDS2019">{{Cite web|title=Dementia with Lewy bodies information page|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Dementia-Lewy-Bodies-Information-Page|access-date=March 18, 2020|date=March 27, 2019|archive-date=June 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610102946/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Dementia-Lewy-Bodies-Information-Page|url-status=live}}</ref><ref name="Walker20152">{{cite journal|vauthors=Walker Z, Possin KL, Boeve BF, Aarsland D|title=Lewy body dementias|journal=Lancet|volume=386|issue=10004|pages=1683–97|date=October 2015|pmid=26595642|pmc=5792067|doi=10.1016/S0140-6736(15)00462-6|type=Review}}</ref> చాలా మందికి కుటుంబం ప్రభావితం కాదు, అయితే అప్పుడప్పుడు ఇది కుటుంబంలో నడుస్తుంది.<ref name="NINDS2019" /> లెవీ బాడీస్ అని పిలవబడే (1912లో ఫ్రెడెరిక్ లెవీ, లెవీ న్యూరైట్స్ చే కనుగొనబడినవి, ఈ గడ్డలు [[కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ|కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]], స్వయంప్రతిపత్త నాడీ వ్యవస్థ రెండింటినీ ప్రభావితం చేస్తాయి.<ref name="Lin20192">{{cite journal|vauthors=Lin YW, Truong D|title=Diffuse Lewy body disease|journal=J. Neurol. Sci.|volume=399|issue=|pages=144–50|date=April 2019|pmid=30807982|doi=10.1016/j.jns.2019.02.021|type=Review}}</ref> REM స్లీప్ బిహేవియర్ డిజార్డర్ (RBD) -దీనిలో ప్రజలు సాధారణంగా REM నిద్ర సంభవించే కండరాల పక్షవాతాన్ని కోల్పోతారు, వారి కలలను అమలు చేస్తారు-ఇది ఒక ప్రధాన లక్షణం.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఇతర లక్షణాల కంటే సంవత్సరాలు లేదా దశాబ్దాల ముందు ఆర్బిడి కనిపించవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఇతర ప్రధాన లక్షణాలు దృశ్య భ్రాంతులు, శ్రద్ధ లేదా అప్రమత్తతలో గుర్తించదగిన హెచ్చుతగ్గులు, పార్కిన్సోనిజం (కదలిక మందగించడం, నడవడంలో ఇబ్బంది లేదా దృఢత్వం).<ref name="McKeithConsensus2017" /> అనేక వ్యాధి లక్షణాలు లేదా బయోమార్కర్లు ఉన్నట్లయితే ఊహాత్మక రోగనిర్ధారణ చేయవచ్చు-రోగనిర్ధారణ పనిలో [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]], న్యూరోసైకోలాజికల్ పరీక్షలు, ఇమేజింగ్, నిద్ర అధ్యయనాలు ఉండవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017" /> ఖచ్చితమైన రోగ నిర్ధారణకు సాధారణంగా [[శవ పరీక్ష|శవపరీక్ష]] అవసరం పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి చిత్తవైకల్యం పాటు, DLB అనేది రెండు లెవీ శరీర చిత్తవైకల్యానిలో ఒకటి. వ్యాధి పురోగమించకుండా ఆపడానికి ఎటువంటి నివారణ లేదా మందులు లేవు, DLB తరువాతి దశలలో ఉన్న వ్యక్తులు తమను తాము చూసుకోలేకపోవచ్చు.<ref name="Yamada20202">{{cite journal|vauthors=Yamada M, Komatsu J, Nakamura K, et al|title=Diagnostic Criteria for Dementia with Lewy Bodies: Updates and Future Directions|journal=J Mov Disord|volume=13|issue=1|pages=1–10|date=January 2020|pmid=31694357|pmc=6987529|doi=10.14802/jmd.19052|quote=DLB diagnoses are often missed.}}</ref><ref name="NIH2018Bas">{{Cite web|title=What is Lewy body dementia?|url=https://www.nia.nih.gov/alzheimers/publication/lewy-body-dementia/basics-lewy-body-dementia|website=National Institute on Aging|publisher=US National Institutes of Health|access-date=March 18, 2020|date=June 27, 2018|archive-date=October 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006063420/https://www.nia.nih.gov/alzheimers/publication/lewy-body-dementia/basics-lewy-body-dementia|url-status=live}}</ref> చికిత్సలు కొన్ని లక్షణాలను ఉపశమనం చేయడం, సంరక్షకులపై భారాన్ని తగ్గించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటాయి.<ref name="StLouisNov20172">{{cite journal|vauthors=St Louis EK, Boeve BF|title=REM sleep behavior disorder: Diagnosis, clinical implications, and future directions|journal=Mayo Clin Proc|volume=92|issue=11|pages=1723–36|date=November 2017|pmid=29101940|pmc=6095693|doi=10.1016/j.mayocp.2017.09.007|type=Review|url=http://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(17)30688-2/fulltext|access-date=July 21, 2020|archive-date=July 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720105427/https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196%2817%2930688-2/fulltext|url-status=live}}</ref> డోన్పెజిల్, రివాస్టిగ్మిన్ వంటి మందులు జ్ఞానం, మొత్తం పనితీరును మెరుగుపరచడంలో ప్రభావవంతంగా ఉంటాయి, నిద్ర సంబంధిత లక్షణాలకు [[మెలటోనిన్]] ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="McKeithConsensus2017Management2">McKeith IG ''et al.'' (2017), sec. "Clinical management", pp. 93–95.</ref> మతిభ్రమాలకు కూడా [[యాంటిసైకోటిక్|యాంటిసైకోటిక్స్]] సాధారణంగా నివారించబడతాయి, ఎందుకంటే DLB ఉన్నవారిలో దాదాపు సగం మందిలో తీవ్రమైన, ప్రాణాంతక ప్రతిచర్యలు సంభవిస్తాయి, వాటి ఉపయోగం మరణానికి దారితీయవచ్చు.<ref name="Taylor2020Neuropsych">Taylor JP ''et al.'' (2020), sec. "Neuropsychiatric symptoms".</ref><ref name="Boot2015Intro">Boot BP (2015), sec. "Introduction".</ref> అనేక విభిన్న లక్షణాల నిర్వహణ సవాలుగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇందులో బహుళ ప్రత్యేకతలు, సంరక్షకుల విద్య ఉంటుంది.<ref name="Boot2015Intro2">Boot BP (2015), sec. "Introduction".</ref><ref name="Taylor2020" /> DLB అనేది చిత్తవైకల్యం యొక్క ఒక సాధారణ రూపం, కానీ ప్రభావితమైన వ్యక్తుల సంఖ్య ఖచ్చితంగా తెలియదు, అనేక రోగ నిర్ధారణలు తప్పిపోయాయి.<ref name="Armstrong20192">{{cite journal|vauthors=Armstrong MJ|title=Lewy Body Dementias|journal=Continuum (Minneap Minn)|volume=25|issue=1|pages=128–46|date=February 2019|pmid=30707190|doi=10.1212/CON.0000000000000685|type=Review}}</ref> ఇది సాధారణంగా యాభై సంవత్సరాల వయస్సు తర్వాత ప్రారంభమవుతుంది, వ్యాధి ఉన్న వ్యక్తులు రోగ నిర్ధారణ తర్వాత ఎనిమిది సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.<ref name="NINDS2019" /> ఈ వ్యాధిని మొట్టమొదట 1976లో కెంజీ కోసాకా వర్ణించారు.<ref name="Weil20172">{{cite journal|vauthors=Weil RS, Lashley TL, Bras J, Schrag AE, Schott JM|title=Current concepts and controversies in the pathogenesis of Parkinson's disease dementia and dementia with Lewy bodies|journal=F1000Res|volume=6|page=1604|date=2017|pmid=28928962|pmc=5580419|doi=10.12688/f1000research.11725.1|type=Review}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] [[వర్గం:నాడీ సంబంధమైన వ్యాధులు]] dfcdhw3jlvp27i6qnzntsu3ue4q3uwq ప్రోగ్రెసివ్ సుప్రాన్యూక్లియర్ పాల్సీ 0 510754 4963335 2026-09-20T15:09:29Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457416|Progressive supranuclear palsy]] to:te #mdwikicx 4963335 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Progressive supranuclear palsy |synonym =Steele–Richardson–Olszewski syndrome; frontotemporal dementia with parkinsonism; progressive supranuclear palsy;<ref name=NORD2021/> nuchal - dystonia dementia<ref>{{cite web |title=Progressive supranuclear palsy: MedlinePlus Medical Encyclopedia |url=https://medlineplus.gov/ency/article/000767.htm |website=medlineplus.gov |access-date=22 April 2024 |language=en |archive-date=25 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925104236/https://medlineplus.gov/ency/article/000767.htm |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925104236/https://medlineplus.gov/ency/article/000767.htm |date=25 September 2023 }}</ref> |image_size = |image_thumbtime = |alt = }} '''ప్రోగ్రెసివ్ సుప్రాన్యూక్లియర్ పాల్సీ''' ('''పి. ఎస్. పి.''') అనేది [[మెదడు]] ఒక క్షీణించిన వ్యాధి, ఇది కాలక్రమేణా మరింత దిగజారిపోతుంది.<ref name="Gol20142">{{cite journal|vauthors=Golbe LI|title=Progressive supranuclear palsy|journal=Seminars in Neurology|volume=34|issue=2|pages=151–9|date=April 2014|pmid=24963674|doi=10.1055/s-0034-1381736|doi-access=free}}</ref><ref name="ICD11">{{Cite web|title=ICD-11 - Mortality and Morbidity Statistics|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http://id.who.int/icd/entity/1493396558|website=icd.who.int|access-date=2020-11-06|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://archive.today/20180801205234/https://icd.who.int/browse11/l-m/en%23/http://id.who.int/icd/entity/294762853#/http://id.who.int/icd/entity/1493396558|url-status=live}} [[Wikipedia:Archive.today guidance|Deprecated link]]<span> archived 2018-08-01 at </span>[[archive.today]] [[Category:Webarchive template archiveis links]]</ref> సమతుల్యత కోల్పోవడం, కదలిక మందగించడం, కళ్ళను కదిలించడంలో ఇబ్బంది, మింగడంలో ఇబ్బంది, నిరాశ, అభిజ్ఞా బలహీనత వంటి లక్షణాలు.<ref name="Gol20142" /><ref name="NINDS2021">{{Cite web|title=Progressive Supranuclear Palsy Information Page {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/disorders/All-Disorders/Progressive-Supranuclear-Palsy-Information-Page|website=www.ninds.nih.gov|access-date=11 April 2021|archive-date=9 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409050447/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Progressive-Supranuclear-Palsy-Information-Page|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210409050447/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Progressive-Supranuclear-Palsy-Information-Page|date=9 April 2021}}</ref> సంక్లిష్టతలలో [[న్యుమోనియా]], పడిపోవడం ఉండవచ్చు.<ref name="NINDS2021" /> ఈ పరిస్థితికి కారణం అనిశ్చితంగా ఉంది, అయితే ఇది పాక్షికంగా జన్యుపరమైనది కనిపిస్తుంది.<ref name="Gol20142" /><ref name="NORD2021">{{Cite web|title=Progressive Supranuclear Palsy|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/progressive-supranuclear-palsy/|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=11 April 2021|archive-date=17 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117151410/https://rarediseases.org/rare-diseases/progressive-supranuclear-palsy/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117151410/https://rarediseases.org/rare-diseases/progressive-supranuclear-palsy/|date=17 November 2018}}</ref> సాధారణంగా ఈ పరిస్థితికి సంబంధించిన కుటుంబ చరిత్ర లేదు.<ref name="NORD2021" /> అంతర్లీన యంత్రాంగం మెదడులో టౌ ప్రోటీన్ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Stat20212">{{cite journal|last1=Agarwal|first1=S|last2=Gilbert|first2=R|title=Progressive Supranuclear Palsy|date=January 2021|pmid=30252354|journal=StatPearls}}</ref> ఇది ఒక రకమైన వైవిధ్యమైన పార్కిన్సోనియన్ సిండ్రోమ్.<ref name="Stat2021">{{Cite paper}}</ref> రోగనిర్ధారణ అనేది లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, వైద్య చిత్రాల ద్వారా మద్దతు ఇవ్వవచ్చు.<ref name="Gol20144">{{cite journal|vauthors=Golbe LI|title=Progressive supranuclear palsy|journal=Seminars in Neurology|volume=34|issue=2|pages=151–9|date=April 2014|pmid=24963674|doi=10.1055/s-0034-1381736|doi-access=free}}</ref> అదేవిధంగా ఉండే ఇతర పరిస్థితులలో పార్కిన్సన్స్, [[ఫ్రంటోటెంపోరల్ డిమెన్షియా]], అల్జీమర్స్ ఉన్నాయి.<ref name="Gol20144" /> 2021 నాటికి నిర్దిష్ట చికిత్స లేదు, లక్షణాలను పరిష్కరించడానికి జాగ్రత్తతో ప్రయత్నించారు.<ref name="NINDS2021" /><ref name="NORD2021" /> లెవోడోపా, అమంటాడిన్ వంటి మందులు కొంతమందిలో లక్షణాలను తాత్కాలికంగా మెరుగుపరుస్తాయి.<ref name="Stat20212" /> ఇతర చర్యలలో వాకర్, ప్రత్యేక బూట్లు లేదా ప్రత్యేక కంటి అద్దాల వాడకం ఉండవచ్చు.<ref name="NORD2021" /> రోగ నిర్ధారణ సమయంలో ఆయుర్దాయం సుమారు 7 సంవత్సరాలు.<ref name="Gol20144" />రోగ నిర్ధారణలో సుమారు 7 సంవత్సరాలు.<ref name="Gol20144" /> PSP 100,000 మందికి ఆరు మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="Gol20144" /> లక్షణాలు సాధారణంగా 45-75 సంవత్సరాల వయస్సు గల వ్యక్తులలో ప్రారంభమవుతాయి.<ref name="NORD2021" /> పురుషులు, స్త్రీలు ఒకే రకమైన రేటుతో ప్రభావితమవుతారు.<ref name="NORD2021" /> ఏ ప్రత్యేక జాతి, స్థానం లేదా వృత్తితో ఏ అనుబంధం కనుగొనబడలేదు.<ref name="Gol20144" /> ఈ పరిస్థితిని మొదటిసారిగా 1964లో స్టీల్, రిచర్డ్సన్, ఓల్స్జెవ్స్కీలు స్పష్టంగా వివరించారు.<ref name="Stat20213">{{cite journal|last1=Agarwal|first1=S|last2=Gilbert|first2=R|title=Progressive Supranuclear Palsy|date=January 2021|pmid=30252354|journal=StatPearls}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] jn7eegux9jacqq3zoyu7mym68ox123i 4963337 4963335 2026-09-20T15:10:42Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963337 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =ప్రోగ్రెసివ్ సుప్రాన్యూక్లియర్ పాల్సీ |synonym = స్టీల్-రిచర్డ్‌సన్-ఓల్స్జెవ్‌స్కీ సిండ్రోమ్; పార్కిన్సనిజంతో ఫ్రంటోటెంపోరల్ డిమెన్షియా; ప్రోగ్రెసివ్ సుప్రాన్యూక్లియర్ పాల్సీ;<ref name=NORD2021/> నుచల్ - డిస్టోనియా డిమెన్షియా<ref>{{cite web |title=Progressive supranuclear palsy: MedlinePlus Medical Encyclopedia |url=https://medlineplus.gov/ency/article/000767.htm |website=medlineplus.gov |access-date=22 April 2024 |language=en |archive-date=25 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925104236/https://medlineplus.gov/ency/article/000767.htm |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925104236/https://medlineplus.gov/ency/article/000767.htm |date=25 September 2023 }}</ref> |image_size = |image_thumbtime = |alt = }} '''ప్రోగ్రెసివ్ సుప్రాన్యూక్లియర్ పాల్సీ''' ('''పి. ఎస్. పి.''') అనేది [[మెదడు]] ఒక క్షీణించిన వ్యాధి, ఇది కాలక్రమేణా మరింత దిగజారిపోతుంది.<ref name="Gol20142">{{cite journal|vauthors=Golbe LI|title=Progressive supranuclear palsy|journal=Seminars in Neurology|volume=34|issue=2|pages=151–9|date=April 2014|pmid=24963674|doi=10.1055/s-0034-1381736|doi-access=free}}</ref><ref name="ICD11">{{Cite web|title=ICD-11 - Mortality and Morbidity Statistics|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http://id.who.int/icd/entity/1493396558|website=icd.who.int|access-date=2020-11-06|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://archive.today/20180801205234/https://icd.who.int/browse11/l-m/en%23/http://id.who.int/icd/entity/294762853#/http://id.who.int/icd/entity/1493396558|url-status=live}} [[Wikipedia:Archive.today guidance|Deprecated link]]<span> archived 2018-08-01 at </span>[[archive.today]] [[Category:Webarchive template archiveis links]]</ref> సమతుల్యత కోల్పోవడం, కదలిక మందగించడం, కళ్ళను కదిలించడంలో ఇబ్బంది, మింగడంలో ఇబ్బంది, నిరాశ, అభిజ్ఞా బలహీనత వంటి లక్షణాలు.<ref name="Gol20142" /><ref name="NINDS2021">{{Cite web|title=Progressive Supranuclear Palsy Information Page {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/disorders/All-Disorders/Progressive-Supranuclear-Palsy-Information-Page|website=www.ninds.nih.gov|access-date=11 April 2021|archive-date=9 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409050447/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Progressive-Supranuclear-Palsy-Information-Page|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210409050447/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Progressive-Supranuclear-Palsy-Information-Page|date=9 April 2021}}</ref> సంక్లిష్టతలలో [[న్యుమోనియా]], పడిపోవడం ఉండవచ్చు.<ref name="NINDS2021" /> ఈ పరిస్థితికి కారణం అనిశ్చితంగా ఉంది, అయితే ఇది పాక్షికంగా జన్యుపరమైనది కనిపిస్తుంది.<ref name="Gol20142" /><ref name="NORD2021">{{Cite web|title=Progressive Supranuclear Palsy|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/progressive-supranuclear-palsy/|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=11 April 2021|archive-date=17 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117151410/https://rarediseases.org/rare-diseases/progressive-supranuclear-palsy/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117151410/https://rarediseases.org/rare-diseases/progressive-supranuclear-palsy/|date=17 November 2018}}</ref> సాధారణంగా ఈ పరిస్థితికి సంబంధించిన కుటుంబ చరిత్ర లేదు.<ref name="NORD2021" /> అంతర్లీన యంత్రాంగం మెదడులో టౌ ప్రోటీన్ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Stat20212">{{cite journal|last1=Agarwal|first1=S|last2=Gilbert|first2=R|title=Progressive Supranuclear Palsy|date=January 2021|pmid=30252354|journal=StatPearls}}</ref> ఇది ఒక రకమైన వైవిధ్యమైన పార్కిన్సోనియన్ సిండ్రోమ్.<ref name="Stat2021">{{Cite paper}}</ref> రోగనిర్ధారణ అనేది లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, వైద్య చిత్రాల ద్వారా మద్దతు ఇవ్వవచ్చు.<ref name="Gol20144">{{cite journal|vauthors=Golbe LI|title=Progressive supranuclear palsy|journal=Seminars in Neurology|volume=34|issue=2|pages=151–9|date=April 2014|pmid=24963674|doi=10.1055/s-0034-1381736|doi-access=free}}</ref> అదేవిధంగా ఉండే ఇతర పరిస్థితులలో పార్కిన్సన్స్, [[ఫ్రంటోటెంపోరల్ డిమెన్షియా]], అల్జీమర్స్ ఉన్నాయి.<ref name="Gol20144" /> 2021 నాటికి నిర్దిష్ట చికిత్స లేదు, లక్షణాలను పరిష్కరించడానికి జాగ్రత్తతో ప్రయత్నించారు.<ref name="NINDS2021" /><ref name="NORD2021" /> లెవోడోపా, అమంటాడిన్ వంటి మందులు కొంతమందిలో లక్షణాలను తాత్కాలికంగా మెరుగుపరుస్తాయి.<ref name="Stat20212" /> ఇతర చర్యలలో వాకర్, ప్రత్యేక బూట్లు లేదా ప్రత్యేక కంటి అద్దాల వాడకం ఉండవచ్చు.<ref name="NORD2021" /> రోగ నిర్ధారణ సమయంలో ఆయుర్దాయం సుమారు 7 సంవత్సరాలు.<ref name="Gol20144" />రోగ నిర్ధారణలో సుమారు 7 సంవత్సరాలు.<ref name="Gol20144" /> PSP 100,000 మందికి ఆరు మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="Gol20144" /> లక్షణాలు సాధారణంగా 45-75 సంవత్సరాల వయస్సు గల వ్యక్తులలో ప్రారంభమవుతాయి.<ref name="NORD2021" /> పురుషులు, స్త్రీలు ఒకే రకమైన రేటుతో ప్రభావితమవుతారు.<ref name="NORD2021" /> ఏ ప్రత్యేక జాతి, స్థానం లేదా వృత్తితో ఏ అనుబంధం కనుగొనబడలేదు.<ref name="Gol20144" /> ఈ పరిస్థితిని మొదటిసారిగా 1964లో స్టీల్, రిచర్డ్సన్, ఓల్స్జెవ్స్కీలు స్పష్టంగా వివరించారు.<ref name="Stat20213">{{cite journal|last1=Agarwal|first1=S|last2=Gilbert|first2=R|title=Progressive Supranuclear Palsy|date=January 2021|pmid=30252354|journal=StatPearls}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] p8q6vl61mqfmwx56r7ijdr6pmx9vvnf 4963338 4963337 2026-09-20T15:10:58Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4963338 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =ప్రోగ్రెసివ్ సుప్రాన్యూక్లియర్ పాల్సీ |synonym = స్టీల్-రిచర్డ్‌సన్-ఓల్స్జెవ్‌స్కీ సిండ్రోమ్; పార్కిన్సనిజంతో ఫ్రంటోటెంపోరల్ డిమెన్షియా; ప్రోగ్రెసివ్ సుప్రాన్యూక్లియర్ పాల్సీ;<ref name=NORD2021/> నుచల్ - డిస్టోనియా డిమెన్షియా<ref>{{cite web |title=Progressive supranuclear palsy: MedlinePlus Medical Encyclopedia |url=https://medlineplus.gov/ency/article/000767.htm |website=medlineplus.gov |access-date=22 April 2024 |language=en |archive-date=25 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925104236/https://medlineplus.gov/ency/article/000767.htm |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925104236/https://medlineplus.gov/ency/article/000767.htm |date=25 September 2023 }}</ref> |image_size = |image_thumbtime = |alt = }} '''ప్రోగ్రెసివ్ సుప్రాన్యూక్లియర్ పాల్సీ''' ('''పి. ఎస్. పి.''') అనేది [[మెదడు]] ఒక క్షీణించిన వ్యాధి, ఇది కాలక్రమేణా మరింత దిగజారిపోతుంది.<ref name="Gol20142">{{cite journal|vauthors=Golbe LI|title=Progressive supranuclear palsy|journal=Seminars in Neurology|volume=34|issue=2|pages=151–9|date=April 2014|pmid=24963674|doi=10.1055/s-0034-1381736|doi-access=free}}</ref><ref name="ICD11">{{Cite web|title=ICD-11 - Mortality and Morbidity Statistics|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http://id.who.int/icd/entity/1493396558|website=icd.who.int|access-date=2020-11-06|archive-date=2018-08-01|archive-url=https://archive.today/20180801205234/https://icd.who.int/browse11/l-m/en%23/http://id.who.int/icd/entity/294762853#/http://id.who.int/icd/entity/1493396558|url-status=live}} [[Wikipedia:Archive.today guidance|Deprecated link]]<span> archived 2018-08-01 at </span>[[archive.today]] [[Category:Webarchive template archiveis links]]</ref> సమతుల్యత కోల్పోవడం, కదలిక మందగించడం, కళ్ళను కదిలించడంలో ఇబ్బంది, మింగడంలో ఇబ్బంది, నిరాశ, అభిజ్ఞా బలహీనత వంటి లక్షణాలు.<ref name="Gol20142" /><ref name="NINDS2021">{{Cite web|title=Progressive Supranuclear Palsy Information Page {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/disorders/All-Disorders/Progressive-Supranuclear-Palsy-Information-Page|website=www.ninds.nih.gov|access-date=11 April 2021|archive-date=9 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409050447/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Progressive-Supranuclear-Palsy-Information-Page|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210409050447/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Progressive-Supranuclear-Palsy-Information-Page|date=9 April 2021}}</ref> సంక్లిష్టతలలో [[న్యుమోనియా]], పడిపోవడం ఉండవచ్చు.<ref name="NINDS2021" /> ఈ పరిస్థితికి కారణం అనిశ్చితంగా ఉంది, అయితే ఇది పాక్షికంగా జన్యుపరమైనది కనిపిస్తుంది.<ref name="Gol20142" /><ref name="NORD2021">{{Cite web|title=Progressive Supranuclear Palsy|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/progressive-supranuclear-palsy/|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=11 April 2021|archive-date=17 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117151410/https://rarediseases.org/rare-diseases/progressive-supranuclear-palsy/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117151410/https://rarediseases.org/rare-diseases/progressive-supranuclear-palsy/|date=17 November 2018}}</ref> సాధారణంగా ఈ పరిస్థితికి సంబంధించిన కుటుంబ చరిత్ర లేదు.<ref name="NORD2021" /> అంతర్లీన యంత్రాంగం మెదడులో టౌ ప్రోటీన్ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Stat20212">{{cite journal|last1=Agarwal|first1=S|last2=Gilbert|first2=R|title=Progressive Supranuclear Palsy|date=January 2021|pmid=30252354|journal=StatPearls}}</ref> ఇది ఒక రకమైన వైవిధ్యమైన పార్కిన్సోనియన్ సిండ్రోమ్.<ref name="Stat2021">{{Cite paper}}</ref> రోగనిర్ధారణ అనేది లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, వైద్య చిత్రాల ద్వారా మద్దతు ఇవ్వవచ్చు.<ref name="Gol20144">{{cite journal|vauthors=Golbe LI|title=Progressive supranuclear palsy|journal=Seminars in Neurology|volume=34|issue=2|pages=151–9|date=April 2014|pmid=24963674|doi=10.1055/s-0034-1381736|doi-access=free}}</ref> అదేవిధంగా ఉండే ఇతర పరిస్థితులలో పార్కిన్సన్స్, [[ఫ్రంటోటెంపోరల్ డిమెన్షియా]], అల్జీమర్స్ ఉన్నాయి.<ref name="Gol20144" /> 2021 నాటికి నిర్దిష్ట చికిత్స లేదు, లక్షణాలను పరిష్కరించడానికి జాగ్రత్తతో ప్రయత్నించారు.<ref name="NINDS2021" /><ref name="NORD2021" /> లెవోడోపా, అమంటాడిన్ వంటి మందులు కొంతమందిలో లక్షణాలను తాత్కాలికంగా మెరుగుపరుస్తాయి.<ref name="Stat20212" /> ఇతర చర్యలలో వాకర్, ప్రత్యేక బూట్లు లేదా ప్రత్యేక కంటి అద్దాల వాడకం ఉండవచ్చు.<ref name="NORD2021" /> రోగ నిర్ధారణ సమయంలో ఆయుర్దాయం సుమారు 7 సంవత్సరాలు.<ref name="Gol20144" />రోగ నిర్ధారణలో సుమారు 7 సంవత్సరాలు.<ref name="Gol20144" /> PSP 100,000 మందికి ఆరు మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="Gol20144" /> లక్షణాలు సాధారణంగా 45-75 సంవత్సరాల వయస్సు గల వ్యక్తులలో ప్రారంభమవుతాయి.<ref name="NORD2021" /> పురుషులు, స్త్రీలు ఒకే రకమైన రేటుతో ప్రభావితమవుతారు.<ref name="NORD2021" /> ఏ ప్రత్యేక జాతి, స్థానం లేదా వృత్తితో ఏ అనుబంధం కనుగొనబడలేదు.<ref name="Gol20144" /> ఈ పరిస్థితిని మొదటిసారిగా 1964లో స్టీల్, రిచర్డ్సన్, ఓల్స్జెవ్స్కీలు స్పష్టంగా వివరించారు.<ref name="Stat20213">{{cite journal|last1=Agarwal|first1=S|last2=Gilbert|first2=R|title=Progressive Supranuclear Palsy|date=January 2021|pmid=30252354|journal=StatPearls}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:వ్యాధులు]] sqvwnyis34l78nz9axm3cpoe693yvey సురేష్ ఉన్నితన్ 0 510755 4963346 2026-09-20T15:35:50Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1348463668|Suresh Unnithan]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963346 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=సురేష్ ఉన్నితన్|image=Suresh Unnithan.JPG|caption=|birth_date=|birth_place=పందలం, పతనంతిట్ట, కేరళ|other_names=ఉన్ని|occupation={{Flatlist| * చిత్ర దర్శకుడు * రచయిత * చిత్ర నిర్మాత }}|spouse=పద్మజ|children=2|parents=పరమేశ్వరన్ ఉన్నితన్, భారతి అమ్మ|awards=}} '''పి. సురేష్ ఉన్నితన్''' (జననం 1956 జూలై 30), మలయాళ చిత్రాలలో పనిచేసే భారతీయ చలనచిత్ర, టెలివిజన్ దర్శకుడు. ఆయన రూపొందించిన వాటిలో ''ముఖ చిత్రమ్'' (1991), ''ఉత్సవమేలం'' (1992), ''జాతకం'' (1989), ''భాగ్యవాన్'' (1993), ఆర్డ్రం (1992).వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలు ఉన్నాయి. == కెరీర్ == ఆయన [[పద్మరాజన్]] వద్ద సహాయ దర్శకుడిగా చలనచిత్ర రంగ ప్రవేశం చేసాడు.<ref>{{Cite interview |last=Unnithan |first=Suresh |interviewer=ജി ജ്യോതിലാല് |title=അയാള്‍ക്കൊപ്പം സുരേഷ് ഉണ്ണിത്താന്‍ വീണ്ടും |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/363295/ |access-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317212925/www.mathrubhumi.com/movies/interview/363295/ |archive-date=2014-03-17 |work=www.mathrubhumi.com |date=25 May 2013}}</ref> ఆ తర్వాత 'జాతకం "చిత్రంతో తెరంగేట్రం చేసాడు. ఇది ఆయనకు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలలో ఉత్తమ నూతన దర్శకుడు అవార్డును తచ్చిపెట్టింది. తరువాత ఆయన రాధామాధవం, ఆర్డ్రం, ముఖ చిత్రం, ఉత్సవమేళం, సత్యపర్తిజం, ''భాగ్యవాన్'', ''తోవలపూక్కల్'', ''రిష్య శృంగన్'' వంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు.<ref>{{IMDb name|1324517}}</ref> ఆయన టెలివిజన్ పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించి కొన్ని హిట్ సీరియల్స్ చేసాడు. ఆయన 2004 సీరియల్ ప్రాజెక్ట్ ''స్వామి అయ్యప్పన్'' మలయాళంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన, టాప్ రేటింగ్ పొందిన సీరియల్..<ref>{{Cite web|date=13 November 2007|title=The Hindu : Metro Plus Chennai / Cinema : Cablewala|url=http://www.hindu.com/mp/2006/12/04/stories/2006120400130500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113061312/http://www.hindu.com/mp/2006/12/04/stories/2006120400130500.htm|archive-date=13 November 2007}}</ref> == అవార్డులు == * ఉత్తమ తొలి దర్శకుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారం (1989) - జాతకం * ఉత్తమ దర్శకుడిగా కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అవార్డు (1991) - రాధామాధవం * ఏషియానెట్ టీవీ అవార్డ్స్ ఫర్ బెస్ట్ డైరెక్టర్ (2008) - స్వామి అయ్యప్పన్ * కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారం - ప్రత్యేక ప్రస్తావన దర్శకత్వం (2014) - అయాల్ == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ టెలివిజన్ నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1956 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 1vl8igj9w6e6o7u26axvx74qf0b1zkc 4963347 4963346 2026-09-20T15:36:23Z Muralikrishna m 106628 4963347 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=సురేష్ ఉన్నితన్|image=Suresh Unnithan.JPG|caption=|birth_date=|birth_place=పందలం, పతనంతిట్ట, కేరళ|other_names=ఉన్ని|occupation={{Flatlist| * చిత్ర దర్శకుడు * రచయిత * చిత్ర నిర్మాత }}|spouse=పద్మజ|children=2|parents=పరమేశ్వరన్ ఉన్నితన్, భారతి అమ్మ|awards=}} '''పి. సురేష్ ఉన్నితన్''' (జననం 1956 జూలై 30), మలయాళ చిత్రాలలో పనిచేసే భారతీయ చలనచిత్ర, టెలివిజన్ దర్శకుడు. ఆయన రూపొందించిన వాటిలో ''ముఖ చిత్రమ్'' (1991), ''ఉత్సవమేలం'' (1992), ''జాతకం'' (1989), ''భాగ్యవాన్'' (1993), ఆర్డ్రం (1992).వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలు ఉన్నాయి. == కెరీర్ == ఆయన [[పద్మరాజన్]] వద్ద సహాయ దర్శకుడిగా చలనచిత్ర రంగ ప్రవేశం చేసాడు.<ref>{{Cite interview |last=Unnithan |first=Suresh |interviewer=ജി ജ്യോതിലാല് |title=അയാള്‍ക്കൊപ്പം സുരേഷ് ഉണ്ണിത്താന്‍ വീണ്ടും |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/363295/ |access-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317212925/www.mathrubhumi.com/movies/interview/363295/ |archive-date=2014-03-17 |work=www.mathrubhumi.com |date=25 May 2013}}</ref> ఆ తర్వాత 'జాతకం "చిత్రంతో తెరంగేట్రం చేసాడు. ఇది ఆయనకు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలలో ఉత్తమ నూతన దర్శకుడు అవార్డును తచ్చిపెట్టింది. తరువాత ఆయన రాధామాధవం, ఆర్డ్రం, ముఖ చిత్రం, ఉత్సవమేళం, సత్యపర్తిజం, ''భాగ్యవాన్'', ''తోవలపూక్కల్'', ''రిష్య శృంగన్'' వంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు.<ref>{{IMDb name|1324517}}</ref> ఆయన టెలివిజన్ పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించి కొన్ని హిట్ సీరియల్స్ చేసాడు. ఆయన 2004 సీరియల్ ప్రాజెక్ట్ ''స్వామి అయ్యప్పన్'' మలయాళంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన, టాప్ రేటింగ్ పొందిన సీరియల్..<ref>{{Cite web|date=13 November 2007|title=The Hindu : Metro Plus Chennai / Cinema : Cablewala|url=http://www.hindu.com/mp/2006/12/04/stories/2006120400130500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113061312/http://www.hindu.com/mp/2006/12/04/stories/2006120400130500.htm|archive-date=13 November 2007}}</ref> == అవార్డులు == * ఉత్తమ తొలి దర్శకుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారం (1989) - జాతకం * ఉత్తమ దర్శకుడిగా కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అవార్డు (1991) - రాధామాధవం * ఏషియానెట్ టీవీ అవార్డ్స్ ఫర్ బెస్ట్ డైరెక్టర్ (2008) - స్వామి అయ్యప్పన్ * కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారం - ప్రత్యేక ప్రస్తావన దర్శకత్వం (2014) - అయాల్ == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ టెలివిజన్ నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1956 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 53rkfv5orrz8z1r61uqztmnca1chu27 2026 ఆసియా క్రీడలు 0 510756 4963354 2026-09-20T16:35:04Z Srinivasrjy 31053 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375861464|2026 Asian Games]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963354 wikitext text/x-wiki {{Infobox games|name=20వ ఆసియా క్రీడలు|logo=|size=|caption=|motto={{Nihongo|''ఇమాజిన్ వన్ ఆసియా''|ここで、ひとつに|Koko de, hitotsu ni|lead=yes}}<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>|host_city=ఐచి ప్రిఫెక్చర్, నగోయా, జపాన్|nations=46 (ART జట్టుతో సహా<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref>)|athletes=10,787<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->|events=43 క్రీడలలో 469 (71 విభాగాలు)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>|opening=19 సెప్టెంబర్ 2026|closing=4 అక్టోబర్ 2026|opened_by=నరుహిటో<br>{{small|[[జపాన్ చక్రవర్తి]]}}|closed_by=|athlete_oath=యుకి టనక<br>రియోచి అకమాట్సు|judge_oath=|torch_lighter=కోజి మురోఫుషి<br>షిగెనోబు మురోఫుషి|stadium=పలోమా మిజుహో స్టేడియం|website=[https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]|SpreviousS=[[2022 ఆసియా క్రీడలు|హాంగ్‌జౌ 2022]]|SnextS=''[[2030 ఆసియా క్రీడలు|దోహా 2030]]''|Sprevious=[[2025 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|హర్బిన్ 2025]]|Snext=''[[2029 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|అల్మాటీ 2029]]''}} అధికారికంగా 20వ ఆసియా క్రీడలు అని పిలువబడే 2026 ఆసియా క్రీడలు (2026-nen Ajia Kyōgi Taikai), ఐచి-నగోయా 2026 గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది జపాన్‌లోని ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లో 2026 సెప్టెంబర్ 19 నుండి అక్టోబర్ 4 వరకు జరుగుతున్న బహుళ-క్రీడా కార్యక్రమం, పలు క్రీడా ఈవెంట్‌లు సెప్టెంబర్ 10 నుండే ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|date=19 August 2018|work=Xinhuanet|accessdate=23 October 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-date=October 23, 2018|publisher=xinhuanet.com}}</ref> 1958లో [[టోక్యో]], 1994లో [[హిరోషిమా]] తర్వాత [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడలకు]] ఆతిథ్యమిస్తున్న మూడవ జపనీస్ నగరం నగోయా. కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా 2022 ఎడిషన్ 2023కి వాయిదా పడిన తర్వాత, ఈ ఈవెంట్ తన సాంప్రదాయ నాలుగేళ్ల చక్రానికి తిరిగి వస్తోంది. భారతదేశంలోని [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన [[1951 ఆసియా క్రీడలు|1951 ఆసియా క్రీడల]] 75వ వార్షికోత్సవాన్ని ఈ క్రీడలు సూచిస్తున్నాయి. == వేలం ప్రక్రియ == 2016 సెప్టెంబర్ 25న వియత్నాంలోని డా నాంగ్‌లో జరిగిన వార్షిక సాధారణ అసెంబ్లీ సమావేశంలో క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వాలన్న ఐచి ప్రిఫెక్చర్, దాని రాజధాని నగోయా సంయుక్త ప్రతిపాదనను ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి (OCA) స్వాగతించింది.<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024}}</ref> ఆసక్తిగల రెండు పార్టీల మధ్య ఆర్థిక విభేదాల కారణంగా సంయుక్త బిడ్ ప్రతిపాదన దాదాపుగా జరగలేదు; ఇవి 2015, 2016లో పరిష్కరించబడ్డాయి, తద్వారా సంయుక్త బిడ్ ఆమోదించబడింది.<ref name="budget">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|last1=Mackay|first1=Duncan|date=15 September 2016|work=inside the games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|archive-date=17 September 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref> OCA వాస్తవానికి 2026 ఆతిథ్య నగరాన్ని 2018లో ఎంచుకోవాలని యోచించింది, అయితే 2018, 2022 మధ్య తదుపరి రెండు శీతాకాల ఒలింపిక్ క్రీడలు, [[ఫిఫా ప్రపంచ కప్|ఫిఫా ప్రపంచ కప్‌లు]] (ప్యోంగ్‌చాంగ్, [[బీజింగ్|బీజింగ్‌లలో]], రష్యా, ఖతార్‌లలో జరిగినవి), తదుపరి వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలతో (2020లో టోక్యోలో జరిగినవి) సహా ఈ ప్రాంత క్రీడా క్యాలెండర్ తీవ్రత కారణంగా ప్రణాళిక తేదీని ముందుకు తెచ్చింది.<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|date=25 September 2016|work=F.Sports|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|archive-date=22 November 2016|publisher=firstpost.com}}</ref> {| class="wikitable" |- |+2026 ఆసియా క్రీడల బిడ్డింగ్ ఫలితాలు !నగరం !ఎన్.ఓ.సి | align="center" bgcolor="silver" |'''ఫలితం''' |- |'''ఐచి, నగోయా'''<ref>{{Cite web|title=HOST CITY CONTRACT|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|archive-date=30 June 2023|website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee}}</ref> |'''{{JPN}}''' |'''ఏకగ్రీవం''' |} [[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]] ietgs0fzime0mt4q8enn156jg56tl72 4963357 4963354 2026-09-20T16:39:56Z Srinivasrjy 31053 4963357 wikitext text/x-wiki {{Infobox games|name=20వ ఆసియా క్రీడలు|logo=Aichi Toyohashi c20260919 1025b.jpg|size=|caption=|motto={{Nihongo|''ఇమాజిన్ వన్ ఆసియా''|ここで、ひとつに|Koko de, hitotsu ni|lead=yes}}<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>|host_city=ఐచి ప్రిఫెక్చర్, నగోయా, జపాన్|nations=46 (ART జట్టుతో సహా<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref>)|athletes=10,787<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->|events=43 క్రీడలలో 469 (71 విభాగాలు)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>|opening=19 సెప్టెంబర్ 2026|closing=4 అక్టోబర్ 2026|opened_by=నరుహిటో<br>{{small|[[జపాన్ చక్రవర్తి]]}}|closed_by=|athlete_oath=యుకి టనక<br>రియోచి అకమాట్సు|judge_oath=|torch_lighter=కోజి మురోఫుషి<br>షిగెనోబు మురోఫుషి|stadium=పలోమా మిజుహో స్టేడియం|website=[https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]|SpreviousS=[[2022 ఆసియా క్రీడలు|హాంగ్‌జౌ 2022]]|SnextS=''[[2030 ఆసియా క్రీడలు|దోహా 2030]]''|Sprevious=[[2025 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|హర్బిన్ 2025]]|Snext=''[[2029 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|అల్మాటీ 2029]]''}} అధికారికంగా 20వ ఆసియా క్రీడలు అని పిలువబడే 2026 ఆసియా క్రీడలు (2026-nen Ajia Kyōgi Taikai), ఐచి-నగోయా 2026 గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది జపాన్‌లోని ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లో 2026 సెప్టెంబర్ 19 నుండి అక్టోబర్ 4 వరకు జరుగుతున్న బహుళ-క్రీడా కార్యక్రమం, పలు క్రీడా ఈవెంట్‌లు సెప్టెంబర్ 10 నుండే ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|date=19 August 2018|work=Xinhuanet|accessdate=23 October 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-date=October 23, 2018|publisher=xinhuanet.com}}</ref> 1958లో [[టోక్యో]], 1994లో [[హిరోషిమా]] తర్వాత [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడలకు]] ఆతిథ్యమిస్తున్న మూడవ జపనీస్ నగరం నగోయా. కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా 2022 ఎడిషన్ 2023కి వాయిదా పడిన తర్వాత, ఈ ఈవెంట్ తన సాంప్రదాయ నాలుగేళ్ల చక్రానికి తిరిగి వస్తోంది. భారతదేశంలోని [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన [[1951 ఆసియా క్రీడలు|1951 ఆసియా క్రీడల]] 75వ వార్షికోత్సవాన్ని ఈ క్రీడలు సూచిస్తున్నాయి. == వేలం ప్రక్రియ == 2016 సెప్టెంబర్ 25న వియత్నాంలోని డా నాంగ్‌లో జరిగిన వార్షిక సాధారణ అసెంబ్లీ సమావేశంలో క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వాలన్న ఐచి ప్రిఫెక్చర్, దాని రాజధాని నగోయా సంయుక్త ప్రతిపాదనను ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి (OCA) స్వాగతించింది.<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024}}</ref> ఆసక్తిగల రెండు పార్టీల మధ్య ఆర్థిక విభేదాల కారణంగా సంయుక్త బిడ్ ప్రతిపాదన దాదాపుగా జరగలేదు; ఇవి 2015, 2016లో పరిష్కరించబడ్డాయి, తద్వారా సంయుక్త బిడ్ ఆమోదించబడింది.<ref name="budget">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|last1=Mackay|first1=Duncan|date=15 September 2016|work=inside the games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|archive-date=17 September 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref> OCA వాస్తవానికి 2026 ఆతిథ్య నగరాన్ని 2018లో ఎంచుకోవాలని యోచించింది, అయితే 2018, 2022 మధ్య తదుపరి రెండు శీతాకాల ఒలింపిక్ క్రీడలు, [[ఫిఫా ప్రపంచ కప్|ఫిఫా ప్రపంచ కప్‌లు]] (ప్యోంగ్‌చాంగ్, [[బీజింగ్|బీజింగ్‌లలో]], రష్యా, ఖతార్‌లలో జరిగినవి), తదుపరి వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలతో (2020లో టోక్యోలో జరిగినవి) సహా ఈ ప్రాంత క్రీడా క్యాలెండర్ తీవ్రత కారణంగా ప్రణాళిక తేదీని ముందుకు తెచ్చింది.<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|date=25 September 2016|work=F.Sports|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|archive-date=22 November 2016|publisher=firstpost.com}}</ref> {| class="wikitable" |- |+2026 ఆసియా క్రీడల బిడ్డింగ్ ఫలితాలు !నగరం !ఎన్.ఓ.సి | align="center" bgcolor="silver" |'''ఫలితం''' |- |'''ఐచి, నగోయా'''<ref>{{Cite web|title=HOST CITY CONTRACT|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|archive-date=30 June 2023|website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee}}</ref> |'''{{JPN}}''' |'''ఏకగ్రీవం''' |} == అభివృద్ధి, సన్నాహాలు == === ఖర్చులు === నగోయా నగరానికి ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ప్రభుత్వం నుండి క్రీడల కోసం సుమారు ¥85 బిలియన్లు ($560 మిలియన్లు) ఖర్చవుతుందని అంచనా వచ్చింది, ఇందులో 30% స్పాన్సర్‌షిప్‌లు, ఇతర ఆదాయాల ద్వారా కవర్ చేయబడుతుందని భావిస్తున్నారు, మిగిలిన మొత్తాన్ని నగోయా, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ మధ్య 70-30 ప్రాతిపదికన విభజించాలని ప్రణాళిక చేయబడింది.<ref name="budget2" /><ref>{{cite news|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|title=Master Plan 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|work=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee|access-date=5 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225220508/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|archive-date=25 February 2024}}</ref> ఫిబ్రవరి 2023లో, వ్యయం ¥140.5 బిలియన్లకు ($927 మిలియన్లు) పెరిగినట్లు నివేదించబడింది.<ref>{{cite news|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|title=Cost for '26 Asian Games in Aichi rises by more than 60%|date=17 February 2023|work=The Asahi Shimbun|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217003721/https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|archive-date=17 February 2023}}</ref> సెప్టెంబర్ 2026లో, ఖర్చు ¥370 బిలియన్లకు ($2.4 బిలియన్లు) పెరిగింది. 2021 నుండి బలహీనపడుతున్న యెన్ విలువ, భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత, వనరుల ధరల పెరుగుదల బడ్జెట్ పెరగడానికి కారణాలని ఐచి ప్రిఫెక్చర్ గవర్నర్ హిడెయాకి ఓమురా పేర్కొన్నారు. అథ్లెట్ల విలేజ్ కోసం క్రూయిజ్ షిప్, తాత్కాలిక వసతిపై ఆధారపడటం, ఇప్పటికే ఉన్న వేదికలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల ¥100 బిలియన్లు ఆదా అయ్యాయని ఆయన హైలైట్ చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://ua.news/en/world/biudzhet-aziiskikh-igor-v-aiti-zris-do-370-mlrd-ien-channel-newsasia|title=Aichi Asian Games budget rises to ¥370 billion|date=18 September 2026|work=UA.NEWS}}</ref> === అథ్లెట్ల గ్రామం === ఐచి-నగోయా ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ వాస్తవానికి నగోయాలోని మినాటో-కులో నగోయా రేస్‌కోర్స్ పూర్వపు ప్రదేశంలో అథ్లెట్ల గ్రామాన్ని నిర్మించాలని భావించింది, కానీ నిర్మాణ సామాగ్రి ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉన్నందున, క్రీడల తర్వాత అభివృద్ధి నిరుపయోగంగా మారకుండా ఉండటానికి వద్దని నిర్ణయించుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/asian-games-athletes-village-would-have-been-white-elephant-oca-says-2026-09-18/|title=Asian Games Athletes' Village would have been a white elephant, OCA says|date=18 September 2026|work=Reuters}}</ref> దానికి బదులుగా, ప్రిఫెక్చర్ అంతటా అనేక అథ్లెట్ల గ్రామాలను విస్తరించాలని వారు ఎంచుకున్నారు. కింజో పియర్ వద్ద డాక్ చేయబడిన కోస్టా సెరెనా క్రూయిజ్ షిప్‌లో సుమారు 4,000 నుండి 5,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు.<ref>{{cite news|url=https://www.cruisemapper.com/news/15382-costa-serena-floating-hotel|title=Costa Serena to serve as hotel ship during 2026 Aichi-Nagoya Asian Games|date=13 October 2025|work=CruiseMapper}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|title=Asian Games: Floating venue, MMA and esports|date=8 June 2025|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608180959/https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|archive-date=8 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|title=Aichi-Nagoya 2026 in talks with hotels over housing athletes during Asian Games|date=|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109002403/https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|archive-date=9 November 2023}}</ref> నగోయా పోర్ట్ గార్డెన్ వార్ఫ్‌లో షిప్పింగ్ కంటైనర్ల శైలిలో ఉన్న తాత్కాలిక చెక్క విల్లాలలో 2,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు, ఇవి ఆటల తర్వాత విపత్తు ప్రతిస్పందన యూనిట్లు, పర్యాటక బసగా తిరిగి ఉపయోగించబడతాయి. మిగిలిన అథ్లెట్లు ప్రిఫెక్చర్, బయటి నగరాల్లోని అనేక హోటళ్లలో ఉంచబడ్డారు.<ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|title=Organizers to house athletes on 'floating village' during 2026 Asian Games|last=McKirdy|first=Andrew|date=6 June 2025|work=The Japan Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250606084259/https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|archive-date=6 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|title='Floating village' to house thousands of Asian Games athletes|date=5 June 2025|work=France 24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605142534/https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|archive-date=5 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2026/03/19/more-sports/asian-games-nagoya-accommodation/|title=Nagoya Asian Games cruise ship and wooden huts will be 'unique experience'|last=McKirdy|first=Andrew|date=19 March 2026|work=The Japan Times}}</ref> క్రీడలు పసిఫిక్ టైఫూన్ సీజన్ ముగింపులో జరుగుతున్నందున, సునామీలు, తుఫానులు, ఇతర విపత్తుల కారణంగా క్రూయిజ్ షిప్ నుండి అథ్లెట్లను తరలించవలసి వస్తే నిర్వాహకులు అనేక ఆకస్మిక ప్రణాళికలను అమలు చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|title=Asian Games 2026: With athletes staying on floating Games Village, plans afoot to brace for tsunami, typhoons|last=Vasavda|first=Mihir|date=15 May 2025|work=The Indian Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515043214/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|archive-date=15 May 2025}}</ref> పోటీలు ప్రారంభం కావడానికి 2 రోజుల ముందు, సెప్టెంబర్ 8, 2026న నగోయాలో రికార్డు స్థాయిలో కుండపోత వర్షం కురిసింది, దీని వలన విస్తృతంగా ఆకస్మిక వరదలు సంభవించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/news/20260908de49179/|title=Emergency Flood Warning issued for central Japan river|date=8 September 2026|work=NHK World-Japan}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.kyodonews.net/articles/-/84346|title=Torrential rain hits central Japan, floods vital infrastructure in Nagoya|date=8 September 2026|work=Kyodo News}}</ref> నగరంలోని పోర్ట్ ప్రాంతంలో తాత్కాలిక నిర్మాణాలలో ఉన్న వందలాది మంది అథ్లెట్లను ఖాళీ చేయాలని అధికారులు చెప్పారు. కొన్ని వేదికల వద్ద పైకప్పులు కురుస్తున్నట్లు గమనించినప్పటికీ, పెద్దగా నష్టం జరిగినట్లు నివేదించబడలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/record-setting-rain-at-nagoya-triggers-evacuation-of-athletes-at-2026-asian-games-14044297.html|title=Record-setting rain at Nagoya triggers evacuation of athletes at 2026 Asian Games|date=9 September 2026|work=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/environment/nagoya-mayor-rules-out-asian-games-disruption-after-flood-forces-evacuation-2026-09-09/|title=Nagoya mayor rules out Asian Games disruption after flood forces evacuation|date=9 September 2026|work=Reuters}}</ref> నగోయా నగర మేయర్ ఇచిరో హిరోసావా వరదల ఫలితంగా క్రీడలకు ఎలాంటి పెద్ద అంతరాయం కలగదని తోసిపుచ్చారు, అయితే ప్రతికూల వాతావరణం కారణంగా SKE48 విగ్రహ సమూహ సభ్యులతో కూడిన ప్రచార వార్మప్ కార్యక్రమం రద్దు చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://topics.smt.docomo.ne.jp/article/dailysports/sports/20260909074|date=9 September 2026|newspaper=Daily Sports|language=ja|script-title=ja:愛知・名古屋アジア大会 豪雨被害でSKE48一日店長イベント中止「安全確保を最優先に考慮した結果」|trans-title=Aichi-Nagoya Asian Games: SKE48 "One-Day Store Manager" event cancelled due to heavy rain damage—"Decision made with safety as the top priority."|via=Docomo Menu}}</ref> === వేదికలు === నగోయాతో పాటు, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ అంతటా ఉన్న నగరాల్లో, గ్రేటర్ టోక్యో ప్రాంతంలోని కొన్ని వేదికలు (2020 వేసవి ఒలింపిక్స్ సమయంలో ఈవెంట్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చినవి), అలాగే గిఫు, ఒసాకా, షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్‌లలో ఈవెంట్‌లు విస్తరించబడతాయి.<ref name="award2" /> షిజుయోకాలోని ఇజులో ఉన్న ఇజు వెలోడ్రోమ్‌లో సైక్లింగ్ ఈవెంట్‌లు జరగాల్సి ఉంది. కొన్ని ఆక్వాటిక్ ఈవెంట్‌లు వాస్తవానికి రెయిన్‌బో పూల్‌లో జరగాల్సి ఉంది, కానీ మూడేళ్ల కంటే తక్కువ సమయం ఉన్నందున, సౌకర్యాలు వరల్డ్ ఆక్వాటిక్స్ నిబంధనలకు అనుగుణంగా లేవని OCA ఎత్తిచూపింది.<ref>{{Cite web|title=第 20 回アジア競技大会（2026/愛知・名古屋）水泳（競泳/飛込）会場（仮決定）の変更について|url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|archive-date=5 June 2023|access-date=2023-10-10|publisher=愛知県|language=ja}}</ref> చర్చల తర్వాత, స్విమ్మింగ్ ఈవెంట్లను టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్‌కు, ఈక్వెస్ట్రియన్ ఈవెంట్‌లను టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్‌కు తరలించాలని నిర్ణయించారు; వాటర్ పోలో కూడా నిప్పాన్ గైషి హాల్ రెయిన్‌బో పూల్‌కి మార్చబడింది.<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定|date=15 June 2023|work=NHK News Web|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|archive-date=16 June 2023|language=ja}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|date=3 October 2022|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|archive-date=3 October 2022}}</ref> హిసాయా ఓడోరి పార్క్ ఆసియన్, ఆసియన్ పారా గేమ్స్ రెండింటి సమయంలో వన్ ఆసియా వరల్డ్ అని పిలువబడే అభిమానుల జోన్, వేడుకలు, సాంస్కృతిక మార్పిడి కేంద్రానికి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. ఇది ఫ్రాన్స్‌లోని [[పారిస్|పారిస్‌లో]] జరిగిన [[2024 వేసవి ఒలింపిక్స్|2024 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో]] ఉపయోగించిన ఛాంపియన్స్ పార్క్ నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2026|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|work=AINAGOC}}</ref> ==== నగోయా ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="5" |పలోమా మిజుహో స్పోర్ట్స్ పార్క్ | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో స్టేడియం |వేడుకలు | rowspan="2" |35,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, భర్తీ చేయబడింది |- |అథ్లెటిక్స్ (ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్, మారథాన్ ప్రారంభం/ముగింపు) |- | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో రగ్బీ స్టేడియం |రగ్బీ సెవెన్స్ | rowspan="2" |10,400 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు) |- |పలోమా మిజుహో అరేనా |సెపాక్ తక్రా |1,158 | rowspan="3" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి బుడోకన్ |పోరాట క్రీడలు (జు-జిట్సు, కురాష్) | rowspan="2" |1,504 |- |వుషు |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ అరేనా |బాస్కెట్‌బాల్ | rowspan="2" |15,000 | rowspan="2" |కొత్తది |- |జూడో |- | colspan="2" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ ప్రభుత్వ కార్యాలయం, నగోయా సిటీ హాల్ లూప్ కోర్సు |అథ్లెటిక్స్ (రేస్ వాక్)|{{N/A}} |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |CS అసెట్ మినాటో సాకర్ స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |6,700 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషి స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పాడెల్ | rowspan="2" |981 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టెక్‌బాల్ |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషియామా పార్క్ టెన్నిస్ సెంటర్ |టెన్నిస్ | rowspan="2" |4,000 (సెంటర్ కోర్ట్) | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |సాఫ్ట్ టెన్నిస్ |- | colspan="2" rowspan="2" |ఇనాయే స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పోరాట క్రీడలు (మిక్స్‌డ్ మార్షల్ ఆర్ట్స్) | rowspan="2" |2,232 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |రెజ్లింగ్ |- | colspan="2" |కింజో-ఫుటో స్టేషన్ స్క్వేర్ |3x3 బాస్కెట్‌బాల్ |1,000 |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |నగోయా సిటీ ట్రేడ్ అండ్ ఇండస్ట్రీ సెంటర్ |వెయిట్‌లిఫ్టింగ్ |TBA | rowspan="2" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగోయా ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ హాల్ |హాల్ 1 |స్పోర్ట్ క్లైంబింగ్ |TBA |- | colspan="2" |నగోయా వెలోడ్రోమ్ BMX రేస్ కోర్స్ |సైక్లింగ్ (BMX రేసింగ్) |156 |కొత్తది |- | rowspan="2" |నిప్పాన్ గైషి హాల్ |రెయిన్‌బో హాల్ |జిమ్నాస్టిక్స్ |10,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |రెయిన్‌బో పూల్ |ఆక్వాటిక్స్ (వాటర్ పోలో) |3,500 |- | colspan="2" |ఒబాటా ర్యోకుచి అర్బన్ ఫారెస్ట్ |సైక్లింగ్ (మౌంటైన్ బైక్)|{{N/A}} |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టకేడా టేవా ఓషన్ అరేనా |స్క్వాష్ |2,569 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |} ==== ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !నగరాలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="2" |అంజో స్పోర్ట్స్ పార్క్ |సాఫ్ట్‌బాల్ గ్రౌండ్ | rowspan="2" |అంజో |సాఫ్ట్‌బాల్ |2,500 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |మల్టీపర్పస్ గ్రౌండ్ |మోడరన్ పెంటాథ్లాన్ |1,700 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కైయో యాట్ హార్బర్ | rowspan="2" |గమగోరి |సెయిలింగ్ |TBA |- | colspan="2" |గమగోరి సిటీ ట్రయాథ్లాన్ వేదిక |ట్రయాథ్లాన్|{{N/A}} |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |హెకినన్ ర్యోకుచి బీచ్ కోర్ట్ |హెకినన్ |బీచ్ వాలీబాల్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |ఇచినోమియా సిటీ మున్సిపల్ జిమ్నాసియం |ఇచినోమియా |బ్యాడ్మింటన్ |2,002 | rowspan="6" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టయోడా గోసీ మెమోరియల్ జిమ్నాసియం |ఇనజావా |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |3,500 |- | colspan="2" |వేవ్ స్టేడియం కరియా |కరియా |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |2,602 |- | colspan="2" |కసుగై కంట్రీ క్లబ్ | rowspan="2" |కసుగై |గోల్ఫ్ |TBA |- | colspan="2" |కసుగై సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |5,000 |- | colspan="2" |పార్క్ అరేనా కొమాకి |కొమాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, మహిళల ఫైనల్) |5,000 |- | colspan="2" |మియోషి లేక్ |మియోషి |కానోయింగ్ (స్ప్రింట్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |నిషియో సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |నిషియో |బాక్సింగ్ |2,174 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కోరోగి అథ్లెటిక్ పార్క్ |నిస్షిన్ |క్రికెట్ |2,000 |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="3" |ఒకాజాకి సెంట్రల్ పార్క్ |జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |ఒకాజాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, పురుషుల ఫైనల్) |4,673 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |మల్టీపర్పస్ స్క్వేర్ |ఆర్చరీ |TBA |తాత్కాలికమైనది |- |బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |20,000 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |షిన్షిరో సైక్లింగ్ రోడ్ కోర్సు |షిన్షిరో |సైక్లింగ్ (రోడ్)|{{N/A}} | rowspan="2" |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |అకాబనే లాంగ్ బీచ్ |తహారా |సర్ఫింగ్ |TBA |- | colspan="2" |టోకాయ్ సిటిజన్స్ జిమ్నాసియం |టోకాయ్ |కబడ్డీ |1,300 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="5" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్ |హాల్ B | rowspan="5" |టోకనామే |స్కేట్‌బోర్డింగ్ |TBA | rowspan="5" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |హాల్ C |సైక్లింగ్ (BMX ఫ్రీస్టైల్) |TBA |- |హాల్ D |ఈస్పోర్ట్స్ |TBA |- | rowspan="2" |హాల్ F |ఫెన్సింగ్ |TBA |- |బ్రేకింగ్ |TBA |- | colspan="2" rowspan="2" |టొయోహాషి సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |టొయోహాషి |కరాటే | rowspan="2" |3,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టైక్వాండో |- | colspan="2" |టొయోహాషి మున్సిపల్ బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |15,895 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ షూటింగ్ రేంజ్ | rowspan="4" |టొయోటా |షూటింగ్ |TBA |- | colspan="2" |స్కై హాల్ టొయోటా |టేబుల్ టెన్నిస్ |6,500 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టొయోటా స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |45,000 |- | colspan="2" |యహగిగావా కానో స్లాలొమ్ కోర్సు |కానోయింగ్ (స్లాలొమ్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |} ==== ఇతర వేదికలు ==== {| class="wikitable sortable" !వేదికలు !నగరాలు/వార్డులు !ప్రిఫెక్చర్‌లు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- |గిఫు నగరగవా స్టేడియం |గిఫు | rowspan="3" |గిఫు ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |26,109 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగరగవా ఇంటర్నేషనల్ రెగట్టా కోర్సు |కైజు |రోయింగ్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |గిఫు ప్రిఫెక్చరల్ గ్రీన్ స్టేడియం |కకమిగహర |ఫీల్డ్ హాకీ |1,630 | rowspan="7" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నాగై స్టేడియం |ఒసాకా |ఒసాకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |47,853 |- |షిజుయోకా స్టేడియం |ఫుకురోయ్ | rowspan="3" |షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |50,889 |- |ఫురుహాషి హిరోనోషిన్ మెమోరియల్ హమామత్సు స్విమ్మింగ్ సెంటర్ |హమామత్సు |ఆక్వాటిక్స్ (ఆర్టిస్టిక్ స్విమ్మింగ్) |2,200 |- |ఇజు వెలోడ్రోమ్ |ఇజు |సైక్లింగ్ (ట్రాక్) |3,600 |- |టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్ |కోటో | rowspan="2" |టోక్యో |ఆక్వాటిక్స్ (డైవింగ్, స్విమ్మింగ్) |10,000 |- |టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్ |సెటగయా |ఈక్వెస్ట్రియన్ |1,500 |} === టార్చ్ రిలే === టోక్యోలోని జపాన్ నేషనల్ స్టేడియం సమీపంలో ఉన్న [[1958 ఆసియా క్రీడలు]], [[1964 వేసవి ఒలింపిక్స్]] లెగసీ కౌల్డ్రన్ ముందు మంటలు వెలిగించే కార్యక్రమంతో ఆగస్టు 18న టార్చ్ రిలే ప్రారంభమైంది. 1994 క్రీడల ఆతిథ్య నగరమైన హిరోషిమాలోని హిరోషిమా పీస్ మెమోరియల్ పార్క్‌లో ఆగస్టు 20న మరో మంటలు వెలిగించే కార్యక్రమం జరిగింది. ప్రధాన రిలే ఆగస్టు 22 నుండి సెప్టెంబర్ 18 వరకు కొనసాగింది, ప్రారంభోత్సవానికి ముందు రోజు ముగిసింది. పుటాకార అద్దాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా రెండు మంటలు ఏకమయ్యాయి, రిలే నగోయా కాజిల్ వద్ద ప్రారంభమైంది, ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లోని 40 మునిసిపాలిటీలు, నగోయాలోని మొత్తం 16 వార్డుల గుండా వెళుతుంది. 1,000 మంది టార్చ్ బేరర్లు పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite web|date=17 August 2026|title=Asian Games flame-lighting ceremonies to start in Tokyo|url=https://oca.asia/news/7732-asian-games-flame-lighting-ceremonies-to-start-in-tokyo.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=30 March 2026|title=Asian Games torch relay plans running smoothly|url=https://oca.asia/news/7052-asian-games-torch-relay-plans-running-smoothly.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref name="pressbriefing">{{cite web|date=22 May 2026|title=World Press Briefing for 20th Asian Games wraps up in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7352-world-press-briefing-for-20th-asian-games-wraps-up-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=22 August 2026|title=Olympic wrestling great Yoshida runs first leg of Asian Games torch relay in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7756-olympic-wrestling-great-yoshida-runs-first-leg-of-asian-games-torch-relay-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> ప్రారంభ వేడుకకు 100 రోజుల ముందు జూన్ 11న టార్చ్ డిజైన్, అలాగే రిలే మార్గాలను ఆవిష్కరించారు.<ref>{{cite web|date=21 April 2026|title=Aichi-Nagoya to honour Japan's previous Asian Games host cities in torch lighting ceremony|url=https://oca.asia/news/7163-aichi-nagoya-to-honour-japans-previous-asian-games-host-cities-in-torch-lighting-ceremony.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games torch relay to produce 'A Uniting Flame for All'|url=https://oca.asia/news/7338-asian-games-torch-relay-to-produce-a-uniting-flame-for-all.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=11 June 2026|title=The 100-day countdown is on to Aichi-Nagoya 2026|url=https://oca.asia/news/7435-the-100-day-countdown-is-on-to-aichi-nagoya-2026.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> సెప్టెంబర్ 7 నుండి 15 వరకు 14 పాఠశాలల పిల్లల కోసం టార్చ్ రిలే కూడా జరిగింది.<ref name="pressbriefing" /> == క్రీడలు == === ప్రారంభ వేడుక === ప్రారంభోత్సవం 19 సెప్టెంబర్ 2026న 18:00 నుండి 20:00 JST (UTC+09:00) వరకు పలోమా మిజుహో స్టేడియంలో జరిగింది.<ref name="athleteplaza">{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games Athlete Plaza to host team welcome ceremonies|url=https://oca.asia/news/7340-asian-games-athlete-plaza-to-host-team-welcome-ceremonies.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> దీని థీమ్ "హార్మోనిక్ హార్ట్ బీట్",<ref>{{Cite web|date=6 September 2026|title=ASIAD 2026 is ready for a spectacular opening ceremony in Japan.|url=https://www.vietnam.vn/en/asiad-2026-san-sang-cho-le-khai-mac-dac-sac-tai-nhat-ban|work=Vietnam.vn}}</ref> వేడుకల సృజనాత్మక దర్శకుడిగా జపనీస్ చిత్రనిర్మాత యుకిహికో సుత్సుమి నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|date=18 December 2025|script-title=ja:第20回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋) 開閉会式に係る総監督の決定について|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208112543/https://www.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|archive-date=8 February 2026|work=AINAGOC|language=ja}}</ref> దీనికి జపాన్ చక్రవర్తి నరుహిటో, కొంతమంది ఆసియా విదేశీ నాయకులు, అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ అధ్యక్షురాలు కిర్స్టీ కోవెంట్రీ హాజరయ్యారు. === పాల్గొనే దేశాలు === ఆసియా ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ సభ్యులుగా ఉన్న మొత్తం 45 జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు ప్రతినిధులను పంపుతాయని భావిస్తున్నారు. ఆసియా క్రీడలలో తొలిసారిగా శరణార్థుల జట్టు పాల్గొంటుంది.<ref name="refugeeteam" /> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" !పాల్గొనే జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|access-date=9 August 2026|work=AINAGOC}}</ref><ref>{{cite web|title=Partcipants / NOCs|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|access-date=9 September 2026|publisher=Bornan Sports Technology}}</ref> |- |{{div col|colwidth=20em}} *{{flagIOC2|AFG|2026 Asian Games|50}} *{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} 2026 ఆసియా క్రీడలలో ఆసియా శరణార్థుల జట్టు <small>(2)</small><ref name=refugeeteam /> *{{flagIOC2|BRN|2026 Asian Games|128}} *{{flagIOC2|BAN|2026 Asian Games|187}} *{{flagIOC2|BHU|2026 Asian Games|13}} *{{flagIOC2|BRU|2026 Asian Games|6}} *{{flagIOC2|CAM|2026 Asian Games|60}} *{{flagIOC2|CHN|2026 Asian Games|811}} *{{flagIOC2|PRK|2026 Asian Games|107}} *{{flagIOC2|HKG|2026 Asian Games|581}} *{{flagIOC2|IND|2026 Asian Games|500}} *{{flagIOC2|INA|2026 Asian Games|436}} *{{flagIOC2|IRI|2026 Asian Games|305}} *{{flagIOC2|IRQ|2026 Asian Games|14}} *{{flagIOC2|JPN|2026 Asian Games|927}} *{{flagIOC2|JOR|2026 Asian Games|73}} *{{flagIOC2|KAZ|2026 Asian Games|557}} *{{flagIOC2|KUW|2026 Asian Games|119}} *{{flagIOC2|KGZ|2026 Asian Games|169}} *{{flagIOC2|LAO|2026 Asian Games|66}} *{{flagIOC2|LBN|2026 Asian Games|40}} *{{flagIOC2|MAC|2026 Asian Games|85}} *{{flagIOC2|MAS|2026 Asian Games|349}} *{{flagIOC2|MDV|2026 Asian Games|42}} *{{flagIOC2|MGL|2026 Asian Games|299}} *{{flagIOC2|MYA|2026 Asian Games|59}} *{{flagIOC2|NEP|2026 Asian Games|136}} *{{flagIOC2|OMA|2026 Asian Games|71}} *{{flagIOC2|PAK|2026 Asian Games|165}} *{{flagIOC2|PLE|2026 Asian Games|70}} *{{flagIOC2|PHI|2026 Asian Games|452}} *{{flagIOC2|QAT|2026 Asian Games}} {{div col end}} |} == మూలాలు == [[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]] 8xr4ag8i8opulqt81m1etisqggr8r35 4963358 4963357 2026-09-20T16:41:39Z Srinivasrjy 31053 4963358 wikitext text/x-wiki {{Infobox games|name=20వ ఆసియా క్రీడలు|logo=Aichi Toyohashi c20260919 1025b.jpg|size=|caption=|motto={{Nihongo|''ఇమాజిన్ వన్ ఆసియా''|ここで、ひとつに|Koko de, hitotsu ni|lead=yes}}<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>|host_city=ఐచి ప్రిఫెక్చర్, నగోయా, జపాన్|nations=46 (ART జట్టుతో సహా<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref>)|athletes=10,787<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->|events=43 క్రీడలలో 469 (71 విభాగాలు)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>|opening=19 సెప్టెంబర్ 2026|closing=4 అక్టోబర్ 2026|opened_by=నరుహిటో<br>{{small|[[జపాన్ చక్రవర్తి]]}}|closed_by=|athlete_oath=యుకి టనక<br>రియోచి అకమాట్సు|judge_oath=|torch_lighter=కోజి మురోఫుషి<br>షిగెనోబు మురోఫుషి|stadium=పలోమా మిజుహో స్టేడియం|website=[https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]|SpreviousS=[[2022 ఆసియా క్రీడలు|హాంగ్‌జౌ 2022]]|SnextS=''[[2030 ఆసియా క్రీడలు|దోహా 2030]]''|Sprevious=[[2025 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|హర్బిన్ 2025]]|Snext=''[[2029 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|అల్మాటీ 2029]]''}} అధికారికంగా 20వ ఆసియా క్రీడలు అని పిలువబడే 2026 ఆసియా క్రీడలు (2026-nen Ajia Kyōgi Taikai), ఐచి-నగోయా 2026 గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది జపాన్‌లోని ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లో 2026 సెప్టెంబర్ 19 నుండి అక్టోబర్ 4 వరకు జరుగుతున్న బహుళ-క్రీడా కార్యక్రమం, పలు క్రీడా ఈవెంట్‌లు సెప్టెంబర్ 10 నుండే ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|date=19 August 2018|work=Xinhuanet|accessdate=23 October 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-date=October 23, 2018|publisher=xinhuanet.com}}</ref> 1958లో [[టోక్యో]], 1994లో [[హిరోషిమా]] తర్వాత [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడలకు]] ఆతిథ్యమిస్తున్న మూడవ జపనీస్ నగరం నగోయా. కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా 2022 ఎడిషన్ 2023కి వాయిదా పడిన తర్వాత, ఈ ఈవెంట్ తన సాంప్రదాయ నాలుగేళ్ల చక్రానికి తిరిగి వస్తోంది. భారతదేశంలోని [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన [[1951 ఆసియా క్రీడలు|1951 ఆసియా క్రీడల]] 75వ వార్షికోత్సవాన్ని ఈ క్రీడలు సూచిస్తున్నాయి. == వేలం ప్రక్రియ == 2016 సెప్టెంబర్ 25న వియత్నాంలోని డా నాంగ్‌లో జరిగిన వార్షిక సాధారణ అసెంబ్లీ సమావేశంలో క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వాలన్న ఐచి ప్రిఫెక్చర్, దాని రాజధాని నగోయా సంయుక్త ప్రతిపాదనను ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి (OCA) స్వాగతించింది.<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024}}</ref> ఆసక్తిగల రెండు పార్టీల మధ్య ఆర్థిక విభేదాల కారణంగా సంయుక్త బిడ్ ప్రతిపాదన దాదాపుగా జరగలేదు; ఇవి 2015, 2016లో పరిష్కరించబడ్డాయి, తద్వారా సంయుక్త బిడ్ ఆమోదించబడింది.<ref name="budget">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|last1=Mackay|first1=Duncan|date=15 September 2016|work=inside the games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|archive-date=17 September 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref> OCA వాస్తవానికి 2026 ఆతిథ్య నగరాన్ని 2018లో ఎంచుకోవాలని యోచించింది, అయితే 2018, 2022 మధ్య తదుపరి రెండు శీతాకాల ఒలింపిక్ క్రీడలు, [[ఫిఫా ప్రపంచ కప్|ఫిఫా ప్రపంచ కప్‌లు]] (ప్యోంగ్‌చాంగ్, [[బీజింగ్|బీజింగ్‌లలో]], రష్యా, ఖతార్‌లలో జరిగినవి), తదుపరి వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలతో (2020లో టోక్యోలో జరిగినవి) సహా ఈ ప్రాంత క్రీడా క్యాలెండర్ తీవ్రత కారణంగా ప్రణాళిక తేదీని ముందుకు తెచ్చింది.<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|date=25 September 2016|work=F.Sports|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|archive-date=22 November 2016|publisher=firstpost.com}}</ref> {| class="wikitable" |- |+2026 ఆసియా క్రీడల బిడ్డింగ్ ఫలితాలు !నగరం !ఎన్.ఓ.సి | align="center" bgcolor="silver" |'''ఫలితం''' |- |'''ఐచి, నగోయా'''<ref>{{Cite web|title=HOST CITY CONTRACT|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|archive-date=30 June 2023|website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee}}</ref> |'''{{JPN}}''' |'''ఏకగ్రీవం''' |} == అభివృద్ధి, సన్నాహాలు == === ఖర్చులు === నగోయా నగరానికి ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ప్రభుత్వం నుండి క్రీడల కోసం సుమారు ¥85 బిలియన్లు ($560 మిలియన్లు) ఖర్చవుతుందని అంచనా వచ్చింది, ఇందులో 30% స్పాన్సర్‌షిప్‌లు, ఇతర ఆదాయాల ద్వారా కవర్ చేయబడుతుందని భావిస్తున్నారు, మిగిలిన మొత్తాన్ని నగోయా, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ మధ్య 70-30 ప్రాతిపదికన విభజించాలని ప్రణాళిక చేయబడింది.<ref name="budget" /><ref>{{cite news|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|title=Master Plan 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|work=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee|access-date=5 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225220508/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|archive-date=25 February 2024}}</ref> ఫిబ్రవరి 2023లో, వ్యయం ¥140.5 బిలియన్లకు ($927 మిలియన్లు) పెరిగినట్లు నివేదించబడింది.<ref>{{cite news|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|title=Cost for '26 Asian Games in Aichi rises by more than 60%|date=17 February 2023|work=The Asahi Shimbun|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217003721/https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|archive-date=17 February 2023}}</ref> సెప్టెంబర్ 2026లో, ఖర్చు ¥370 బిలియన్లకు ($2.4 బిలియన్లు) పెరిగింది. 2021 నుండి బలహీనపడుతున్న యెన్ విలువ, భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత, వనరుల ధరల పెరుగుదల బడ్జెట్ పెరగడానికి కారణాలని ఐచి ప్రిఫెక్చర్ గవర్నర్ హిడెయాకి ఓమురా పేర్కొన్నారు. అథ్లెట్ల విలేజ్ కోసం క్రూయిజ్ షిప్, తాత్కాలిక వసతిపై ఆధారపడటం, ఇప్పటికే ఉన్న వేదికలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల ¥100 బిలియన్లు ఆదా అయ్యాయని ఆయన హైలైట్ చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://ua.news/en/world/biudzhet-aziiskikh-igor-v-aiti-zris-do-370-mlrd-ien-channel-newsasia|title=Aichi Asian Games budget rises to ¥370 billion|date=18 September 2026|work=UA.NEWS}}</ref> === అథ్లెట్ల గ్రామం === ఐచి-నగోయా ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ వాస్తవానికి నగోయాలోని మినాటో-కులో నగోయా రేస్‌కోర్స్ పూర్వపు ప్రదేశంలో అథ్లెట్ల గ్రామాన్ని నిర్మించాలని భావించింది, కానీ నిర్మాణ సామాగ్రి ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉన్నందున, క్రీడల తర్వాత అభివృద్ధి నిరుపయోగంగా మారకుండా ఉండటానికి వద్దని నిర్ణయించుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/asian-games-athletes-village-would-have-been-white-elephant-oca-says-2026-09-18/|title=Asian Games Athletes' Village would have been a white elephant, OCA says|date=18 September 2026|work=Reuters}}</ref> దానికి బదులుగా, ప్రిఫెక్చర్ అంతటా అనేక అథ్లెట్ల గ్రామాలను విస్తరించాలని వారు ఎంచుకున్నారు. కింజో పియర్ వద్ద డాక్ చేయబడిన కోస్టా సెరెనా క్రూయిజ్ షిప్‌లో సుమారు 4,000 నుండి 5,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు.<ref>{{cite news|url=https://www.cruisemapper.com/news/15382-costa-serena-floating-hotel|title=Costa Serena to serve as hotel ship during 2026 Aichi-Nagoya Asian Games|date=13 October 2025|work=CruiseMapper}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|title=Asian Games: Floating venue, MMA and esports|date=8 June 2025|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608180959/https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|archive-date=8 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|title=Aichi-Nagoya 2026 in talks with hotels over housing athletes during Asian Games|date=|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109002403/https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|archive-date=9 November 2023}}</ref> నగోయా పోర్ట్ గార్డెన్ వార్ఫ్‌లో షిప్పింగ్ కంటైనర్ల శైలిలో ఉన్న తాత్కాలిక చెక్క విల్లాలలో 2,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు, ఇవి ఆటల తర్వాత విపత్తు ప్రతిస్పందన యూనిట్లు, పర్యాటక బసగా తిరిగి ఉపయోగించబడతాయి. మిగిలిన అథ్లెట్లు ప్రిఫెక్చర్, బయటి నగరాల్లోని అనేక హోటళ్లలో ఉంచబడ్డారు.<ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|title=Organizers to house athletes on 'floating village' during 2026 Asian Games|last=McKirdy|first=Andrew|date=6 June 2025|work=The Japan Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250606084259/https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|archive-date=6 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|title='Floating village' to house thousands of Asian Games athletes|date=5 June 2025|work=France 24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605142534/https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|archive-date=5 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2026/03/19/more-sports/asian-games-nagoya-accommodation/|title=Nagoya Asian Games cruise ship and wooden huts will be 'unique experience'|last=McKirdy|first=Andrew|date=19 March 2026|work=The Japan Times}}</ref> క్రీడలు పసిఫిక్ టైఫూన్ సీజన్ ముగింపులో జరుగుతున్నందున, సునామీలు, తుఫానులు, ఇతర విపత్తుల కారణంగా క్రూయిజ్ షిప్ నుండి అథ్లెట్లను తరలించవలసి వస్తే నిర్వాహకులు అనేక ఆకస్మిక ప్రణాళికలను అమలు చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|title=Asian Games 2026: With athletes staying on floating Games Village, plans afoot to brace for tsunami, typhoons|last=Vasavda|first=Mihir|date=15 May 2025|work=The Indian Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515043214/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|archive-date=15 May 2025}}</ref> పోటీలు ప్రారంభం కావడానికి 2 రోజుల ముందు, సెప్టెంబర్ 8, 2026న నగోయాలో రికార్డు స్థాయిలో కుండపోత వర్షం కురిసింది, దీని వలన విస్తృతంగా ఆకస్మిక వరదలు సంభవించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/news/20260908de49179/|title=Emergency Flood Warning issued for central Japan river|date=8 September 2026|work=NHK World-Japan}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.kyodonews.net/articles/-/84346|title=Torrential rain hits central Japan, floods vital infrastructure in Nagoya|date=8 September 2026|work=Kyodo News}}</ref> నగరంలోని పోర్ట్ ప్రాంతంలో తాత్కాలిక నిర్మాణాలలో ఉన్న వందలాది మంది అథ్లెట్లను ఖాళీ చేయాలని అధికారులు చెప్పారు. కొన్ని వేదికల వద్ద పైకప్పులు కురుస్తున్నట్లు గమనించినప్పటికీ, పెద్దగా నష్టం జరిగినట్లు నివేదించబడలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/record-setting-rain-at-nagoya-triggers-evacuation-of-athletes-at-2026-asian-games-14044297.html|title=Record-setting rain at Nagoya triggers evacuation of athletes at 2026 Asian Games|date=9 September 2026|work=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/environment/nagoya-mayor-rules-out-asian-games-disruption-after-flood-forces-evacuation-2026-09-09/|title=Nagoya mayor rules out Asian Games disruption after flood forces evacuation|date=9 September 2026|work=Reuters}}</ref> నగోయా నగర మేయర్ ఇచిరో హిరోసావా వరదల ఫలితంగా క్రీడలకు ఎలాంటి పెద్ద అంతరాయం కలగదని తోసిపుచ్చారు, అయితే ప్రతికూల వాతావరణం కారణంగా SKE48 విగ్రహ సమూహ సభ్యులతో కూడిన ప్రచార వార్మప్ కార్యక్రమం రద్దు చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://topics.smt.docomo.ne.jp/article/dailysports/sports/20260909074|date=9 September 2026|newspaper=Daily Sports|language=ja|script-title=ja:愛知・名古屋アジア大会 豪雨被害でSKE48一日店長イベント中止「安全確保を最優先に考慮した結果」|trans-title=Aichi-Nagoya Asian Games: SKE48 "One-Day Store Manager" event cancelled due to heavy rain damage—"Decision made with safety as the top priority."|via=Docomo Menu}}</ref> === వేదికలు === నగోయాతో పాటు, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ అంతటా ఉన్న నగరాల్లో, గ్రేటర్ టోక్యో ప్రాంతంలోని కొన్ని వేదికలు (2020 వేసవి ఒలింపిక్స్ సమయంలో ఈవెంట్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చినవి), అలాగే గిఫు, ఒసాకా, షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్‌లలో ఈవెంట్‌లు విస్తరించబడతాయి.<ref name="award" /> షిజుయోకాలోని ఇజులో ఉన్న ఇజు వెలోడ్రోమ్‌లో సైక్లింగ్ ఈవెంట్‌లు జరగాల్సి ఉంది. కొన్ని ఆక్వాటిక్ ఈవెంట్‌లు వాస్తవానికి రెయిన్‌బో పూల్‌లో జరగాల్సి ఉంది, కానీ మూడేళ్ల కంటే తక్కువ సమయం ఉన్నందున, సౌకర్యాలు వరల్డ్ ఆక్వాటిక్స్ నిబంధనలకు అనుగుణంగా లేవని OCA ఎత్తిచూపింది.<ref>{{Cite web|title=第 20 回アジア競技大会（2026/愛知・名古屋）水泳（競泳/飛込）会場（仮決定）の変更について|url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|archive-date=5 June 2023|access-date=2023-10-10|publisher=愛知県|language=ja}}</ref> చర్చల తర్వాత, స్విమ్మింగ్ ఈవెంట్లను టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్‌కు, ఈక్వెస్ట్రియన్ ఈవెంట్‌లను టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్‌కు తరలించాలని నిర్ణయించారు; వాటర్ పోలో కూడా నిప్పాన్ గైషి హాల్ రెయిన్‌బో పూల్‌కి మార్చబడింది.<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定|date=15 June 2023|work=NHK News Web|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|archive-date=16 June 2023|language=ja}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|date=3 October 2022|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|archive-date=3 October 2022}}</ref> హిసాయా ఓడోరి పార్క్ ఆసియన్, ఆసియన్ పారా గేమ్స్ రెండింటి సమయంలో వన్ ఆసియా వరల్డ్ అని పిలువబడే అభిమానుల జోన్, వేడుకలు, సాంస్కృతిక మార్పిడి కేంద్రానికి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. ఇది ఫ్రాన్స్‌లోని [[పారిస్|పారిస్‌లో]] జరిగిన [[2024 వేసవి ఒలింపిక్స్|2024 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో]] ఉపయోగించిన ఛాంపియన్స్ పార్క్ నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2026|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|work=AINAGOC}}</ref> ==== నగోయా ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="5" |పలోమా మిజుహో స్పోర్ట్స్ పార్క్ | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో స్టేడియం |వేడుకలు | rowspan="2" |35,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, భర్తీ చేయబడింది |- |అథ్లెటిక్స్ (ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్, మారథాన్ ప్రారంభం/ముగింపు) |- | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో రగ్బీ స్టేడియం |రగ్బీ సెవెన్స్ | rowspan="2" |10,400 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు) |- |పలోమా మిజుహో అరేనా |సెపాక్ తక్రా |1,158 | rowspan="3" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి బుడోకన్ |పోరాట క్రీడలు (జు-జిట్సు, కురాష్) | rowspan="2" |1,504 |- |వుషు |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ అరేనా |బాస్కెట్‌బాల్ | rowspan="2" |15,000 | rowspan="2" |కొత్తది |- |జూడో |- | colspan="2" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ ప్రభుత్వ కార్యాలయం, నగోయా సిటీ హాల్ లూప్ కోర్సు |అథ్లెటిక్స్ (రేస్ వాక్)|{{N/A}} |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |CS అసెట్ మినాటో సాకర్ స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |6,700 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషి స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పాడెల్ | rowspan="2" |981 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టెక్‌బాల్ |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషియామా పార్క్ టెన్నిస్ సెంటర్ |టెన్నిస్ | rowspan="2" |4,000 (సెంటర్ కోర్ట్) | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |సాఫ్ట్ టెన్నిస్ |- | colspan="2" rowspan="2" |ఇనాయే స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పోరాట క్రీడలు (మిక్స్‌డ్ మార్షల్ ఆర్ట్స్) | rowspan="2" |2,232 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |రెజ్లింగ్ |- | colspan="2" |కింజో-ఫుటో స్టేషన్ స్క్వేర్ |3x3 బాస్కెట్‌బాల్ |1,000 |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |నగోయా సిటీ ట్రేడ్ అండ్ ఇండస్ట్రీ సెంటర్ |వెయిట్‌లిఫ్టింగ్ |TBA | rowspan="2" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగోయా ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ హాల్ |హాల్ 1 |స్పోర్ట్ క్లైంబింగ్ |TBA |- | colspan="2" |నగోయా వెలోడ్రోమ్ BMX రేస్ కోర్స్ |సైక్లింగ్ (BMX రేసింగ్) |156 |కొత్తది |- | rowspan="2" |నిప్పాన్ గైషి హాల్ |రెయిన్‌బో హాల్ |జిమ్నాస్టిక్స్ |10,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |రెయిన్‌బో పూల్ |ఆక్వాటిక్స్ (వాటర్ పోలో) |3,500 |- | colspan="2" |ఒబాటా ర్యోకుచి అర్బన్ ఫారెస్ట్ |సైక్లింగ్ (మౌంటైన్ బైక్)|{{N/A}} |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టకేడా టేవా ఓషన్ అరేనా |స్క్వాష్ |2,569 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |} ==== ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !నగరాలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="2" |అంజో స్పోర్ట్స్ పార్క్ |సాఫ్ట్‌బాల్ గ్రౌండ్ | rowspan="2" |అంజో |సాఫ్ట్‌బాల్ |2,500 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |మల్టీపర్పస్ గ్రౌండ్ |మోడరన్ పెంటాథ్లాన్ |1,700 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కైయో యాట్ హార్బర్ | rowspan="2" |గమగోరి |సెయిలింగ్ |TBA |- | colspan="2" |గమగోరి సిటీ ట్రయాథ్లాన్ వేదిక |ట్రయాథ్లాన్|{{N/A}} |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |హెకినన్ ర్యోకుచి బీచ్ కోర్ట్ |హెకినన్ |బీచ్ వాలీబాల్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |ఇచినోమియా సిటీ మున్సిపల్ జిమ్నాసియం |ఇచినోమియా |బ్యాడ్మింటన్ |2,002 | rowspan="6" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టయోడా గోసీ మెమోరియల్ జిమ్నాసియం |ఇనజావా |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |3,500 |- | colspan="2" |వేవ్ స్టేడియం కరియా |కరియా |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |2,602 |- | colspan="2" |కసుగై కంట్రీ క్లబ్ | rowspan="2" |కసుగై |గోల్ఫ్ |TBA |- | colspan="2" |కసుగై సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |5,000 |- | colspan="2" |పార్క్ అరేనా కొమాకి |కొమాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, మహిళల ఫైనల్) |5,000 |- | colspan="2" |మియోషి లేక్ |మియోషి |కానోయింగ్ (స్ప్రింట్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |నిషియో సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |నిషియో |బాక్సింగ్ |2,174 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కోరోగి అథ్లెటిక్ పార్క్ |నిస్షిన్ |క్రికెట్ |2,000 |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="3" |ఒకాజాకి సెంట్రల్ పార్క్ |జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |ఒకాజాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, పురుషుల ఫైనల్) |4,673 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |మల్టీపర్పస్ స్క్వేర్ |ఆర్చరీ |TBA |తాత్కాలికమైనది |- |బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |20,000 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |షిన్షిరో సైక్లింగ్ రోడ్ కోర్సు |షిన్షిరో |సైక్లింగ్ (రోడ్)|{{N/A}} | rowspan="2" |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |అకాబనే లాంగ్ బీచ్ |తహారా |సర్ఫింగ్ |TBA |- | colspan="2" |టోకాయ్ సిటిజన్స్ జిమ్నాసియం |టోకాయ్ |కబడ్డీ |1,300 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="5" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్ |హాల్ B | rowspan="5" |టోకనామే |స్కేట్‌బోర్డింగ్ |TBA | rowspan="5" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |హాల్ C |సైక్లింగ్ (BMX ఫ్రీస్టైల్) |TBA |- |హాల్ D |ఈస్పోర్ట్స్ |TBA |- | rowspan="2" |హాల్ F |ఫెన్సింగ్ |TBA |- |బ్రేకింగ్ |TBA |- | colspan="2" rowspan="2" |టొయోహాషి సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |టొయోహాషి |కరాటే | rowspan="2" |3,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టైక్వాండో |- | colspan="2" |టొయోహాషి మున్సిపల్ బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |15,895 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ షూటింగ్ రేంజ్ | rowspan="4" |టొయోటా |షూటింగ్ |TBA |- | colspan="2" |స్కై హాల్ టొయోటా |టేబుల్ టెన్నిస్ |6,500 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టొయోటా స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |45,000 |- | colspan="2" |యహగిగావా కానో స్లాలొమ్ కోర్సు |కానోయింగ్ (స్లాలొమ్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |} ==== ఇతర వేదికలు ==== {| class="wikitable sortable" !వేదికలు !నగరాలు/వార్డులు !ప్రిఫెక్చర్‌లు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- |గిఫు నగరగవా స్టేడియం |గిఫు | rowspan="3" |గిఫు ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |26,109 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగరగవా ఇంటర్నేషనల్ రెగట్టా కోర్సు |కైజు |రోయింగ్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |గిఫు ప్రిఫెక్చరల్ గ్రీన్ స్టేడియం |కకమిగహర |ఫీల్డ్ హాకీ |1,630 | rowspan="7" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నాగై స్టేడియం |ఒసాకా |ఒసాకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |47,853 |- |షిజుయోకా స్టేడియం |ఫుకురోయ్ | rowspan="3" |షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |50,889 |- |ఫురుహాషి హిరోనోషిన్ మెమోరియల్ హమామత్సు స్విమ్మింగ్ సెంటర్ |హమామత్సు |ఆక్వాటిక్స్ (ఆర్టిస్టిక్ స్విమ్మింగ్) |2,200 |- |ఇజు వెలోడ్రోమ్ |ఇజు |సైక్లింగ్ (ట్రాక్) |3,600 |- |టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్ |కోటో | rowspan="2" |టోక్యో |ఆక్వాటిక్స్ (డైవింగ్, స్విమ్మింగ్) |10,000 |- |టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్ |సెటగయా |ఈక్వెస్ట్రియన్ |1,500 |} === టార్చ్ రిలే === టోక్యోలోని జపాన్ నేషనల్ స్టేడియం సమీపంలో ఉన్న [[1958 ఆసియా క్రీడలు]], [[1964 వేసవి ఒలింపిక్స్]] లెగసీ కౌల్డ్రన్ ముందు మంటలు వెలిగించే కార్యక్రమంతో ఆగస్టు 18న టార్చ్ రిలే ప్రారంభమైంది. 1994 క్రీడల ఆతిథ్య నగరమైన హిరోషిమాలోని హిరోషిమా పీస్ మెమోరియల్ పార్క్‌లో ఆగస్టు 20న మరో మంటలు వెలిగించే కార్యక్రమం జరిగింది. ప్రధాన రిలే ఆగస్టు 22 నుండి సెప్టెంబర్ 18 వరకు కొనసాగింది, ప్రారంభోత్సవానికి ముందు రోజు ముగిసింది. పుటాకార అద్దాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా రెండు మంటలు ఏకమయ్యాయి, రిలే నగోయా కాజిల్ వద్ద ప్రారంభమైంది, ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లోని 40 మునిసిపాలిటీలు, నగోయాలోని మొత్తం 16 వార్డుల గుండా వెళుతుంది. 1,000 మంది టార్చ్ బేరర్లు పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite web|date=17 August 2026|title=Asian Games flame-lighting ceremonies to start in Tokyo|url=https://oca.asia/news/7732-asian-games-flame-lighting-ceremonies-to-start-in-tokyo.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=30 March 2026|title=Asian Games torch relay plans running smoothly|url=https://oca.asia/news/7052-asian-games-torch-relay-plans-running-smoothly.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref name="pressbriefing">{{cite web|date=22 May 2026|title=World Press Briefing for 20th Asian Games wraps up in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7352-world-press-briefing-for-20th-asian-games-wraps-up-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=22 August 2026|title=Olympic wrestling great Yoshida runs first leg of Asian Games torch relay in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7756-olympic-wrestling-great-yoshida-runs-first-leg-of-asian-games-torch-relay-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> ప్రారంభ వేడుకకు 100 రోజుల ముందు జూన్ 11న టార్చ్ డిజైన్, అలాగే రిలే మార్గాలను ఆవిష్కరించారు.<ref>{{cite web|date=21 April 2026|title=Aichi-Nagoya to honour Japan's previous Asian Games host cities in torch lighting ceremony|url=https://oca.asia/news/7163-aichi-nagoya-to-honour-japans-previous-asian-games-host-cities-in-torch-lighting-ceremony.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games torch relay to produce 'A Uniting Flame for All'|url=https://oca.asia/news/7338-asian-games-torch-relay-to-produce-a-uniting-flame-for-all.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=11 June 2026|title=The 100-day countdown is on to Aichi-Nagoya 2026|url=https://oca.asia/news/7435-the-100-day-countdown-is-on-to-aichi-nagoya-2026.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> సెప్టెంబర్ 7 నుండి 15 వరకు 14 పాఠశాలల పిల్లల కోసం టార్చ్ రిలే కూడా జరిగింది.<ref name="pressbriefing" /> == క్రీడలు == === ప్రారంభ వేడుక === ప్రారంభోత్సవం 19 సెప్టెంబర్ 2026న 18:00 నుండి 20:00 JST (UTC+09:00) వరకు పలోమా మిజుహో స్టేడియంలో జరిగింది.<ref name="athleteplaza">{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games Athlete Plaza to host team welcome ceremonies|url=https://oca.asia/news/7340-asian-games-athlete-plaza-to-host-team-welcome-ceremonies.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> దీని థీమ్ "హార్మోనిక్ హార్ట్ బీట్",<ref>{{Cite web|date=6 September 2026|title=ASIAD 2026 is ready for a spectacular opening ceremony in Japan.|url=https://www.vietnam.vn/en/asiad-2026-san-sang-cho-le-khai-mac-dac-sac-tai-nhat-ban|work=Vietnam.vn}}</ref> వేడుకల సృజనాత్మక దర్శకుడిగా జపనీస్ చిత్రనిర్మాత యుకిహికో సుత్సుమి నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|date=18 December 2025|script-title=ja:第20回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋) 開閉会式に係る総監督の決定について|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208112543/https://www.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|archive-date=8 February 2026|work=AINAGOC|language=ja}}</ref> దీనికి జపాన్ చక్రవర్తి నరుహిటో, కొంతమంది ఆసియా విదేశీ నాయకులు, అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ అధ్యక్షురాలు కిర్స్టీ కోవెంట్రీ హాజరయ్యారు. === పాల్గొనే దేశాలు === ఆసియా ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ సభ్యులుగా ఉన్న మొత్తం 45 జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు ప్రతినిధులను పంపుతాయని భావిస్తున్నారు. ఆసియా క్రీడలలో తొలిసారిగా శరణార్థుల జట్టు పాల్గొంటుంది.<ref name="refugeeteam" /> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" !పాల్గొనే జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|access-date=9 August 2026|work=AINAGOC}}</ref><ref>{{cite web|title=Partcipants / NOCs|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|access-date=9 September 2026|publisher=Bornan Sports Technology}}</ref> |- |{{div col|colwidth=20em}} *{{flagIOC2|AFG|2026 Asian Games|50}} *{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} 2026 ఆసియా క్రీడలలో ఆసియా శరణార్థుల జట్టు <small>(2)</small><ref name=refugeeteam /> *{{flagIOC2|BRN|2026 Asian Games|128}} *{{flagIOC2|BAN|2026 Asian Games|187}} *{{flagIOC2|BHU|2026 Asian Games|13}} *{{flagIOC2|BRU|2026 Asian Games|6}} *{{flagIOC2|CAM|2026 Asian Games|60}} *{{flagIOC2|CHN|2026 Asian Games|811}} *{{flagIOC2|PRK|2026 Asian Games|107}} *{{flagIOC2|HKG|2026 Asian Games|581}} *{{flagIOC2|IND|2026 Asian Games|500}} *{{flagIOC2|INA|2026 Asian Games|436}} *{{flagIOC2|IRI|2026 Asian Games|305}} *{{flagIOC2|IRQ|2026 Asian Games|14}} *{{flagIOC2|JPN|2026 Asian Games|927}} *{{flagIOC2|JOR|2026 Asian Games|73}} *{{flagIOC2|KAZ|2026 Asian Games|557}} *{{flagIOC2|KUW|2026 Asian Games|119}} *{{flagIOC2|KGZ|2026 Asian Games|169}} *{{flagIOC2|LAO|2026 Asian Games|66}} *{{flagIOC2|LBN|2026 Asian Games|40}} *{{flagIOC2|MAC|2026 Asian Games|85}} *{{flagIOC2|MAS|2026 Asian Games|349}} *{{flagIOC2|MDV|2026 Asian Games|42}} *{{flagIOC2|MGL|2026 Asian Games|299}} *{{flagIOC2|MYA|2026 Asian Games|59}} *{{flagIOC2|NEP|2026 Asian Games|136}} *{{flagIOC2|OMA|2026 Asian Games|71}} *{{flagIOC2|PAK|2026 Asian Games|165}} *{{flagIOC2|PLE|2026 Asian Games|70}} *{{flagIOC2|PHI|2026 Asian Games|452}} *{{flagIOC2|QAT|2026 Asian Games}} {{div col end}} |} == మూలాలు == [[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]] rmq2d0kd8fdez1bwup54g4z9yfl834c 4963360 4963358 2026-09-20T16:44:45Z Srinivasrjy 31053 4963360 wikitext text/x-wiki {{Infobox games|name=20వ ఆసియా క్రీడలు|logo=Aichi Toyohashi c20260919 1025b.jpg|size=|caption=|motto={{Nihongo|''ఇమాజిన్ వన్ ఆసియా''|ここで、ひとつに|Koko de, hitotsu ni|lead=yes}}<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>|host_city=ఐచి ప్రిఫెక్చర్, నగోయా, జపాన్|nations=46 (ART జట్టుతో సహా<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref>)|athletes=10,787<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->|events=43 క్రీడలలో 469 (71 విభాగాలు)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>|opening=19 సెప్టెంబర్ 2026|closing=4 అక్టోబర్ 2026|opened_by=నరుహిటో<br>{{small|[[జపాన్ చక్రవర్తి]]}}|closed_by=|athlete_oath=యుకి టనక<br>రియోచి అకమాట్సు|judge_oath=|torch_lighter=కోజి మురోఫుషి<br>షిగెనోబు మురోఫుషి|stadium=పలోమా మిజుహో స్టేడియం|website=[https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]|SpreviousS=[[2022 ఆసియా క్రీడలు|హాంగ్‌జౌ 2022]]|SnextS=''[[2030 ఆసియా క్రీడలు|దోహా 2030]]''|Sprevious=[[2025 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|హర్బిన్ 2025]]|Snext=''[[2029 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|అల్మాటీ 2029]]''}} అధికారికంగా 20వ ఆసియా క్రీడలు అని పిలువబడే 2026 ఆసియా క్రీడలు (2026-nen Ajia Kyōgi Taikai), ఐచి-నగోయా 2026 గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది జపాన్‌లోని ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లో 2026 సెప్టెంబర్ 19 నుండి అక్టోబర్ 4 వరకు జరుగుతున్న బహుళ-క్రీడా కార్యక్రమం, పలు క్రీడా ఈవెంట్‌లు సెప్టెంబర్ 10 నుండే ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|date=19 August 2018|work=Xinhuanet|accessdate=23 October 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-date=October 23, 2018|publisher=xinhuanet.com}}</ref> 1958లో [[టోక్యో]], 1994లో [[హిరోషిమా]] తర్వాత [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడలకు]] ఆతిథ్యమిస్తున్న మూడవ జపనీస్ నగరం నగోయా. కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా 2022 ఎడిషన్ 2023కి వాయిదా పడిన తర్వాత, ఈ ఈవెంట్ తన సాంప్రదాయ నాలుగేళ్ల చక్రానికి తిరిగి వస్తోంది. భారతదేశంలోని [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన [[1951 ఆసియా క్రీడలు|1951 ఆసియా క్రీడల]] 75వ వార్షికోత్సవాన్ని ఈ క్రీడలు సూచిస్తున్నాయి. == వేలం ప్రక్రియ == 2016 సెప్టెంబర్ 25న వియత్నాంలోని డా నాంగ్‌లో జరిగిన వార్షిక సాధారణ అసెంబ్లీ సమావేశంలో క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వాలన్న ఐచి ప్రిఫెక్చర్, దాని రాజధాని నగోయా సంయుక్త ప్రతిపాదనను ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి (OCA) స్వాగతించింది.<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024}}</ref> ఆసక్తిగల రెండు పార్టీల మధ్య ఆర్థిక విభేదాల కారణంగా సంయుక్త బిడ్ ప్రతిపాదన దాదాపుగా జరగలేదు; ఇవి 2015, 2016లో పరిష్కరించబడ్డాయి, తద్వారా సంయుక్త బిడ్ ఆమోదించబడింది.<ref name="budget">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|last1=Mackay|first1=Duncan|date=15 September 2016|work=inside the games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|archive-date=17 September 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref> OCA వాస్తవానికి 2026 ఆతిథ్య నగరాన్ని 2018లో ఎంచుకోవాలని యోచించింది, అయితే 2018, 2022 మధ్య తదుపరి రెండు శీతాకాల ఒలింపిక్ క్రీడలు, [[ఫిఫా ప్రపంచ కప్|ఫిఫా ప్రపంచ కప్‌లు]] (ప్యోంగ్‌చాంగ్, [[బీజింగ్|బీజింగ్‌లలో]], రష్యా, ఖతార్‌లలో జరిగినవి), తదుపరి వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలతో (2020లో టోక్యోలో జరిగినవి) సహా ఈ ప్రాంత క్రీడా క్యాలెండర్ తీవ్రత కారణంగా ప్రణాళిక తేదీని ముందుకు తెచ్చింది.<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|date=25 September 2016|work=F.Sports|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|archive-date=22 November 2016|publisher=firstpost.com}}</ref> {| class="wikitable" |- |+2026 ఆసియా క్రీడల బిడ్డింగ్ ఫలితాలు !నగరం !ఎన్.ఓ.సి | align="center" bgcolor="silver" |'''ఫలితం''' |- |'''ఐచి, నగోయా'''<ref>{{Cite web|title=HOST CITY CONTRACT|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|archive-date=30 June 2023|website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee}}</ref> |'''{{JPN}}''' |'''ఏకగ్రీవం''' |} == అభివృద్ధి, సన్నాహాలు == === ఖర్చులు === నగోయా నగరానికి ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ప్రభుత్వం నుండి క్రీడల కోసం సుమారు ¥85 బిలియన్లు ($560 మిలియన్లు) ఖర్చవుతుందని అంచనా వచ్చింది, ఇందులో 30% స్పాన్సర్‌షిప్‌లు, ఇతర ఆదాయాల ద్వారా కవర్ చేయబడుతుందని భావిస్తున్నారు, మిగిలిన మొత్తాన్ని నగోయా, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ మధ్య 70-30 ప్రాతిపదికన విభజించాలని ప్రణాళిక చేయబడింది.<ref name="budget" /><ref>{{cite news|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|title=Master Plan 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|work=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee|access-date=5 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225220508/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|archive-date=25 February 2024}}</ref> ఫిబ్రవరి 2023లో, వ్యయం ¥140.5 బిలియన్లకు ($927 మిలియన్లు) పెరిగినట్లు నివేదించబడింది.<ref>{{cite news|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|title=Cost for '26 Asian Games in Aichi rises by more than 60%|date=17 February 2023|work=The Asahi Shimbun|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217003721/https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|archive-date=17 February 2023}}</ref> సెప్టెంబర్ 2026లో, ఖర్చు ¥370 బిలియన్లకు ($2.4 బిలియన్లు) పెరిగింది. 2021 నుండి బలహీనపడుతున్న యెన్ విలువ, భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత, వనరుల ధరల పెరుగుదల బడ్జెట్ పెరగడానికి కారణాలని ఐచి ప్రిఫెక్చర్ గవర్నర్ హిడెయాకి ఓమురా పేర్కొన్నారు. అథ్లెట్ల విలేజ్ కోసం క్రూయిజ్ షిప్, తాత్కాలిక వసతిపై ఆధారపడటం, ఇప్పటికే ఉన్న వేదికలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల ¥100 బిలియన్లు ఆదా అయ్యాయని ఆయన హైలైట్ చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://ua.news/en/world/biudzhet-aziiskikh-igor-v-aiti-zris-do-370-mlrd-ien-channel-newsasia|title=Aichi Asian Games budget rises to ¥370 billion|date=18 September 2026|work=UA.NEWS}}</ref> === అథ్లెట్ల గ్రామం === ఐచి-నగోయా ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ వాస్తవానికి నగోయాలోని మినాటో-కులో నగోయా రేస్‌కోర్స్ పూర్వపు ప్రదేశంలో అథ్లెట్ల గ్రామాన్ని నిర్మించాలని భావించింది, కానీ నిర్మాణ సామాగ్రి ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉన్నందున, క్రీడల తర్వాత అభివృద్ధి నిరుపయోగంగా మారకుండా ఉండటానికి వద్దని నిర్ణయించుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/asian-games-athletes-village-would-have-been-white-elephant-oca-says-2026-09-18/|title=Asian Games Athletes' Village would have been a white elephant, OCA says|date=18 September 2026|work=Reuters}}</ref> దానికి బదులుగా, ప్రిఫెక్చర్ అంతటా అనేక అథ్లెట్ల గ్రామాలను విస్తరించాలని వారు ఎంచుకున్నారు. కింజో పియర్ వద్ద డాక్ చేయబడిన కోస్టా సెరెనా క్రూయిజ్ షిప్‌లో సుమారు 4,000 నుండి 5,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు.<ref>{{cite news|url=https://www.cruisemapper.com/news/15382-costa-serena-floating-hotel|title=Costa Serena to serve as hotel ship during 2026 Aichi-Nagoya Asian Games|date=13 October 2025|work=CruiseMapper}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|title=Asian Games: Floating venue, MMA and esports|date=8 June 2025|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608180959/https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|archive-date=8 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|title=Aichi-Nagoya 2026 in talks with hotels over housing athletes during Asian Games|date=|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109002403/https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|archive-date=9 November 2023}}</ref> నగోయా పోర్ట్ గార్డెన్ వార్ఫ్‌లో షిప్పింగ్ కంటైనర్ల శైలిలో ఉన్న తాత్కాలిక చెక్క విల్లాలలో 2,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు, ఇవి ఆటల తర్వాత విపత్తు ప్రతిస్పందన యూనిట్లు, పర్యాటక బసగా తిరిగి ఉపయోగించబడతాయి. మిగిలిన అథ్లెట్లు ప్రిఫెక్చర్, బయటి నగరాల్లోని అనేక హోటళ్లలో ఉంచబడ్డారు.<ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|title=Organizers to house athletes on 'floating village' during 2026 Asian Games|last=McKirdy|first=Andrew|date=6 June 2025|work=The Japan Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250606084259/https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|archive-date=6 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|title='Floating village' to house thousands of Asian Games athletes|date=5 June 2025|work=France 24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605142534/https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|archive-date=5 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2026/03/19/more-sports/asian-games-nagoya-accommodation/|title=Nagoya Asian Games cruise ship and wooden huts will be 'unique experience'|last=McKirdy|first=Andrew|date=19 March 2026|work=The Japan Times}}</ref> క్రీడలు పసిఫిక్ టైఫూన్ సీజన్ ముగింపులో జరుగుతున్నందున, సునామీలు, తుఫానులు, ఇతర విపత్తుల కారణంగా క్రూయిజ్ షిప్ నుండి అథ్లెట్లను తరలించవలసి వస్తే నిర్వాహకులు అనేక ఆకస్మిక ప్రణాళికలను అమలు చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|title=Asian Games 2026: With athletes staying on floating Games Village, plans afoot to brace for tsunami, typhoons|last=Vasavda|first=Mihir|date=15 May 2025|work=The Indian Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515043214/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|archive-date=15 May 2025}}</ref> పోటీలు ప్రారంభం కావడానికి 2 రోజుల ముందు, సెప్టెంబర్ 8, 2026న నగోయాలో రికార్డు స్థాయిలో కుండపోత వర్షం కురిసింది, దీని వలన విస్తృతంగా ఆకస్మిక వరదలు సంభవించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/news/20260908de49179/|title=Emergency Flood Warning issued for central Japan river|date=8 September 2026|work=NHK World-Japan}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.kyodonews.net/articles/-/84346|title=Torrential rain hits central Japan, floods vital infrastructure in Nagoya|date=8 September 2026|work=Kyodo News}}</ref> నగరంలోని పోర్ట్ ప్రాంతంలో తాత్కాలిక నిర్మాణాలలో ఉన్న వందలాది మంది అథ్లెట్లను ఖాళీ చేయాలని అధికారులు చెప్పారు. కొన్ని వేదికల వద్ద పైకప్పులు కురుస్తున్నట్లు గమనించినప్పటికీ, పెద్దగా నష్టం జరిగినట్లు నివేదించబడలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/record-setting-rain-at-nagoya-triggers-evacuation-of-athletes-at-2026-asian-games-14044297.html|title=Record-setting rain at Nagoya triggers evacuation of athletes at 2026 Asian Games|date=9 September 2026|work=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/environment/nagoya-mayor-rules-out-asian-games-disruption-after-flood-forces-evacuation-2026-09-09/|title=Nagoya mayor rules out Asian Games disruption after flood forces evacuation|date=9 September 2026|work=Reuters}}</ref> నగోయా నగర మేయర్ ఇచిరో హిరోసావా వరదల ఫలితంగా క్రీడలకు ఎలాంటి పెద్ద అంతరాయం కలగదని తోసిపుచ్చారు, అయితే ప్రతికూల వాతావరణం కారణంగా SKE48 విగ్రహ సమూహ సభ్యులతో కూడిన ప్రచార వార్మప్ కార్యక్రమం రద్దు చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://topics.smt.docomo.ne.jp/article/dailysports/sports/20260909074|date=9 September 2026|newspaper=Daily Sports|language=ja|script-title=ja:愛知・名古屋アジア大会 豪雨被害でSKE48一日店長イベント中止「安全確保を最優先に考慮した結果」|trans-title=Aichi-Nagoya Asian Games: SKE48 "One-Day Store Manager" event cancelled due to heavy rain damage—"Decision made with safety as the top priority."|via=Docomo Menu}}</ref> === వేదికలు === నగోయాతో పాటు, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ అంతటా ఉన్న నగరాల్లో, గ్రేటర్ టోక్యో ప్రాంతంలోని కొన్ని వేదికలు (2020 వేసవి ఒలింపిక్స్ సమయంలో ఈవెంట్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చినవి), అలాగే గిఫు, ఒసాకా, షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్‌లలో ఈవెంట్‌లు విస్తరించబడతాయి.<ref name="award" /> షిజుయోకాలోని ఇజులో ఉన్న ఇజు వెలోడ్రోమ్‌లో సైక్లింగ్ ఈవెంట్‌లు జరగాల్సి ఉంది. కొన్ని ఆక్వాటిక్ ఈవెంట్‌లు వాస్తవానికి రెయిన్‌బో పూల్‌లో జరగాల్సి ఉంది, కానీ మూడేళ్ల కంటే తక్కువ సమయం ఉన్నందున, సౌకర్యాలు వరల్డ్ ఆక్వాటిక్స్ నిబంధనలకు అనుగుణంగా లేవని OCA ఎత్తిచూపింది.<ref>{{Cite web|title=第 20 回アジア競技大会（2026/愛知・名古屋）水泳（競泳/飛込）会場（仮決定）の変更について|url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|archive-date=5 June 2023|access-date=2023-10-10|publisher=愛知県|language=ja}}</ref> చర్చల తర్వాత, స్విమ్మింగ్ ఈవెంట్లను టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్‌కు, ఈక్వెస్ట్రియన్ ఈవెంట్‌లను టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్‌కు తరలించాలని నిర్ణయించారు; వాటర్ పోలో కూడా నిప్పాన్ గైషి హాల్ రెయిన్‌బో పూల్‌కి మార్చబడింది.<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定|date=15 June 2023|work=NHK News Web|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|archive-date=16 June 2023|language=ja}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|date=3 October 2022|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|archive-date=3 October 2022}}</ref> హిసాయా ఓడోరి పార్క్ ఆసియన్, ఆసియన్ పారా గేమ్స్ రెండింటి సమయంలో వన్ ఆసియా వరల్డ్ అని పిలువబడే అభిమానుల జోన్, వేడుకలు, సాంస్కృతిక మార్పిడి కేంద్రానికి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. ఇది ఫ్రాన్స్‌లోని [[పారిస్|పారిస్‌లో]] జరిగిన [[2024 వేసవి ఒలింపిక్స్|2024 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో]] ఉపయోగించిన ఛాంపియన్స్ పార్క్ నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2026|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|work=AINAGOC}}</ref> ==== నగోయా ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="5" |పలోమా మిజుహో స్పోర్ట్స్ పార్క్ | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో స్టేడియం |వేడుకలు | rowspan="2" |35,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, భర్తీ చేయబడింది |- |అథ్లెటిక్స్ (ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్, మారథాన్ ప్రారంభం/ముగింపు) |- | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో రగ్బీ స్టేడియం |రగ్బీ సెవెన్స్ | rowspan="2" |10,400 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు) |- |పలోమా మిజుహో అరేనా |సెపాక్ తక్రా |1,158 | rowspan="3" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి బుడోకన్ |పోరాట క్రీడలు (జు-జిట్సు, కురాష్) | rowspan="2" |1,504 |- |వుషు |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ అరేనా |బాస్కెట్‌బాల్ | rowspan="2" |15,000 | rowspan="2" |కొత్తది |- |జూడో |- | colspan="2" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ ప్రభుత్వ కార్యాలయం, నగోయా సిటీ హాల్ లూప్ కోర్సు |అథ్లెటిక్స్ (రేస్ వాక్)|{{N/A}} |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |CS అసెట్ మినాటో సాకర్ స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |6,700 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషి స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పాడెల్ | rowspan="2" |981 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టెక్‌బాల్ |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషియామా పార్క్ టెన్నిస్ సెంటర్ |టెన్నిస్ | rowspan="2" |4,000 (సెంటర్ కోర్ట్) | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |సాఫ్ట్ టెన్నిస్ |- | colspan="2" rowspan="2" |ఇనాయే స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పోరాట క్రీడలు (మిక్స్‌డ్ మార్షల్ ఆర్ట్స్) | rowspan="2" |2,232 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |రెజ్లింగ్ |- | colspan="2" |కింజో-ఫుటో స్టేషన్ స్క్వేర్ |3x3 బాస్కెట్‌బాల్ |1,000 |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |నగోయా సిటీ ట్రేడ్ అండ్ ఇండస్ట్రీ సెంటర్ |వెయిట్‌లిఫ్టింగ్ |TBA | rowspan="2" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగోయా ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ హాల్ |హాల్ 1 |స్పోర్ట్ క్లైంబింగ్ |TBA |- | colspan="2" |నగోయా వెలోడ్రోమ్ BMX రేస్ కోర్స్ |సైక్లింగ్ (BMX రేసింగ్) |156 |కొత్తది |- | rowspan="2" |నిప్పాన్ గైషి హాల్ |రెయిన్‌బో హాల్ |జిమ్నాస్టిక్స్ |10,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |రెయిన్‌బో పూల్ |ఆక్వాటిక్స్ (వాటర్ పోలో) |3,500 |- | colspan="2" |ఒబాటా ర్యోకుచి అర్బన్ ఫారెస్ట్ |సైక్లింగ్ (మౌంటైన్ బైక్)|{{N/A}} |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టకేడా టేవా ఓషన్ అరేనా |స్క్వాష్ |2,569 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |} ==== ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !నగరాలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="2" |అంజో స్పోర్ట్స్ పార్క్ |సాఫ్ట్‌బాల్ గ్రౌండ్ | rowspan="2" |అంజో |సాఫ్ట్‌బాల్ |2,500 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |మల్టీపర్పస్ గ్రౌండ్ |మోడరన్ పెంటాథ్లాన్ |1,700 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కైయో యాట్ హార్బర్ | rowspan="2" |గమగోరి |సెయిలింగ్ |TBA |- | colspan="2" |గమగోరి సిటీ ట్రయాథ్లాన్ వేదిక |ట్రయాథ్లాన్|{{N/A}} |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |హెకినన్ ర్యోకుచి బీచ్ కోర్ట్ |హెకినన్ |బీచ్ వాలీబాల్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |ఇచినోమియా సిటీ మున్సిపల్ జిమ్నాసియం |ఇచినోమియా |బ్యాడ్మింటన్ |2,002 | rowspan="6" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టయోడా గోసీ మెమోరియల్ జిమ్నాసియం |ఇనజావా |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |3,500 |- | colspan="2" |వేవ్ స్టేడియం కరియా |కరియా |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |2,602 |- | colspan="2" |కసుగై కంట్రీ క్లబ్ | rowspan="2" |కసుగై |గోల్ఫ్ |TBA |- | colspan="2" |కసుగై సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |5,000 |- | colspan="2" |పార్క్ అరేనా కొమాకి |కొమాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, మహిళల ఫైనల్) |5,000 |- | colspan="2" |మియోషి లేక్ |మియోషి |కానోయింగ్ (స్ప్రింట్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |నిషియో సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |నిషియో |బాక్సింగ్ |2,174 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కోరోగి అథ్లెటిక్ పార్క్ |నిస్షిన్ |క్రికెట్ |2,000 |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="3" |ఒకాజాకి సెంట్రల్ పార్క్ |జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |ఒకాజాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, పురుషుల ఫైనల్) |4,673 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |మల్టీపర్పస్ స్క్వేర్ |ఆర్చరీ |TBA |తాత్కాలికమైనది |- |బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |20,000 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |షిన్షిరో సైక్లింగ్ రోడ్ కోర్సు |షిన్షిరో |సైక్లింగ్ (రోడ్)|{{N/A}} | rowspan="2" |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |అకాబనే లాంగ్ బీచ్ |తహారా |సర్ఫింగ్ |TBA |- | colspan="2" |టోకాయ్ సిటిజన్స్ జిమ్నాసియం |టోకాయ్ |కబడ్డీ |1,300 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="5" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్ |హాల్ B | rowspan="5" |టోకనామే |స్కేట్‌బోర్డింగ్ |TBA | rowspan="5" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |హాల్ C |సైక్లింగ్ (BMX ఫ్రీస్టైల్) |TBA |- |హాల్ D |ఈస్పోర్ట్స్ |TBA |- | rowspan="2" |హాల్ F |ఫెన్సింగ్ |TBA |- |బ్రేకింగ్ |TBA |- | colspan="2" rowspan="2" |టొయోహాషి సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |టొయోహాషి |కరాటే | rowspan="2" |3,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టైక్వాండో |- | colspan="2" |టొయోహాషి మున్సిపల్ బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |15,895 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ షూటింగ్ రేంజ్ | rowspan="4" |టొయోటా |షూటింగ్ |TBA |- | colspan="2" |స్కై హాల్ టొయోటా |టేబుల్ టెన్నిస్ |6,500 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టొయోటా స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |45,000 |- | colspan="2" |యహగిగావా కానో స్లాలొమ్ కోర్సు |కానోయింగ్ (స్లాలొమ్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |} ==== ఇతర వేదికలు ==== {| class="wikitable sortable" !వేదికలు !నగరాలు/వార్డులు !ప్రిఫెక్చర్‌లు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- |గిఫు నగరగవా స్టేడియం |గిఫు | rowspan="3" |గిఫు ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |26,109 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగరగవా ఇంటర్నేషనల్ రెగట్టా కోర్సు |కైజు |రోయింగ్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |గిఫు ప్రిఫెక్చరల్ గ్రీన్ స్టేడియం |కకమిగహర |ఫీల్డ్ హాకీ |1,630 | rowspan="7" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నాగై స్టేడియం |ఒసాకా |ఒసాకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |47,853 |- |షిజుయోకా స్టేడియం |ఫుకురోయ్ | rowspan="3" |షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |50,889 |- |ఫురుహాషి హిరోనోషిన్ మెమోరియల్ హమామత్సు స్విమ్మింగ్ సెంటర్ |హమామత్సు |ఆక్వాటిక్స్ (ఆర్టిస్టిక్ స్విమ్మింగ్) |2,200 |- |ఇజు వెలోడ్రోమ్ |ఇజు |సైక్లింగ్ (ట్రాక్) |3,600 |- |టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్ |కోటో | rowspan="2" |టోక్యో |ఆక్వాటిక్స్ (డైవింగ్, స్విమ్మింగ్) |10,000 |- |టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్ |సెటగయా |ఈక్వెస్ట్రియన్ |1,500 |} === టార్చ్ రిలే === టోక్యోలోని జపాన్ నేషనల్ స్టేడియం సమీపంలో ఉన్న [[1958 ఆసియా క్రీడలు]], [[1964 వేసవి ఒలింపిక్స్]] లెగసీ కౌల్డ్రన్ ముందు జ్యోతి ప్రజ్వలన కార్యక్రమంతో ఆగస్టు 18న టార్చ్ రిలే ప్రారంభమైంది. 1994 క్రీడల ఆతిథ్య నగరమైన హిరోషిమాలోని హిరోషిమా పీస్ మెమోరియల్ పార్క్‌లో ఆగస్టు 20న మరో జ్యోతి ప్రజ్వలన కార్యక్రమం జరిగింది. ప్రధాన రిలే ఆగస్టు 22 నుండి సెప్టెంబర్ 18 వరకు కొనసాగింది, ప్రారంభోత్సవానికి ముందు రోజు ముగిసింది. పుటాకార అద్దాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా రెండు జ్వాలలు ఏకమయ్యాయి, రిలే నగోయా కాజిల్ వద్ద ప్రారంభమైంది, ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లోని 40 మునిసిపాలిటీలు, నగోయాలోని మొత్తం 16 వార్డుల గుండా వెళుతుంది. 1,000 మంది టార్చ్ బేరర్లు పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite web|date=17 August 2026|title=Asian Games flame-lighting ceremonies to start in Tokyo|url=https://oca.asia/news/7732-asian-games-flame-lighting-ceremonies-to-start-in-tokyo.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=30 March 2026|title=Asian Games torch relay plans running smoothly|url=https://oca.asia/news/7052-asian-games-torch-relay-plans-running-smoothly.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref name="pressbriefing">{{cite web|date=22 May 2026|title=World Press Briefing for 20th Asian Games wraps up in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7352-world-press-briefing-for-20th-asian-games-wraps-up-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=22 August 2026|title=Olympic wrestling great Yoshida runs first leg of Asian Games torch relay in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7756-olympic-wrestling-great-yoshida-runs-first-leg-of-asian-games-torch-relay-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> ప్రారంభ వేడుకకు 100 రోజుల ముందు జూన్ 11న టార్చ్ డిజైన్, అలాగే రిలే మార్గాలను ఆవిష్కరించారు.<ref>{{cite web|date=21 April 2026|title=Aichi-Nagoya to honour Japan's previous Asian Games host cities in torch lighting ceremony|url=https://oca.asia/news/7163-aichi-nagoya-to-honour-japans-previous-asian-games-host-cities-in-torch-lighting-ceremony.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games torch relay to produce 'A Uniting Flame for All'|url=https://oca.asia/news/7338-asian-games-torch-relay-to-produce-a-uniting-flame-for-all.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=11 June 2026|title=The 100-day countdown is on to Aichi-Nagoya 2026|url=https://oca.asia/news/7435-the-100-day-countdown-is-on-to-aichi-nagoya-2026.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> సెప్టెంబర్ 7 నుండి 15 వరకు 14 పాఠశాలల పిల్లల కోసం టార్చ్ రిలే కూడా జరిగింది.<ref name="pressbriefing" /> == క్రీడలు == === ప్రారంభ వేడుక === ప్రారంభోత్సవం 19 సెప్టెంబర్ 2026న 18:00 నుండి 20:00 JST (UTC+09:00) వరకు పలోమా మిజుహో స్టేడియంలో జరిగింది.<ref name="athleteplaza">{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games Athlete Plaza to host team welcome ceremonies|url=https://oca.asia/news/7340-asian-games-athlete-plaza-to-host-team-welcome-ceremonies.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> దీని థీమ్ "హార్మోనిక్ హార్ట్ బీట్",<ref>{{Cite web|date=6 September 2026|title=ASIAD 2026 is ready for a spectacular opening ceremony in Japan.|url=https://www.vietnam.vn/en/asiad-2026-san-sang-cho-le-khai-mac-dac-sac-tai-nhat-ban|work=Vietnam.vn}}</ref> వేడుకల సృజనాత్మక దర్శకుడిగా జపనీస్ చిత్రనిర్మాత యుకిహికో సుత్సుమి నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|date=18 December 2025|script-title=ja:第20回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋) 開閉会式に係る総監督の決定について|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208112543/https://www.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|archive-date=8 February 2026|work=AINAGOC|language=ja}}</ref> దీనికి జపాన్ చక్రవర్తి నరుహిటో, కొంతమంది ఆసియా విదేశీ నాయకులు, అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ అధ్యక్షురాలు కిర్స్టీ కోవెంట్రీ హాజరయ్యారు. === పాల్గొనే దేశాలు === ఆసియా ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ సభ్యులుగా ఉన్న మొత్తం 45 జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు ప్రతినిధులను పంపుతాయని భావిస్తున్నారు. ఆసియా క్రీడలలో తొలిసారిగా శరణార్థుల జట్టు పాల్గొంటుంది.<ref name="refugeeteam" /> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" !పాల్గొనే జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|access-date=9 August 2026|work=AINAGOC}}</ref><ref>{{cite web|title=Partcipants / NOCs|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|access-date=9 September 2026|publisher=Bornan Sports Technology}}</ref> |- |{{div col|colwidth=20em}} *{{flagIOC2|AFG|2026 Asian Games|50}} *{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} 2026 ఆసియా క్రీడలలో ఆసియా శరణార్థుల జట్టు <small>(2)</small><ref name=refugeeteam /> *{{flagIOC2|BRN|2026 Asian Games|128}} *{{flagIOC2|BAN|2026 Asian Games|187}} *{{flagIOC2|BHU|2026 Asian Games|13}} *{{flagIOC2|BRU|2026 Asian Games|6}} *{{flagIOC2|CAM|2026 Asian Games|60}} *{{flagIOC2|CHN|2026 Asian Games|811}} *{{flagIOC2|PRK|2026 Asian Games|107}} *{{flagIOC2|HKG|2026 Asian Games|581}} *{{flagIOC2|IND|2026 Asian Games|500}} *{{flagIOC2|INA|2026 Asian Games|436}} *{{flagIOC2|IRI|2026 Asian Games|305}} *{{flagIOC2|IRQ|2026 Asian Games|14}} *{{flagIOC2|JPN|2026 Asian Games|927}} *{{flagIOC2|JOR|2026 Asian Games|73}} *{{flagIOC2|KAZ|2026 Asian Games|557}} *{{flagIOC2|KUW|2026 Asian Games|119}} *{{flagIOC2|KGZ|2026 Asian Games|169}} *{{flagIOC2|LAO|2026 Asian Games|66}} *{{flagIOC2|LBN|2026 Asian Games|40}} *{{flagIOC2|MAC|2026 Asian Games|85}} *{{flagIOC2|MAS|2026 Asian Games|349}} *{{flagIOC2|MDV|2026 Asian Games|42}} *{{flagIOC2|MGL|2026 Asian Games|299}} *{{flagIOC2|MYA|2026 Asian Games|59}} *{{flagIOC2|NEP|2026 Asian Games|136}} *{{flagIOC2|OMA|2026 Asian Games|71}} *{{flagIOC2|PAK|2026 Asian Games|165}} *{{flagIOC2|PLE|2026 Asian Games|70}} *{{flagIOC2|PHI|2026 Asian Games|452}} *{{flagIOC2|QAT|2026 Asian Games}} {{div col end}} |} == మూలాలు == [[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]] qubq6ca3y4nt0rpt4lxuwrbfe79pjeo 4963361 4963360 2026-09-20T16:46:29Z Srinivasrjy 31053 /* నగోయా */ 4963361 wikitext text/x-wiki {{Infobox games|name=20వ ఆసియా క్రీడలు|logo=Aichi Toyohashi c20260919 1025b.jpg|size=|caption=|motto={{Nihongo|''ఇమాజిన్ వన్ ఆసియా''|ここで、ひとつに|Koko de, hitotsu ni|lead=yes}}<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>|host_city=ఐచి ప్రిఫెక్చర్, నగోయా, జపాన్|nations=46 (ART జట్టుతో సహా<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref>)|athletes=10,787<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->|events=43 క్రీడలలో 469 (71 విభాగాలు)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>|opening=19 సెప్టెంబర్ 2026|closing=4 అక్టోబర్ 2026|opened_by=నరుహిటో<br>{{small|[[జపాన్ చక్రవర్తి]]}}|closed_by=|athlete_oath=యుకి టనక<br>రియోచి అకమాట్సు|judge_oath=|torch_lighter=కోజి మురోఫుషి<br>షిగెనోబు మురోఫుషి|stadium=పలోమా మిజుహో స్టేడియం|website=[https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]|SpreviousS=[[2022 ఆసియా క్రీడలు|హాంగ్‌జౌ 2022]]|SnextS=''[[2030 ఆసియా క్రీడలు|దోహా 2030]]''|Sprevious=[[2025 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|హర్బిన్ 2025]]|Snext=''[[2029 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|అల్మాటీ 2029]]''}} అధికారికంగా 20వ ఆసియా క్రీడలు అని పిలువబడే 2026 ఆసియా క్రీడలు (2026-nen Ajia Kyōgi Taikai), ఐచి-నగోయా 2026 గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది జపాన్‌లోని ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లో 2026 సెప్టెంబర్ 19 నుండి అక్టోబర్ 4 వరకు జరుగుతున్న బహుళ-క్రీడా కార్యక్రమం, పలు క్రీడా ఈవెంట్‌లు సెప్టెంబర్ 10 నుండే ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|date=19 August 2018|work=Xinhuanet|accessdate=23 October 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-date=October 23, 2018|publisher=xinhuanet.com}}</ref> 1958లో [[టోక్యో]], 1994లో [[హిరోషిమా]] తర్వాత [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడలకు]] ఆతిథ్యమిస్తున్న మూడవ జపనీస్ నగరం నగోయా. కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా 2022 ఎడిషన్ 2023కి వాయిదా పడిన తర్వాత, ఈ ఈవెంట్ తన సాంప్రదాయ నాలుగేళ్ల చక్రానికి తిరిగి వస్తోంది. భారతదేశంలోని [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన [[1951 ఆసియా క్రీడలు|1951 ఆసియా క్రీడల]] 75వ వార్షికోత్సవాన్ని ఈ క్రీడలు సూచిస్తున్నాయి. == వేలం ప్రక్రియ == 2016 సెప్టెంబర్ 25న వియత్నాంలోని డా నాంగ్‌లో జరిగిన వార్షిక సాధారణ అసెంబ్లీ సమావేశంలో క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వాలన్న ఐచి ప్రిఫెక్చర్, దాని రాజధాని నగోయా సంయుక్త ప్రతిపాదనను ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి (OCA) స్వాగతించింది.<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024}}</ref> ఆసక్తిగల రెండు పార్టీల మధ్య ఆర్థిక విభేదాల కారణంగా సంయుక్త బిడ్ ప్రతిపాదన దాదాపుగా జరగలేదు; ఇవి 2015, 2016లో పరిష్కరించబడ్డాయి, తద్వారా సంయుక్త బిడ్ ఆమోదించబడింది.<ref name="budget">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|last1=Mackay|first1=Duncan|date=15 September 2016|work=inside the games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|archive-date=17 September 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref> OCA వాస్తవానికి 2026 ఆతిథ్య నగరాన్ని 2018లో ఎంచుకోవాలని యోచించింది, అయితే 2018, 2022 మధ్య తదుపరి రెండు శీతాకాల ఒలింపిక్ క్రీడలు, [[ఫిఫా ప్రపంచ కప్|ఫిఫా ప్రపంచ కప్‌లు]] (ప్యోంగ్‌చాంగ్, [[బీజింగ్|బీజింగ్‌లలో]], రష్యా, ఖతార్‌లలో జరిగినవి), తదుపరి వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలతో (2020లో టోక్యోలో జరిగినవి) సహా ఈ ప్రాంత క్రీడా క్యాలెండర్ తీవ్రత కారణంగా ప్రణాళిక తేదీని ముందుకు తెచ్చింది.<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|date=25 September 2016|work=F.Sports|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|archive-date=22 November 2016|publisher=firstpost.com}}</ref> {| class="wikitable" |- |+2026 ఆసియా క్రీడల బిడ్డింగ్ ఫలితాలు !నగరం !ఎన్.ఓ.సి | align="center" bgcolor="silver" |'''ఫలితం''' |- |'''ఐచి, నగోయా'''<ref>{{Cite web|title=HOST CITY CONTRACT|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|archive-date=30 June 2023|website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee}}</ref> |'''{{JPN}}''' |'''ఏకగ్రీవం''' |} == అభివృద్ధి, సన్నాహాలు == === ఖర్చులు === నగోయా నగరానికి ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ప్రభుత్వం నుండి క్రీడల కోసం సుమారు ¥85 బిలియన్లు ($560 మిలియన్లు) ఖర్చవుతుందని అంచనా వచ్చింది, ఇందులో 30% స్పాన్సర్‌షిప్‌లు, ఇతర ఆదాయాల ద్వారా కవర్ చేయబడుతుందని భావిస్తున్నారు, మిగిలిన మొత్తాన్ని నగోయా, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ మధ్య 70-30 ప్రాతిపదికన విభజించాలని ప్రణాళిక చేయబడింది.<ref name="budget" /><ref>{{cite news|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|title=Master Plan 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|work=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee|access-date=5 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225220508/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|archive-date=25 February 2024}}</ref> ఫిబ్రవరి 2023లో, వ్యయం ¥140.5 బిలియన్లకు ($927 మిలియన్లు) పెరిగినట్లు నివేదించబడింది.<ref>{{cite news|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|title=Cost for '26 Asian Games in Aichi rises by more than 60%|date=17 February 2023|work=The Asahi Shimbun|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217003721/https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|archive-date=17 February 2023}}</ref> సెప్టెంబర్ 2026లో, ఖర్చు ¥370 బిలియన్లకు ($2.4 బిలియన్లు) పెరిగింది. 2021 నుండి బలహీనపడుతున్న యెన్ విలువ, భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత, వనరుల ధరల పెరుగుదల బడ్జెట్ పెరగడానికి కారణాలని ఐచి ప్రిఫెక్చర్ గవర్నర్ హిడెయాకి ఓమురా పేర్కొన్నారు. అథ్లెట్ల విలేజ్ కోసం క్రూయిజ్ షిప్, తాత్కాలిక వసతిపై ఆధారపడటం, ఇప్పటికే ఉన్న వేదికలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల ¥100 బిలియన్లు ఆదా అయ్యాయని ఆయన హైలైట్ చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://ua.news/en/world/biudzhet-aziiskikh-igor-v-aiti-zris-do-370-mlrd-ien-channel-newsasia|title=Aichi Asian Games budget rises to ¥370 billion|date=18 September 2026|work=UA.NEWS}}</ref> === అథ్లెట్ల గ్రామం === ఐచి-నగోయా ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ వాస్తవానికి నగోయాలోని మినాటో-కులో నగోయా రేస్‌కోర్స్ పూర్వపు ప్రదేశంలో అథ్లెట్ల గ్రామాన్ని నిర్మించాలని భావించింది, కానీ నిర్మాణ సామాగ్రి ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉన్నందున, క్రీడల తర్వాత అభివృద్ధి నిరుపయోగంగా మారకుండా ఉండటానికి వద్దని నిర్ణయించుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/asian-games-athletes-village-would-have-been-white-elephant-oca-says-2026-09-18/|title=Asian Games Athletes' Village would have been a white elephant, OCA says|date=18 September 2026|work=Reuters}}</ref> దానికి బదులుగా, ప్రిఫెక్చర్ అంతటా అనేక అథ్లెట్ల గ్రామాలను విస్తరించాలని వారు ఎంచుకున్నారు. కింజో పియర్ వద్ద డాక్ చేయబడిన కోస్టా సెరెనా క్రూయిజ్ షిప్‌లో సుమారు 4,000 నుండి 5,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు.<ref>{{cite news|url=https://www.cruisemapper.com/news/15382-costa-serena-floating-hotel|title=Costa Serena to serve as hotel ship during 2026 Aichi-Nagoya Asian Games|date=13 October 2025|work=CruiseMapper}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|title=Asian Games: Floating venue, MMA and esports|date=8 June 2025|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608180959/https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|archive-date=8 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|title=Aichi-Nagoya 2026 in talks with hotels over housing athletes during Asian Games|date=|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109002403/https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|archive-date=9 November 2023}}</ref> నగోయా పోర్ట్ గార్డెన్ వార్ఫ్‌లో షిప్పింగ్ కంటైనర్ల శైలిలో ఉన్న తాత్కాలిక చెక్క విల్లాలలో 2,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు, ఇవి ఆటల తర్వాత విపత్తు ప్రతిస్పందన యూనిట్లు, పర్యాటక బసగా తిరిగి ఉపయోగించబడతాయి. మిగిలిన అథ్లెట్లు ప్రిఫెక్చర్, బయటి నగరాల్లోని అనేక హోటళ్లలో ఉంచబడ్డారు.<ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|title=Organizers to house athletes on 'floating village' during 2026 Asian Games|last=McKirdy|first=Andrew|date=6 June 2025|work=The Japan Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250606084259/https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|archive-date=6 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|title='Floating village' to house thousands of Asian Games athletes|date=5 June 2025|work=France 24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605142534/https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|archive-date=5 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2026/03/19/more-sports/asian-games-nagoya-accommodation/|title=Nagoya Asian Games cruise ship and wooden huts will be 'unique experience'|last=McKirdy|first=Andrew|date=19 March 2026|work=The Japan Times}}</ref> క్రీడలు పసిఫిక్ టైఫూన్ సీజన్ ముగింపులో జరుగుతున్నందున, సునామీలు, తుఫానులు, ఇతర విపత్తుల కారణంగా క్రూయిజ్ షిప్ నుండి అథ్లెట్లను తరలించవలసి వస్తే నిర్వాహకులు అనేక ఆకస్మిక ప్రణాళికలను అమలు చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|title=Asian Games 2026: With athletes staying on floating Games Village, plans afoot to brace for tsunami, typhoons|last=Vasavda|first=Mihir|date=15 May 2025|work=The Indian Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515043214/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|archive-date=15 May 2025}}</ref> పోటీలు ప్రారంభం కావడానికి 2 రోజుల ముందు, సెప్టెంబర్ 8, 2026న నగోయాలో రికార్డు స్థాయిలో కుండపోత వర్షం కురిసింది, దీని వలన విస్తృతంగా ఆకస్మిక వరదలు సంభవించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/news/20260908de49179/|title=Emergency Flood Warning issued for central Japan river|date=8 September 2026|work=NHK World-Japan}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.kyodonews.net/articles/-/84346|title=Torrential rain hits central Japan, floods vital infrastructure in Nagoya|date=8 September 2026|work=Kyodo News}}</ref> నగరంలోని పోర్ట్ ప్రాంతంలో తాత్కాలిక నిర్మాణాలలో ఉన్న వందలాది మంది అథ్లెట్లను ఖాళీ చేయాలని అధికారులు చెప్పారు. కొన్ని వేదికల వద్ద పైకప్పులు కురుస్తున్నట్లు గమనించినప్పటికీ, పెద్దగా నష్టం జరిగినట్లు నివేదించబడలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/record-setting-rain-at-nagoya-triggers-evacuation-of-athletes-at-2026-asian-games-14044297.html|title=Record-setting rain at Nagoya triggers evacuation of athletes at 2026 Asian Games|date=9 September 2026|work=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/environment/nagoya-mayor-rules-out-asian-games-disruption-after-flood-forces-evacuation-2026-09-09/|title=Nagoya mayor rules out Asian Games disruption after flood forces evacuation|date=9 September 2026|work=Reuters}}</ref> నగోయా నగర మేయర్ ఇచిరో హిరోసావా వరదల ఫలితంగా క్రీడలకు ఎలాంటి పెద్ద అంతరాయం కలగదని తోసిపుచ్చారు, అయితే ప్రతికూల వాతావరణం కారణంగా SKE48 విగ్రహ సమూహ సభ్యులతో కూడిన ప్రచార వార్మప్ కార్యక్రమం రద్దు చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://topics.smt.docomo.ne.jp/article/dailysports/sports/20260909074|date=9 September 2026|newspaper=Daily Sports|language=ja|script-title=ja:愛知・名古屋アジア大会 豪雨被害でSKE48一日店長イベント中止「安全確保を最優先に考慮した結果」|trans-title=Aichi-Nagoya Asian Games: SKE48 "One-Day Store Manager" event cancelled due to heavy rain damage—"Decision made with safety as the top priority."|via=Docomo Menu}}</ref> === వేదికలు === నగోయాతో పాటు, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ అంతటా ఉన్న నగరాల్లో, గ్రేటర్ టోక్యో ప్రాంతంలోని కొన్ని వేదికలు (2020 వేసవి ఒలింపిక్స్ సమయంలో ఈవెంట్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చినవి), అలాగే గిఫు, ఒసాకా, షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్‌లలో ఈవెంట్‌లు విస్తరించబడతాయి.<ref name="award" /> షిజుయోకాలోని ఇజులో ఉన్న ఇజు వెలోడ్రోమ్‌లో సైక్లింగ్ ఈవెంట్‌లు జరగాల్సి ఉంది. కొన్ని ఆక్వాటిక్ ఈవెంట్‌లు వాస్తవానికి రెయిన్‌బో పూల్‌లో జరగాల్సి ఉంది, కానీ మూడేళ్ల కంటే తక్కువ సమయం ఉన్నందున, సౌకర్యాలు వరల్డ్ ఆక్వాటిక్స్ నిబంధనలకు అనుగుణంగా లేవని OCA ఎత్తిచూపింది.<ref>{{Cite web|title=第 20 回アジア競技大会（2026/愛知・名古屋）水泳（競泳/飛込）会場（仮決定）の変更について|url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|archive-date=5 June 2023|access-date=2023-10-10|publisher=愛知県|language=ja}}</ref> చర్చల తర్వాత, స్విమ్మింగ్ ఈవెంట్లను టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్‌కు, ఈక్వెస్ట్రియన్ ఈవెంట్‌లను టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్‌కు తరలించాలని నిర్ణయించారు; వాటర్ పోలో కూడా నిప్పాన్ గైషి హాల్ రెయిన్‌బో పూల్‌కి మార్చబడింది.<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定|date=15 June 2023|work=NHK News Web|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|archive-date=16 June 2023|language=ja}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|date=3 October 2022|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|archive-date=3 October 2022}}</ref> హిసాయా ఓడోరి పార్క్ ఆసియన్, ఆసియన్ పారా గేమ్స్ రెండింటి సమయంలో వన్ ఆసియా వరల్డ్ అని పిలువబడే అభిమానుల జోన్, వేడుకలు, సాంస్కృతిక మార్పిడి కేంద్రానికి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. ఇది ఫ్రాన్స్‌లోని [[పారిస్|పారిస్‌లో]] జరిగిన 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో ఉపయోగించిన ఛాంపియన్స్ పార్క్ నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2026|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|work=AINAGOC}}</ref> ==== నగోయా ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="5" |పలోమా మిజుహో స్పోర్ట్స్ పార్క్ | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో స్టేడియం |వేడుకలు | rowspan="2" |35,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, భర్తీ చేయబడింది |- |అథ్లెటిక్స్ (ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్, మారథాన్ ప్రారంభం/ముగింపు) |- | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో రగ్బీ స్టేడియం |రగ్బీ సెవెన్స్ | rowspan="2" |10,400 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు) |- |పలోమా మిజుహో అరేనా |సెపాక్ తక్రా |1,158 | rowspan="3" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి బుడోకన్ |పోరాట క్రీడలు (జు-జిట్సు, కురాష్) | rowspan="2" |1,504 |- |వుషు |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ అరేనా |బాస్కెట్‌బాల్ | rowspan="2" |15,000 | rowspan="2" |కొత్తది |- |జూడో |- | colspan="3" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ ప్రభుత్వ కార్యాలయం, నగోయా సిటీ హాల్ లూప్ కోర్సు | |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |CS అసెట్ మినాటో సాకర్ స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |6,700 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషి స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పాడెల్ | rowspan="2" |981 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టెక్‌బాల్ |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషియామా పార్క్ టెన్నిస్ సెంటర్ |టెన్నిస్ | rowspan="2" |4,000 (సెంటర్ కోర్ట్) | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |సాఫ్ట్ టెన్నిస్ |- | colspan="2" rowspan="2" |ఇనాయే స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పోరాట క్రీడలు (మిక్స్‌డ్ మార్షల్ ఆర్ట్స్) | rowspan="2" |2,232 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |రెజ్లింగ్ |- | colspan="2" |కింజో-ఫుటో స్టేషన్ స్క్వేర్ |3x3 బాస్కెట్‌బాల్ |1,000 |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |నగోయా సిటీ ట్రేడ్ అండ్ ఇండస్ట్రీ సెంటర్ |వెయిట్‌లిఫ్టింగ్ |TBA | rowspan="2" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగోయా ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ హాల్ |హాల్ 1 |స్పోర్ట్ క్లైంబింగ్ |TBA |- | colspan="2" |నగోయా వెలోడ్రోమ్ BMX రేస్ కోర్స్ |సైక్లింగ్ (BMX రేసింగ్) |156 |కొత్తది |- | rowspan="2" |నిప్పాన్ గైషి హాల్ |రెయిన్‌బో హాల్ |జిమ్నాస్టిక్స్ |10,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |రెయిన్‌బో పూల్ |ఆక్వాటిక్స్ (వాటర్ పోలో) |3,500 |- | colspan="3" |ఒబాటా ర్యోకుచి అర్బన్ ఫారెస్ట్ | |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టకేడా టేవా ఓషన్ అరేనా |స్క్వాష్ |2,569 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |} ==== ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !నగరాలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="2" |అంజో స్పోర్ట్స్ పార్క్ |సాఫ్ట్‌బాల్ గ్రౌండ్ | rowspan="2" |అంజో |సాఫ్ట్‌బాల్ |2,500 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |మల్టీపర్పస్ గ్రౌండ్ |మోడరన్ పెంటాథ్లాన్ |1,700 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కైయో యాట్ హార్బర్ | rowspan="2" |గమగోరి |సెయిలింగ్ |TBA |- | colspan="2" |గమగోరి సిటీ ట్రయాథ్లాన్ వేదిక |ట్రయాథ్లాన్|{{N/A}} |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |హెకినన్ ర్యోకుచి బీచ్ కోర్ట్ |హెకినన్ |బీచ్ వాలీబాల్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |ఇచినోమియా సిటీ మున్సిపల్ జిమ్నాసియం |ఇచినోమియా |బ్యాడ్మింటన్ |2,002 | rowspan="6" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టయోడా గోసీ మెమోరియల్ జిమ్నాసియం |ఇనజావా |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |3,500 |- | colspan="2" |వేవ్ స్టేడియం కరియా |కరియా |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |2,602 |- | colspan="2" |కసుగై కంట్రీ క్లబ్ | rowspan="2" |కసుగై |గోల్ఫ్ |TBA |- | colspan="2" |కసుగై సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |5,000 |- | colspan="2" |పార్క్ అరేనా కొమాకి |కొమాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, మహిళల ఫైనల్) |5,000 |- | colspan="2" |మియోషి లేక్ |మియోషి |కానోయింగ్ (స్ప్రింట్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |నిషియో సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |నిషియో |బాక్సింగ్ |2,174 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కోరోగి అథ్లెటిక్ పార్క్ |నిస్షిన్ |క్రికెట్ |2,000 |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="3" |ఒకాజాకి సెంట్రల్ పార్క్ |జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |ఒకాజాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, పురుషుల ఫైనల్) |4,673 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |మల్టీపర్పస్ స్క్వేర్ |ఆర్చరీ |TBA |తాత్కాలికమైనది |- |బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |20,000 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |షిన్షిరో సైక్లింగ్ రోడ్ కోర్సు |షిన్షిరో |సైక్లింగ్ (రోడ్)|{{N/A}} | rowspan="2" |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |అకాబనే లాంగ్ బీచ్ |తహారా |సర్ఫింగ్ |TBA |- | colspan="2" |టోకాయ్ సిటిజన్స్ జిమ్నాసియం |టోకాయ్ |కబడ్డీ |1,300 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="5" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్ |హాల్ B | rowspan="5" |టోకనామే |స్కేట్‌బోర్డింగ్ |TBA | rowspan="5" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |హాల్ C |సైక్లింగ్ (BMX ఫ్రీస్టైల్) |TBA |- |హాల్ D |ఈస్పోర్ట్స్ |TBA |- | rowspan="2" |హాల్ F |ఫెన్సింగ్ |TBA |- |బ్రేకింగ్ |TBA |- | colspan="2" rowspan="2" |టొయోహాషి సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |టొయోహాషి |కరాటే | rowspan="2" |3,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టైక్వాండో |- | colspan="2" |టొయోహాషి మున్సిపల్ బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |15,895 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ షూటింగ్ రేంజ్ | rowspan="4" |టొయోటా |షూటింగ్ |TBA |- | colspan="2" |స్కై హాల్ టొయోటా |టేబుల్ టెన్నిస్ |6,500 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టొయోటా స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |45,000 |- | colspan="2" |యహగిగావా కానో స్లాలొమ్ కోర్సు |కానోయింగ్ (స్లాలొమ్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |} ==== ఇతర వేదికలు ==== {| class="wikitable sortable" !వేదికలు !నగరాలు/వార్డులు !ప్రిఫెక్చర్‌లు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- |గిఫు నగరగవా స్టేడియం |గిఫు | rowspan="3" |గిఫు ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |26,109 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగరగవా ఇంటర్నేషనల్ రెగట్టా కోర్సు |కైజు |రోయింగ్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |గిఫు ప్రిఫెక్చరల్ గ్రీన్ స్టేడియం |కకమిగహర |ఫీల్డ్ హాకీ |1,630 | rowspan="7" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నాగై స్టేడియం |ఒసాకా |ఒసాకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |47,853 |- |షిజుయోకా స్టేడియం |ఫుకురోయ్ | rowspan="3" |షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |50,889 |- |ఫురుహాషి హిరోనోషిన్ మెమోరియల్ హమామత్సు స్విమ్మింగ్ సెంటర్ |హమామత్సు |ఆక్వాటిక్స్ (ఆర్టిస్టిక్ స్విమ్మింగ్) |2,200 |- |ఇజు వెలోడ్రోమ్ |ఇజు |సైక్లింగ్ (ట్రాక్) |3,600 |- |టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్ |కోటో | rowspan="2" |టోక్యో |ఆక్వాటిక్స్ (డైవింగ్, స్విమ్మింగ్) |10,000 |- |టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్ |సెటగయా |ఈక్వెస్ట్రియన్ |1,500 |} === టార్చ్ రిలే === టోక్యోలోని జపాన్ నేషనల్ స్టేడియం సమీపంలో ఉన్న [[1958 ఆసియా క్రీడలు]], [[1964 వేసవి ఒలింపిక్స్]] లెగసీ కౌల్డ్రన్ ముందు జ్యోతి ప్రజ్వలన కార్యక్రమంతో ఆగస్టు 18న టార్చ్ రిలే ప్రారంభమైంది. 1994 క్రీడల ఆతిథ్య నగరమైన హిరోషిమాలోని హిరోషిమా పీస్ మెమోరియల్ పార్క్‌లో ఆగస్టు 20న మరో జ్యోతి ప్రజ్వలన కార్యక్రమం జరిగింది. ప్రధాన రిలే ఆగస్టు 22 నుండి సెప్టెంబర్ 18 వరకు కొనసాగింది, ప్రారంభోత్సవానికి ముందు రోజు ముగిసింది. పుటాకార అద్దాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా రెండు జ్వాలలు ఏకమయ్యాయి, రిలే నగోయా కాజిల్ వద్ద ప్రారంభమైంది, ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లోని 40 మునిసిపాలిటీలు, నగోయాలోని మొత్తం 16 వార్డుల గుండా వెళుతుంది. 1,000 మంది టార్చ్ బేరర్లు పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite web|date=17 August 2026|title=Asian Games flame-lighting ceremonies to start in Tokyo|url=https://oca.asia/news/7732-asian-games-flame-lighting-ceremonies-to-start-in-tokyo.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=30 March 2026|title=Asian Games torch relay plans running smoothly|url=https://oca.asia/news/7052-asian-games-torch-relay-plans-running-smoothly.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref name="pressbriefing">{{cite web|date=22 May 2026|title=World Press Briefing for 20th Asian Games wraps up in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7352-world-press-briefing-for-20th-asian-games-wraps-up-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=22 August 2026|title=Olympic wrestling great Yoshida runs first leg of Asian Games torch relay in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7756-olympic-wrestling-great-yoshida-runs-first-leg-of-asian-games-torch-relay-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> ప్రారంభ వేడుకకు 100 రోజుల ముందు జూన్ 11న టార్చ్ డిజైన్, అలాగే రిలే మార్గాలను ఆవిష్కరించారు.<ref>{{cite web|date=21 April 2026|title=Aichi-Nagoya to honour Japan's previous Asian Games host cities in torch lighting ceremony|url=https://oca.asia/news/7163-aichi-nagoya-to-honour-japans-previous-asian-games-host-cities-in-torch-lighting-ceremony.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games torch relay to produce 'A Uniting Flame for All'|url=https://oca.asia/news/7338-asian-games-torch-relay-to-produce-a-uniting-flame-for-all.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=11 June 2026|title=The 100-day countdown is on to Aichi-Nagoya 2026|url=https://oca.asia/news/7435-the-100-day-countdown-is-on-to-aichi-nagoya-2026.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> సెప్టెంబర్ 7 నుండి 15 వరకు 14 పాఠశాలల పిల్లల కోసం టార్చ్ రిలే కూడా జరిగింది.<ref name="pressbriefing" /> == క్రీడలు == === ప్రారంభ వేడుక === ప్రారంభోత్సవం 19 సెప్టెంబర్ 2026న 18:00 నుండి 20:00 JST (UTC+09:00) వరకు పలోమా మిజుహో స్టేడియంలో జరిగింది.<ref name="athleteplaza">{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games Athlete Plaza to host team welcome ceremonies|url=https://oca.asia/news/7340-asian-games-athlete-plaza-to-host-team-welcome-ceremonies.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> దీని థీమ్ "హార్మోనిక్ హార్ట్ బీట్",<ref>{{Cite web|date=6 September 2026|title=ASIAD 2026 is ready for a spectacular opening ceremony in Japan.|url=https://www.vietnam.vn/en/asiad-2026-san-sang-cho-le-khai-mac-dac-sac-tai-nhat-ban|work=Vietnam.vn}}</ref> వేడుకల సృజనాత్మక దర్శకుడిగా జపనీస్ చిత్రనిర్మాత యుకిహికో సుత్సుమి నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|date=18 December 2025|script-title=ja:第20回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋) 開閉会式に係る総監督の決定について|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208112543/https://www.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|archive-date=8 February 2026|work=AINAGOC|language=ja}}</ref> దీనికి జపాన్ చక్రవర్తి నరుహిటో, కొంతమంది ఆసియా విదేశీ నాయకులు, అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ అధ్యక్షురాలు కిర్స్టీ కోవెంట్రీ హాజరయ్యారు. === పాల్గొనే దేశాలు === ఆసియా ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ సభ్యులుగా ఉన్న మొత్తం 45 జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు ప్రతినిధులను పంపుతాయని భావిస్తున్నారు. ఆసియా క్రీడలలో తొలిసారిగా శరణార్థుల జట్టు పాల్గొంటుంది.<ref name="refugeeteam" /> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" !పాల్గొనే జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|access-date=9 August 2026|work=AINAGOC}}</ref><ref>{{cite web|title=Partcipants / NOCs|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|access-date=9 September 2026|publisher=Bornan Sports Technology}}</ref> |- |{{div col|colwidth=20em}} *{{flagIOC2|AFG|2026 Asian Games|50}} *{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} 2026 ఆసియా క్రీడలలో ఆసియా శరణార్థుల జట్టు <small>(2)</small><ref name=refugeeteam /> *{{flagIOC2|BRN|2026 Asian Games|128}} *{{flagIOC2|BAN|2026 Asian Games|187}} *{{flagIOC2|BHU|2026 Asian Games|13}} *{{flagIOC2|BRU|2026 Asian Games|6}} *{{flagIOC2|CAM|2026 Asian Games|60}} *{{flagIOC2|CHN|2026 Asian Games|811}} *{{flagIOC2|PRK|2026 Asian Games|107}} *{{flagIOC2|HKG|2026 Asian Games|581}} *{{flagIOC2|IND|2026 Asian Games|500}} *{{flagIOC2|INA|2026 Asian Games|436}} *{{flagIOC2|IRI|2026 Asian Games|305}} *{{flagIOC2|IRQ|2026 Asian Games|14}} *{{flagIOC2|JPN|2026 Asian Games|927}} *{{flagIOC2|JOR|2026 Asian Games|73}} *{{flagIOC2|KAZ|2026 Asian Games|557}} *{{flagIOC2|KUW|2026 Asian Games|119}} *{{flagIOC2|KGZ|2026 Asian Games|169}} *{{flagIOC2|LAO|2026 Asian Games|66}} *{{flagIOC2|LBN|2026 Asian Games|40}} *{{flagIOC2|MAC|2026 Asian Games|85}} *{{flagIOC2|MAS|2026 Asian Games|349}} *{{flagIOC2|MDV|2026 Asian Games|42}} *{{flagIOC2|MGL|2026 Asian Games|299}} *{{flagIOC2|MYA|2026 Asian Games|59}} *{{flagIOC2|NEP|2026 Asian Games|136}} *{{flagIOC2|OMA|2026 Asian Games|71}} *{{flagIOC2|PAK|2026 Asian Games|165}} *{{flagIOC2|PLE|2026 Asian Games|70}} *{{flagIOC2|PHI|2026 Asian Games|452}} *{{flagIOC2|QAT|2026 Asian Games}} {{div col end}} |} == మూలాలు == [[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]] quhn60ogqt4d4sjf6y0pnfe21zgjjvf 4963363 4963361 2026-09-20T16:50:36Z Srinivasrjy 31053 [[వర్గం:ఆసియా క్రీడలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963363 wikitext text/x-wiki {{Infobox games|name=20వ ఆసియా క్రీడలు|logo=Aichi Toyohashi c20260919 1025b.jpg|size=|caption=|motto={{Nihongo|''ఇమాజిన్ వన్ ఆసియా''|ここで、ひとつに|Koko de, hitotsu ni|lead=yes}}<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>|host_city=ఐచి ప్రిఫెక్చర్, నగోయా, జపాన్|nations=46 (ART జట్టుతో సహా<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref>)|athletes=10,787<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->|events=43 క్రీడలలో 469 (71 విభాగాలు)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>|opening=19 సెప్టెంబర్ 2026|closing=4 అక్టోబర్ 2026|opened_by=నరుహిటో<br>{{small|[[జపాన్ చక్రవర్తి]]}}|closed_by=|athlete_oath=యుకి టనక<br>రియోచి అకమాట్సు|judge_oath=|torch_lighter=కోజి మురోఫుషి<br>షిగెనోబు మురోఫుషి|stadium=పలోమా మిజుహో స్టేడియం|website=[https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]|SpreviousS=[[2022 ఆసియా క్రీడలు|హాంగ్‌జౌ 2022]]|SnextS=''[[2030 ఆసియా క్రీడలు|దోహా 2030]]''|Sprevious=[[2025 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|హర్బిన్ 2025]]|Snext=''[[2029 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|అల్మాటీ 2029]]''}} అధికారికంగా 20వ ఆసియా క్రీడలు అని పిలువబడే 2026 ఆసియా క్రీడలు (2026-nen Ajia Kyōgi Taikai), ఐచి-నగోయా 2026 గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది జపాన్‌లోని ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లో 2026 సెప్టెంబర్ 19 నుండి అక్టోబర్ 4 వరకు జరుగుతున్న బహుళ-క్రీడా కార్యక్రమం, పలు క్రీడా ఈవెంట్‌లు సెప్టెంబర్ 10 నుండే ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|date=19 August 2018|work=Xinhuanet|accessdate=23 October 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-date=October 23, 2018|publisher=xinhuanet.com}}</ref> 1958లో [[టోక్యో]], 1994లో [[హిరోషిమా]] తర్వాత [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడలకు]] ఆతిథ్యమిస్తున్న మూడవ జపనీస్ నగరం నగోయా. కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా 2022 ఎడిషన్ 2023కి వాయిదా పడిన తర్వాత, ఈ ఈవెంట్ తన సాంప్రదాయ నాలుగేళ్ల చక్రానికి తిరిగి వస్తోంది. భారతదేశంలోని [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన [[1951 ఆసియా క్రీడలు|1951 ఆసియా క్రీడల]] 75వ వార్షికోత్సవాన్ని ఈ క్రీడలు సూచిస్తున్నాయి. == వేలం ప్రక్రియ == 2016 సెప్టెంబర్ 25న వియత్నాంలోని డా నాంగ్‌లో జరిగిన వార్షిక సాధారణ అసెంబ్లీ సమావేశంలో క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వాలన్న ఐచి ప్రిఫెక్చర్, దాని రాజధాని నగోయా సంయుక్త ప్రతిపాదనను ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి (OCA) స్వాగతించింది.<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024}}</ref> ఆసక్తిగల రెండు పార్టీల మధ్య ఆర్థిక విభేదాల కారణంగా సంయుక్త బిడ్ ప్రతిపాదన దాదాపుగా జరగలేదు; ఇవి 2015, 2016లో పరిష్కరించబడ్డాయి, తద్వారా సంయుక్త బిడ్ ఆమోదించబడింది.<ref name="budget">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|last1=Mackay|first1=Duncan|date=15 September 2016|work=inside the games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|archive-date=17 September 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref> OCA వాస్తవానికి 2026 ఆతిథ్య నగరాన్ని 2018లో ఎంచుకోవాలని యోచించింది, అయితే 2018, 2022 మధ్య తదుపరి రెండు శీతాకాల ఒలింపిక్ క్రీడలు, [[ఫిఫా ప్రపంచ కప్|ఫిఫా ప్రపంచ కప్‌లు]] (ప్యోంగ్‌చాంగ్, [[బీజింగ్|బీజింగ్‌లలో]], రష్యా, ఖతార్‌లలో జరిగినవి), తదుపరి వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలతో (2020లో టోక్యోలో జరిగినవి) సహా ఈ ప్రాంత క్రీడా క్యాలెండర్ తీవ్రత కారణంగా ప్రణాళిక తేదీని ముందుకు తెచ్చింది.<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|date=25 September 2016|work=F.Sports|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|archive-date=22 November 2016|publisher=firstpost.com}}</ref> {| class="wikitable" |- |+2026 ఆసియా క్రీడల బిడ్డింగ్ ఫలితాలు !నగరం !ఎన్.ఓ.సి | align="center" bgcolor="silver" |'''ఫలితం''' |- |'''ఐచి, నగోయా'''<ref>{{Cite web|title=HOST CITY CONTRACT|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|archive-date=30 June 2023|website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee}}</ref> |'''{{JPN}}''' |'''ఏకగ్రీవం''' |} == అభివృద్ధి, సన్నాహాలు == === ఖర్చులు === నగోయా నగరానికి ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ప్రభుత్వం నుండి క్రీడల కోసం సుమారు ¥85 బిలియన్లు ($560 మిలియన్లు) ఖర్చవుతుందని అంచనా వచ్చింది, ఇందులో 30% స్పాన్సర్‌షిప్‌లు, ఇతర ఆదాయాల ద్వారా కవర్ చేయబడుతుందని భావిస్తున్నారు, మిగిలిన మొత్తాన్ని నగోయా, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ మధ్య 70-30 ప్రాతిపదికన విభజించాలని ప్రణాళిక చేయబడింది.<ref name="budget" /><ref>{{cite news|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|title=Master Plan 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|work=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee|access-date=5 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225220508/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|archive-date=25 February 2024}}</ref> ఫిబ్రవరి 2023లో, వ్యయం ¥140.5 బిలియన్లకు ($927 మిలియన్లు) పెరిగినట్లు నివేదించబడింది.<ref>{{cite news|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|title=Cost for '26 Asian Games in Aichi rises by more than 60%|date=17 February 2023|work=The Asahi Shimbun|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217003721/https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|archive-date=17 February 2023}}</ref> సెప్టెంబర్ 2026లో, ఖర్చు ¥370 బిలియన్లకు ($2.4 బిలియన్లు) పెరిగింది. 2021 నుండి బలహీనపడుతున్న యెన్ విలువ, భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత, వనరుల ధరల పెరుగుదల బడ్జెట్ పెరగడానికి కారణాలని ఐచి ప్రిఫెక్చర్ గవర్నర్ హిడెయాకి ఓమురా పేర్కొన్నారు. అథ్లెట్ల విలేజ్ కోసం క్రూయిజ్ షిప్, తాత్కాలిక వసతిపై ఆధారపడటం, ఇప్పటికే ఉన్న వేదికలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల ¥100 బిలియన్లు ఆదా అయ్యాయని ఆయన హైలైట్ చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://ua.news/en/world/biudzhet-aziiskikh-igor-v-aiti-zris-do-370-mlrd-ien-channel-newsasia|title=Aichi Asian Games budget rises to ¥370 billion|date=18 September 2026|work=UA.NEWS}}</ref> === అథ్లెట్ల గ్రామం === ఐచి-నగోయా ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ వాస్తవానికి నగోయాలోని మినాటో-కులో నగోయా రేస్‌కోర్స్ పూర్వపు ప్రదేశంలో అథ్లెట్ల గ్రామాన్ని నిర్మించాలని భావించింది, కానీ నిర్మాణ సామాగ్రి ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉన్నందున, క్రీడల తర్వాత అభివృద్ధి నిరుపయోగంగా మారకుండా ఉండటానికి వద్దని నిర్ణయించుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/asian-games-athletes-village-would-have-been-white-elephant-oca-says-2026-09-18/|title=Asian Games Athletes' Village would have been a white elephant, OCA says|date=18 September 2026|work=Reuters}}</ref> దానికి బదులుగా, ప్రిఫెక్చర్ అంతటా అనేక అథ్లెట్ల గ్రామాలను విస్తరించాలని వారు ఎంచుకున్నారు. కింజో పియర్ వద్ద డాక్ చేయబడిన కోస్టా సెరెనా క్రూయిజ్ షిప్‌లో సుమారు 4,000 నుండి 5,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు.<ref>{{cite news|url=https://www.cruisemapper.com/news/15382-costa-serena-floating-hotel|title=Costa Serena to serve as hotel ship during 2026 Aichi-Nagoya Asian Games|date=13 October 2025|work=CruiseMapper}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|title=Asian Games: Floating venue, MMA and esports|date=8 June 2025|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608180959/https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|archive-date=8 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|title=Aichi-Nagoya 2026 in talks with hotels over housing athletes during Asian Games|date=|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109002403/https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|archive-date=9 November 2023}}</ref> నగోయా పోర్ట్ గార్డెన్ వార్ఫ్‌లో షిప్పింగ్ కంటైనర్ల శైలిలో ఉన్న తాత్కాలిక చెక్క విల్లాలలో 2,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు, ఇవి ఆటల తర్వాత విపత్తు ప్రతిస్పందన యూనిట్లు, పర్యాటక బసగా తిరిగి ఉపయోగించబడతాయి. మిగిలిన అథ్లెట్లు ప్రిఫెక్చర్, బయటి నగరాల్లోని అనేక హోటళ్లలో ఉంచబడ్డారు.<ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|title=Organizers to house athletes on 'floating village' during 2026 Asian Games|last=McKirdy|first=Andrew|date=6 June 2025|work=The Japan Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250606084259/https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|archive-date=6 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|title='Floating village' to house thousands of Asian Games athletes|date=5 June 2025|work=France 24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605142534/https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|archive-date=5 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2026/03/19/more-sports/asian-games-nagoya-accommodation/|title=Nagoya Asian Games cruise ship and wooden huts will be 'unique experience'|last=McKirdy|first=Andrew|date=19 March 2026|work=The Japan Times}}</ref> క్రీడలు పసిఫిక్ టైఫూన్ సీజన్ ముగింపులో జరుగుతున్నందున, సునామీలు, తుఫానులు, ఇతర విపత్తుల కారణంగా క్రూయిజ్ షిప్ నుండి అథ్లెట్లను తరలించవలసి వస్తే నిర్వాహకులు అనేక ఆకస్మిక ప్రణాళికలను అమలు చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|title=Asian Games 2026: With athletes staying on floating Games Village, plans afoot to brace for tsunami, typhoons|last=Vasavda|first=Mihir|date=15 May 2025|work=The Indian Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515043214/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|archive-date=15 May 2025}}</ref> పోటీలు ప్రారంభం కావడానికి 2 రోజుల ముందు, సెప్టెంబర్ 8, 2026న నగోయాలో రికార్డు స్థాయిలో కుండపోత వర్షం కురిసింది, దీని వలన విస్తృతంగా ఆకస్మిక వరదలు సంభవించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/news/20260908de49179/|title=Emergency Flood Warning issued for central Japan river|date=8 September 2026|work=NHK World-Japan}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.kyodonews.net/articles/-/84346|title=Torrential rain hits central Japan, floods vital infrastructure in Nagoya|date=8 September 2026|work=Kyodo News}}</ref> నగరంలోని పోర్ట్ ప్రాంతంలో తాత్కాలిక నిర్మాణాలలో ఉన్న వందలాది మంది అథ్లెట్లను ఖాళీ చేయాలని అధికారులు చెప్పారు. కొన్ని వేదికల వద్ద పైకప్పులు కురుస్తున్నట్లు గమనించినప్పటికీ, పెద్దగా నష్టం జరిగినట్లు నివేదించబడలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/record-setting-rain-at-nagoya-triggers-evacuation-of-athletes-at-2026-asian-games-14044297.html|title=Record-setting rain at Nagoya triggers evacuation of athletes at 2026 Asian Games|date=9 September 2026|work=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/environment/nagoya-mayor-rules-out-asian-games-disruption-after-flood-forces-evacuation-2026-09-09/|title=Nagoya mayor rules out Asian Games disruption after flood forces evacuation|date=9 September 2026|work=Reuters}}</ref> నగోయా నగర మేయర్ ఇచిరో హిరోసావా వరదల ఫలితంగా క్రీడలకు ఎలాంటి పెద్ద అంతరాయం కలగదని తోసిపుచ్చారు, అయితే ప్రతికూల వాతావరణం కారణంగా SKE48 విగ్రహ సమూహ సభ్యులతో కూడిన ప్రచార వార్మప్ కార్యక్రమం రద్దు చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://topics.smt.docomo.ne.jp/article/dailysports/sports/20260909074|date=9 September 2026|newspaper=Daily Sports|language=ja|script-title=ja:愛知・名古屋アジア大会 豪雨被害でSKE48一日店長イベント中止「安全確保を最優先に考慮した結果」|trans-title=Aichi-Nagoya Asian Games: SKE48 "One-Day Store Manager" event cancelled due to heavy rain damage—"Decision made with safety as the top priority."|via=Docomo Menu}}</ref> === వేదికలు === నగోయాతో పాటు, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ అంతటా ఉన్న నగరాల్లో, గ్రేటర్ టోక్యో ప్రాంతంలోని కొన్ని వేదికలు (2020 వేసవి ఒలింపిక్స్ సమయంలో ఈవెంట్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చినవి), అలాగే గిఫు, ఒసాకా, షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్‌లలో ఈవెంట్‌లు విస్తరించబడతాయి.<ref name="award" /> షిజుయోకాలోని ఇజులో ఉన్న ఇజు వెలోడ్రోమ్‌లో సైక్లింగ్ ఈవెంట్‌లు జరగాల్సి ఉంది. కొన్ని ఆక్వాటిక్ ఈవెంట్‌లు వాస్తవానికి రెయిన్‌బో పూల్‌లో జరగాల్సి ఉంది, కానీ మూడేళ్ల కంటే తక్కువ సమయం ఉన్నందున, సౌకర్యాలు వరల్డ్ ఆక్వాటిక్స్ నిబంధనలకు అనుగుణంగా లేవని OCA ఎత్తిచూపింది.<ref>{{Cite web|title=第 20 回アジア競技大会（2026/愛知・名古屋）水泳（競泳/飛込）会場（仮決定）の変更について|url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|archive-date=5 June 2023|access-date=2023-10-10|publisher=愛知県|language=ja}}</ref> చర్చల తర్వాత, స్విమ్మింగ్ ఈవెంట్లను టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్‌కు, ఈక్వెస్ట్రియన్ ఈవెంట్‌లను టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్‌కు తరలించాలని నిర్ణయించారు; వాటర్ పోలో కూడా నిప్పాన్ గైషి హాల్ రెయిన్‌బో పూల్‌కి మార్చబడింది.<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定|date=15 June 2023|work=NHK News Web|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|archive-date=16 June 2023|language=ja}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|date=3 October 2022|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|archive-date=3 October 2022}}</ref> హిసాయా ఓడోరి పార్క్ ఆసియన్, ఆసియన్ పారా గేమ్స్ రెండింటి సమయంలో వన్ ఆసియా వరల్డ్ అని పిలువబడే అభిమానుల జోన్, వేడుకలు, సాంస్కృతిక మార్పిడి కేంద్రానికి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. ఇది ఫ్రాన్స్‌లోని [[పారిస్|పారిస్‌లో]] జరిగిన 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో ఉపయోగించిన ఛాంపియన్స్ పార్క్ నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2026|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|work=AINAGOC}}</ref> ==== నగోయా ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="5" |పలోమా మిజుహో స్పోర్ట్స్ పార్క్ | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో స్టేడియం |వేడుకలు | rowspan="2" |35,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, భర్తీ చేయబడింది |- |అథ్లెటిక్స్ (ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్, మారథాన్ ప్రారంభం/ముగింపు) |- | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో రగ్బీ స్టేడియం |రగ్బీ సెవెన్స్ | rowspan="2" |10,400 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు) |- |పలోమా మిజుహో అరేనా |సెపాక్ తక్రా |1,158 | rowspan="3" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి బుడోకన్ |పోరాట క్రీడలు (జు-జిట్సు, కురాష్) | rowspan="2" |1,504 |- |వుషు |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ అరేనా |బాస్కెట్‌బాల్ | rowspan="2" |15,000 | rowspan="2" |కొత్తది |- |జూడో |- | colspan="3" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ ప్రభుత్వ కార్యాలయం, నగోయా సిటీ హాల్ లూప్ కోర్సు | |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |CS అసెట్ మినాటో సాకర్ స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |6,700 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషి స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పాడెల్ | rowspan="2" |981 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టెక్‌బాల్ |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషియామా పార్క్ టెన్నిస్ సెంటర్ |టెన్నిస్ | rowspan="2" |4,000 (సెంటర్ కోర్ట్) | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |సాఫ్ట్ టెన్నిస్ |- | colspan="2" rowspan="2" |ఇనాయే స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పోరాట క్రీడలు (మిక్స్‌డ్ మార్షల్ ఆర్ట్స్) | rowspan="2" |2,232 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |రెజ్లింగ్ |- | colspan="2" |కింజో-ఫుటో స్టేషన్ స్క్వేర్ |3x3 బాస్కెట్‌బాల్ |1,000 |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |నగోయా సిటీ ట్రేడ్ అండ్ ఇండస్ట్రీ సెంటర్ |వెయిట్‌లిఫ్టింగ్ |TBA | rowspan="2" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగోయా ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ హాల్ |హాల్ 1 |స్పోర్ట్ క్లైంబింగ్ |TBA |- | colspan="2" |నగోయా వెలోడ్రోమ్ BMX రేస్ కోర్స్ |సైక్లింగ్ (BMX రేసింగ్) |156 |కొత్తది |- | rowspan="2" |నిప్పాన్ గైషి హాల్ |రెయిన్‌బో హాల్ |జిమ్నాస్టిక్స్ |10,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |రెయిన్‌బో పూల్ |ఆక్వాటిక్స్ (వాటర్ పోలో) |3,500 |- | colspan="3" |ఒబాటా ర్యోకుచి అర్బన్ ఫారెస్ట్ | |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టకేడా టేవా ఓషన్ అరేనా |స్క్వాష్ |2,569 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |} ==== ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !నగరాలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="2" |అంజో స్పోర్ట్స్ పార్క్ |సాఫ్ట్‌బాల్ గ్రౌండ్ | rowspan="2" |అంజో |సాఫ్ట్‌బాల్ |2,500 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |మల్టీపర్పస్ గ్రౌండ్ |మోడరన్ పెంటాథ్లాన్ |1,700 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కైయో యాట్ హార్బర్ | rowspan="2" |గమగోరి |సెయిలింగ్ |TBA |- | colspan="2" |గమగోరి సిటీ ట్రయాథ్లాన్ వేదిక |ట్రయాథ్లాన్|{{N/A}} |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |హెకినన్ ర్యోకుచి బీచ్ కోర్ట్ |హెకినన్ |బీచ్ వాలీబాల్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |ఇచినోమియా సిటీ మున్సిపల్ జిమ్నాసియం |ఇచినోమియా |బ్యాడ్మింటన్ |2,002 | rowspan="6" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టయోడా గోసీ మెమోరియల్ జిమ్నాసియం |ఇనజావా |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |3,500 |- | colspan="2" |వేవ్ స్టేడియం కరియా |కరియా |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |2,602 |- | colspan="2" |కసుగై కంట్రీ క్లబ్ | rowspan="2" |కసుగై |గోల్ఫ్ |TBA |- | colspan="2" |కసుగై సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |5,000 |- | colspan="2" |పార్క్ అరేనా కొమాకి |కొమాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, మహిళల ఫైనల్) |5,000 |- | colspan="2" |మియోషి లేక్ |మియోషి |కానోయింగ్ (స్ప్రింట్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |నిషియో సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |నిషియో |బాక్సింగ్ |2,174 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కోరోగి అథ్లెటిక్ పార్క్ |నిస్షిన్ |క్రికెట్ |2,000 |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="3" |ఒకాజాకి సెంట్రల్ పార్క్ |జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |ఒకాజాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, పురుషుల ఫైనల్) |4,673 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |మల్టీపర్పస్ స్క్వేర్ |ఆర్చరీ |TBA |తాత్కాలికమైనది |- |బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |20,000 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |షిన్షిరో సైక్లింగ్ రోడ్ కోర్సు |షిన్షిరో |సైక్లింగ్ (రోడ్)|{{N/A}} | rowspan="2" |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |అకాబనే లాంగ్ బీచ్ |తహారా |సర్ఫింగ్ |TBA |- | colspan="2" |టోకాయ్ సిటిజన్స్ జిమ్నాసియం |టోకాయ్ |కబడ్డీ |1,300 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="5" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్ |హాల్ B | rowspan="5" |టోకనామే |స్కేట్‌బోర్డింగ్ |TBA | rowspan="5" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |హాల్ C |సైక్లింగ్ (BMX ఫ్రీస్టైల్) |TBA |- |హాల్ D |ఈస్పోర్ట్స్ |TBA |- | rowspan="2" |హాల్ F |ఫెన్సింగ్ |TBA |- |బ్రేకింగ్ |TBA |- | colspan="2" rowspan="2" |టొయోహాషి సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |టొయోహాషి |కరాటే | rowspan="2" |3,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టైక్వాండో |- | colspan="2" |టొయోహాషి మున్సిపల్ బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |15,895 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ షూటింగ్ రేంజ్ | rowspan="4" |టొయోటా |షూటింగ్ |TBA |- | colspan="2" |స్కై హాల్ టొయోటా |టేబుల్ టెన్నిస్ |6,500 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టొయోటా స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |45,000 |- | colspan="2" |యహగిగావా కానో స్లాలొమ్ కోర్సు |కానోయింగ్ (స్లాలొమ్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |} ==== ఇతర వేదికలు ==== {| class="wikitable sortable" !వేదికలు !నగరాలు/వార్డులు !ప్రిఫెక్చర్‌లు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- |గిఫు నగరగవా స్టేడియం |గిఫు | rowspan="3" |గిఫు ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |26,109 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగరగవా ఇంటర్నేషనల్ రెగట్టా కోర్సు |కైజు |రోయింగ్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |గిఫు ప్రిఫెక్చరల్ గ్రీన్ స్టేడియం |కకమిగహర |ఫీల్డ్ హాకీ |1,630 | rowspan="7" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నాగై స్టేడియం |ఒసాకా |ఒసాకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |47,853 |- |షిజుయోకా స్టేడియం |ఫుకురోయ్ | rowspan="3" |షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |50,889 |- |ఫురుహాషి హిరోనోషిన్ మెమోరియల్ హమామత్సు స్విమ్మింగ్ సెంటర్ |హమామత్సు |ఆక్వాటిక్స్ (ఆర్టిస్టిక్ స్విమ్మింగ్) |2,200 |- |ఇజు వెలోడ్రోమ్ |ఇజు |సైక్లింగ్ (ట్రాక్) |3,600 |- |టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్ |కోటో | rowspan="2" |టోక్యో |ఆక్వాటిక్స్ (డైవింగ్, స్విమ్మింగ్) |10,000 |- |టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్ |సెటగయా |ఈక్వెస్ట్రియన్ |1,500 |} === టార్చ్ రిలే === టోక్యోలోని జపాన్ నేషనల్ స్టేడియం సమీపంలో ఉన్న [[1958 ఆసియా క్రీడలు]], [[1964 వేసవి ఒలింపిక్స్]] లెగసీ కౌల్డ్రన్ ముందు జ్యోతి ప్రజ్వలన కార్యక్రమంతో ఆగస్టు 18న టార్చ్ రిలే ప్రారంభమైంది. 1994 క్రీడల ఆతిథ్య నగరమైన హిరోషిమాలోని హిరోషిమా పీస్ మెమోరియల్ పార్క్‌లో ఆగస్టు 20న మరో జ్యోతి ప్రజ్వలన కార్యక్రమం జరిగింది. ప్రధాన రిలే ఆగస్టు 22 నుండి సెప్టెంబర్ 18 వరకు కొనసాగింది, ప్రారంభోత్సవానికి ముందు రోజు ముగిసింది. పుటాకార అద్దాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా రెండు జ్వాలలు ఏకమయ్యాయి, రిలే నగోయా కాజిల్ వద్ద ప్రారంభమైంది, ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లోని 40 మునిసిపాలిటీలు, నగోయాలోని మొత్తం 16 వార్డుల గుండా వెళుతుంది. 1,000 మంది టార్చ్ బేరర్లు పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite web|date=17 August 2026|title=Asian Games flame-lighting ceremonies to start in Tokyo|url=https://oca.asia/news/7732-asian-games-flame-lighting-ceremonies-to-start-in-tokyo.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=30 March 2026|title=Asian Games torch relay plans running smoothly|url=https://oca.asia/news/7052-asian-games-torch-relay-plans-running-smoothly.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref name="pressbriefing">{{cite web|date=22 May 2026|title=World Press Briefing for 20th Asian Games wraps up in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7352-world-press-briefing-for-20th-asian-games-wraps-up-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=22 August 2026|title=Olympic wrestling great Yoshida runs first leg of Asian Games torch relay in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7756-olympic-wrestling-great-yoshida-runs-first-leg-of-asian-games-torch-relay-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> ప్రారంభ వేడుకకు 100 రోజుల ముందు జూన్ 11న టార్చ్ డిజైన్, అలాగే రిలే మార్గాలను ఆవిష్కరించారు.<ref>{{cite web|date=21 April 2026|title=Aichi-Nagoya to honour Japan's previous Asian Games host cities in torch lighting ceremony|url=https://oca.asia/news/7163-aichi-nagoya-to-honour-japans-previous-asian-games-host-cities-in-torch-lighting-ceremony.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games torch relay to produce 'A Uniting Flame for All'|url=https://oca.asia/news/7338-asian-games-torch-relay-to-produce-a-uniting-flame-for-all.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=11 June 2026|title=The 100-day countdown is on to Aichi-Nagoya 2026|url=https://oca.asia/news/7435-the-100-day-countdown-is-on-to-aichi-nagoya-2026.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> సెప్టెంబర్ 7 నుండి 15 వరకు 14 పాఠశాలల పిల్లల కోసం టార్చ్ రిలే కూడా జరిగింది.<ref name="pressbriefing" /> == క్రీడలు == === ప్రారంభ వేడుక === ప్రారంభోత్సవం 19 సెప్టెంబర్ 2026న 18:00 నుండి 20:00 JST (UTC+09:00) వరకు పలోమా మిజుహో స్టేడియంలో జరిగింది.<ref name="athleteplaza">{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games Athlete Plaza to host team welcome ceremonies|url=https://oca.asia/news/7340-asian-games-athlete-plaza-to-host-team-welcome-ceremonies.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> దీని థీమ్ "హార్మోనిక్ హార్ట్ బీట్",<ref>{{Cite web|date=6 September 2026|title=ASIAD 2026 is ready for a spectacular opening ceremony in Japan.|url=https://www.vietnam.vn/en/asiad-2026-san-sang-cho-le-khai-mac-dac-sac-tai-nhat-ban|work=Vietnam.vn}}</ref> వేడుకల సృజనాత్మక దర్శకుడిగా జపనీస్ చిత్రనిర్మాత యుకిహికో సుత్సుమి నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|date=18 December 2025|script-title=ja:第20回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋) 開閉会式に係る総監督の決定について|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208112543/https://www.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|archive-date=8 February 2026|work=AINAGOC|language=ja}}</ref> దీనికి జపాన్ చక్రవర్తి నరుహిటో, కొంతమంది ఆసియా విదేశీ నాయకులు, అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ అధ్యక్షురాలు కిర్స్టీ కోవెంట్రీ హాజరయ్యారు. === పాల్గొనే దేశాలు === ఆసియా ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ సభ్యులుగా ఉన్న మొత్తం 45 జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు ప్రతినిధులను పంపుతాయని భావిస్తున్నారు. ఆసియా క్రీడలలో తొలిసారిగా శరణార్థుల జట్టు పాల్గొంటుంది.<ref name="refugeeteam" /> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" !పాల్గొనే జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|access-date=9 August 2026|work=AINAGOC}}</ref><ref>{{cite web|title=Partcipants / NOCs|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|access-date=9 September 2026|publisher=Bornan Sports Technology}}</ref> |- |{{div col|colwidth=20em}} *{{flagIOC2|AFG|2026 Asian Games|50}} *{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} 2026 ఆసియా క్రీడలలో ఆసియా శరణార్థుల జట్టు <small>(2)</small><ref name=refugeeteam /> *{{flagIOC2|BRN|2026 Asian Games|128}} *{{flagIOC2|BAN|2026 Asian Games|187}} *{{flagIOC2|BHU|2026 Asian Games|13}} *{{flagIOC2|BRU|2026 Asian Games|6}} *{{flagIOC2|CAM|2026 Asian Games|60}} *{{flagIOC2|CHN|2026 Asian Games|811}} *{{flagIOC2|PRK|2026 Asian Games|107}} *{{flagIOC2|HKG|2026 Asian Games|581}} *{{flagIOC2|IND|2026 Asian Games|500}} *{{flagIOC2|INA|2026 Asian Games|436}} *{{flagIOC2|IRI|2026 Asian Games|305}} *{{flagIOC2|IRQ|2026 Asian Games|14}} *{{flagIOC2|JPN|2026 Asian Games|927}} *{{flagIOC2|JOR|2026 Asian Games|73}} *{{flagIOC2|KAZ|2026 Asian Games|557}} *{{flagIOC2|KUW|2026 Asian Games|119}} *{{flagIOC2|KGZ|2026 Asian Games|169}} *{{flagIOC2|LAO|2026 Asian Games|66}} *{{flagIOC2|LBN|2026 Asian Games|40}} *{{flagIOC2|MAC|2026 Asian Games|85}} *{{flagIOC2|MAS|2026 Asian Games|349}} *{{flagIOC2|MDV|2026 Asian Games|42}} *{{flagIOC2|MGL|2026 Asian Games|299}} *{{flagIOC2|MYA|2026 Asian Games|59}} *{{flagIOC2|NEP|2026 Asian Games|136}} *{{flagIOC2|OMA|2026 Asian Games|71}} *{{flagIOC2|PAK|2026 Asian Games|165}} *{{flagIOC2|PLE|2026 Asian Games|70}} *{{flagIOC2|PHI|2026 Asian Games|452}} *{{flagIOC2|QAT|2026 Asian Games}} {{div col end}} |} == మూలాలు == [[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]] [[వర్గం:ఆసియా క్రీడలు]] epgouv2egt93c1g98asytoh0x34tnef 4963364 4963363 2026-09-20T16:51:29Z Srinivasrjy 31053 [[వర్గం:క్రీడలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963364 wikitext text/x-wiki {{Infobox games|name=20వ ఆసియా క్రీడలు|logo=Aichi Toyohashi c20260919 1025b.jpg|size=|caption=|motto={{Nihongo|''ఇమాజిన్ వన్ ఆసియా''|ここで、ひとつに|Koko de, hitotsu ni|lead=yes}}<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>|host_city=ఐచి ప్రిఫెక్చర్, నగోయా, జపాన్|nations=46 (ART జట్టుతో సహా<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref>)|athletes=10,787<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->|events=43 క్రీడలలో 469 (71 విభాగాలు)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>|opening=19 సెప్టెంబర్ 2026|closing=4 అక్టోబర్ 2026|opened_by=నరుహిటో<br>{{small|[[జపాన్ చక్రవర్తి]]}}|closed_by=|athlete_oath=యుకి టనక<br>రియోచి అకమాట్సు|judge_oath=|torch_lighter=కోజి మురోఫుషి<br>షిగెనోబు మురోఫుషి|stadium=పలోమా మిజుహో స్టేడియం|website=[https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]|SpreviousS=[[2022 ఆసియా క్రీడలు|హాంగ్‌జౌ 2022]]|SnextS=''[[2030 ఆసియా క్రీడలు|దోహా 2030]]''|Sprevious=[[2025 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|హర్బిన్ 2025]]|Snext=''[[2029 ఆసియా శీతాకాల క్రీడలు|అల్మాటీ 2029]]''}} అధికారికంగా 20వ ఆసియా క్రీడలు అని పిలువబడే 2026 ఆసియా క్రీడలు (2026-nen Ajia Kyōgi Taikai), ఐచి-నగోయా 2026 గా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది జపాన్‌లోని ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లో 2026 సెప్టెంబర్ 19 నుండి అక్టోబర్ 4 వరకు జరుగుతున్న బహుళ-క్రీడా కార్యక్రమం, పలు క్రీడా ఈవెంట్‌లు సెప్టెంబర్ 10 నుండే ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|date=19 August 2018|work=Xinhuanet|accessdate=23 October 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-date=October 23, 2018|publisher=xinhuanet.com}}</ref> 1958లో [[టోక్యో]], 1994లో [[హిరోషిమా]] తర్వాత [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడలకు]] ఆతిథ్యమిస్తున్న మూడవ జపనీస్ నగరం నగోయా. కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా 2022 ఎడిషన్ 2023కి వాయిదా పడిన తర్వాత, ఈ ఈవెంట్ తన సాంప్రదాయ నాలుగేళ్ల చక్రానికి తిరిగి వస్తోంది. భారతదేశంలోని [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన [[1951 ఆసియా క్రీడలు|1951 ఆసియా క్రీడల]] 75వ వార్షికోత్సవాన్ని ఈ క్రీడలు సూచిస్తున్నాయి. == వేలం ప్రక్రియ == 2016 సెప్టెంబర్ 25న వియత్నాంలోని డా నాంగ్‌లో జరిగిన వార్షిక సాధారణ అసెంబ్లీ సమావేశంలో క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వాలన్న ఐచి ప్రిఫెక్చర్, దాని రాజధాని నగోయా సంయుక్త ప్రతిపాదనను ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి (OCA) స్వాగతించింది.<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024}}</ref> ఆసక్తిగల రెండు పార్టీల మధ్య ఆర్థిక విభేదాల కారణంగా సంయుక్త బిడ్ ప్రతిపాదన దాదాపుగా జరగలేదు; ఇవి 2015, 2016లో పరిష్కరించబడ్డాయి, తద్వారా సంయుక్త బిడ్ ఆమోదించబడింది.<ref name="budget">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|last1=Mackay|first1=Duncan|date=15 September 2016|work=inside the games|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|archive-date=17 September 2016|publisher=insidethegames.biz}}</ref> OCA వాస్తవానికి 2026 ఆతిథ్య నగరాన్ని 2018లో ఎంచుకోవాలని యోచించింది, అయితే 2018, 2022 మధ్య తదుపరి రెండు శీతాకాల ఒలింపిక్ క్రీడలు, [[ఫిఫా ప్రపంచ కప్|ఫిఫా ప్రపంచ కప్‌లు]] (ప్యోంగ్‌చాంగ్, [[బీజింగ్|బీజింగ్‌లలో]], రష్యా, ఖతార్‌లలో జరిగినవి), తదుపరి వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలతో (2020లో టోక్యోలో జరిగినవి) సహా ఈ ప్రాంత క్రీడా క్యాలెండర్ తీవ్రత కారణంగా ప్రణాళిక తేదీని ముందుకు తెచ్చింది.<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|date=25 September 2016|work=F.Sports|accessdate=15 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|archive-date=22 November 2016|publisher=firstpost.com}}</ref> {| class="wikitable" |- |+2026 ఆసియా క్రీడల బిడ్డింగ్ ఫలితాలు !నగరం !ఎన్.ఓ.సి | align="center" bgcolor="silver" |'''ఫలితం''' |- |'''ఐచి, నగోయా'''<ref>{{Cite web|title=HOST CITY CONTRACT|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf|archive-date=30 June 2023|website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee}}</ref> |'''{{JPN}}''' |'''ఏకగ్రీవం''' |} == అభివృద్ధి, సన్నాహాలు == === ఖర్చులు === నగోయా నగరానికి ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ప్రభుత్వం నుండి క్రీడల కోసం సుమారు ¥85 బిలియన్లు ($560 మిలియన్లు) ఖర్చవుతుందని అంచనా వచ్చింది, ఇందులో 30% స్పాన్సర్‌షిప్‌లు, ఇతర ఆదాయాల ద్వారా కవర్ చేయబడుతుందని భావిస్తున్నారు, మిగిలిన మొత్తాన్ని నగోయా, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ మధ్య 70-30 ప్రాతిపదికన విభజించాలని ప్రణాళిక చేయబడింది.<ref name="budget" /><ref>{{cite news|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|title=Master Plan 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|work=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee|access-date=5 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225220508/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf|archive-date=25 February 2024}}</ref> ఫిబ్రవరి 2023లో, వ్యయం ¥140.5 బిలియన్లకు ($927 మిలియన్లు) పెరిగినట్లు నివేదించబడింది.<ref>{{cite news|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|title=Cost for '26 Asian Games in Aichi rises by more than 60%|date=17 February 2023|work=The Asahi Shimbun|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217003721/https://www.asahi.com/ajw/articles/14829373|archive-date=17 February 2023}}</ref> సెప్టెంబర్ 2026లో, ఖర్చు ¥370 బిలియన్లకు ($2.4 బిలియన్లు) పెరిగింది. 2021 నుండి బలహీనపడుతున్న యెన్ విలువ, భౌగోళిక రాజకీయ అస్థిరత, వనరుల ధరల పెరుగుదల బడ్జెట్ పెరగడానికి కారణాలని ఐచి ప్రిఫెక్చర్ గవర్నర్ హిడెయాకి ఓమురా పేర్కొన్నారు. అథ్లెట్ల విలేజ్ కోసం క్రూయిజ్ షిప్, తాత్కాలిక వసతిపై ఆధారపడటం, ఇప్పటికే ఉన్న వేదికలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల ¥100 బిలియన్లు ఆదా అయ్యాయని ఆయన హైలైట్ చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://ua.news/en/world/biudzhet-aziiskikh-igor-v-aiti-zris-do-370-mlrd-ien-channel-newsasia|title=Aichi Asian Games budget rises to ¥370 billion|date=18 September 2026|work=UA.NEWS}}</ref> === అథ్లెట్ల గ్రామం === ఐచి-నగోయా ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ వాస్తవానికి నగోయాలోని మినాటో-కులో నగోయా రేస్‌కోర్స్ పూర్వపు ప్రదేశంలో అథ్లెట్ల గ్రామాన్ని నిర్మించాలని భావించింది, కానీ నిర్మాణ సామాగ్రి ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉన్నందున, క్రీడల తర్వాత అభివృద్ధి నిరుపయోగంగా మారకుండా ఉండటానికి వద్దని నిర్ణయించుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/asian-games-athletes-village-would-have-been-white-elephant-oca-says-2026-09-18/|title=Asian Games Athletes' Village would have been a white elephant, OCA says|date=18 September 2026|work=Reuters}}</ref> దానికి బదులుగా, ప్రిఫెక్చర్ అంతటా అనేక అథ్లెట్ల గ్రామాలను విస్తరించాలని వారు ఎంచుకున్నారు. కింజో పియర్ వద్ద డాక్ చేయబడిన కోస్టా సెరెనా క్రూయిజ్ షిప్‌లో సుమారు 4,000 నుండి 5,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు.<ref>{{cite news|url=https://www.cruisemapper.com/news/15382-costa-serena-floating-hotel|title=Costa Serena to serve as hotel ship during 2026 Aichi-Nagoya Asian Games|date=13 October 2025|work=CruiseMapper}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|title=Asian Games: Floating venue, MMA and esports|date=8 June 2025|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250608180959/https://www.insidethegames.biz/articles/1153696/floating-home-mma-esports-asian-games|archive-date=8 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|title=Aichi-Nagoya 2026 in talks with hotels over housing athletes during Asian Games|date=|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109002403/https://www.insidethegames.biz/articles/1141591/aichi-nagoya-2026-in-talks-with-hotels|archive-date=9 November 2023}}</ref> నగోయా పోర్ట్ గార్డెన్ వార్ఫ్‌లో షిప్పింగ్ కంటైనర్ల శైలిలో ఉన్న తాత్కాలిక చెక్క విల్లాలలో 2,000 మంది అథ్లెట్లు ఆతిథ్యం పొందారు, ఇవి ఆటల తర్వాత విపత్తు ప్రతిస్పందన యూనిట్లు, పర్యాటక బసగా తిరిగి ఉపయోగించబడతాయి. మిగిలిన అథ్లెట్లు ప్రిఫెక్చర్, బయటి నగరాల్లోని అనేక హోటళ్లలో ఉంచబడ్డారు.<ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|title=Organizers to house athletes on 'floating village' during 2026 Asian Games|last=McKirdy|first=Andrew|date=6 June 2025|work=The Japan Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250606084259/https://www.japantimes.co.jp/sports/2025/06/05/more-sports/asian-games-floating-villages/|archive-date=6 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|title='Floating village' to house thousands of Asian Games athletes|date=5 June 2025|work=France 24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605142534/https://www.france24.com/en/live-news/20250605-floating-village-to-house-thousands-of-asian-games-athletes|archive-date=5 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2026/03/19/more-sports/asian-games-nagoya-accommodation/|title=Nagoya Asian Games cruise ship and wooden huts will be 'unique experience'|last=McKirdy|first=Andrew|date=19 March 2026|work=The Japan Times}}</ref> క్రీడలు పసిఫిక్ టైఫూన్ సీజన్ ముగింపులో జరుగుతున్నందున, సునామీలు, తుఫానులు, ఇతర విపత్తుల కారణంగా క్రూయిజ్ షిప్ నుండి అథ్లెట్లను తరలించవలసి వస్తే నిర్వాహకులు అనేక ఆకస్మిక ప్రణాళికలను అమలు చేశారు.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|title=Asian Games 2026: With athletes staying on floating Games Village, plans afoot to brace for tsunami, typhoons|last=Vasavda|first=Mihir|date=15 May 2025|work=The Indian Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515043214/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/floating-village-japan-athletes-tsunamis-10006705/|archive-date=15 May 2025}}</ref> పోటీలు ప్రారంభం కావడానికి 2 రోజుల ముందు, సెప్టెంబర్ 8, 2026న నగోయాలో రికార్డు స్థాయిలో కుండపోత వర్షం కురిసింది, దీని వలన విస్తృతంగా ఆకస్మిక వరదలు సంభవించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/news/20260908de49179/|title=Emergency Flood Warning issued for central Japan river|date=8 September 2026|work=NHK World-Japan}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.kyodonews.net/articles/-/84346|title=Torrential rain hits central Japan, floods vital infrastructure in Nagoya|date=8 September 2026|work=Kyodo News}}</ref> నగరంలోని పోర్ట్ ప్రాంతంలో తాత్కాలిక నిర్మాణాలలో ఉన్న వందలాది మంది అథ్లెట్లను ఖాళీ చేయాలని అధికారులు చెప్పారు. కొన్ని వేదికల వద్ద పైకప్పులు కురుస్తున్నట్లు గమనించినప్పటికీ, పెద్దగా నష్టం జరిగినట్లు నివేదించబడలేదు.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/sports/record-setting-rain-at-nagoya-triggers-evacuation-of-athletes-at-2026-asian-games-14044297.html|title=Record-setting rain at Nagoya triggers evacuation of athletes at 2026 Asian Games|date=9 September 2026|work=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/environment/nagoya-mayor-rules-out-asian-games-disruption-after-flood-forces-evacuation-2026-09-09/|title=Nagoya mayor rules out Asian Games disruption after flood forces evacuation|date=9 September 2026|work=Reuters}}</ref> నగోయా నగర మేయర్ ఇచిరో హిరోసావా వరదల ఫలితంగా క్రీడలకు ఎలాంటి పెద్ద అంతరాయం కలగదని తోసిపుచ్చారు, అయితే ప్రతికూల వాతావరణం కారణంగా SKE48 విగ్రహ సమూహ సభ్యులతో కూడిన ప్రచార వార్మప్ కార్యక్రమం రద్దు చేయబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://topics.smt.docomo.ne.jp/article/dailysports/sports/20260909074|date=9 September 2026|newspaper=Daily Sports|language=ja|script-title=ja:愛知・名古屋アジア大会 豪雨被害でSKE48一日店長イベント中止「安全確保を最優先に考慮した結果」|trans-title=Aichi-Nagoya Asian Games: SKE48 "One-Day Store Manager" event cancelled due to heavy rain damage—"Decision made with safety as the top priority."|via=Docomo Menu}}</ref> === వేదికలు === నగోయాతో పాటు, ఐచి ప్రిఫెక్చర్ అంతటా ఉన్న నగరాల్లో, గ్రేటర్ టోక్యో ప్రాంతంలోని కొన్ని వేదికలు (2020 వేసవి ఒలింపిక్స్ సమయంలో ఈవెంట్‌లకు ఆతిథ్యం ఇచ్చినవి), అలాగే గిఫు, ఒసాకా, షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్‌లలో ఈవెంట్‌లు విస్తరించబడతాయి.<ref name="award" /> షిజుయోకాలోని ఇజులో ఉన్న ఇజు వెలోడ్రోమ్‌లో సైక్లింగ్ ఈవెంట్‌లు జరగాల్సి ఉంది. కొన్ని ఆక్వాటిక్ ఈవెంట్‌లు వాస్తవానికి రెయిన్‌బో పూల్‌లో జరగాల్సి ఉంది, కానీ మూడేళ్ల కంటే తక్కువ సమయం ఉన్నందున, సౌకర్యాలు వరల్డ్ ఆక్వాటిక్స్ నిబంధనలకు అనుగుణంగా లేవని OCA ఎత్తిచూపింది.<ref>{{Cite web|title=第 20 回アジア競技大会（2026/愛知・名古屋）水泳（競泳/飛込）会場（仮決定）の変更について|url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf|archive-date=5 June 2023|access-date=2023-10-10|publisher=愛知県|language=ja}}</ref> చర్చల తర్వాత, స్విమ్మింగ్ ఈవెంట్లను టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్‌కు, ఈక్వెస్ట్రియన్ ఈవెంట్‌లను టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్‌కు తరలించాలని నిర్ణయించారు; వాటర్ పోలో కూడా నిప్పాన్ గైషి హాల్ రెయిన్‌బో పూల్‌కి మార్చబడింది.<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定|date=15 June 2023|work=NHK News Web|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html|archive-date=16 June 2023|language=ja}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|date=3 October 2022|work=Inside the Games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026|archive-date=3 October 2022}}</ref> హిసాయా ఓడోరి పార్క్ ఆసియన్, ఆసియన్ పారా గేమ్స్ రెండింటి సమయంలో వన్ ఆసియా వరల్డ్ అని పిలువబడే అభిమానుల జోన్, వేడుకలు, సాంస్కృతిక మార్పిడి కేంద్రానికి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. ఇది ఫ్రాన్స్‌లోని [[పారిస్|పారిస్‌లో]] జరిగిన 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో ఉపయోగించిన ఛాంపియన్స్ పార్క్ నుండి ప్రేరణ పొందింది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2026|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|work=AINAGOC}}</ref> ==== నగోయా ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="5" |పలోమా మిజుహో స్పోర్ట్స్ పార్క్ | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో స్టేడియం |వేడుకలు | rowspan="2" |35,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, భర్తీ చేయబడింది |- |అథ్లెటిక్స్ (ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్, మారథాన్ ప్రారంభం/ముగింపు) |- | rowspan="2" |పలోమా మిజుహో రగ్బీ స్టేడియం |రగ్బీ సెవెన్స్ | rowspan="2" |10,400 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు) |- |పలోమా మిజుహో అరేనా |సెపాక్ తక్రా |1,158 | rowspan="3" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి బుడోకన్ |పోరాట క్రీడలు (జు-జిట్సు, కురాష్) | rowspan="2" |1,504 |- |వుషు |- | colspan="2" rowspan="2" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ అరేనా |బాస్కెట్‌బాల్ | rowspan="2" |15,000 | rowspan="2" |కొత్తది |- |జూడో |- | colspan="3" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ ప్రభుత్వ కార్యాలయం, నగోయా సిటీ హాల్ లూప్ కోర్సు | |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |CS అసెట్ మినాటో సాకర్ స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |6,700 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషి స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పాడెల్ | rowspan="2" |981 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టెక్‌బాల్ |- | colspan="2" rowspan="2" |హిగాషియామా పార్క్ టెన్నిస్ సెంటర్ |టెన్నిస్ | rowspan="2" |4,000 (సెంటర్ కోర్ట్) | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |సాఫ్ట్ టెన్నిస్ |- | colspan="2" rowspan="2" |ఇనాయే స్పోర్ట్స్ సెంటర్ |పోరాట క్రీడలు (మిక్స్‌డ్ మార్షల్ ఆర్ట్స్) | rowspan="2" |2,232 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |రెజ్లింగ్ |- | colspan="2" |కింజో-ఫుటో స్టేషన్ స్క్వేర్ |3x3 బాస్కెట్‌బాల్ |1,000 |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |నగోయా సిటీ ట్రేడ్ అండ్ ఇండస్ట్రీ సెంటర్ |వెయిట్‌లిఫ్టింగ్ |TBA | rowspan="2" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగోయా ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ హాల్ |హాల్ 1 |స్పోర్ట్ క్లైంబింగ్ |TBA |- | colspan="2" |నగోయా వెలోడ్రోమ్ BMX రేస్ కోర్స్ |సైక్లింగ్ (BMX రేసింగ్) |156 |కొత్తది |- | rowspan="2" |నిప్పాన్ గైషి హాల్ |రెయిన్‌బో హాల్ |జిమ్నాస్టిక్స్ |10,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |రెయిన్‌బో పూల్ |ఆక్వాటిక్స్ (వాటర్ పోలో) |3,500 |- | colspan="3" |ఒబాటా ర్యోకుచి అర్బన్ ఫారెస్ట్ | |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టకేడా టేవా ఓషన్ అరేనా |స్క్వాష్ |2,569 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |} ==== ఐచి ప్రిఫెక్చర్ ==== {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |వేదికలు !నగరాలు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- | rowspan="2" |అంజో స్పోర్ట్స్ పార్క్ |సాఫ్ట్‌బాల్ గ్రౌండ్ | rowspan="2" |అంజో |సాఫ్ట్‌బాల్ |2,500 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- |మల్టీపర్పస్ గ్రౌండ్ |మోడరన్ పెంటాథ్లాన్ |1,700 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కైయో యాట్ హార్బర్ | rowspan="2" |గమగోరి |సెయిలింగ్ |TBA |- | colspan="2" |గమగోరి సిటీ ట్రయాథ్లాన్ వేదిక |ట్రయాథ్లాన్|{{N/A}} |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |హెకినన్ ర్యోకుచి బీచ్ కోర్ట్ |హెకినన్ |బీచ్ వాలీబాల్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |ఇచినోమియా సిటీ మున్సిపల్ జిమ్నాసియం |ఇచినోమియా |బ్యాడ్మింటన్ |2,002 | rowspan="6" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టయోడా గోసీ మెమోరియల్ జిమ్నాసియం |ఇనజావా |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |3,500 |- | colspan="2" |వేవ్ స్టేడియం కరియా |కరియా |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |2,602 |- | colspan="2" |కసుగై కంట్రీ క్లబ్ | rowspan="2" |కసుగై |గోల్ఫ్ |TBA |- | colspan="2" |కసుగై సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |హ్యాండ్‌బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |5,000 |- | colspan="2" |పార్క్ అరేనా కొమాకి |కొమాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, మహిళల ఫైనల్) |5,000 |- | colspan="2" |మియోషి లేక్ |మియోషి |కానోయింగ్ (స్ప్రింట్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |నిషియో సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం |నిషియో |బాక్సింగ్ |2,174 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |కోరోగి అథ్లెటిక్ పార్క్ |నిస్షిన్ |క్రికెట్ |2,000 |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="3" |ఒకాజాకి సెంట్రల్ పార్క్ |జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |ఒకాజాకి |వాలీబాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు, పురుషుల ఫైనల్) |4,673 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |మల్టీపర్పస్ స్క్వేర్ |ఆర్చరీ |TBA |తాత్కాలికమైనది |- |బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు) |20,000 |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |షిన్షిరో సైక్లింగ్ రోడ్ కోర్సు |షిన్షిరో |సైక్లింగ్ (రోడ్)|{{N/A}} | rowspan="2" |తాత్కాలికమైనది |- | colspan="2" |అకాబనే లాంగ్ బీచ్ |తహారా |సర్ఫింగ్ |TBA |- | colspan="2" |టోకాయ్ సిటిజన్స్ జిమ్నాసియం |టోకాయ్ |కబడ్డీ |1,300 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | rowspan="5" |ఐచి ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్ |హాల్ B | rowspan="5" |టోకనామే |స్కేట్‌బోర్డింగ్ |TBA | rowspan="5" |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |హాల్ C |సైక్లింగ్ (BMX ఫ్రీస్టైల్) |TBA |- |హాల్ D |ఈస్పోర్ట్స్ |TBA |- | rowspan="2" |హాల్ F |ఫెన్సింగ్ |TBA |- |బ్రేకింగ్ |TBA |- | colspan="2" rowspan="2" |టొయోహాషి సిటీ జనరల్ జిమ్నాసియం | rowspan="3" |టొయోహాషి |కరాటే | rowspan="2" |3,000 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |టైక్వాండో |- | colspan="2" |టొయోహాషి మున్సిపల్ బేస్ బాల్ స్టేడియం |బేస్ బాల్ (ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |15,895 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది, పునరుద్ధరించబడింది |- | colspan="2" |ఐచి ప్రిఫెక్చరల్ షూటింగ్ రేంజ్ | rowspan="4" |టొయోటా |షూటింగ్ |TBA |- | colspan="2" |స్కై హాల్ టొయోటా |టేబుల్ టెన్నిస్ |6,500 | rowspan="2" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- | colspan="2" |టొయోటా స్టేడియం |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |45,000 |- | colspan="2" |యహగిగావా కానో స్లాలొమ్ కోర్సు |కానోయింగ్ (స్లాలొమ్) |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |} ==== ఇతర వేదికలు ==== {| class="wikitable sortable" !వేదికలు !నగరాలు/వార్డులు !ప్రిఫెక్చర్‌లు !క్రీడలు !సామర్థ్యం !స్థితి |- |గిఫు నగరగవా స్టేడియం |గిఫు | rowspan="3" |గిఫు ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |26,109 |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నగరగవా ఇంటర్నేషనల్ రెగట్టా కోర్సు |కైజు |రోయింగ్ |TBA |తాత్కాలిక స్టాండ్‌లతో ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |గిఫు ప్రిఫెక్చరల్ గ్రీన్ స్టేడియం |కకమిగహర |ఫీల్డ్ హాకీ |1,630 | rowspan="7" |ప్రస్తుతం ఉన్నది |- |నాగై స్టేడియం |ఒసాకా |ఒసాకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (పురుషుల, మహిళల ప్రిలిమినరీలు) |47,853 |- |షిజుయోకా స్టేడియం |ఫుకురోయ్ | rowspan="3" |షిజుయోకా ప్రిఫెక్చర్ |ఫుట్‌బాల్ (మహిళల ప్రిలిమినరీలు, ఫైనల్స్) |50,889 |- |ఫురుహాషి హిరోనోషిన్ మెమోరియల్ హమామత్సు స్విమ్మింగ్ సెంటర్ |హమామత్సు |ఆక్వాటిక్స్ (ఆర్టిస్టిక్ స్విమ్మింగ్) |2,200 |- |ఇజు వెలోడ్రోమ్ |ఇజు |సైక్లింగ్ (ట్రాక్) |3,600 |- |టోక్యో ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్ |కోటో | rowspan="2" |టోక్యో |ఆక్వాటిక్స్ (డైవింగ్, స్విమ్మింగ్) |10,000 |- |టోక్యో ఈక్వెస్ట్రియన్ పార్క్ |సెటగయా |ఈక్వెస్ట్రియన్ |1,500 |} === టార్చ్ రిలే === టోక్యోలోని జపాన్ నేషనల్ స్టేడియం సమీపంలో ఉన్న [[1958 ఆసియా క్రీడలు]], [[1964 వేసవి ఒలింపిక్స్]] లెగసీ కౌల్డ్రన్ ముందు జ్యోతి ప్రజ్వలన కార్యక్రమంతో ఆగస్టు 18న టార్చ్ రిలే ప్రారంభమైంది. 1994 క్రీడల ఆతిథ్య నగరమైన హిరోషిమాలోని హిరోషిమా పీస్ మెమోరియల్ పార్క్‌లో ఆగస్టు 20న మరో జ్యోతి ప్రజ్వలన కార్యక్రమం జరిగింది. ప్రధాన రిలే ఆగస్టు 22 నుండి సెప్టెంబర్ 18 వరకు కొనసాగింది, ప్రారంభోత్సవానికి ముందు రోజు ముగిసింది. పుటాకార అద్దాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా రెండు జ్వాలలు ఏకమయ్యాయి, రిలే నగోయా కాజిల్ వద్ద ప్రారంభమైంది, ఐచి ప్రిఫెక్చర్‌లోని 40 మునిసిపాలిటీలు, నగోయాలోని మొత్తం 16 వార్డుల గుండా వెళుతుంది. 1,000 మంది టార్చ్ బేరర్లు పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite web|date=17 August 2026|title=Asian Games flame-lighting ceremonies to start in Tokyo|url=https://oca.asia/news/7732-asian-games-flame-lighting-ceremonies-to-start-in-tokyo.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=30 March 2026|title=Asian Games torch relay plans running smoothly|url=https://oca.asia/news/7052-asian-games-torch-relay-plans-running-smoothly.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref name="pressbriefing">{{cite web|date=22 May 2026|title=World Press Briefing for 20th Asian Games wraps up in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7352-world-press-briefing-for-20th-asian-games-wraps-up-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=22 August 2026|title=Olympic wrestling great Yoshida runs first leg of Asian Games torch relay in Nagoya|url=https://oca.asia/news/7756-olympic-wrestling-great-yoshida-runs-first-leg-of-asian-games-torch-relay-in-nagoya.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> ప్రారంభ వేడుకకు 100 రోజుల ముందు జూన్ 11న టార్చ్ డిజైన్, అలాగే రిలే మార్గాలను ఆవిష్కరించారు.<ref>{{cite web|date=21 April 2026|title=Aichi-Nagoya to honour Japan's previous Asian Games host cities in torch lighting ceremony|url=https://oca.asia/news/7163-aichi-nagoya-to-honour-japans-previous-asian-games-host-cities-in-torch-lighting-ceremony.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games torch relay to produce 'A Uniting Flame for All'|url=https://oca.asia/news/7338-asian-games-torch-relay-to-produce-a-uniting-flame-for-all.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref><ref>{{cite web|date=11 June 2026|title=The 100-day countdown is on to Aichi-Nagoya 2026|url=https://oca.asia/news/7435-the-100-day-countdown-is-on-to-aichi-nagoya-2026.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> సెప్టెంబర్ 7 నుండి 15 వరకు 14 పాఠశాలల పిల్లల కోసం టార్చ్ రిలే కూడా జరిగింది.<ref name="pressbriefing" /> == క్రీడలు == === ప్రారంభ వేడుక === ప్రారంభోత్సవం 19 సెప్టెంబర్ 2026న 18:00 నుండి 20:00 JST (UTC+09:00) వరకు పలోమా మిజుహో స్టేడియంలో జరిగింది.<ref name="athleteplaza">{{cite web|date=19 May 2026|title=Asian Games Athlete Plaza to host team welcome ceremonies|url=https://oca.asia/news/7340-asian-games-athlete-plaza-to-host-team-welcome-ceremonies.html|website=[[ఆసియా ఒలింపిక్ మండలి]]}}</ref> దీని థీమ్ "హార్మోనిక్ హార్ట్ బీట్",<ref>{{Cite web|date=6 September 2026|title=ASIAD 2026 is ready for a spectacular opening ceremony in Japan.|url=https://www.vietnam.vn/en/asiad-2026-san-sang-cho-le-khai-mac-dac-sac-tai-nhat-ban|work=Vietnam.vn}}</ref> వేడుకల సృజనాత్మక దర్శకుడిగా జపనీస్ చిత్రనిర్మాత యుకిహికో సుత్సుమి నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web|date=18 December 2025|script-title=ja:第20回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋) 開閉会式に係る総監督の決定について|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208112543/https://www.aichi-nagoya2026.org/news/detail/1058/|archive-date=8 February 2026|work=AINAGOC|language=ja}}</ref> దీనికి జపాన్ చక్రవర్తి నరుహిటో, కొంతమంది ఆసియా విదేశీ నాయకులు, అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ అధ్యక్షురాలు కిర్స్టీ కోవెంట్రీ హాజరయ్యారు. === పాల్గొనే దేశాలు === ఆసియా ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ సభ్యులుగా ఉన్న మొత్తం 45 జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు ప్రతినిధులను పంపుతాయని భావిస్తున్నారు. ఆసియా క్రీడలలో తొలిసారిగా శరణార్థుల జట్టు పాల్గొంటుంది.<ref name="refugeeteam" /> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" !పాల్గొనే జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీలు<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|access-date=9 August 2026|work=AINAGOC}}</ref><ref>{{cite web|title=Partcipants / NOCs|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|access-date=9 September 2026|publisher=Bornan Sports Technology}}</ref> |- |{{div col|colwidth=20em}} *{{flagIOC2|AFG|2026 Asian Games|50}} *{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} 2026 ఆసియా క్రీడలలో ఆసియా శరణార్థుల జట్టు <small>(2)</small><ref name=refugeeteam /> *{{flagIOC2|BRN|2026 Asian Games|128}} *{{flagIOC2|BAN|2026 Asian Games|187}} *{{flagIOC2|BHU|2026 Asian Games|13}} *{{flagIOC2|BRU|2026 Asian Games|6}} *{{flagIOC2|CAM|2026 Asian Games|60}} *{{flagIOC2|CHN|2026 Asian Games|811}} *{{flagIOC2|PRK|2026 Asian Games|107}} *{{flagIOC2|HKG|2026 Asian Games|581}} *{{flagIOC2|IND|2026 Asian Games|500}} *{{flagIOC2|INA|2026 Asian Games|436}} *{{flagIOC2|IRI|2026 Asian Games|305}} *{{flagIOC2|IRQ|2026 Asian Games|14}} *{{flagIOC2|JPN|2026 Asian Games|927}} *{{flagIOC2|JOR|2026 Asian Games|73}} *{{flagIOC2|KAZ|2026 Asian Games|557}} *{{flagIOC2|KUW|2026 Asian Games|119}} *{{flagIOC2|KGZ|2026 Asian Games|169}} *{{flagIOC2|LAO|2026 Asian Games|66}} *{{flagIOC2|LBN|2026 Asian Games|40}} *{{flagIOC2|MAC|2026 Asian Games|85}} *{{flagIOC2|MAS|2026 Asian Games|349}} *{{flagIOC2|MDV|2026 Asian Games|42}} *{{flagIOC2|MGL|2026 Asian Games|299}} *{{flagIOC2|MYA|2026 Asian Games|59}} *{{flagIOC2|NEP|2026 Asian Games|136}} *{{flagIOC2|OMA|2026 Asian Games|71}} *{{flagIOC2|PAK|2026 Asian Games|165}} *{{flagIOC2|PLE|2026 Asian Games|70}} *{{flagIOC2|PHI|2026 Asian Games|452}} *{{flagIOC2|QAT|2026 Asian Games}} {{div col end}} |} == మూలాలు == [[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]] [[వర్గం:ఆసియా క్రీడలు]] [[వర్గం:క్రీడలు]] p2yy7yw6afuxevg7qfmeb04pyuvifz4 బోంగో డ్రమ్ 0 510757 4963368 2026-09-20T17:08:33Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1373839486|Bongo drum]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963368 wikitext text/x-wiki   '''బోంగో డ్రమ్''' ( [[స్పానిష్ భాష|స్పానిష్]] : ''బోంగో'' ) అనేవి ఆఫ్రో-క్యూబన్ తాళ వాయిద్యాలు, ఇవి వేర్వేరు పరిమాణాలలో ఉండే, అడుగుభాగం తెరిచి ఉన్న రెండు చిన్న చేతి డ్రమ్ములను కలిగి ఉంటాయి. <ref>{{Cite book|url=|title=A Dictionary for the Modern Percussionist and Drummer|last=Strain|first=James Allen|publisher=[[Rowman & Littlefield Publishers]]|year=2017|isbn=978-0-8108-8693-3|page=23|oclc=974035735|quote=}}</ref> ఈ జతలో పెద్ద ''హెంబ్రా'' ( lit. ఉంటుంది. ), చిన్న ''మగవాడు'' ( lit. ' ), ఇవి చెక్క వంతెన ద్వారా కలుపబడి ఉన్నాయి. వీటిని రెండు చేతులతో ఆడతారు, సాధారణంగా కాళ్ళ మధ్య పట్టుకుంటారు, అయినప్పటికీ కొన్ని సందర్భాల్లో, శాస్త్రీయ సంగీతంలో వలె, వాటిని కర్రలతో లేదా స్టాండ్‌లపై అమర్చి ఆడవచ్చు. బోంగోలను ప్రధానంగా సోన్ క్యూబానో, సల్సా బృందాల రిథమ్ విభాగంలో, తరచుగా పెద్దవైన కాంగాలు, కర్రతో వాయించే టింబల్స్ వంటి ఇతర డ్రమ్స్‌తో పాటుగా ఉపయోగిస్తారు. ఈ బృందాలలో, బోంగో వాయించే వ్యక్తిని ''బోంగోసెరో'' (లేదా ''బోంగోసెరో'' ) అని పిలుస్తారు, తరచుగా ''మార్టిల్లో'' ( lit. అని పిలువబడే నిరంతర ఎనిమిది-స్ట్రోక్ నమూనాని వాయిస్తారు. ) అలాగే మరింత లయబద్ధంగా స్వేచ్ఛగా ఉండే భాగాలు, ఆశువుగా చేసే మెరుగులు, లయబద్ధమైన కౌంటర్‌పాయింట్‌ను అందిస్తాయి. <ref>{{Cite paper|last=Goldberg|first=Norbert|date=October 1985|title=The Bongos}}</ref> 19వ శతాబ్దం చివరిలో తూర్పు క్యూబాలో బోంగోలు ఉద్భవించాయి, బహుశా ఇవి బోకూ వంటి రెండు పెద్ద డ్రమ్ముల నుండి వచ్చి ఉండవచ్చు. ఈ పాత, పెద్ద బోంగోలను ''బోంగో డెల్ మోంటే'' అని పిలుస్తారు, వీటిని చాంగూయీ భాషలో వాయిస్తారు. సోన్ క్యూబానోలో ఉపయోగించే చిన్న బోంగోలు 1910ల నాటికి క్యూబా అంతటా ప్రాచుర్యం పొందాయి, 1930లలో తూర్పు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని కచేరీ మందిరాలకు చేరుకున్నాయి. 1940వ దశకం నాటికి, సోన్ సంగీత బృందాల పరిమాణం పెరగడంతో బోంగోలు, కాంగాలు వేదికను పంచుకోవడం మొదలుపెట్టాయి, లాటిన్ సంగీతం [[జాజ్]], ఇతర శైలులతో కలగలిసిపోవడం ప్రారంభమైంది. 20వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, బోంగోలను బచాటా నుండి లాటిన్ రాక్ వరకు అనేక రకాల శైలులలో వాయించడం ప్రారంభించారు. {{Sfn|Fernandez|2006|p=22–41}} == నిర్మాణం == బోంగో డ్రమ్ములు సుమారు {{Convert|20|cm|inch|0}} ఎత్తు, సుమారు {{Convert|20|cm|inch|0}}, {{Convert|25|cm|inch|0}} . <ref name="BEPM">{{Cite book|title=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World: Volume II: Performance and Production|last=Wacker|first=Jonathan|date=2003|publisher=Bloomsbury|isbn=9780826463227|editor-last=Shepherd|editor-first=John|location=London, UK|page=351|language=en|chapter=Bongo drums|chapter-url=https://books.google.com/books?id=pJvzEzjahkQC&pg=PA351}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Latin American Popular Music|last=Warden|first=Nolan|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313087943|editor-last=Torres|editor-first=George|pages=52–53|language=en|chapter=Bongó|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MX5BXxjwV9cC&pg=PA52}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mXpdAAAAMAAJ|title=Nuevo catauro de cubanismos|last=Ortiz|first=Fernando|date=1985|publisher=Editorial de Ciencias Sociales|page=82|language=es|author-link=Fernando Ortiz Fernández}}</ref> డ్రమ్ముల బాహ్య భాగాలు, వాటిని కలిపే బ్రిడ్జ్ (చిన్న దిమ్మె) సాధారణంగా చెక్కతో తయారు చేయబడతాయి, అయినప్పటికీ ఫైబర్‌గ్లాస్ వాడకం కూడా సర్వసాధారణం. హెడ్‌లు సాధారణంగా దూడ చర్మంతో తయారు చేయబడతాయి, వాటి ట్యూనింగ్‌ను (లగ్ ట్యూనింగ్) సాధ్యం చేసే స్టీల్ హార్డ్‌వేర్ ద్వారా షెల్‌లకు జతచేయబడతాయి. మొదట్లో, లోహపు మేకులను ఉపయోగించేవారు, కాబట్టి చర్మాలను మంటతో వేడి చేసి బిగించాలి, నీటితో లేదా వాటిని బలంగా కొట్టి వదులు చేయాలి. <ref name="BEPM" /> <ref name="Lapidus">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MmngXz9-vPwC|title=Origins of Cuban Music and Dance|last=Lapidus|first=Benjamin|date=2008|publisher=Scarecrow Press|isbn=9781461670292|location=Lanham, MA|pages=21–23|language=en}}</ref> చాంగూయీలో ఉపయోగించే సాంప్రదాయ బోంగోల కోసం ఈ ట్యూనింగ్ పద్ధతిని ఇప్పటికీ ఉపయోగిస్తున్నారు. అందువల్ల, ఫెర్నాండో ఓర్టిజ్ అసలు బోంగోను, [[Bokú|బోకు]], యుకా, కొంగా, బెంబే, చిన్న డ్రమ్‌లతో పాటు, ''టాంబోరెస్ డి కాండెలా'' (జ్వాల-ట్యూన్డ్ డ్రమ్స్) వర్గంలో ఉంచుతాడు, ఎందుకంటే ఇవన్నీ నూనె దీపం జ్వాల ద్వారా ట్యూన్ చేయబడ్డాయి. {{Sfn|Ortiz|1953|p=244}} == టెక్నిక్ == [[File:Grupo_Changüí_de_Guantánamo.jpg|కుడి|thumb|300x300px| 1962లో Grupo Changüí de Guantánamo. ''బొంగోసెరో'' (ఎడమవైపున ఉన్న వ్యక్తి) ''బొంగో డి మోంటే'' వాయిస్తున్నాడు, ఇది సాధారణ ''బొంగో'' కంటే చాలా ఎత్తుగా ఉంటుంది.]] కాంగా డ్రమ్‌లతో పోలిస్తే బోంగో డ్రమ్‌లు సాపేక్షంగా ఎక్కువ శృతి గల శబ్దాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, [[చేతివాటం|కుడిచేతి వాటం]] ఉన్నవారు పెద్ద డ్రమ్‌ను కుడి వైపున ఉంచి, వీటిని [[మోకాలు|మోకాళ్ల]] వెనుక పట్టుకోవాలి. ఇది చాలా తరచుగా చేతితో వాయించబడుతుంది, ముఖ్యంగా క్యూబన్ సంగీతంలో ''మార్టిల్లో'' (సుత్తి) అని పిలువబడే ఎనిమిదో వంతు స్వరాల స్థిరమైన నమూనా లేదా ఓస్టినాటోతో ముడిపడి ఉంటుంది. {{Sfn|Fernandez|2006|p=22–41}} సాంప్రదాయకంగా వీటిని డ్రమ్ హెడ్ల అంచులను వేళ్లు, అరచేతులతో కొడుతూ వాయిస్తారు. ''బొంగో డి మోంటేతో'' ఉపయోగించే గ్లిస్సాండోను ''బ్రామిడో'' (అరుపు) అని పిలుస్తారు. దీనిని బొటనవేలు ఆధారంతో మూడవ వేలును డ్రమ్ తల భాగంపై రుద్దడం ద్వారా చేస్తారు. సాధారణంగా, ఇది చాంగూయి ప్రదర్శన పరాకాష్ట సమయంలో చేయబడుతుంది. <ref name="Lapidus" /> తల అంతటా రుద్దే ముందు వేలిని కొన్నిసార్లు లాలాజలం లేదా చెమటతో తడి చేస్తారు, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cvhcjwEACAAJ|title=The Bongo Book|last=Salloum|first=Trevor|date=2015|publisher=Mel Bay|isbn=9780786690404|language=en}}</ref> కానీ చాలా మంది ఆటగాళ్ళు బదులుగా తేనె మైనాన్ని ఉపయోగిస్తారు. <ref name="Lapidus" /> సోన్ క్యూబానో, ఇతర ప్రసిద్ధ శైలులను వాయించేటప్పుడు, ''మగవాడు'' ఎడమవైపు, ''ఆడది'' కుడివైపు ఉంటారు. చాంగూయిలో, ''బోంగో డి మోంటే'' వ్యతిరేక దిశలో ఉంచబడుతుంది. <ref name="Lapidus" /> చాంగూయీలో వాయించే పద్ధతులు కూడా భిన్నంగా ఉంటాయి, అక్కడ ''బోంగో'' స్థిరమైన తాళాన్ని అనుసరించదు. బదులుగా, ఇది సాధారణంగా ఇంప్రొవైజ్ చేస్తున్నప్పుడు ఆఫ్-బీట్స్, బీట్ ఫోర్‌ను సూచిస్తుంది. <ref name="Lapidus" /> అందువల్ల, చాంగూయి వాయించే విధానం కాంగాలను పోలి ఉంటుంది (అంతేకాకుండా, వాటి పిచ్ తరచుగా బోంగోలు, కాంగాల కంటే తక్కువగా ఉంటుంది). <ref name="Lapidus" /> ఇది దాని మూలాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది, ఎందుకంటే ''బోంగో డెల్ మోంటే'' తూర్పు క్యూబాకు చెందిన కాంగాను పోలిన పెద్ద డ్రమ్ అయిన ''బోకస్'' జతల నుండి ఉద్భవించింది. <ref name="Lapidus" /> కచేరీ ఆర్కెస్ట్రాలు, బ్యాండ్‌లలో లాగానే, బోంగోలను స్టాండ్‌పై పెట్టి కూడా వాయించవచ్చు. [[శాస్త్రీయ సంగీతం|శాస్త్రీయ సంగీత]] ప్రదర్శనలలో, బోంగోలను సాధారణంగా మేలెట్‌లు లేదా డ్రమ్‌స్టిక్‌లతో కొడతారు. బోంగోస్‌ను కలిగి ఉన్న ముక్కలకు ఉదాహరణలలో ''అయోనైజేషన్'' బై వారెస్ (1931), ''లె మార్టియు సాన్స్ మైట్రే'' బై బౌలెజ్ (1955), ''ఇన్ సీనెమ్ గార్టెన్ లైబ్ట్ డాన్ పెర్లింప్లిన్ బెలిసా'' బై ఫోర్ట్‌నర్ (1962). {{Sfn|Beck|2013|p=13}} స్టీవ్ రీచ్ 1971 నాటి ' ''డ్రమ్మింగ్''' అనే రచనలో, డ్రమ్‌స్టిక్‌లతో వాయించబడిన నాలుగు జతల జాగ్రత్తగా ట్యూన్ చేయబడిన బోంగోలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jakODQAAQBAJ&pg=PA19|title=Performance Practice in the Music of Steve Reich|last=Hartenberger|first=Russell|date=6 October 2016|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-15150-5|pages=19–20|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] fh1horr32qhnmtlf0yalyoythrcwu9z 4963567 4963368 2026-09-21T09:41:51Z Pranayraj1985 29393 4963567 wikitext text/x-wiki {{Infobox instrument | name = బోంగో | background = పర్కషన్ | image = Bongos Meinl HB100-NT.jpg | image_capt = | names = {{hlist|బోంగోలు|బోంగో డ్రమ్}} | classification = పర్కషన్ | hornbostel_sachs = 211.251.2 | hornbostel_sachs_desc = ఒకే చర్మం కలిగిన శంఖాకార డ్రమ్‌ల సమూహాలు | developed = 19వ శతాబ్దం చివరలో [[క్యూబా]]లో | related = {{hlist|బోకూ|[[ఎకువే]]|[[కాంగాస్|కాంగో]]|[[టింబేల్స్]]}} }} '''బోంగో డ్రమ్''' ( [[స్పానిష్ భాష|స్పానిష్]] : ''బోంగో'' ) అనేవి ఆఫ్రో-క్యూబన్ తాళ వాయిద్యాలు, ఇవి వేర్వేరు పరిమాణాలలో ఉండే, అడుగుభాగం తెరిచి ఉన్న రెండు చిన్న చేతి డ్రమ్ములను కలిగి ఉంటాయి. <ref>{{Cite book|url=|title=A Dictionary for the Modern Percussionist and Drummer|last=Strain|first=James Allen|publisher=[[Rowman & Littlefield Publishers]]|year=2017|isbn=978-0-8108-8693-3|page=23|oclc=974035735|quote=}}</ref> ఈ జతలో పెద్ద ''హెంబ్రా'' ( lit. ఉంటుంది. ), చిన్న ''మగవాడు'' ( lit. ' ), ఇవి చెక్క వంతెన ద్వారా కలుపబడి ఉన్నాయి. వీటిని రెండు చేతులతో ఆడతారు, సాధారణంగా కాళ్ళ మధ్య పట్టుకుంటారు, అయినప్పటికీ కొన్ని సందర్భాల్లో, శాస్త్రీయ సంగీతంలో వలె, వాటిని కర్రలతో లేదా స్టాండ్‌లపై అమర్చి ఆడవచ్చు. బోంగోలను ప్రధానంగా సోన్ క్యూబానో, సల్సా బృందాల రిథమ్ విభాగంలో, తరచుగా పెద్దవైన కాంగాలు, కర్రతో వాయించే టింబల్స్ వంటి ఇతర డ్రమ్స్‌తో పాటుగా ఉపయోగిస్తారు. ఈ బృందాలలో, బోంగో వాయించే వ్యక్తిని ''బోంగోసెరో'' (లేదా ''బోంగోసెరో'' ) అని పిలుస్తారు, తరచుగా ''మార్టిల్లో'' ( lit. అని పిలువబడే నిరంతర ఎనిమిది-స్ట్రోక్ నమూనాని వాయిస్తారు. ) అలాగే మరింత లయబద్ధంగా స్వేచ్ఛగా ఉండే భాగాలు, ఆశువుగా చేసే మెరుగులు, లయబద్ధమైన కౌంటర్‌పాయింట్‌ను అందిస్తాయి. <ref>{{Cite paper|last=Goldberg|first=Norbert|date=October 1985|title=The Bongos}}</ref> 19వ శతాబ్దం చివరిలో తూర్పు క్యూబాలో బోంగోలు ఉద్భవించాయి, బహుశా ఇవి బోకూ వంటి రెండు పెద్ద డ్రమ్ముల నుండి వచ్చి ఉండవచ్చు. ఈ పాత, పెద్ద బోంగోలను ''బోంగో డెల్ మోంటే'' అని పిలుస్తారు, వీటిని చాంగూయీ భాషలో వాయిస్తారు. సోన్ క్యూబానోలో ఉపయోగించే చిన్న బోంగోలు 1910ల నాటికి క్యూబా అంతటా ప్రాచుర్యం పొందాయి, 1930లలో తూర్పు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని కచేరీ మందిరాలకు చేరుకున్నాయి. 1940వ దశకం నాటికి, సోన్ సంగీత బృందాల పరిమాణం పెరగడంతో బోంగోలు, కాంగాలు వేదికను పంచుకోవడం మొదలుపెట్టాయి, లాటిన్ సంగీతం [[జాజ్]], ఇతర శైలులతో కలగలిసిపోవడం ప్రారంభమైంది. 20వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, బోంగోలను బచాటా నుండి లాటిన్ రాక్ వరకు అనేక రకాల శైలులలో వాయించడం ప్రారంభించారు. {{Sfn|Fernandez|2006|p=22–41}} == నిర్మాణం == బోంగో డ్రమ్ములు సుమారు {{Convert|20|cm|inch|0}} ఎత్తు, సుమారు {{Convert|20|cm|inch|0}}, {{Convert|25|cm|inch|0}} . <ref name="BEPM">{{Cite book|title=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World: Volume II: Performance and Production|last=Wacker|first=Jonathan|date=2003|publisher=Bloomsbury|isbn=9780826463227|editor-last=Shepherd|editor-first=John|location=London, UK|page=351|language=en|chapter=Bongo drums|chapter-url=https://books.google.com/books?id=pJvzEzjahkQC&pg=PA351}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Latin American Popular Music|last=Warden|first=Nolan|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313087943|editor-last=Torres|editor-first=George|pages=52–53|language=en|chapter=Bongó|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MX5BXxjwV9cC&pg=PA52}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mXpdAAAAMAAJ|title=Nuevo catauro de cubanismos|last=Ortiz|first=Fernando|date=1985|publisher=Editorial de Ciencias Sociales|page=82|language=es|author-link=Fernando Ortiz Fernández}}</ref> డ్రమ్ముల బాహ్య భాగాలు, వాటిని కలిపే బ్రిడ్జ్ (చిన్న దిమ్మె) సాధారణంగా చెక్కతో తయారు చేయబడతాయి, అయినప్పటికీ ఫైబర్‌గ్లాస్ వాడకం కూడా సర్వసాధారణం. హెడ్‌లు సాధారణంగా దూడ చర్మంతో తయారు చేయబడతాయి, వాటి ట్యూనింగ్‌ను (లగ్ ట్యూనింగ్) సాధ్యం చేసే స్టీల్ హార్డ్‌వేర్ ద్వారా షెల్‌లకు జతచేయబడతాయి. మొదట్లో, లోహపు మేకులను ఉపయోగించేవారు, కాబట్టి చర్మాలను మంటతో వేడి చేసి బిగించాలి, నీటితో లేదా వాటిని బలంగా కొట్టి వదులు చేయాలి. <ref name="BEPM" /> <ref name="Lapidus">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MmngXz9-vPwC|title=Origins of Cuban Music and Dance|last=Lapidus|first=Benjamin|date=2008|publisher=Scarecrow Press|isbn=9781461670292|location=Lanham, MA|pages=21–23|language=en}}</ref> చాంగూయీలో ఉపయోగించే సాంప్రదాయ బోంగోల కోసం ఈ ట్యూనింగ్ పద్ధతిని ఇప్పటికీ ఉపయోగిస్తున్నారు. అందువల్ల, ఫెర్నాండో ఓర్టిజ్ అసలు బోంగోను, [[Bokú|బోకు]], యుకా, కొంగా, బెంబే, చిన్న డ్రమ్‌లతో పాటు, ''టాంబోరెస్ డి కాండెలా'' (జ్వాల-ట్యూన్డ్ డ్రమ్స్) వర్గంలో ఉంచుతాడు, ఎందుకంటే ఇవన్నీ నూనె దీపం జ్వాల ద్వారా ట్యూన్ చేయబడ్డాయి. {{Sfn|Ortiz|1953|p=244}} == టెక్నిక్ == [[File:Grupo_Changüí_de_Guantánamo.jpg|కుడి|thumb|300x300px| 1962లో Grupo Changüí de Guantánamo. ''బొంగోసెరో'' (ఎడమవైపున ఉన్న వ్యక్తి) ''బొంగో డి మోంటే'' వాయిస్తున్నాడు, ఇది సాధారణ ''బొంగో'' కంటే చాలా ఎత్తుగా ఉంటుంది.]] కాంగా డ్రమ్‌లతో పోలిస్తే బోంగో డ్రమ్‌లు సాపేక్షంగా ఎక్కువ శృతి గల శబ్దాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, [[చేతివాటం|కుడిచేతి వాటం]] ఉన్నవారు పెద్ద డ్రమ్‌ను కుడి వైపున ఉంచి, వీటిని [[మోకాలు|మోకాళ్ల]] వెనుక పట్టుకోవాలి. ఇది చాలా తరచుగా చేతితో వాయించబడుతుంది, ముఖ్యంగా క్యూబన్ సంగీతంలో ''మార్టిల్లో'' (సుత్తి) అని పిలువబడే ఎనిమిదో వంతు స్వరాల స్థిరమైన నమూనా లేదా ఓస్టినాటోతో ముడిపడి ఉంటుంది. {{Sfn|Fernandez|2006|p=22–41}} సాంప్రదాయకంగా వీటిని డ్రమ్ హెడ్ల అంచులను వేళ్లు, అరచేతులతో కొడుతూ వాయిస్తారు. ''బొంగో డి మోంటేతో'' ఉపయోగించే గ్లిస్సాండోను ''బ్రామిడో'' (అరుపు) అని పిలుస్తారు. దీనిని బొటనవేలు ఆధారంతో మూడవ వేలును డ్రమ్ తల భాగంపై రుద్దడం ద్వారా చేస్తారు. సాధారణంగా, ఇది చాంగూయి ప్రదర్శన పరాకాష్ట సమయంలో చేయబడుతుంది. <ref name="Lapidus" /> తల అంతటా రుద్దే ముందు వేలిని కొన్నిసార్లు లాలాజలం లేదా చెమటతో తడి చేస్తారు, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cvhcjwEACAAJ|title=The Bongo Book|last=Salloum|first=Trevor|date=2015|publisher=Mel Bay|isbn=9780786690404|language=en}}</ref> కానీ చాలా మంది ఆటగాళ్ళు బదులుగా తేనె మైనాన్ని ఉపయోగిస్తారు. <ref name="Lapidus" /> సోన్ క్యూబానో, ఇతర ప్రసిద్ధ శైలులను వాయించేటప్పుడు, ''మగవాడు'' ఎడమవైపు, ''ఆడది'' కుడివైపు ఉంటారు. చాంగూయిలో, ''బోంగో డి మోంటే'' వ్యతిరేక దిశలో ఉంచబడుతుంది. <ref name="Lapidus" /> చాంగూయీలో వాయించే పద్ధతులు కూడా భిన్నంగా ఉంటాయి, అక్కడ ''బోంగో'' స్థిరమైన తాళాన్ని అనుసరించదు. బదులుగా, ఇది సాధారణంగా ఇంప్రొవైజ్ చేస్తున్నప్పుడు ఆఫ్-బీట్స్, బీట్ ఫోర్‌ను సూచిస్తుంది. <ref name="Lapidus" /> అందువల్ల, చాంగూయి వాయించే విధానం కాంగాలను పోలి ఉంటుంది (అంతేకాకుండా, వాటి పిచ్ తరచుగా బోంగోలు, కాంగాల కంటే తక్కువగా ఉంటుంది). <ref name="Lapidus" /> ఇది దాని మూలాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది, ఎందుకంటే ''బోంగో డెల్ మోంటే'' తూర్పు క్యూబాకు చెందిన కాంగాను పోలిన పెద్ద డ్రమ్ అయిన ''బోకస్'' జతల నుండి ఉద్భవించింది. <ref name="Lapidus" /> కచేరీ ఆర్కెస్ట్రాలు, బ్యాండ్‌లలో లాగానే, బోంగోలను స్టాండ్‌పై పెట్టి కూడా వాయించవచ్చు. [[శాస్త్రీయ సంగీతం|శాస్త్రీయ సంగీత]] ప్రదర్శనలలో, బోంగోలను సాధారణంగా మేలెట్‌లు లేదా డ్రమ్‌స్టిక్‌లతో కొడతారు. బోంగోస్‌ను కలిగి ఉన్న ముక్కలకు ఉదాహరణలలో ''అయోనైజేషన్'' బై వారెస్ (1931), ''లె మార్టియు సాన్స్ మైట్రే'' బై బౌలెజ్ (1955), ''ఇన్ సీనెమ్ గార్టెన్ లైబ్ట్ డాన్ పెర్లింప్లిన్ బెలిసా'' బై ఫోర్ట్‌నర్ (1962). {{Sfn|Beck|2013|p=13}} స్టీవ్ రీచ్ 1971 నాటి ' ''డ్రమ్మింగ్''' అనే రచనలో, డ్రమ్‌స్టిక్‌లతో వాయించబడిన నాలుగు జతల జాగ్రత్తగా ట్యూన్ చేయబడిన బోంగోలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jakODQAAQBAJ&pg=PA19|title=Performance Practice in the Music of Steve Reich|last=Hartenberger|first=Russell|date=6 October 2016|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-15150-5|pages=19–20|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] gyx5zqk5wa34f0c0as7jvx2w25qhm8r రాబర్ట్ ఒర్ర్ కాంప్బెల్ 0 510758 4963376 2026-09-20T22:41:31Z వైజాసత్య 58 "[[:en:Special:Redirect/revision/1339606961|Robert Orr Campbell]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963376 wikitext text/x-wiki '''రాబర్ట్ ఓర్ కాంప్బెల్''' మద్రాసులో నివసించిన స్కాటిష్ వ్యాపారవేత్త.<ref name="Dumbartonshire">{{Cite web|last=Joseph Irving|author-link=Joseph Irving|date=1879|title=The Book of Dumbartonshire: a history of the county, burghs, parishes, and lands, memoirs of families, and notices of industries carried on in the Lennox district|url=https://archive.org/stream/bookofdumbartons02irvi#page/368/mode/2up|access-date=30 May 2015|website=[[Internet Archive]]|page=368}}</ref><ref name="Bedfordshire">{{Cite news|url=http://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000749/18921008/124/0007|title=Kempston|date=8 October 1892|work=Bedfordshire Times and Independent|access-date=30 May 2015|page=7|via=[[British Newspaper Archive]]}}</ref> రాబర్ట్ ఒర్ర్, బార్న్‌హిల్‌కు చెందిన అలెగ్జాండర్ కాంప్బెల్ కుమారుడు. ఈయన తల్లి ఫాన్నీ రాబర్ట్ ఒర్ర్ కుమార్తె.<ref name="Dumbartonshire" /> ఈయన 1861 నుండి 1865 వరకు [[తమిళనాడు శాసనమండలి|మద్రాసు శాసన మండలి]] అనధికార సభ్యుడిగా పనిచేశాడు.<ref name="mlcp10">{{Cite book|title=Madras Legislative Council; Its constitution and working between 1861 and 1909|last=K. C. Markandan|publisher=S. Chand & Co|year=1964|pages=10}}</ref> ఈయన బ్రిటిష్ వ్యాపార సంస్థ బిన్నీ అండ్ కంపెనీలో భాగస్వామిగా ఉన్నాడు. 1854 నుండి 1856 వరకు మద్రాస్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు.<ref name="mcclist">{{Cite web|title=Past Presidents, 1888-1951|url=http://www.madraschamber.in/index.php?option=com_content&view=article&id=173&Itemid=154|publisher=Madras Chamber of Commerce}}</ref> క్యాంప్బెల్ నేషనల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ఛైర్మన్ అయ్యాడు. ఈయన ఇంగ్లాండ్లోని కెంప్స్టన్, బెడ్‌ఫర్డ్‌షైర్‌లో మరణించాడు.<ref name="Bedfordshire" /> == గమనికలు == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[వర్గం:మద్రాసు లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యులు]] [[వర్గం:1892 మరణాలు]] [[వర్గం:1815 జననాలు]] t887zxt6o4iym4bp5h9087gpf9fwyvq వాడుకరి చర్చ:యాద్దనపూడి శ్యామ్ బాబు 3 510759 4963379 2026-09-21T00:53:12Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963379 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">యాద్దనపూడి శ్యామ్ బాబు గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> యాద్దనపూడి శ్యామ్ బాబు గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:53, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ebmyk6y78k1z4gf6eksn3tic84s1ubz వాడుకరి చర్చ:ShivaShankar1912 3 510760 4963380 2026-09-21T00:53:34Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963380 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">ShivaShankar1912 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> ShivaShankar1912 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:53, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) fk41zs8zfefpt6kt0069e10liu8d3k4 వాడుకరి చర్చ:Srijankasoju 3 510761 4963381 2026-09-21T00:53:57Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963381 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Srijankasoju గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Srijankasoju గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:53, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) g9xcy42ykwtktxivngymheyr0mnskag వాడుకరి చర్చ:చందలూరి నారాయణరావు 3 510762 4963382 2026-09-21T00:54:38Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963382 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">చందలూరి నారాయణరావు గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> చందలూరి నారాయణరావు గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:54, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) kvt5iuguz8092a7val9ioexjj26tblh వాడుకరి చర్చ:PALLA MAHESH 3 510763 4963383 2026-09-21T00:55:00Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963383 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">PALLA MAHESH గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> PALLA MAHESH గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:55, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) o1ozm3e3q6hy9xuy55qtq15au53et0v వాడుకరి చర్చ:Mani k indrajith 3 510764 4963384 2026-09-21T00:55:21Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963384 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Mani k indrajith గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Mani k indrajith గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:55, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 6k8bzdqcoeq2zsaez9e0rjx2shtmpii జషుభాయ్ ధనాభాయ్ బరాద్ 0 510765 4963385 2026-09-21T03:57:43Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371100984|Jashubhai Dhanabhai Barad]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963385 wikitext text/x-wiki '''జషుభాయ్ ధనాభాయ్ బరాద్''' (1955 సెప్టెంబరు 15 - 2016 జనవరి 25), గుజరాత్ రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ రాజకీయవేత్త. ఆయన [[14వ లోక్‌సభ]]<nowiki/>కు [[జునాగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జునాగఢ్ నియోజకవర్గానికి]] ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ పార్లమెంటు సభ్యుడిగా, [[సోమనాథ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోమనాథ్]], [[తలాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|తలాలా]] నియోజకవర్గాల నుండి [[గుజరాత్ శాసనసభ]]<nowiki/>కు సభ్యుడిగా పనిచేసాడు. == ప్రారంభ జీవితం == ఆయన [[యాదవ]] (అహిర్) సమాజనికి చెందినవాడు, ఆయన కుటుంబం [[వెరావల్]] సమీపంలోని బాదల్పారా గ్రామానికి చెందినది.<ref name="Ar2016">{{Cite web|date=25 January 2016|title=Congress MLA Jashubhai Barad dies at 60|url=http://indianexpress.com/article/india/politics/congress-mla-jashubhai-barad-dies-at-60/|access-date=15 April 2017|website=The Indian Express}}</ref> జషుభాయ్ ని '''సౌరాష్ట్ర సింహం''' అని పిలుస్తారు. == కెరీర్ == ఆయన [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యాడు, [[జునాగఢ్]] నియోజక వర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.<ref name="Ar2016" /> [[1990 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1990]], [[1995 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1995]]<nowiki/>లలో [[సోమనాథ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోమనాథ్ నియోజకవర్గం]] నుండి [[1990 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|గుజరాత్ శాసనసభ]] రెండుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు, జల వనరులు, నీటిపారుదల శాఖ మంత్రిగా కూడా చేసాడు.<ref name=":0">{{Cite web|date=2016-01-25|title=Talala Congress MLA Jashubhai Barad passes away|url=https://deshgujarat.com/2016/01/25/talala-congress-mla-jashubhai-barad-passes-away/|access-date=2025-04-24|website=DeshGujarat|language=en-US}}</ref> [[1998 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1998]], [[2012 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012]]<nowiki/>లలో [[తలాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి లో [[1998 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|గుజరాత్ శాసనసభ]]<nowiki/>కు ఆయన రెండుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Ar2016" /><ref>{{Cite web|title=Talala Election Result 2022 LIVE Updates: Bhagabhai Dhanabhai Barad Of BJP Wins|url=https://www.news18.com/news/elections/talala-election-result-2022-live-updates-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-6560005.html|access-date=2025-04-24|website=News18|language=en}}</ref> ఆయన [[14వ లోక్‌సభ]]<nowiki/>కు పార్లమెంటు సభ్యుడిగా పనిచేసాడు, జునాగఢ్ నియోజకవర్గానికి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సభ్యుడిగా ప్రాతినిధ్యం వహించాడు, తరువాత 2014లో కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడిన తరువాత గుజరాత్ అసెంబ్లీ ఉప ఎన్నికలో భారతీయ జనతా పార్టీ సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. [[గుజరాత్ ప్రభుత్వం|గుజరాత్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం]]<nowiki/>లో క్యాబినెట్ మంత్రిగా కూడా పనిచేసాడు, జల వనరులు, నీటిపారుదల శాఖను నిర్వహించాడు. 2014లో [[ఆనందీబెన్ పటేల్ మంత్రివర్గం]]<nowiki/>లో వ్యవసాయ, పౌర విమానయాన శాఖ సహాయ మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసాడు.<ref>{{Cite web|title=COUNCIL OF MINISTERS GUJARAT STATE|url=http://www.agtta.in/PDF/Council_Ministers_of_Gujarat_(1).pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623033528/http://www.agtta.in/PDF/Council_Ministers_of_Gujarat_(1).pdf|archive-date=23 June 2019|access-date=23 June 2019}}</ref> అతను 2016 జనవరి 25న [[అహ్మదాబాద్|అహ్మదాబాద్‌లో]] [[మెదడు క్యాన్సర్|బ్రెయిన్ ట్యూమర్]] కారణంగా మరణించాడు.<ref name="Ar2016" /> <ref name=":0" /> అతని మరణానంతరం, అతని సోదరుడు భగవాన్‌జీభాయ్ బరాద్, బీజేపీ అభ్యర్థి గోవింద్‌భాయ్ పర్మార్‌పై 31 వేల ఓట్ల మెజారిటీతో ఎన్నికయ్యాడు.  == మూలాలు == [[వర్గం:గుజరాత్ నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:14వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:2016 మరణాలు]] [[వర్గం:1955 జననాలు]] huttorwnuemv6455ocz3g4j6t8nn5kr 4963386 4963385 2026-09-21T03:58:30Z Muralikrishna m 106628 4963386 wikitext text/x-wiki '''జషుభాయ్ ధనాభాయ్ బరాద్''' (1955 సెప్టెంబరు 15 - 2016 జనవరి 25), గుజరాత్ రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ రాజకీయవేత్త. ఆయన [[14వ లోక్‌సభ]]<nowiki/>కు [[జునాగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జునాగఢ్ నియోజకవర్గానికి]] ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ పార్లమెంటు సభ్యుడిగా, [[సోమనాథ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోమనాథ్]], [[తలాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|తలాలా]] నియోజకవర్గాల నుండి [[గుజరాత్ శాసనసభ]]<nowiki/>కు సభ్యుడిగా పనిచేసాడు. == ప్రారంభ జీవితం == ఆయన [[యాదవ]] (అహిర్) సమాజనికి చెందినవాడు, ఆయన కుటుంబం [[వెరావల్]] సమీపంలోని బాదల్పారా గ్రామానికి చెందినది.<ref name="Ar2016">{{Cite web|date=25 January 2016|title=Congress MLA Jashubhai Barad dies at 60|url=http://indianexpress.com/article/india/politics/congress-mla-jashubhai-barad-dies-at-60/|access-date=15 April 2017|website=The Indian Express}}</ref> జషుభాయ్ ని '''సౌరాష్ట్ర సింహం''' అని పిలుస్తారు. == కెరీర్ == ఆయన [[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యాడు, [[జునాగఢ్]] నియోజక వర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.<ref name="Ar2016" /> [[1990 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1990]], [[1995 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1995]]<nowiki/>లలో [[సోమనాథ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోమనాథ్ నియోజకవర్గం]] నుండి గుజరాత్ శాసనసభ రెండుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు, జల వనరులు, నీటిపారుదల శాఖ మంత్రిగా కూడా చేసాడు.<ref name=":0">{{Cite web|date=2016-01-25|title=Talala Congress MLA Jashubhai Barad passes away|url=https://deshgujarat.com/2016/01/25/talala-congress-mla-jashubhai-barad-passes-away/|access-date=2025-04-24|website=DeshGujarat|language=en-US}}</ref> [[1998 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1998]], [[2012 గుజరాత్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012]]<nowiki/>లలో [[తలాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి లో గుజరాత్ శాసనసభకు ఆయన రెండుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Ar2016" /><ref>{{Cite web|title=Talala Election Result 2022 LIVE Updates: Bhagabhai Dhanabhai Barad Of BJP Wins|url=https://www.news18.com/news/elections/talala-election-result-2022-live-updates-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-6560005.html|access-date=2025-04-24|website=News18|language=en}}</ref> ఆయన [[14వ లోక్‌సభ]]<nowiki/>కు పార్లమెంటు సభ్యుడిగా పనిచేసాడు, జునాగఢ్ నియోజకవర్గానికి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సభ్యుడిగా ప్రాతినిధ్యం వహించాడు, తరువాత 2014లో కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడిన తరువాత గుజరాత్ అసెంబ్లీ ఉప ఎన్నికలో భారతీయ జనతా పార్టీ సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. [[గుజరాత్ ప్రభుత్వం|గుజరాత్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం]]<nowiki/>లో క్యాబినెట్ మంత్రిగా కూడా పనిచేసాడు, జల వనరులు, నీటిపారుదల శాఖను నిర్వహించాడు. 2014లో [[ఆనందీబెన్ పటేల్ మంత్రివర్గం]]<nowiki/>లో వ్యవసాయ, పౌర విమానయాన శాఖ సహాయ మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసాడు.<ref>{{Cite web|title=COUNCIL OF MINISTERS GUJARAT STATE|url=http://www.agtta.in/PDF/Council_Ministers_of_Gujarat_(1).pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623033528/http://www.agtta.in/PDF/Council_Ministers_of_Gujarat_(1).pdf|archive-date=23 June 2019|access-date=23 June 2019}}</ref> అతను 2016 జనవరి 25న [[అహ్మదాబాద్|అహ్మదాబాద్‌లో]] [[మెదడు క్యాన్సర్|బ్రెయిన్ ట్యూమర్]] కారణంగా మరణించాడు.<ref name="Ar2016" /> <ref name=":0" /> అతని మరణానంతరం, అతని సోదరుడు భగవాన్‌జీభాయ్ బరాద్, బీజేపీ అభ్యర్థి గోవింద్‌భాయ్ పర్మార్‌పై 31 వేల ఓట్ల మెజారిటీతో ఎన్నికయ్యాడు.  == మూలాలు == [[వర్గం:గుజరాత్ నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:14వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:2016 మరణాలు]] [[వర్గం:1955 జననాలు]] 3d2csjjjf8yhmztt309ekqv46vmahkq Yamjal cheruvu 0 510766 4963407 2026-09-21T05:26:41Z Ranjith1501 152473 [[WP:AES|←]]Created page with ' --- *వ్యాసం పేరు: తుర్క యాంజాల్ చెరువు (యాంజాల్ చెరువు)* *తుర్క యాంజాల్ చెరువు* తెలంగాణ రాష్ట్రం, రంగారెడ్డి జిల్లా, హయత్ నగర్ మండలం, తుర్క యాంజాల్ గ్రామంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక చెర...' 4963407 wikitext text/x-wiki --- *వ్యాసం పేరు: తుర్క యాంజాల్ చెరువు (యాంజాల్ చెరువు)* *తుర్క యాంజాల్ చెరువు* తెలంగాణ రాష్ట్రం, రంగారెడ్డి జిల్లా, హయత్ నగర్ మండలం, తుర్క యాంజాల్ గ్రామంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక చెరువు. దీనినే స్థానికంగా *యాంజాల్ చెరువు* లేదా *అజ్మల్ చెరువు* అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది హైదరాబాద్ నగర శివార్లలో ఉన్న అతిపెద్ద చెరువులలో ఒకటి. *ప్రాథమిక సమాచారం:* - *ప్రదేశం:* తుర్క యాంజాల్, హయత్ నగర్, రంగారెడ్డి జిల్లా - *నిర్మాణం:* కుతుబ్ షాహీ లేదా నిజాం కాలంలో వ్యవసాయ అవసరాల కోసం నిర్మించారు - *విస్తీర్ణం:* దాదాపు 495 ఎకరాల నుండి 522 ఎకరాల వరకు (రికార్డుల ప్రకారం తేడా ఉంది) - *అక్షాంశ-రేఖాంశాలు:* 17°17.482' N, 78°35.194' E - *గుర్తింపు:* HMDA లేక్ ID - 1964 / 31 a963f07bd661 1. చరిత్ర ఈ చెరువు సుమారు 300-400 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించినట్లు భావిస్తున్నారు. హైదరాబాద్ పాత నగరానికి నీటి అవసరాలు, చుట్టుపక్కల వ్యవసాయ భూములకు సాగునీరు అందించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. నిజాంల కాలంలో ప్రతి గ్రామానికి ఒక పెద్ద చెరువు ఉండేది, అందులో ఇది ఒకటి. 2. భౌగోళిక ప్రాముఖ్యత యాంజాల్ చెరువు శంషాబాద్ విమానాశ్రయానికి దగ్గరలో, అవుటర్ రింగ్ రోడ్డు (ORR) కి అతి సమీపంలో ఉంది. వర్షాకాలంలో వచ్చే నీటిని నిల్వ చేసి, భూగర్భ జలాలను పెంచడంలో ఈ చెరువు కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. దీని నుండి వచ్చే అలుగు నీరు చివరకు మూసీ నదిలో కలుస్తుంది. 3. ప్రస్తుత సమస్యలు 2024-2025 లో ఈ చెరువు వార్తల్లోకి వచ్చింది: - *FTL (Full Tank Level) వివాదం:* చెరువు పూర్తి నీటి మట్టం ఎంతో సరిగ్గా తెలియకపోవడం వల్ల చుట్టుపక్కల ఆదిత్య నగర్ వంటి కాలనీల్లో వరద నీరు ఇళ్లలోకి వచ్చిందని స్థానికులు ఫిర్యాదు చేశారు. - *కబ్జాలు:* 495 ఎకరాలు ఉండాల్సిన చెరువు క్రమంగా ఆక్రమణకు గురవుతోంది. - *కాలుష్యం:* మురుగు నీరు చెరువుల� l6x3d4ax3ssmv58eoxlkm1e5ssg6duf 4963408 4963407 2026-09-21T05:28:21Z Ranjith1501 152473 4963408 wikitext text/x-wiki --- *వ్యాసం పేరు: తుర్క యాంజాల్ చెరువు (యాంజాల్ చెరువు)* *తుర్క యాంజాల్ చెరువు* తెలంగాణ రాష్ట్రం, రంగారెడ్డి జిల్లా, హయత్ నగర్ మండలం, తుర్క యాంజాల్ గ్రామంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక చెరువు. దీనినే స్థానికంగా *యాంజాల్ చెరువు* లేదా *అజ్మల్ చెరువు* అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది హైదరాబాద్ నగర శివార్లలో ఉన్న అతిపెద్ద చెరువులలో ఒకటి. *ప్రాథమిక సమాచారం:* - *ప్రదేశం:* తుర్క యాంజాల్, హయత్ నగర్, రంగారెడ్డి జిల్లా - *నిర్మాణం:* కుతుబ్ షాహీ లేదా నిజాం కాలంలో వ్యవసాయ అవసరాల కోసం నిర్మించారు - *విస్తీర్ణం:* దాదాపు 495 ఎకరాల నుండి 522 ఎకరాల వరకు (రికార్డుల ప్రకారం తేడా ఉంది) - *అక్షాంశ-రేఖాంశాలు:* 17°17.482' N, 78°35.194' E - *గుర్తింపు:* HMDA లేక్ ID - 1964 / 31 a963f07bd661 1. చరిత్ర ఈ చెరువు సుమారు 300-400 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించినట్లు భావిస్తున్నారు. హైదరాబాద్ పాత నగరానికి నీటి అవసరాలు, చుట్టుపక్కల వ్యవసాయ భూములకు సాగునీరు అందించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. నిజాంల కాలంలో ప్రతి గ్రామానికి ఒక పెద్ద చెరువు ఉండేది, అందులో ఇది ఒకటి. 2. భౌగోళిక ప్రాముఖ్యత యాంజాల్ చెరువు శంషాబాద్ విమానాశ్రయానికి దగ్గరలో, అవుటర్ రింగ్ రోడ్డు (ORR) కి అతి సమీపంలో ఉంది. వర్షాకాలంలో వచ్చే నీటిని నిల్వ చేసి, భూగర్భ జలాలను పెంచడంలో ఈ చెరువు కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. దీని నుండి వచ్చే అలుగు నీరు చివరకు మూసీ నదిలో కలుస్తుంది. 3. ప్రస్తుత సమస్యలు 2024-2025 లో ఈ చెరువు వార్తల్లోకి వచ్చింది: - *FTL (Full Tank Level) వివాదం:* చెరువు పూర్తి నీటి మట్టం ఎంతో సరిగ్గా తెలియకపోవడం వల్ల చుట్టుపక్కల ఆదిత్య నగర్ వంటి కాలనీల్లో వరద నీరు ఇళ్లలోకి వచ్చిందని స్థానికులు ఫిర్యాదు చేశారు. - *కబ్జాలు:* 495 ఎకరాలు ఉండాల్సిన చెరువు క్రమంగా ఆక్రమణకు గురవుతోంది. - *కాలుష్యం:* మురుగు నీరు చెరువుల� 1.https://www.ntnews.com/rangareddy/encroachments-have-posed-a-threat-to-the-very-existence-of-masab-cheruvu-located-within-the-limits-of-turkayamjal-municipality-2394741 2.https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/cheruvu-saviour-hc-protects-lifeline-of-30-villages-orders-eviction-of-squatters/articleshow/100805515.cms lm6wycfz2vy1w5ls0vchwayvwgts17o 4963506 4963408 2026-09-21T07:40:10Z Rajasekhar1961 2596 4963506 wikitext text/x-wiki {{విలీనం|తుర్క యంజల్ చెరువు}} *వ్యాసం పేరు: తుర్క యాంజాల్ చెరువు (యాంజాల్ చెరువు)* *తుర్క యాంజాల్ చెరువు* తెలంగాణ రాష్ట్రం, రంగారెడ్డి జిల్లా, హయత్ నగర్ మండలం, తుర్క యాంజాల్ గ్రామంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక చెరువు. దీనినే స్థానికంగా *యాంజాల్ చెరువు* లేదా *అజ్మల్ చెరువు* అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది హైదరాబాద్ నగర శివార్లలో ఉన్న అతిపెద్ద చెరువులలో ఒకటి. *ప్రాథమిక సమాచారం:* - *ప్రదేశం:* తుర్క యాంజాల్, హయత్ నగర్, రంగారెడ్డి జిల్లా - *నిర్మాణం:* కుతుబ్ షాహీ లేదా నిజాం కాలంలో వ్యవసాయ అవసరాల కోసం నిర్మించారు - *విస్తీర్ణం:* దాదాపు 495 ఎకరాల నుండి 522 ఎకరాల వరకు (రికార్డుల ప్రకారం తేడా ఉంది) - *అక్షాంశ-రేఖాంశాలు:* 17°17.482' N, 78°35.194' E - *గుర్తింపు:* HMDA లేక్ ID - 1964 / 31 a963f07bd661 1. చరిత్ర ఈ చెరువు సుమారు 300-400 సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించినట్లు భావిస్తున్నారు. హైదరాబాద్ పాత నగరానికి నీటి అవసరాలు, చుట్టుపక్కల వ్యవసాయ భూములకు సాగునీరు అందించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. నిజాంల కాలంలో ప్రతి గ్రామానికి ఒక పెద్ద చెరువు ఉండేది, అందులో ఇది ఒకటి. 2. భౌగోళిక ప్రాముఖ్యత యాంజాల్ చెరువు శంషాబాద్ విమానాశ్రయానికి దగ్గరలో, అవుటర్ రింగ్ రోడ్డు (ORR) కి అతి సమీపంలో ఉంది. వర్షాకాలంలో వచ్చే నీటిని నిల్వ చేసి, భూగర్భ జలాలను పెంచడంలో ఈ చెరువు కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. దీని నుండి వచ్చే అలుగు నీరు చివరకు మూసీ నదిలో కలుస్తుంది. 3. ప్రస్తుత సమస్యలు 2024-2025 లో ఈ చెరువు వార్తల్లోకి వచ్చింది: - *FTL (Full Tank Level) వివాదం:* చెరువు పూర్తి నీటి మట్టం ఎంతో సరిగ్గా తెలియకపోవడం వల్ల చుట్టుపక్కల ఆదిత్య నగర్ వంటి కాలనీల్లో వరద నీరు ఇళ్లలోకి వచ్చిందని స్థానికులు ఫిర్యాదు చేశారు. - *కబ్జాలు:* 495 ఎకరాలు ఉండాల్సిన చెరువు క్రమంగా ఆక్రమణకు గురవుతోంది. - *కాలుష్యం:* మురుగు నీరు చెరువుల� 1.https://www.ntnews.com/rangareddy/encroachments-have-posed-a-threat-to-the-very-existence-of-masab-cheruvu-located-within-the-limits-of-turkayamjal-municipality-2394741 2.https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/cheruvu-saviour-hc-protects-lifeline-of-30-villages-orders-eviction-of-squatters/articleshow/100805515.cms s8go7q4cxm7r93ialjfgpct58fzh1pk Bathukamma paatalu 0 510767 4963409 2026-09-21T05:30:55Z Ranjith1501 152473 [[WP:AES|←]]Created page with '*వ్యాసం పేరు: బతుకమ్మ పాటలు* *బతుకమ్మ పాటలు* తెలంగాణ సంస్కృతిలో ఒక ప్రత్యేకమైన జానపద సాహిత్యం. బతుకమ్మ పండుగ తొమ్మిది రోజుల పాటు ఆడపడుచులు బతుకమ్మ చుట్టూ వలయంగా తిరుగుతూ చప...' 4963409 wikitext text/x-wiki *వ్యాసం పేరు: బతుకమ్మ పాటలు* *బతుకమ్మ పాటలు* తెలంగాణ సంస్కృతిలో ఒక ప్రత్యేకమైన జానపద సాహిత్యం. బతుకమ్మ పండుగ తొమ్మిది రోజుల పాటు ఆడపడుచులు బతుకమ్మ చుట్టూ వలయంగా తిరుగుతూ చప్పట్లు కొడుతూ పాడే పాటలే బతుకమ్మ పాటలు. వీటిని "బతుకమ్మ పదాలు" అని కూడా అంటారు. 1. చరిత్ర పూర్వం తెలంగాణలో భూస్వాముల, నవాబుల ఆగడాల వల్ల స్త్రీల బతుకులు దుర్భరంగా ఉండేవి. వారి బాధలను తలచుకుంటూ, వారు తిరిగి బతకాలని "బతుకమ్మా" అని దీవిస్తూ పాడిన పాటలే బతుకమ్మ పాటలుగా మారాయని ఒక కథనం ఉంది. మరో కథ ప్రకారం చోళరాజు ధర్మాంగదుని కుమార్తె లక్ష్మీని అందరూ బతుకమ్మా అని దీవించడం వల్ల ఈ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. f1e1 2. పాటల విశిష్టత బతుకమ్మ పాటల్లో కేవలం భక్తి మాత్రమే కాదు, ఆడపడుచుల కష్టసుఖాలు, ప్రేమ, బంధుత్వం, పురాణాలు, చరిత్ర అన్నీ కలిసి ఉంటాయి. ఇవి తరతరాలుగా నోటి మాట ద్వారా సంక్రమిస్తున్నాయి. f1e1 ప్రసిద్ధ పల్లవి: > _బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో, బంగారు బతుకమ్మ ఉయ్యాలో..._ 3. తొమ్మిది రోజుల పాటలు ప్రతి రోజు నైవేద్యాన్ని బట్టి పాట మారుతుంది: 1. *ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ:* మొదటి రోజు 2. *అటుకుల బతుకమ్మ:* రెండవ రోజు 3. *ముద్దపప్పు బతుకమ్మ:* మూడవ రోజు 4. *నానబియ్యం బతుకమ్మ:* నాల్గవ రోజు 5. *అట్ల బతుకమ్మ:* అయిదవ రోజు 6. *అలిగిన బతుకమ్మ:* ఆరవ రోజు - ఈ రోజు ఆట ఆడరు 7. *వేపకాయల బతుకమ్మ:* ఏడవ రోజు 8. *వెన్నముద్దల బతుకమ్మ:* ఎనిమిదవ రోజు 9. *సద్దుల బతుకమ్మ:* తొమ్మిదవ రోజు - చివరి రోజు "ఒక్కేసి పువ్వేసి చందమామ" లాంటి వీడ్కోలు పాటలతో ముగుస్తుంది. b068 4. పాటల రకాలు - *గౌరమ్మ పాటలు:* గౌరీదేవిని కీర్తిస్తూ - *జానపద కథలు:* రామాయణం, మహాభారతంలోని కథలు - *సామాజిక పాటలు:* అత్తా కోడళ్ల సరదాలు, ఆడపడుచు కష్టాలు ఈ పండుగ సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ నెలల్లో వస్తుంది, ఇది తెలంగాణ సాంస్కృతిక ప్రతీకగా నిలుస్త fgw6fjv7h9w092grljd8zvdstxe11sr 4963475 4963409 2026-09-21T06:54:15Z Rajasekhar1961 2596 4963475 wikitext text/x-wiki {{విలీనం|బతుకమ్మ}} *వ్యాసం పేరు: బతుకమ్మ పాటలు* *బతుకమ్మ పాటలు* తెలంగాణ సంస్కృతిలో ఒక ప్రత్యేకమైన జానపద సాహిత్యం. బతుకమ్మ పండుగ తొమ్మిది రోజుల పాటు ఆడపడుచులు బతుకమ్మ చుట్టూ వలయంగా తిరుగుతూ చప్పట్లు కొడుతూ పాడే పాటలే బతుకమ్మ పాటలు. వీటిని "బతుకమ్మ పదాలు" అని కూడా అంటారు. 1. చరిత్ర పూర్వం తెలంగాణలో భూస్వాముల, నవాబుల ఆగడాల వల్ల స్త్రీల బతుకులు దుర్భరంగా ఉండేవి. వారి బాధలను తలచుకుంటూ, వారు తిరిగి బతకాలని "బతుకమ్మా" అని దీవిస్తూ పాడిన పాటలే బతుకమ్మ పాటలుగా మారాయని ఒక కథనం ఉంది. మరో కథ ప్రకారం చోళరాజు ధర్మాంగదుని కుమార్తె లక్ష్మీని అందరూ బతుకమ్మా అని దీవించడం వల్ల ఈ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. f1e1 2. పాటల విశిష్టత బతుకమ్మ పాటల్లో కేవలం భక్తి మాత్రమే కాదు, ఆడపడుచుల కష్టసుఖాలు, ప్రేమ, బంధుత్వం, పురాణాలు, చరిత్ర అన్నీ కలిసి ఉంటాయి. ఇవి తరతరాలుగా నోటి మాట ద్వారా సంక్రమిస్తున్నాయి. f1e1 ప్రసిద్ధ పల్లవి: > _బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో, బంగారు బతుకమ్మ ఉయ్యాలో..._ 3. తొమ్మిది రోజుల పాటలు ప్రతి రోజు నైవేద్యాన్ని బట్టి పాట మారుతుంది: 1. *ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ:* మొదటి రోజు 2. *అటుకుల బతుకమ్మ:* రెండవ రోజు 3. *ముద్దపప్పు బతుకమ్మ:* మూడవ రోజు 4. *నానబియ్యం బతుకమ్మ:* నాల్గవ రోజు 5. *అట్ల బతుకమ్మ:* అయిదవ రోజు 6. *అలిగిన బతుకమ్మ:* ఆరవ రోజు - ఈ రోజు ఆట ఆడరు 7. *వేపకాయల బతుకమ్మ:* ఏడవ రోజు 8. *వెన్నముద్దల బతుకమ్మ:* ఎనిమిదవ రోజు 9. *సద్దుల బతుకమ్మ:* తొమ్మిదవ రోజు - చివరి రోజు "ఒక్కేసి పువ్వేసి చందమామ" లాంటి వీడ్కోలు పాటలతో ముగుస్తుంది. b068 4. పాటల రకాలు - *గౌరమ్మ పాటలు:* గౌరీదేవిని కీర్తిస్తూ - *జానపద కథలు:* రామాయణం, మహాభారతంలోని కథలు - *సామాజిక పాటలు:* అత్తా కోడళ్ల సరదాలు, ఆడపడుచు కష్టాలు ఈ పండుగ సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ నెలల్లో వస్తుంది, ఇది తెలంగాణ సాంస్కృతిక ప్రతీకగా నిలుస్త kivuhqgwdduzogg9cbx9ub1lhi1zvof 4963503 4963475 2026-09-21T07:37:05Z Ranjith1501 152473 4963503 wikitext text/x-wiki {{విలీనం|బతుకమ్మ}} *వ్యాసం పేరు: బతుకమ్మ పాటలు* *బతుకమ్మ పాటలు* తెలంగాణ సంస్కృతిలో ఒక ప్రత్యేకమైన జానపద సాహిత్యం. బతుకమ్మ పండుగ తొమ్మిది రోజుల పాటు ఆడపడుచులు బతుకమ్మ చుట్టూ వలయంగా తిరుగుతూ చప్పట్లు కొడుతూ పాడే పాటలే బతుకమ్మ పాటలు. వీటిని "బతుకమ్మ పదాలు" అని కూడా అంటారు. 1. చరిత్ర పూర్వం తెలంగాణలో భూస్వాముల, నవాబుల ఆగడాల వల్ల స్త్రీల బతుకులు దుర్భరంగా ఉండేవి. వారి బాధలను తలచుకుంటూ, వారు తిరిగి బతకాలని "బతుకమ్మా" అని దీవిస్తూ పాడిన పాటలే బతుకమ్మ పాటలుగా మారాయని ఒక కథనం ఉంది. మరో కథ ప్రకారం చోళరాజు ధర్మాంగదుని కుమార్తె లక్ష్మీని అందరూ బతుకమ్మా అని దీవించడం వల్ల ఈ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. f1e1 2. పాటల విశిష్టత బతుకమ్మ పాటల్లో కేవలం భక్తి మాత్రమే కాదు, ఆడపడుచుల కష్టసుఖాలు, ప్రేమ, బంధుత్వం, పురాణాలు, చరిత్ర అన్నీ కలిసి ఉంటాయి. ఇవి తరతరాలుగా నోటి మాట ద్వారా సంక్రమిస్తున్నాయి. f1e1 ప్రసిద్ధ పల్లవి: > _బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో, బంగారు బతుకమ్మ ఉయ్యాలో..._ 3. తొమ్మిది రోజుల పాటలు ప్రతి రోజు నైవేద్యాన్ని బట్టి పాట మారుతుంది: 1. *ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ:* మొదటి రోజు 2. *అటుకుల బతుకమ్మ:* రెండవ రోజు 3. *ముద్దపప్పు బతుకమ్మ:* మూడవ రోజు 4. *నానబియ్యం బతుకమ్మ:* నాల్గవ రోజు 5. *అట్ల బతుకమ్మ:* అయిదవ రోజు 6. *అలిగిన బతుకమ్మ:* ఆరవ రోజు - ఈ రోజు ఆట ఆడరు 7. *వేపకాయల బతుకమ్మ:* ఏడవ రోజు 8. *వెన్నముద్దల బతుకమ్మ:* ఎనిమిదవ రోజు 9. *సద్దుల బతుకమ్మ:* తొమ్మిదవ రోజు - చివరి రోజు "ఒక్కేసి పువ్వేసి చందమామ" లాంటి వీడ్కోలు పాటలతో ముగుస్తుంది. b068 4. పాటల రకాలు - *గౌరమ్మ పాటలు:* గౌరీదేవిని కీర్తిస్తూ - *జానపద కథలు:* రామాయణం, మహాభారతంలోని కథలు - *సామాజిక పాటలు:* అత్తా కోడళ్ల సరదాలు, ఆడపడుచు కష్టాలు ఈ పండుగ సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ నెలల్లో వస్తుంది, ఇది తెలంగాణ సాంస్కృతిక ప్రతీకగా నిలుస్త https://telugu.abplive.com/spirituality/bathukamma-2023-popular-songs-for-telangana-bathukamma-festival-and-significance-know-in-telugu-182648 https://telugu.news18.com/news/telangana/bathukamma-celebrations-in-telangana-bathukamma-songs-explaining-history-mdk-slm-ss-local18-2603816.html gtxk36pb0j3g5glgjtgr6997t8dw6k3 4963505 4963503 2026-09-21T07:38:04Z Ranjith1501 152473 4963505 wikitext text/x-wiki {{విలీనం|బతుకమ్మ}} *వ్యాసం పేరు: బతుకమ్మ పాటలు* *బతుకమ్మ పాటలు* తెలంగాణ సంస్కృతిలో ఒక ప్రత్యేకమైన జానపద సాహిత్యం. బతుకమ్మ పండుగ తొమ్మిది రోజుల పాటు ఆడపడుచులు బతుకమ్మ చుట్టూ వలయంగా తిరుగుతూ చప్పట్లు కొడుతూ పాడే పాటలే బతుకమ్మ పాటలు. వీటిని "బతుకమ్మ పదాలు" అని కూడా అంటారు. 1. చరిత్ర పూర్వం తెలంగాణలో భూస్వాముల, నవాబుల ఆగడాల వల్ల స్త్రీల బతుకులు దుర్భరంగా ఉండేవి. వారి బాధలను తలచుకుంటూ, వారు తిరిగి బతకాలని "బతుకమ్మా" అని దీవిస్తూ పాడిన పాటలే బతుకమ్మ పాటలుగా మారాయని ఒక కథనం ఉంది. మరో కథ ప్రకారం చోళరాజు ధర్మాంగదుని కుమార్తె లక్ష్మీని అందరూ బతుకమ్మా అని దీవించడం వల్ల ఈ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. f1e1 2. పాటల విశిష్టత బతుకమ్మ పాటల్లో కేవలం భక్తి మాత్రమే కాదు, ఆడపడుచుల కష్టసుఖాలు, ప్రేమ, బంధుత్వం, పురాణాలు, చరిత్ర అన్నీ కలిసి ఉంటాయి. ఇవి తరతరాలుగా నోటి మాట ద్వారా సంక్రమిస్తున్నాయి. f1e1 ప్రసిద్ధ పల్లవి: > _బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో, బంగారు బతుకమ్మ ఉయ్యాలో..._ 3. తొమ్మిది రోజుల పాటలు ప్రతి రోజు నైవేద్యాన్ని బట్టి పాట మారుతుంది: 1. *ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ:* మొదటి రోజు 2. *అటుకుల బతుకమ్మ:* రెండవ రోజు 3. *ముద్దపప్పు బతుకమ్మ:* మూడవ రోజు 4. *నానబియ్యం బతుకమ్మ:* నాల్గవ రోజు 5. *అట్ల బతుకమ్మ:* అయిదవ రోజు 6. *అలిగిన బతుకమ్మ:* ఆరవ రోజు - ఈ రోజు ఆట ఆడరు 7. *వేపకాయల బతుకమ్మ:* ఏడవ రోజు 8. *వెన్నముద్దల బతుకమ్మ:* ఎనిమిదవ రోజు 9. *సద్దుల బతుకమ్మ:* తొమ్మిదవ రోజు - చివరి రోజు "ఒక్కేసి పువ్వేసి చందమామ" లాంటి వీడ్కోలు పాటలతో ముగుస్తుంది. b068 4. పాటల రకాలు - *గౌరమ్మ పాటలు:* గౌరీదేవిని కీర్తిస్తూ - *జానపద కథలు:* రామాయణం, మహాభారతంలోని కథలు - *సామాజిక పాటలు:* అత్తా కోడళ్ల సరదాలు, ఆడపడుచు కష్టాలు ఈ పండుగ సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ నెలల్లో వస్తుంది, ఇది తెలంగాణ సాంస్కృతిక ప్రతీకగా నిలుస్త 1.https://telugu.abplive.com/spirituality/bathukamma-2023-popular-songs-for-telangana-bathukamma-festival-and-significance-know-in-telugu-182648 1.https://telugu.news18.com/news/telangana/bathukamma-celebrations-in-telangana-bathukamma-songs-explaining-history-mdk-slm-ss-local18-2603816.html rsgb9q8uxyws3x0l7dr7au8d91h2777 తోలెం శ్రీతేజ 0 510768 4963410 2026-09-21T05:36:31Z Jagadeeshkolkondi 152462 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరా...' 4963410 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరాబాద్ | తల్లిదండ్రులు = తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, తోలెం మల్లేశ్వరి | విద్య = సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం | వృత్తి = అథ్లెట్ (హెప్టాథ్లాన్) | కోచ్ = పాము నాగేంద్ర బాబు, నాగపురి రమేష్ (SAI) | క్లబ్ = పుల్లెల గోపీచంద్ అకాడమీ, గచ్చిబౌలి }} '''తోలెం శ్రీతేజ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జాతీయ స్థాయి హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారిణి. ఈమె భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని గిరిజన కుటుంబానికి చెందినది. 2026 సెప్టెంబర్ లో పుదుచ్చేరిలో జరిగిన 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 4965 పాయింట్లతో 32 ఏళ్ల నాటి రికార్డును (4817 పాయింట్లు - 1994లో సుమావతి) బద్దలు కొట్టి స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == శ్రీతేజ కరకగూడెం మండలంలో వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, మల్లేశ్వరి దంపతుల కుమార్తె. నిరుపేద కుటుంబం నుండి వచ్చింది. * 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు - తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల (TGTWREIS), భద్రాచలం * ఇంటర్మీడియట్ - TGTWRJC, భద్రాచలం * డిగ్రీ - సాంఘిక సంక్షేమ డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం, రెండవ సంవత్సరం చదువుతోంది. 8వ తరగతిలో జిల్లా స్థాయి పోటీల్లో పాల్గొన్నప్పుడు పీఈటీ టీచర్ కవిత, కోచ్ పాము నాగేంద్ర బాబు ఆమెను గుర్తించి అథ్లెటిక్స్ లోకి తీసుకువచ్చారు. == క్రీడా జీవితం == హెప్టాథ్లాన్ అనేది 7 విభాగాలు కలిగిన కఠినమైన క్రీడ. '''సాధించిన పతకాలు:''' * 2024 జూన్ - 19వ యూత్ నేషనల్, బిలాస్‌పూర్ - కాంస్యం (4136 పాయింట్లు) * 2024 అక్టో - 35వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, గుంటూరు - స్వర్ణం * 2024 డిసెం - 39వ జూనియర్ నేషనల్, భువనేశ్వర్ - రజతం * 2025 జూన్ - 23వ నేషనల్ జూనియర్ ఫెడరేషన్, ప్రయాగ్‌రాజ్ - స్వర్ణం (4735 పాయింట్లు) * 2026 సెప్టెం - 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, పుదుచ్చేరి - స్వర్ణం (4965 పాయింట్లు - రికార్డు) '''2026 రికార్డు వివరాలు:''' 100మీ హర్డిల్స్ 14.84సె (863), హైజంప్ 1.60మీ (736), షాట్‌పుట్ 10.35మీ (552), 200మీ 25.48సె (843), లాంగ్ జంప్ 5.53మీ (709), జావెలిన్ 33.20మీ (534), 800మీ 2:27 (728). == శిక్షణ, లక్ష్యం == ప్రస్తుతం గచ్చిబౌలి గోపీచంద్ అకాడమీలో SAI కోచ్ నాగపురి రమేష్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. ఈనాడు లక్ష్య స్పాన్సర్‌షిప్ సహాయం చేస్తోంది. 2028 లాస్ ఏంజిల్స్ ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. == మూలాలు == <references> <ref name="tt2026">https://telanganatoday.com/tholem-sriteja-breaks-32-year-old-mark-eyes-2028-olympics - Tholem Sriteja breaks 32-year-old mark - Telangana Today - 19 Sep 2026</ref> <ref name="khel">https://khelkhiladis.com/telangana-heptathlete-sriteja-rewrites-32-year-old-record-at-sz-junior-athletics-meet/ - 4965 points record details</ref> <ref name="tnie">https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2024/Dec/15/20-year-olds-tenacity-on-the-track-takes-her-to-record-heights - tribal hamlets, parents labourers, coach Nagendra</ref> <ref name="sakshi">https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/agency-heptathlon-tejam - Sakshi Telugu - Agency lo Heptathlon Tejam</ref> </references> [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా అథ్లెట్లు]] [[వర్గం:హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 5k0lab2z98eyq43ja3xvn6xjzn1u1h6 4963411 4963410 2026-09-21T05:37:31Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963411 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరాబాద్ | తల్లిదండ్రులు = తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, తోలెం మల్లేశ్వరి | విద్య = సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం | వృత్తి = అథ్లెట్ (హెప్టాథ్లాన్) | కోచ్ = పాము నాగేంద్ర బాబు, నాగపురి రమేష్ (SAI) | క్లబ్ = పుల్లెల గోపీచంద్ అకాడమీ, గచ్చిబౌలి }} '''తోలెం శ్రీతేజ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జాతీయ స్థాయి హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారిణి. ఈమె భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని గిరిజన కుటుంబానికి చెందినది. 2026 సెప్టెంబర్ లో పుదుచ్చేరిలో జరిగిన 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 4965 పాయింట్లతో 32 ఏళ్ల నాటి రికార్డును (4817 పాయింట్లు - 1994లో సుమావతి) బద్దలు కొట్టి స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == శ్రీతేజ కరకగూడెం మండలంలో వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, మల్లేశ్వరి దంపతుల కుమార్తె. నిరుపేద కుటుంబం నుండి వచ్చింది. * 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు - తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల (TGTWREIS), భద్రాచలం * ఇంటర్మీడియట్ - TGTWRJC, భద్రాచలం * డిగ్రీ - సాంఘిక సంక్షేమ డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం, రెండవ సంవత్సరం చదువుతోంది. 8వ తరగతిలో జిల్లా స్థాయి పోటీల్లో పాల్గొన్నప్పుడు పీఈటీ టీచర్ కవిత, కోచ్ పాము నాగేంద్ర బాబు ఆమెను గుర్తించి అథ్లెటిక్స్ లోకి తీసుకువచ్చారు. == క్రీడా జీవితం == హెప్టాథ్లాన్ అనేది 7 విభాగాలు కలిగిన కఠినమైన క్రీడ. '''సాధించిన పతకాలు:''' * 2024 జూన్ - 19వ యూత్ నేషనల్, బిలాస్‌పూర్ - కాంస్యం (4136 పాయింట్లు) * 2024 అక్టో - 35వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, గుంటూరు - స్వర్ణం * 2024 డిసెం - 39వ జూనియర్ నేషనల్, భువనేశ్వర్ - రజతం * 2025 జూన్ - 23వ నేషనల్ జూనియర్ ఫెడరేషన్, ప్రయాగ్‌రాజ్ - స్వర్ణం (4735 పాయింట్లు) * 2026 సెప్టెం - 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, పుదుచ్చేరి - స్వర్ణం (4965 పాయింట్లు - రికార్డు) '''2026 రికార్డు వివరాలు:''' 100మీ హర్డిల్స్ 14.84సె (863), హైజంప్ 1.60మీ (736), షాట్‌పుట్ 10.35మీ (552), 200మీ 25.48సె (843), లాంగ్ జంప్ 5.53మీ (709), జావెలిన్ 33.20మీ (534), 800మీ 2:27 (728). == శిక్షణ, లక్ష్యం == ప్రస్తుతం గచ్చిబౌలి గోపీచంద్ అకాడమీలో SAI కోచ్ నాగపురి రమేష్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. ఈనాడు లక్ష్య స్పాన్సర్‌షిప్ సహాయం చేస్తోంది. 2028 లాస్ ఏంజిల్స్ ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. == మూలాలు == [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా అథ్లెట్లు]] [[వర్గం:హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] pf9akzjsblfbnzctrgh6svv0ubeijc9 4963412 4963411 2026-09-21T05:38:38Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963412 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరాబాద్ | తల్లిదండ్రులు = తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, తోలెం మల్లేశ్వరి | విద్య = సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం | వృత్తి = అథ్లెట్ (హెప్టాథ్లాన్) | కోచ్ = పాము నాగేంద్ర బాబు, నాగపురి రమేష్ (SAI) | క్లబ్ = పుల్లెల గోపీచంద్ అకాడమీ, గచ్చిబౌలి }} '''తోలెం శ్రీతేజ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జాతీయ స్థాయి హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారిణి. ఈమె భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని గిరిజన కుటుంబానికి చెందినది. 2026 సెప్టెంబర్ లో పుదుచ్చేరిలో జరిగిన 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 4965 పాయింట్లతో 32 ఏళ్ల నాటి రికార్డును (4817 పాయింట్లు - 1994లో సుమావతి) బద్దలు కొట్టి స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == శ్రీతేజ కరకగూడెం మండలంలో వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, మల్లేశ్వరి దంపతుల కుమార్తె. నిరుపేద కుటుంబం నుండి వచ్చింది. * 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు - తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల (TGTWREIS), భద్రాచలం * ఇంటర్మీడియట్ - TGTWRJC, భద్రాచలం * డిగ్రీ - సాంఘిక సంక్షేమ డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం, రెండవ సంవత్సరం చదువుతోంది. 8వ తరగతిలో జిల్లా స్థాయి పోటీల్లో పాల్గొన్నప్పుడు పీఈటీ టీచర్ కవిత, కోచ్ పాము నాగేంద్ర బాబు ఆమెను గుర్తించి అథ్లెటిక్స్ లోకి తీసుకువచ్చారు. == క్రీడా జీవితం == హెప్టాథ్లాన్ అనేది 7 విభాగాలు కలిగిన కఠినమైన క్రీడ. '''సాధించిన పతకాలు:''' * 2024 జూన్ - 19వ యూత్ నేషనల్, బిలాస్‌పూర్ - కాంస్యం (4136 పాయింట్లు) * 2024 అక్టో - 35వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, గుంటూరు - స్వర్ణం * 2024 డిసెం - 39వ జూనియర్ నేషనల్, భువనేశ్వర్ - రజతం * 2025 జూన్ - 23వ నేషనల్ జూనియర్ ఫెడరేషన్, ప్రయాగ్‌రాజ్ - స్వర్ణం (4735 పాయింట్లు) * 2026 సెప్టెం - 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, పుదుచ్చేరి - స్వర్ణం (4965 పాయింట్లు - రికార్డు) '''2026 రికార్డు వివరాలు:''' 100మీ హర్డిల్స్ 14.84సె (863), హైజంప్ 1.60మీ (736), షాట్‌పుట్ 10.35మీ (552), 200మీ 25.48సె (843), లాంగ్ జంప్ 5.53మీ (709), జావెలిన్ 33.20మీ (534), 800మీ 2:27 (728). == శిక్షణ, లక్ష్యం == ప్రస్తుతం గచ్చిబౌలి గోపీచంద్ అకాడమీలో SAI కోచ్ నాగపురి రమేష్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. ఈనాడు లక్ష్య స్పాన్సర్‌షిప్ సహాయం చేస్తోంది. 2028 లాస్ ఏంజిల్స్ ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. == మూలాలు == 1.https://telanganatoday.com/tholem-sriteja-breaks-32-year-old-mark-eyes-2028-olympics [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా అథ్లెట్లు]] [[వర్గం:హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] hc9x8morvyshpenpx2lpynv7nqb9gk1 4963413 4963412 2026-09-21T05:39:41Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963413 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరాబాద్ | తల్లిదండ్రులు = తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, తోలెం మల్లేశ్వరి | విద్య = సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం | వృత్తి = అథ్లెట్ (హెప్టాథ్లాన్) | కోచ్ = పాము నాగేంద్ర బాబు, నాగపురి రమేష్ (SAI) | క్లబ్ = పుల్లెల గోపీచంద్ అకాడమీ, గచ్చిబౌలి }} '''తోలెం శ్రీతేజ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జాతీయ స్థాయి హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారిణి. ఈమె భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని గిరిజన కుటుంబానికి చెందినది. 2026 సెప్టెంబర్ లో పుదుచ్చేరిలో జరిగిన 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 4965 పాయింట్లతో 32 ఏళ్ల నాటి రికార్డును (4817 పాయింట్లు - 1994లో సుమావతి) బద్దలు కొట్టి స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == శ్రీతేజ కరకగూడెం మండలంలో వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, మల్లేశ్వరి దంపతుల కుమార్తె. నిరుపేద కుటుంబం నుండి వచ్చింది. * 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు - తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల (TGTWREIS), భద్రాచలం * ఇంటర్మీడియట్ - TGTWRJC, భద్రాచలం * డిగ్రీ - సాంఘిక సంక్షేమ డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం, రెండవ సంవత్సరం చదువుతోంది. 8వ తరగతిలో జిల్లా స్థాయి పోటీల్లో పాల్గొన్నప్పుడు పీఈటీ టీచర్ కవిత, కోచ్ పాము నాగేంద్ర బాబు ఆమెను గుర్తించి అథ్లెటిక్స్ లోకి తీసుకువచ్చారు. == క్రీడా జీవితం == హెప్టాథ్లాన్ అనేది 7 విభాగాలు కలిగిన కఠినమైన క్రీడ. '''సాధించిన పతకాలు:''' * 2024 జూన్ - 19వ యూత్ నేషనల్, బిలాస్‌పూర్ - కాంస్యం (4136 పాయింట్లు) * 2024 అక్టో - 35వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, గుంటూరు - స్వర్ణం * 2024 డిసెం - 39వ జూనియర్ నేషనల్, భువనేశ్వర్ - రజతం * 2025 జూన్ - 23వ నేషనల్ జూనియర్ ఫెడరేషన్, ప్రయాగ్‌రాజ్ - స్వర్ణం (4735 పాయింట్లు) * 2026 సెప్టెం - 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, పుదుచ్చేరి - స్వర్ణం (4965 పాయింట్లు - రికార్డు) '''2026 రికార్డు వివరాలు:''' 100మీ హర్డిల్స్ 14.84సె (863), హైజంప్ 1.60మీ (736), షాట్‌పుట్ 10.35మీ (552), 200మీ 25.48సె (843), లాంగ్ జంప్ 5.53మీ (709), జావెలిన్ 33.20మీ (534), 800మీ 2:27 (728). == శిక్షణ, లక్ష్యం == ప్రస్తుతం గచ్చిబౌలి గోపీచంద్ అకాడమీలో SAI కోచ్ నాగపురి రమేష్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. ఈనాడు లక్ష్య స్పాన్సర్‌షిప్ సహాయం చేస్తోంది. 2028 లాస్ ఏంజిల్స్ ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. == మూలాలు == 1.https://telanganatoday.com/tholem-sriteja-breaks-32-year-old-mark-eyes-2028-olympics 2.https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2024/Dec/15/20-year-olds-tenacity-on-the-track-takes-her-to-record-heights [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా అథ్లెట్లు]] [[వర్గం:హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] q274tb171m6snsxtuj5rzo1bu8j3azh 4963414 4963413 2026-09-21T05:40:01Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963414 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరాబాద్ | తల్లిదండ్రులు = తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, తోలెం మల్లేశ్వరి | విద్య = సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం | వృత్తి = అథ్లెట్ (హెప్టాథ్లాన్) | కోచ్ = పాము నాగేంద్ర బాబు, నాగపురి రమేష్ (SAI) | క్లబ్ = పుల్లెల గోపీచంద్ అకాడమీ, గచ్చిబౌలి }} '''తోలెం శ్రీతేజ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జాతీయ స్థాయి హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారిణి. ఈమె భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని గిరిజన కుటుంబానికి చెందినది. 2026 సెప్టెంబర్ లో పుదుచ్చేరిలో జరిగిన 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 4965 పాయింట్లతో 32 ఏళ్ల నాటి రికార్డును (4817 పాయింట్లు - 1994లో సుమావతి) బద్దలు కొట్టి స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == శ్రీతేజ కరకగూడెం మండలంలో వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, మల్లేశ్వరి దంపతుల కుమార్తె. నిరుపేద కుటుంబం నుండి వచ్చింది. * 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు - తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల (TGTWREIS), భద్రాచలం * ఇంటర్మీడియట్ - TGTWRJC, భద్రాచలం * డిగ్రీ - సాంఘిక సంక్షేమ డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం, రెండవ సంవత్సరం చదువుతోంది. 8వ తరగతిలో జిల్లా స్థాయి పోటీల్లో పాల్గొన్నప్పుడు పీఈటీ టీచర్ కవిత, కోచ్ పాము నాగేంద్ర బాబు ఆమెను గుర్తించి అథ్లెటిక్స్ లోకి తీసుకువచ్చారు. == క్రీడా జీవితం == హెప్టాథ్లాన్ అనేది 7 విభాగాలు కలిగిన కఠినమైన క్రీడ. '''సాధించిన పతకాలు:''' * 2024 జూన్ - 19వ యూత్ నేషనల్, బిలాస్‌పూర్ - కాంస్యం (4136 పాయింట్లు) * 2024 అక్టో - 35వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, గుంటూరు - స్వర్ణం * 2024 డిసెం - 39వ జూనియర్ నేషనల్, భువనేశ్వర్ - రజతం * 2025 జూన్ - 23వ నేషనల్ జూనియర్ ఫెడరేషన్, ప్రయాగ్‌రాజ్ - స్వర్ణం (4735 పాయింట్లు) * 2026 సెప్టెం - 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, పుదుచ్చేరి - స్వర్ణం (4965 పాయింట్లు - రికార్డు) '''2026 రికార్డు వివరాలు:''' 100మీ హర్డిల్స్ 14.84సె (863), హైజంప్ 1.60మీ (736), షాట్‌పుట్ 10.35మీ (552), 200మీ 25.48సె (843), లాంగ్ జంప్ 5.53మీ (709), జావెలిన్ 33.20మీ (534), 800మీ 2:27 (728). == శిక్షణ, లక్ష్యం == ప్రస్తుతం గచ్చిబౌలి గోపీచంద్ అకాడమీలో SAI కోచ్ నాగపురి రమేష్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. ఈనాడు లక్ష్య స్పాన్సర్‌షిప్ సహాయం చేస్తోంది. 2028 లాస్ ఏంజిల్స్ ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. == మూలాలు == 1.https://telanganatoday.com/tholem-sriteja-breaks-32-year-old-mark-eyes-2028-olympics 2.https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2024/Dec/15/20-year-olds-tenacity-on-the-track-takes-her-to-record-heights [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా అథ్లెట్లు]] [[వర్గం:హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] k15995p0hwd1fgizxtexrh2ot27tj6h 4963416 4963414 2026-09-21T05:43:04Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963416 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరాబాద్ | తల్లిదండ్రులు = తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, తోలెం మల్లేశ్వరి | విద్య = సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం | వృత్తి = అథ్లెట్ (హెప్టాథ్లాన్) | కోచ్ = పాము నాగేంద్ర బాబు, నాగపురి రమేష్ (SAI) | క్లబ్ = పుల్లెల గోపీచంద్ అకాడమీ, గచ్చిబౌలి }} '''తోలెం శ్రీతేజ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జాతీయ స్థాయి హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారిణి. ఈమె భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని గిరిజన కుటుంబానికి చెందినది. 2026 సెప్టెంబర్ లో పుదుచ్చేరిలో జరిగిన 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 4965 పాయింట్లతో 32 ఏళ్ల నాటి రికార్డును (4817 పాయింట్లు - 1994లో సుమావతి) బద్దలు కొట్టి స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == శ్రీతేజ కరకగూడెం మండలంలో వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, మల్లేశ్వరి దంపతుల కుమార్తె. నిరుపేద కుటుంబం నుండి వచ్చింది. * 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు - తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల (TGTWREIS), భద్రాచలం * ఇంటర్మీడియట్ - TGTWRJC, భద్రాచలం * డిగ్రీ - సాంఘిక సంక్షేమ డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం, రెండవ సంవత్సరం చదువుతోంది. 8వ తరగతిలో జిల్లా స్థాయి పోటీల్లో పాల్గొన్నప్పుడు పీఈటీ టీచర్ కవిత, కోచ్ పాము నాగేంద్ర బాబు ఆమెను గుర్తించి అథ్లెటిక్స్ లోకి తీసుకువచ్చారు. == క్రీడా జీవితం == హెప్టాథ్లాన్ అనేది 7 విభాగాలు కలిగిన కఠినమైన క్రీడ. '''సాధించిన పతకాలు:''' * 2024 జూన్ - 19వ యూత్ నేషనల్, బిలాస్‌పూర్ - కాంస్యం (4136 పాయింట్లు) * 2024 అక్టో - 35వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, గుంటూరు - స్వర్ణం * 2024 డిసెం - 39వ జూనియర్ నేషనల్, భువనేశ్వర్ - రజతం * 2025 జూన్ - 23వ నేషనల్ జూనియర్ ఫెడరేషన్, ప్రయాగ్‌రాజ్ - స్వర్ణం (4735 పాయింట్లు) * 2026 సెప్టెం - 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, పుదుచ్చేరి - స్వర్ణం (4965 పాయింట్లు - రికార్డు) '''2026 రికార్డు వివరాలు:''' 100మీ హర్డిల్స్ 14.84సె (863), హైజంప్ 1.60మీ (736), షాట్‌పుట్ 10.35మీ (552), 200మీ 25.48సె (843), లాంగ్ జంప్ 5.53మీ (709), జావెలిన్ 33.20మీ (534), 800మీ 2:27 (728). == శిక్షణ, లక్ష్యం == ప్రస్తుతం గచ్చిబౌలి గోపీచంద్ అకాడమీలో SAI కోచ్ నాగపురి రమేష్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. ఈనాడు లక్ష్య స్పాన్సర్‌షిప్ సహాయం చేస్తోంది. 2028 లాస్ ఏంజిల్స్ ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. == మూలాలు == 1.https://telanganatoday.com/tholem-sriteja-breaks-32-year-old-mark-eyes-2028-olympics 2.https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2024/Dec/15/20-year-olds-tenacity-on-the-track-takes-her-to-record-heights 3.https://www.andhrajyothy.com/2025/sports/sriteja-wins-gold-in-heptathlon-1418966.html [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా అథ్లెట్లు]] [[వర్గం:హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] d3ugcw4pyjax8jr8h5g56ihfm5yycbl 4963418 4963416 2026-09-21T05:45:01Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963418 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరాబాద్ | తల్లిదండ్రులు = తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, తోలెం మల్లేశ్వరి | విద్య = సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం | వృత్తి = అథ్లెట్ (హెప్టాథ్లాన్) | కోచ్ = పాము నాగేంద్ర బాబు, నాగపురి రమేష్ (SAI) | క్లబ్ = పుల్లెల గోపీచంద్ అకాడమీ, గచ్చిబౌలి }} '''తోలెం శ్రీతేజ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జాతీయ స్థాయి హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారిణి. ఈమె భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని గిరిజన కుటుంబానికి చెందినది. 2026 సెప్టెంబర్ లో పుదుచ్చేరిలో జరిగిన 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 4965 పాయింట్లతో 32 ఏళ్ల నాటి రికార్డును (4817 పాయింట్లు - 1994లో సుమావతి) బద్దలు కొట్టి స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == శ్రీతేజ కరకగూడెం మండలంలో వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, మల్లేశ్వరి దంపతుల కుమార్తె. నిరుపేద కుటుంబం నుండి వచ్చింది. * 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు - తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల (TGTWREIS), భద్రాచలం * ఇంటర్మీడియట్ - TGTWRJC, భద్రాచలం * డిగ్రీ - సాంఘిక సంక్షేమ డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం, రెండవ సంవత్సరం చదువుతోంది. 8వ తరగతిలో జిల్లా స్థాయి పోటీల్లో పాల్గొన్నప్పుడు పీఈటీ టీచర్ కవిత, కోచ్ పాము నాగేంద్ర బాబు ఆమెను గుర్తించి అథ్లెటిక్స్ లోకి తీసుకువచ్చారు. == క్రీడా జీవితం == హెప్టాథ్లాన్ అనేది 7 విభాగాలు కలిగిన కఠినమైన క్రీడ. '''సాధించిన పతకాలు:''' * 2024 జూన్ - 19వ యూత్ నేషనల్, బిలాస్‌పూర్ - కాంస్యం (4136 పాయింట్లు) * 2024 అక్టో - 35వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, గుంటూరు - స్వర్ణం * 2024 డిసెం - 39వ జూనియర్ నేషనల్, భువనేశ్వర్ - రజతం * 2025 జూన్ - 23వ నేషనల్ జూనియర్ ఫెడరేషన్, ప్రయాగ్‌రాజ్ - స్వర్ణం (4735 పాయింట్లు) * 2026 సెప్టెం - 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, పుదుచ్చేరి - స్వర్ణం (4965 పాయింట్లు - రికార్డు) '''2026 రికార్డు వివరాలు:''' 100మీ హర్డిల్స్ 14.84సె (863), హైజంప్ 1.60మీ (736), షాట్‌పుట్ 10.35మీ (552), 200మీ 25.48సె (843), లాంగ్ జంప్ 5.53మీ (709), జావెలిన్ 33.20మీ (534), 800మీ 2:27 (728). == శిక్షణ, లక్ష్యం == ప్రస్తుతం గచ్చిబౌలి గోపీచంద్ అకాడమీలో SAI కోచ్ నాగపురి రమేష్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. ఈనాడు లక్ష్య స్పాన్సర్‌షిప్ సహాయం చేస్తోంది. 2028 లాస్ ఏంజిల్స్ ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. == మూలాలు == 1.https://telanganatoday.com/tholem-sriteja-breaks-32-year-old-mark-eyes-2028-olympics 2.https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2024/Dec/15/20-year-olds-tenacity-on-the-track-takes-her-to-record-heights 3.https://www.andhrajyothy.com/2025/sports/sriteja-wins-gold-in-heptathlon-1418966 4 https://khelkhiladis.com/sriteja-rewrites-32-year-old-record-at-sz-meet/?amp=1 [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా అథ్లెట్లు]] [[వర్గం:హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 6kmeeddd4nvwsd72xw6a8hb6u73yc3z 4963419 4963418 2026-09-21T05:46:07Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963419 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరాబాద్ | తల్లిదండ్రులు = తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, తోలెం మల్లేశ్వరి | విద్య = సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం | వృత్తి = అథ్లెట్ (హెప్టాథ్లాన్) | కోచ్ = పాము నాగేంద్ర బాబు, నాగపురి రమేష్ (SAI) | క్లబ్ = పుల్లెల గోపీచంద్ అకాడమీ, గచ్చిబౌలి }} '''తోలెం శ్రీతేజ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జాతీయ స్థాయి హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారిణి. ఈమె భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని గిరిజన కుటుంబానికి చెందినది. 2026 సెప్టెంబర్ లో పుదుచ్చేరిలో జరిగిన 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 4965 పాయింట్లతో 32 ఏళ్ల నాటి రికార్డును (4817 పాయింట్లు - 1994లో సుమావతి) బద్దలు కొట్టి స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == శ్రీతేజ కరకగూడెం మండలంలో వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, మల్లేశ్వరి దంపతుల కుమార్తె. నిరుపేద కుటుంబం నుండి వచ్చింది. * 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు - తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల (TGTWREIS), భద్రాచలం * ఇంటర్మీడియట్ - TGTWRJC, భద్రాచలం * డిగ్రీ - సాంఘిక సంక్షేమ డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం, రెండవ సంవత్సరం చదువుతోంది. 8వ తరగతిలో జిల్లా స్థాయి పోటీల్లో పాల్గొన్నప్పుడు పీఈటీ టీచర్ కవిత, కోచ్ పాము నాగేంద్ర బాబు ఆమెను గుర్తించి అథ్లెటిక్స్ లోకి తీసుకువచ్చారు. == క్రీడా జీవితం == హెప్టాథ్లాన్ అనేది 7 విభాగాలు కలిగిన కఠినమైన క్రీడ. '''సాధించిన పతకాలు:''' * 2024 జూన్ - 19వ యూత్ నేషనల్, బిలాస్‌పూర్ - కాంస్యం (4136 పాయింట్లు) * 2024 అక్టో - 35వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, గుంటూరు - స్వర్ణం * 2024 డిసెం - 39వ జూనియర్ నేషనల్, భువనేశ్వర్ - రజతం * 2025 జూన్ - 23వ నేషనల్ జూనియర్ ఫెడరేషన్, ప్రయాగ్‌రాజ్ - స్వర్ణం (4735 పాయింట్లు) * 2026 సెప్టెం - 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, పుదుచ్చేరి - స్వర్ణం (4965 పాయింట్లు - రికార్డు) '''2026 రికార్డు వివరాలు:''' 100మీ హర్డిల్స్ 14.84సె (863), హైజంప్ 1.60మీ (736), షాట్‌పుట్ 10.35మీ (552), 200మీ 25.48సె (843), లాంగ్ జంప్ 5.53మీ (709), జావెలిన్ 33.20మీ (534), 800మీ 2:27 (728). == శిక్షణ, లక్ష్యం == ప్రస్తుతం గచ్చిబౌలి గోపీచంద్ అకాడమీలో SAI కోచ్ నాగపురి రమేష్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. ఈనాడు లక్ష్య స్పాన్సర్‌షిప్ సహాయం చేస్తోంది. 2028 లాస్ ఏంజిల్స్ ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. == మూలాలు == 1.https://telanganatoday.com/tholem-sriteja-breaks-32-year-old-mark-eyes-2028-olympics 2.https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2024/Dec/15/20-year-olds-tenacity-on-the-track-takes-her-to-record-heights 3.https://www.andhrajyothy.com/2025/sports/sriteja-wins-gold-in-heptathlon-1418966.html 4 https://khelkhiladis.com/sriteja-rewrites-32-year-old-record-at-sz-meet/?amp=1 [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా అథ్లెట్లు]] [[వర్గం:హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 7mm0mbaioegq36isr85c6zqxya8bf40 4963420 4963419 2026-09-21T05:46:34Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963420 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | పేరు = తోలెం శ్రీతేజ | స్థానిక_పేరు = Tholem Sriteja | చిత్రం = | జననం = 2006 | జన్మస్థలం = కరకగూడెం గ్రామం, కరకగూడెం మండలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, తెలంగాణ, భారతదేశం | నివాసం = హైదరాబాద్ | తల్లిదండ్రులు = తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, తోలెం మల్లేశ్వరి | విద్య = సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం | వృత్తి = అథ్లెట్ (హెప్టాథ్లాన్) | కోచ్ = పాము నాగేంద్ర బాబు, నాగపురి రమేష్ (SAI) | క్లబ్ = పుల్లెల గోపీచంద్ అకాడమీ, గచ్చిబౌలి }} '''తోలెం శ్రీతేజ''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన జాతీయ స్థాయి హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారిణి. ఈమె భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలోని గిరిజన కుటుంబానికి చెందినది. 2026 సెప్టెంబర్ లో పుదుచ్చేరిలో జరిగిన 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 4965 పాయింట్లతో 32 ఏళ్ల నాటి రికార్డును (4817 పాయింట్లు - 1994లో సుమావతి) బద్దలు కొట్టి స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == శ్రీతేజ కరకగూడెం మండలంలో వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేసే తోలెం వెంకటేశ్వర్లు, మల్లేశ్వరి దంపతుల కుమార్తె. నిరుపేద కుటుంబం నుండి వచ్చింది. * 5వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి వరకు - తెలంగాణ గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల (TGTWREIS), భద్రాచలం * ఇంటర్మీడియట్ - TGTWRJC, భద్రాచలం * డిగ్రీ - సాంఘిక సంక్షేమ డిగ్రీ కళాశాల, ఇబ్రహీంపట్నం, రెండవ సంవత్సరం చదువుతోంది. 8వ తరగతిలో జిల్లా స్థాయి పోటీల్లో పాల్గొన్నప్పుడు పీఈటీ టీచర్ కవిత, కోచ్ పాము నాగేంద్ర బాబు ఆమెను గుర్తించి అథ్లెటిక్స్ లోకి తీసుకువచ్చారు. == క్రీడా జీవితం == హెప్టాథ్లాన్ అనేది 7 విభాగాలు కలిగిన కఠినమైన క్రీడ. '''సాధించిన పతకాలు:''' * 2024 జూన్ - 19వ యూత్ నేషనల్, బిలాస్‌పూర్ - కాంస్యం (4136 పాయింట్లు) * 2024 అక్టో - 35వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, గుంటూరు - స్వర్ణం * 2024 డిసెం - 39వ జూనియర్ నేషనల్, భువనేశ్వర్ - రజతం * 2025 జూన్ - 23వ నేషనల్ జూనియర్ ఫెడరేషన్, ప్రయాగ్‌రాజ్ - స్వర్ణం (4735 పాయింట్లు) * 2026 సెప్టెం - 37వ సౌత్ జోన్ జూనియర్, పుదుచ్చేరి - స్వర్ణం (4965 పాయింట్లు - రికార్డు) '''2026 రికార్డు వివరాలు:''' 100మీ హర్డిల్స్ 14.84సె (863), హైజంప్ 1.60మీ (736), షాట్‌పుట్ 10.35మీ (552), 200మీ 25.48సె (843), లాంగ్ జంప్ 5.53మీ (709), జావెలిన్ 33.20మీ (534), 800మీ 2:27 (728). == శిక్షణ, లక్ష్యం == ప్రస్తుతం గచ్చిబౌలి గోపీచంద్ అకాడమీలో SAI కోచ్ నాగపురి రమేష్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. ఈనాడు లక్ష్య స్పాన్సర్‌షిప్ సహాయం చేస్తోంది. 2028 లాస్ ఏంజిల్స్ ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. == మూలాలు == 1.https://telanganatoday.com/tholem-sriteja-breaks-32-year-old-mark-eyes-2028-olympics 2.https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2024/Dec/15/20-year-olds-tenacity-on-the-track-takes-her-to-record-heights 3.https://www.andhrajyothy.com/2025/sports/sriteja-wins-gold-in-heptathlon-1418966.html 4 https://khelkhiladis.com/sriteja-rewrites-32-year-old-record-at-sz-meet/?amp=1 [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా అథ్లెట్లు]] [[వర్గం:హెప్టాథ్లాన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:2006 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] f2o5hmu2uya70x161jty9lfkubm752u ప్రపంచంలో వింత పువ్వులు 0 510769 4963415 2026-09-21T05:42:19Z Rathlavath Manisha 152416 కొత్త వ్యాసం 4963415 wikitext text/x-wiki ప్రకృతి ఎన్నో అద్భుతాలతో నిండి ఉంది. పువ్వులు ప్రకృతికి అందాన్ని ఇస్తాయి. సాధారణంగా పువ్వులు అందమైన రంగులు, ఆకర్షణీయమైన ఆకారాలు మరియు సువాసనతో మనలను ఆకట్టుకుంటాయి. అయితే ప్రపంచంలో కొన్ని పువ్వులు వాటి విచిత్రమైన ఆకారం, పరిమాణం, రంగు మరియు వాసన వల్ల ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. వీటిని వింత పువ్వులు అని అంటారు. 2gryy6jp6p0f4v7e37851q1j96727r1 4963417 4963415 2026-09-21T05:43:14Z Rathlavath Manisha 152416 4963417 wikitext text/x-wiki ప్రకృతి ఎన్నో అద్భుతాలతో నిండి ఉంది. పువ్వులు ప్రకృతికి అందాన్ని ఇస్తాయి. సాధారణంగా పువ్వులు అందమైన రంగులు, ఆకర్షణీయమైన ఆకారాలు మరియు సువాసనతో మనలను ఆకట్టుకుంటాయి. అయితే ప్రపంచంలో కొన్ని పువ్వులు వాటి విచిత్రమైన ఆకారం, పరిమాణం, రంగు మరియు వాసన వల్ల ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. వీటిని వింత పువ్వులు అని అంటారు. == వింత పువ్వుల వివరాలు == cppt7tr5w5gl53qelzi7m6h4am7e6fl 4963422 4963417 2026-09-21T05:54:22Z Rathlavath Manisha 152416 కొత్త అంశం జోడించాను 4963422 wikitext text/x-wiki ప్రకృతి ఎన్నో అద్భుతాలతో నిండి ఉంది. పువ్వులు ప్రకృతికి అందాన్ని ఇస్తాయి. సాధారణంగా పువ్వులు అందమైన రంగులు, ఆకర్షణీయమైన ఆకారాలు మరియు సువాసనతో మనలను ఆకట్టుకుంటాయి. అయితే ప్రపంచంలో కొన్ని పువ్వులు వాటి విచిత్రమైన ఆకారం, పరిమాణం, రంగు మరియు వాసన వల్ల ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. వీటిని వింత పువ్వులు అని అంటార == వింత పువ్వుల వివరాలు == 2n0x5zvz84ozx5q1m4f3vse1cbr03bh 4963426 4963422 2026-09-21T06:02:39Z Rathlavath Manisha 152416 4963426 wikitext text/x-wiki ప్రకృతి ఎన్నో అద్భుతాలతో నిండి ఉంది. పువ్వులు ప్రకృతికి అందాన్ని ఇస్తాయి. సాధారణంగా పువ్వులు అందమైన రంగులు, ఆకర్షణీయమైన ఆకారాలు మరియు సువాసనతో మనలను ఆకట్టుకుంటాయి. అయితే ప్రపంచంలో కొన్ని పువ్వులు వాటి విచిత్రమైన ఆకారం, పరిమాణం, రంగు మరియు వాసన వల్ల ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. వీటిని వింత పువ్వులు అని అంటార వింత పువ్వుల వివరాలు cey3k2l9a0roir3t9cyqnmbjgrhonei 4963428 4963426 2026-09-21T06:06:10Z Rathlavath Manisha 152416 4963428 wikitext text/x-wiki ప్రకృతి ఎన్నో అద్భుతాలతో నిండి ఉంది. పువ్వులు ప్రకృతికి అందాన్ని ఇస్తాయి. సాధారణంగా పువ్వులు అందమైన రంగులు, ఆకర్షణీయమైన ఆకారాలు మరియు సువాసనతో మనలను ఆకట్టుకుంటాయి. అయితే ప్రపంచంలో కొన్ని పువ్వులు వాటి విచిత్రమైన ఆకారం, పరిమాణం, రంగు మరియు వాసన వల్ల ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. వీటిని వింత పువ్వులు అని అంటార == వింత పువ్వుల వివరాలు == 2n0x5zvz84ozx5q1m4f3vse1cbr03bh చర్చ:చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుడు 1 510770 4963462 2026-09-21T06:32:19Z Rajasekhar1961 2596 /* లింకులు */ కొత్త విభాగం 4963462 wikitext text/x-wiki == లింకులు == ఈ వ్యాసానికి ఇతర వ్యాసాలతో లింకుల్ని చేర్చండి. మూలాలు మరికొన్ని కావాలి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:32, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 4kx40jrqj6976wk73ckfwoqzkc5v4k5 సైలో (టీవీ సిరీస్) 0 510771 4963471 2026-09-21T06:47:11Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963471 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. jpp5yebbxqilb8mzf0blpu74g1i14ps 4963476 4963471 2026-09-21T06:55:19Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963476 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. 9uow4se4tk7kyzowumf4wzsndwxpgeo 4963485 4963476 2026-09-21T07:00:34Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963485 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. fofdhs0cab78ygl7gxavgw6i2cohn92 4963488 4963485 2026-09-21T07:03:25Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963488 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. పెద్దగా హింస ఉండదు. కానీ, ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. nzwhblc8fjyvc5qsyxty6zaj7nzomj3 4963490 4963488 2026-09-21T07:05:01Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963490 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. పెద్దగా హింస ఉండదు. కానీ, ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. knnl2nrscqddrnhn9agdj078lp0mlip 4963491 4963490 2026-09-21T07:08:11Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963491 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. ectomhfah1rl20gs85609xda0cuv5gk 4963495 4963491 2026-09-21T07:27:30Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963495 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట 20 వ సెంచరీ ఫాక్స్<nowiki><span about="#mwt74" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwARI" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki>చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ మే 11, 2012 లో రచయిత హ్యూ హోవే తో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20 వ సెంచరీ ఫాక్స్ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్ మరియు స్టీవెన్ జైలియన్ తో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక మొదలు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్<nowiki><span about="#mwt75" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwASQ" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki> ఈ చిత్రానికి రచన మరియు దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ బ్లేక్సన్ ఇకపై ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనక పోవడం వలన జూన్ 5, 2015 న, నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని ప్రకటించారు, <ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}డిస్నీ 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> pqojhbaj938iz1o0cvcjid07e7841tx 4963496 4963495 2026-09-21T07:30:06Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963496 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట 20 వ సెంచరీ ఫాక్స్<nowiki><span about="#mwt74" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwARI" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki>చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ మే 11, 2012 లో రచయిత హ్యూ హోవే తో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20 వ సెంచరీ ఫాక్స్ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్ మరియు స్టీవెన్ జైలియన్ తో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక మొదలు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్<nowiki><span about="#mwt75" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwASQ" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki> ఈ చిత్రానికి రచన మరియు దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని జూన్ 5, 2015 న ప్రకటించారు, <ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ డిస్నీ సంస్థ 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> mssqdp16tr84kg91vjp1j4qsmuqqmaq 4963507 4963496 2026-09-21T07:43:24Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963507 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట 20 వ సెంచరీ ఫాక్స్<nowiki><span about="#mwt74" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwARI" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki>చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ మే 11, 2012 లో రచయిత హ్యూ హోవే తో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20 వ సెంచరీ ఫాక్స్ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్ మరియు స్టీవెన్ జైలియన్ తో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక మొదలు పెట్టారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్<nowiki><span about="#mwt75" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwASQ" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki> ఈ చిత్రానికి రచన మరియు దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని జూన్ 5, 2015 న ప్రకటించారు, <ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ డిస్నీ సంస్థ 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> జూలై 30,2018 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్ట్ ను AMC టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలు పెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ AMC స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రాయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు మే 20, 2021న ఆపిల్ టీవీ +<nowiki><span about="#mwt85" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAT4" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki> దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించబడ్డాడు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహం తో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> n9l8h6cuivtpnev8espzv7tm62xvzzd 4963508 4963507 2026-09-21T07:46:30Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963508 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్<nowiki><span about="#mwt74" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwARI" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki>చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్<nowiki><span about="#mwt75" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwASQ" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki> ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ డిస్నీ సంస్థ 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> జూలై 30,2018 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్ట్ ను AMC టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలు పెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ AMC స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రాయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు మే 20, 2021న ఆపిల్ టీవీ +<nowiki><span about="#mwt85" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAT4" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki> దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించబడ్డాడు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహం తో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> eds38p79ty7dj77kq993pgnbx6g4018 4963509 4963508 2026-09-21T07:47:02Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963509 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్<nowiki><span about="#mwt75" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwASQ" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki> ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ డిస్నీ సంస్థ 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> జూలై 30,2018 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్ట్ ను AMC టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలు పెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ AMC స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రాయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు మే 20, 2021న ఆపిల్ టీవీ +<nowiki><span about="#mwt85" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAT4" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki> దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించబడ్డాడు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహం తో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> az5z9m2s1zstm3t1axagp3t4g5fqli4 4963510 4963509 2026-09-21T07:48:13Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963510 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్<nowiki><span about="#mwt75" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[&amp;quot;1&amp;quot;,&amp;quot;2&amp;quot;]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./మూస:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwASQ" typeof="mw:Transclusion"><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki></span></nowiki> ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ డిస్నీ సంస్థ 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> జూలై 30,2018 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్ట్ ను AMC టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలు పెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ AMC స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రాయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు మే 20, 2021న ఆపిల్ టీవీ +{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించబడ్డాడు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహం తో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> jmdmr33ak34k05ipkpq6026ulcbx361 4963511 4963510 2026-09-21T07:49:09Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963511 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ డిస్నీ సంస్థ 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> జూలై 30,2018 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్ట్ ను AMC టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలు పెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ AMC స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రాయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు మే 20, 2021న ఆపిల్ టీవీ +{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించబడ్డాడు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహం తో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> swznr5jcrq317qij5fyp8ayt1yz5esu 4963537 4963511 2026-09-21T09:00:00Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963537 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> 2xwsni3l4l01692cueyrls4ekwntzx5 4963539 4963537 2026-09-21T09:03:25Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963539 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} rch323p69x0b1e7l3y213nm439g5log 4963542 4963539 2026-09-21T09:10:23Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963542 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> d4879dr97p3am87zsfobtyywv6qzi76 4963545 4963542 2026-09-21T09:15:00Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963545 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] 11lnayg5by0a13ewxp79i9q3etgs0j5 4963554 4963545 2026-09-21T09:23:21Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963554 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] 86mj39jrrlr345uwzneubnmczf04u6a 4963555 4963554 2026-09-21T09:24:05Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963555 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] ryjk524uolecpau51bwb7uyglp93laj 4963556 4963555 2026-09-21T09:25:01Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963556 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] m707uks8nge92ufzveauf7vi9ix6yby 4963557 4963556 2026-09-21T09:28:44Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963557 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] 63ogmogjp1upn0u84twa0zzmopftuep 4963558 4963557 2026-09-21T09:29:39Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963558 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 180 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] r666xzenyewigoq1cuc2zjem26d9n7v 4963561 4963558 2026-09-21T09:33:47Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963561 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 180 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] cm3sje900riz1h8ymfzxxrw7ocamzgu 4963564 4963561 2026-09-21T09:38:37Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963564 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 180 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] rdlmeyfs3r9pa8wub0ne4a09ds6xwd8 4963568 4963564 2026-09-21T09:42:26Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963568 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 180 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] 8pqi4t7xwtb17iuwkxuwg76tjmj917e 4963569 4963568 2026-09-21T09:44:47Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963569 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 180 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} రెండవ సీజన్ 2024 నవంబరు 15న ప్రదర్శించారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=July 27, 2024|title=Apple's global hit sci-fi drama ''Silo'' returns for season two on November 15|url=https://www.apple.com/tv-pr/news/2024/07/apples-global-hit-sci-fi-drama-silo-starring-and-executive-produced-by-rebecca-ferguson-returns-for-season-two-on-november-15/|access-date=July 27, 2024|website=Apple TV+ Press}}</ref> మూడవ సీజన్ 2026 జూలై 3న ప్రదర్శించారు.<ref name=":3">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 21, 2026|title=''Silo'' Sets Season 3 Release Date; Unveils Teaser & First-Look Photos|url=https://deadline.com/2026/04/silo-season-3-release-date-trailer-photos-apple-tv-1236866439/|access-date=April 21, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> చివరిదైన నాల్గవ సీజన్ 2027 జూలై 9 నుంచి ప్రీమియర్ చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref name="Season4ReleaseDate">{{Cite web|last=Schimkowitz|first=Matt|date=September 4, 2026|title=Rebecca Ferguson's ''Silo'' life as chipper as ever in final season teaser|url=https://www.avclub.com/silo-season-four-teaser|access-date=September 4, 2026|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] 2o6f0w4yau67ygactzzhbg1nmv0xqq6 4963572 4963569 2026-09-21T09:49:24Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963572 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 180 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) }} సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} రెండవ సీజన్ 2024 నవంబరు 15న ప్రదర్శించారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=July 27, 2024|title=Apple's global hit sci-fi drama ''Silo'' returns for season two on November 15|url=https://www.apple.com/tv-pr/news/2024/07/apples-global-hit-sci-fi-drama-silo-starring-and-executive-produced-by-rebecca-ferguson-returns-for-season-two-on-november-15/|access-date=July 27, 2024|website=Apple TV+ Press}}</ref> మూడవ సీజన్ 2026 జూలై 3న ప్రదర్శించారు.<ref name=":3">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 21, 2026|title=''Silo'' Sets Season 3 Release Date; Unveils Teaser & First-Look Photos|url=https://deadline.com/2026/04/silo-season-3-release-date-trailer-photos-apple-tv-1236866439/|access-date=April 21, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> చివరిదైన నాల్గవ సీజన్ 2027 జూలై 9 నుంచి ప్రీమియర్ చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref name="Season4ReleaseDate">{{Cite web|last=Schimkowitz|first=Matt|date=September 4, 2026|title=Rebecca Ferguson's ''Silo'' life as chipper as ever in final season teaser|url=https://www.avclub.com/silo-season-four-teaser|access-date=September 4, 2026|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> == స్పందన == === విమర్శకుల స్పందన === {{Television critical response|rotten_tomatoes1=88% (69 reviews)<ref name="RT1" />|metacritic1=75 (20 reviews)<ref name="MC1" />|rotten_tomatoes2=92% (53 reviews)<ref name="RT2" />|metacritic2=80 (12 reviews)<ref name="MC2" />|rotten_tomatoes3=96% (78 reviews)<ref name="RT3" />|metacritic3=77 (12 reviews)<ref name="MC3" />}} {| class="wikitable" |+ !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు)<ref name="MC12" /> |75 (20 రివ్యూలు)<ref name="RT12" /> |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు)<ref name="MC2" /> |80 (12 రివ్యూలు)<ref name="RT2" /> |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు)<ref name="MC3" /> |77 (12 రివ్యూలు)<ref name="RT3" /> |} మొదటి సీజన్లో, సమీక్ష అగ్రిగేటర్ వెబ్సైట్ రాటెన్ టొమాటోస్ 69 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 7.7/10 సగటు రేటింగ్తో 88% ఆమోదం రేటింగ్ను నివేదించింది. వెబ్సైట్ విమర్శకుల ఏకాభిప్రాయం ఇలా ఉంది, "తెలివిగల రచన, విస్మయం కలిగించే నిర్మాణ రూపకల్పన మరియు రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ యొక్క అమూల్యమైన నక్షత్ర శక్తితో, ''సిలో'' అనేది ప్రారంభించటానికి విలువైన ఒక రహస్య పెట్టె".మెటాక్రిటిక్, ఇది సగటు బరువును ఉపయోగిస్తుంది, 20 విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 75 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలను సూచిస్తుంది. [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] ji3lkwad246b193b52wao20dgko4dwo 4963583 4963572 2026-09-21T10:03:40Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963583 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}}{{Television critical response|rotten_tomatoes1=88% (69 reviews)<ref name="RT1" />|metacritic1=75 (20 reviews)<ref name="MC1" />|rotten_tomatoes2=92% (53 reviews)<ref name="RT2" />|metacritic2=80 (12 reviews)<ref name="MC2" />|rotten_tomatoes3=96% (78 reviews)<ref name="RT3" />|metacritic3=77 (12 reviews)<ref name="MC3" />}} {| class="wikitable" |+ !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు) |75 (20 రివ్యూలు) |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు) |80 (12 రివ్యూలు) |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు) |77 (12 రివ్యూలు) |} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} రెండవ సీజన్ 2024 నవంబరు 15న ప్రదర్శించారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=July 27, 2024|title=Apple's global hit sci-fi drama ''Silo'' returns for season two on November 15|url=https://www.apple.com/tv-pr/news/2024/07/apples-global-hit-sci-fi-drama-silo-starring-and-executive-produced-by-rebecca-ferguson-returns-for-season-two-on-november-15/|access-date=July 27, 2024|website=Apple TV+ Press}}</ref> మూడవ సీజన్ 2026 జూలై 3న ప్రదర్శించారు.<ref name=":3">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 21, 2026|title=''Silo'' Sets Season 3 Release Date; Unveils Teaser & First-Look Photos|url=https://deadline.com/2026/04/silo-season-3-release-date-trailer-photos-apple-tv-1236866439/|access-date=April 21, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> చివరిదైన నాల్గవ సీజన్ 2027 జూలై 9 నుంచి ప్రీమియర్ చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref name="Season4ReleaseDate">{{Cite web|last=Schimkowitz|first=Matt|date=September 4, 2026|title=Rebecca Ferguson's ''Silo'' life as chipper as ever in final season teaser|url=https://www.avclub.com/silo-season-four-teaser|access-date=September 4, 2026|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> == స్పందన == === విమర్శకుల స్పందన === {| class="wikitable" !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు) |75 (20 రివ్యూలు) |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు) |80 (12 రివ్యూలు) |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు) |77 (12 రివ్యూలు) |} {{Television critical response|rotten_tomatoes1=88% (69 reviews)<ref name="RT1" />|metacritic1=75 (20 reviews)<ref name="MC1" />|rotten_tomatoes2=92% (53 reviews)<ref name="RT2" />|metacritic2=80 (12 reviews)<ref name="MC2" />|rotten_tomatoes3=96% (78 reviews)<ref name="RT3" />|metacritic3=77 (12 reviews)<ref name="MC3" />}}మొదటి సీజన్లో, రోటెన్ టమాటాస్ 69 సమీక్షల ఆధారంగా 88 శాతం మంది విమర్శకుల ఆమోదం ఉందని ప్రచురించింది. వెబ్సైట్లో ప్రచురించిన విమర్శకుల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం రచన, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ స్టార్ పవర్ విషయంలో మెచ్చుకోలు లభించింది.<ref name="RT1">{{Cite Rotten Tomatoes|id=silo|title=Silo|type=tv|season=1|access-date=August 6, 2023|publisher_hide=y}}</ref>[[మెటాక్రిటిక్]] 20 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 75 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలను సూచిస్తుంది.<ref name="MC1">{{Cite Metacritic|id=silo|title=Silo|type=tv|season=1|access-date=May 9, 2023|publisher_hide=y}}</ref> రెండవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 53 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 92% ఆమోదం రేటింగ్ వచ్చిందని రాసింది.<ref name="RT2">{{Cite Rotten Tomatoes|id=silo|title=Silo|type=tv|season=2|access-date=November 22, 2024|publisher_hide=y}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 80 స్కోర్ను కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" రివ్యూలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="MC2">{{Cite Metacritic|id=silo|title=Silo|type=tv|season=2|access-date=November 15, 2024|publisher_hide=y}}</ref> మూడవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 78 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 96% ఆమోదం రేటింగ్ ఉన్నట్టుగా రాసింది.<ref name="RT3">{{Cite Rotten Tomatoes|id=silo|title=Silo|type=tv|season=3|access-date=August 24, 2026|publisher_hide=y}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 77 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="MC3">{{Cite Metacritic|id=silo|title=Silo|type=tv|season=3|access-date=July 1, 2026|publisher_hide=y}}</ref> మొత్తంగా ఈ సిరీస్ లోని మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి అనుకూలమైన స్పందన లభించినట్టు రేటింగులు తెలియజేస్తున్నాయి. [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] grv1hnid86uv3pla7fhnpmh0cryv1g4 4963587 4963583 2026-09-21T10:12:34Z Ramkottapalli 62180 "[[:en:Special:Redirect/revision/1375631379|Silo (TV series)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963587 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}}{{Television critical response|rotten_tomatoes1=88% (69 reviews)<ref name="RT1" />|metacritic1=75 (20 reviews)<ref name="MC1" />|rotten_tomatoes2=92% (53 reviews)<ref name="RT2" />|metacritic2=80 (12 reviews)<ref name="MC2" />|rotten_tomatoes3=96% (78 reviews)<ref name="RT3" />|metacritic3=77 (12 reviews)<ref name="MC3" />}} {| class="wikitable" |+ !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు) |75 (20 రివ్యూలు) |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు) |80 (12 రివ్యూలు) |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు) |77 (12 రివ్యూలు) |} '''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} రెండవ సీజన్ 2024 నవంబరు 15న ప్రదర్శించారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=July 27, 2024|title=Apple's global hit sci-fi drama ''Silo'' returns for season two on November 15|url=https://www.apple.com/tv-pr/news/2024/07/apples-global-hit-sci-fi-drama-silo-starring-and-executive-produced-by-rebecca-ferguson-returns-for-season-two-on-november-15/|access-date=July 27, 2024|website=Apple TV+ Press}}</ref> మూడవ సీజన్ 2026 జూలై 3న ప్రదర్శించారు.<ref name=":3">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 21, 2026|title=''Silo'' Sets Season 3 Release Date; Unveils Teaser & First-Look Photos|url=https://deadline.com/2026/04/silo-season-3-release-date-trailer-photos-apple-tv-1236866439/|access-date=April 21, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> చివరిదైన నాల్గవ సీజన్ 2027 జూలై 9 నుంచి ప్రీమియర్ చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref name="Season4ReleaseDate">{{Cite web|last=Schimkowitz|first=Matt|date=September 4, 2026|title=Rebecca Ferguson's ''Silo'' life as chipper as ever in final season teaser|url=https://www.avclub.com/silo-season-four-teaser|access-date=September 4, 2026|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> == స్పందన == === విమర్శకుల స్పందన === {| class="wikitable" !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు) |75 (20 రివ్యూలు) |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు) |80 (12 రివ్యూలు) |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు) |77 (12 రివ్యూలు) |} {{Television critical response|rotten_tomatoes1=88% (69 reviews)<ref name="RT1" />|metacritic1=75 (20 reviews)<ref name="MC1" />|rotten_tomatoes2=92% (53 reviews)<ref name="RT2" />|metacritic2=80 (12 reviews)<ref name="MC2" />|rotten_tomatoes3=96% (78 reviews)<ref name="RT3" />|metacritic3=77 (12 reviews)<ref name="MC3" />}}మొదటి సీజన్లో, రోటెన్ టమాటాస్ 69 సమీక్షల ఆధారంగా 88 శాతం మంది విమర్శకుల ఆమోదం ఉందని ప్రచురించింది. వెబ్సైట్లో ప్రచురించిన విమర్శకుల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం రచన, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ స్టార్ పవర్ విషయంలో మెచ్చుకోలు లభించింది.<ref name="RT1">{{Cite Rotten Tomatoes|id=silo|title=Silo|type=tv|season=1|access-date=August 6, 2023|publisher_hide=y}}</ref>[[మెటాక్రిటిక్]] 20 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 75 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలను సూచిస్తుంది.<ref name="MC1">{{Cite Metacritic|id=silo|title=Silo|type=tv|season=1|access-date=May 9, 2023|publisher_hide=y}}</ref> రెండవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 53 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 92% ఆమోదం రేటింగ్ వచ్చిందని రాసింది.<ref name="RT2">{{Cite Rotten Tomatoes|id=silo|title=Silo|type=tv|season=2|access-date=November 22, 2024|publisher_hide=y}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 80 స్కోర్ను కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" రివ్యూలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="MC2">{{Cite Metacritic|id=silo|title=Silo|type=tv|season=2|access-date=November 15, 2024|publisher_hide=y}}</ref> మూడవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 78 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 96% ఆమోదం రేటింగ్ ఉన్నట్టుగా రాసింది.<ref name="RT3">{{Cite Rotten Tomatoes|id=silo|title=Silo|type=tv|season=3|access-date=August 24, 2026|publisher_hide=y}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 77 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="MC3">{{Cite Metacritic|id=silo|title=Silo|type=tv|season=3|access-date=July 1, 2026|publisher_hide=y}}</ref> మొత్తంగా ఈ సిరీస్ లోని మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి అనుకూలమైన స్పందన లభించినట్టు రేటింగులు తెలియజేస్తున్నాయి. === పురస్కారాలు === ఈ సీరీస్ కి పలు అవార్డులు, నామినేషన్లు లభించాయి. గెలుచుకున్న పురస్కారాల్లో ముఖ్యమైనవి: 2024 * బ్రిటిష్ అకాడమీ టెలివిజన్ క్రాఫ్ట్ అవార్డ్ ** బెస్ట్ ఒరిజినల్ మ్యూజిక్ (ఫిక్షన్): అట్లీ ఓర్వర్సన్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్: గవిన్ బోక్వెట్, అమాండా బెర్న్స్టైన్ * బ్రిటిష్ సొసైటీ ఆఫ్ సినిమాటోగ్రాఫర్స్ ** జీబీసీటీ ఆపరేషన్స్ అవార్డ్ (టెలివిజన్ డ్రామా): జేమ్స్ లేయ్ టన్, జస్టిన్ హాకిన్స్ * బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ డిజైనర్స్ గిల్డ్ అవార్డ్స్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్ (టీవీ బాండ్ 3 & 4 ప్రోగ్రామ్): అమాండా బెర్న్స్టైన్, గవిన్ బోక్వెట్, ఫిల్ హార్వే [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] svaidmat22estnmrbatprinnet8lgca 4963589 4963587 2026-09-21T10:14:25Z Ramkottapalli 62180 4963589 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}}'''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} రెండవ సీజన్ 2024 నవంబరు 15న ప్రదర్శించారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=July 27, 2024|title=Apple's global hit sci-fi drama ''Silo'' returns for season two on November 15|url=https://www.apple.com/tv-pr/news/2024/07/apples-global-hit-sci-fi-drama-silo-starring-and-executive-produced-by-rebecca-ferguson-returns-for-season-two-on-november-15/|access-date=July 27, 2024|website=Apple TV+ Press}}</ref> మూడవ సీజన్ 2026 జూలై 3న ప్రదర్శించారు.<ref name=":3">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 21, 2026|title=''Silo'' Sets Season 3 Release Date; Unveils Teaser & First-Look Photos|url=https://deadline.com/2026/04/silo-season-3-release-date-trailer-photos-apple-tv-1236866439/|access-date=April 21, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> చివరిదైన నాల్గవ సీజన్ 2027 జూలై 9 నుంచి ప్రీమియర్ చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref name="Season4ReleaseDate">{{Cite web|last=Schimkowitz|first=Matt|date=September 4, 2026|title=Rebecca Ferguson's ''Silo'' life as chipper as ever in final season teaser|url=https://www.avclub.com/silo-season-four-teaser|access-date=September 4, 2026|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> == స్పందన == === విమర్శకుల స్పందన === {| class="wikitable" !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు) |75 (20 రివ్యూలు) |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు) |80 (12 రివ్యూలు) |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు) |77 (12 రివ్యూలు) |} మొదటి సీజన్లో, రోటెన్ టమాటాస్ 69 సమీక్షల ఆధారంగా 88 శాతం మంది విమర్శకుల ఆమోదం ఉందని ప్రచురించింది. వెబ్సైట్లో ప్రచురించిన విమర్శకుల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం రచన, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ స్టార్ పవర్ విషయంలో మెచ్చుకోలు లభించింది.<ref name="RT1">{{Cite Rotten Tomatoes|id=silo|title=Silo|type=tv|season=1|access-date=August 6, 2023|publisher_hide=y}}</ref>[[మెటాక్రిటిక్]] 20 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 75 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలను సూచిస్తుంది.<ref name="MC1">{{Cite Metacritic|id=silo|title=Silo|type=tv|season=1|access-date=May 9, 2023|publisher_hide=y}}</ref> రెండవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 53 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 92% ఆమోదం రేటింగ్ వచ్చిందని రాసింది.<ref name="RT2">{{Cite Rotten Tomatoes|id=silo|title=Silo|type=tv|season=2|access-date=November 22, 2024|publisher_hide=y}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 80 స్కోర్ను కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" రివ్యూలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="MC2">{{Cite Metacritic|id=silo|title=Silo|type=tv|season=2|access-date=November 15, 2024|publisher_hide=y}}</ref> మూడవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 78 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 96% ఆమోదం రేటింగ్ ఉన్నట్టుగా రాసింది.<ref name="RT3">{{Cite Rotten Tomatoes|id=silo|title=Silo|type=tv|season=3|access-date=August 24, 2026|publisher_hide=y}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 77 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="MC3">{{Cite Metacritic|id=silo|title=Silo|type=tv|season=3|access-date=July 1, 2026|publisher_hide=y}}</ref> మొత్తంగా ఈ సిరీస్ లోని మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి అనుకూలమైన స్పందన లభించినట్టు రేటింగులు తెలియజేస్తున్నాయి. === పురస్కారాలు === ఈ సీరీస్ కి పలు అవార్డులు, నామినేషన్లు లభించాయి. గెలుచుకున్న పురస్కారాల్లో ముఖ్యమైనవి: ==== 2024 ==== * బ్రిటిష్ అకాడమీ టెలివిజన్ క్రాఫ్ట్ అవార్డ్ ** బెస్ట్ ఒరిజినల్ మ్యూజిక్ (ఫిక్షన్): అట్లీ ఓర్వర్సన్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్: గవిన్ బోక్వెట్, అమాండా బెర్న్స్టైన్ * బ్రిటిష్ సొసైటీ ఆఫ్ సినిమాటోగ్రాఫర్స్ ** జీబీసీటీ ఆపరేషన్స్ అవార్డ్ (టెలివిజన్ డ్రామా): జేమ్స్ లేయ్ టన్, జస్టిన్ హాకిన్స్ * బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ డిజైనర్స్ గిల్డ్ అవార్డ్స్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్ (టీవీ బాండ్ 3 & 4 ప్రోగ్రామ్): అమాండా బెర్న్స్టైన్, గవిన్ బోక్వెట్, ఫిల్ హార్వే == మూలాలు == [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] mz4saccvn0mz5xy1ahslc2e406nixsv 4963590 4963589 2026-09-21T10:16:56Z Ramkottapalli 62180 /* విమర్శకుల స్పందన */ 4963590 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}}'''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} రెండవ సీజన్ 2024 నవంబరు 15న ప్రదర్శించారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=July 27, 2024|title=Apple's global hit sci-fi drama ''Silo'' returns for season two on November 15|url=https://www.apple.com/tv-pr/news/2024/07/apples-global-hit-sci-fi-drama-silo-starring-and-executive-produced-by-rebecca-ferguson-returns-for-season-two-on-november-15/|access-date=July 27, 2024|website=Apple TV+ Press}}</ref> మూడవ సీజన్ 2026 జూలై 3న ప్రదర్శించారు.<ref name=":3">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 21, 2026|title=''Silo'' Sets Season 3 Release Date; Unveils Teaser & First-Look Photos|url=https://deadline.com/2026/04/silo-season-3-release-date-trailer-photos-apple-tv-1236866439/|access-date=April 21, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> చివరిదైన నాల్గవ సీజన్ 2027 జూలై 9 నుంచి ప్రీమియర్ చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref name="Season4ReleaseDate">{{Cite web|last=Schimkowitz|first=Matt|date=September 4, 2026|title=Rebecca Ferguson's ''Silo'' life as chipper as ever in final season teaser|url=https://www.avclub.com/silo-season-four-teaser|access-date=September 4, 2026|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> == స్పందన == === విమర్శకుల స్పందన === {| class="wikitable" !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు) |75 (20 రివ్యూలు) |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు) |80 (12 రివ్యూలు) |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు) |77 (12 రివ్యూలు) |} మొదటి సీజన్లో, రోటెన్ టమాటాస్ 69 సమీక్షల ఆధారంగా 88 శాతం మంది విమర్శకుల ఆమోదం ఉందని ప్రచురించింది. వెబ్సైట్లో ప్రచురించిన విమర్శకుల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం రచన, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ స్టార్ పవర్ విషయంలో మెచ్చుకోలు లభించింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 1 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s01|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> [[మెటాక్రిటిక్]] 20 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 75 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలను సూచిస్తుంది. రెండవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 53 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 92% ఆమోదం రేటింగ్ వచ్చిందని రాసింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 2 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s02|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 80 స్కోర్ను కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" రివ్యూలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది. మూడవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 78 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 96% ఆమోదం రేటింగ్ ఉన్నట్టుగా రాసింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 3 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s03|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 77 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది. మొత్తంగా ఈ సిరీస్ లోని మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి అనుకూలమైన స్పందన లభించినట్టు రేటింగులు తెలియజేస్తున్నాయి. === పురస్కారాలు === ఈ సీరీస్ కి పలు అవార్డులు, నామినేషన్లు లభించాయి. గెలుచుకున్న పురస్కారాల్లో ముఖ్యమైనవి: ==== 2024 ==== * బ్రిటిష్ అకాడమీ టెలివిజన్ క్రాఫ్ట్ అవార్డ్ ** బెస్ట్ ఒరిజినల్ మ్యూజిక్ (ఫిక్షన్): అట్లీ ఓర్వర్సన్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్: గవిన్ బోక్వెట్, అమాండా బెర్న్స్టైన్ * బ్రిటిష్ సొసైటీ ఆఫ్ సినిమాటోగ్రాఫర్స్ ** జీబీసీటీ ఆపరేషన్స్ అవార్డ్ (టెలివిజన్ డ్రామా): జేమ్స్ లేయ్ టన్, జస్టిన్ హాకిన్స్ * బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ డిజైనర్స్ గిల్డ్ అవార్డ్స్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్ (టీవీ బాండ్ 3 & 4 ప్రోగ్రామ్): అమాండా బెర్న్స్టైన్, గవిన్ బోక్వెట్, ఫిల్ హార్వే == మూలాలు == [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] 1f36fweih7x91u6sfl3w671f5h4qxwp 4963592 4963590 2026-09-21T10:18:21Z Ramkottapalli 62180 4963592 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}}'''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 180 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) | align = right }} సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} రెండవ సీజన్ 2024 నవంబరు 15న ప్రదర్శించారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=July 27, 2024|title=Apple's global hit sci-fi drama ''Silo'' returns for season two on November 15|url=https://www.apple.com/tv-pr/news/2024/07/apples-global-hit-sci-fi-drama-silo-starring-and-executive-produced-by-rebecca-ferguson-returns-for-season-two-on-november-15/|access-date=July 27, 2024|website=Apple TV+ Press}}</ref> మూడవ సీజన్ 2026 జూలై 3న ప్రదర్శించారు.<ref name=":3">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 21, 2026|title=''Silo'' Sets Season 3 Release Date; Unveils Teaser & First-Look Photos|url=https://deadline.com/2026/04/silo-season-3-release-date-trailer-photos-apple-tv-1236866439/|access-date=April 21, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> చివరిదైన నాల్గవ సీజన్ 2027 జూలై 9 నుంచి ప్రీమియర్ చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref name="Season4ReleaseDate">{{Cite web|last=Schimkowitz|first=Matt|date=September 4, 2026|title=Rebecca Ferguson's ''Silo'' life as chipper as ever in final season teaser|url=https://www.avclub.com/silo-season-four-teaser|access-date=September 4, 2026|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> == స్పందన == === విమర్శకుల స్పందన === {| class="wikitable" !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు) |75 (20 రివ్యూలు) |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు) |80 (12 రివ్యూలు) |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు) |77 (12 రివ్యూలు) |} మొదటి సీజన్లో, రోటెన్ టమాటాస్ 69 సమీక్షల ఆధారంగా 88 శాతం మంది విమర్శకుల ఆమోదం ఉందని ప్రచురించింది. వెబ్సైట్లో ప్రచురించిన విమర్శకుల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం రచన, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ స్టార్ పవర్ విషయంలో మెచ్చుకోలు లభించింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 1 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s01|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> [[మెటాక్రిటిక్]] 20 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 75 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలను సూచిస్తుంది. రెండవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 53 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 92% ఆమోదం రేటింగ్ వచ్చిందని రాసింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 2 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s02|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 80 స్కోర్ను కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" రివ్యూలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది. మూడవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 78 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 96% ఆమోదం రేటింగ్ ఉన్నట్టుగా రాసింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 3 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s03|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 77 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది. మొత్తంగా ఈ సిరీస్ లోని మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి అనుకూలమైన స్పందన లభించినట్టు రేటింగులు తెలియజేస్తున్నాయి. === పురస్కారాలు === ఈ సీరీస్ కి పలు అవార్డులు, నామినేషన్లు లభించాయి. గెలుచుకున్న పురస్కారాల్లో ముఖ్యమైనవి: ==== 2024 ==== * బ్రిటిష్ అకాడమీ టెలివిజన్ క్రాఫ్ట్ అవార్డ్ ** బెస్ట్ ఒరిజినల్ మ్యూజిక్ (ఫిక్షన్): అట్లీ ఓర్వర్సన్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్: గవిన్ బోక్వెట్, అమాండా బెర్న్స్టైన్ * బ్రిటిష్ సొసైటీ ఆఫ్ సినిమాటోగ్రాఫర్స్ ** జీబీసీటీ ఆపరేషన్స్ అవార్డ్ (టెలివిజన్ డ్రామా): జేమ్స్ లేయ్ టన్, జస్టిన్ హాకిన్స్ * బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ డిజైనర్స్ గిల్డ్ అవార్డ్స్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్ (టీవీ బాండ్ 3 & 4 ప్రోగ్రామ్): అమాండా బెర్న్స్టైన్, గవిన్ బోక్వెట్, ఫిల్ హార్వే == మూలాలు == [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] 2xxoed16voj5px59fmaeflbj4geuzre 4963593 4963592 2026-09-21T10:19:28Z Ramkottapalli 62180 /* తారాగణం ఎంపిక */ 4963593 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}}'''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 180 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) | align = center }} === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} రెండవ సీజన్ 2024 నవంబరు 15న ప్రదర్శించారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=July 27, 2024|title=Apple's global hit sci-fi drama ''Silo'' returns for season two on November 15|url=https://www.apple.com/tv-pr/news/2024/07/apples-global-hit-sci-fi-drama-silo-starring-and-executive-produced-by-rebecca-ferguson-returns-for-season-two-on-november-15/|access-date=July 27, 2024|website=Apple TV+ Press}}</ref> మూడవ సీజన్ 2026 జూలై 3న ప్రదర్శించారు.<ref name=":3">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 21, 2026|title=''Silo'' Sets Season 3 Release Date; Unveils Teaser & First-Look Photos|url=https://deadline.com/2026/04/silo-season-3-release-date-trailer-photos-apple-tv-1236866439/|access-date=April 21, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> చివరిదైన నాల్గవ సీజన్ 2027 జూలై 9 నుంచి ప్రీమియర్ చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref name="Season4ReleaseDate">{{Cite web|last=Schimkowitz|first=Matt|date=September 4, 2026|title=Rebecca Ferguson's ''Silo'' life as chipper as ever in final season teaser|url=https://www.avclub.com/silo-season-four-teaser|access-date=September 4, 2026|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> == స్పందన == === విమర్శకుల స్పందన === {| class="wikitable" !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు) |75 (20 రివ్యూలు) |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు) |80 (12 రివ్యూలు) |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు) |77 (12 రివ్యూలు) |} మొదటి సీజన్లో, రోటెన్ టమాటాస్ 69 సమీక్షల ఆధారంగా 88 శాతం మంది విమర్శకుల ఆమోదం ఉందని ప్రచురించింది. వెబ్సైట్లో ప్రచురించిన విమర్శకుల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం రచన, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ స్టార్ పవర్ విషయంలో మెచ్చుకోలు లభించింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 1 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s01|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> [[మెటాక్రిటిక్]] 20 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 75 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలను సూచిస్తుంది. రెండవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 53 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 92% ఆమోదం రేటింగ్ వచ్చిందని రాసింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 2 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s02|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 80 స్కోర్ను కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" రివ్యూలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది. మూడవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 78 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 96% ఆమోదం రేటింగ్ ఉన్నట్టుగా రాసింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 3 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s03|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 77 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది. మొత్తంగా ఈ సిరీస్ లోని మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి అనుకూలమైన స్పందన లభించినట్టు రేటింగులు తెలియజేస్తున్నాయి. === పురస్కారాలు === ఈ సీరీస్ కి పలు అవార్డులు, నామినేషన్లు లభించాయి. గెలుచుకున్న పురస్కారాల్లో ముఖ్యమైనవి: ==== 2024 ==== * బ్రిటిష్ అకాడమీ టెలివిజన్ క్రాఫ్ట్ అవార్డ్ ** బెస్ట్ ఒరిజినల్ మ్యూజిక్ (ఫిక్షన్): అట్లీ ఓర్వర్సన్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్: గవిన్ బోక్వెట్, అమాండా బెర్న్స్టైన్ * బ్రిటిష్ సొసైటీ ఆఫ్ సినిమాటోగ్రాఫర్స్ ** జీబీసీటీ ఆపరేషన్స్ అవార్డ్ (టెలివిజన్ డ్రామా): జేమ్స్ లేయ్ టన్, జస్టిన్ హాకిన్స్ * బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ డిజైనర్స్ గిల్డ్ అవార్డ్స్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్ (టీవీ బాండ్ 3 & 4 ప్రోగ్రామ్): అమాండా బెర్న్స్టైన్, గవిన్ బోక్వెట్, ఫిల్ హార్వే == మూలాలు == [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] 3789ekfbpx8xf4vx7de0z5l85a0fdhz 4963594 4963593 2026-09-21T10:19:58Z Ramkottapalli 62180 /* తారాగణం ఎంపిక */ 4963594 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=Silo (TV series).png|caption=|genre={{Plainlist| * డ్రామా * డిస్టోపియన్ * సైన్స్ ఫిక్షన్ }}|creator=[[గ్రాహం యోస్ట్]]|based_on={{Based on|సైలో సీరీస్|[[హూ హోయే]]}}|starring={{Plainlist| * [[రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్]] * [[రషీదా జోన్స్]] * [[డేవిడ్ ఓయ్ లోవో]] * [[కామన్ (రాపర్)]] * [[టిమ్ రాబిన్స్]] * [[హారియెట్ వాల్టర్]] * [[అవీ నాష్]] * [[రిక్ గోమెజ్]] * [[చినాజా ఊచే]] }}|composer=[[అట్లీ ఓర్వర్సన్]]|country=అమెరికా|language=ఇంగ్లీష్|num_seasons=3<!--Only increment as a new season has been released, per the documentation of the template!-->|num_episodes=30<!--Only increment as a new episode has been released, per the documentation of the template!-->|executive_producer={{Plainlist| * గ్రాహం ఓస్ట్ * [[మార్టిన్ టిల్డం]] * రెబెకా ఫెర్గ్యుసన్ * నైనా జాక్ * హూ హోవే * [[ఫ్రెడ్ గోలన్]] * [[రెమీ ఆబూచన్]] * ఇన్గ్రిడ్ ఎస్కేడా * జోవాన్నా తపా * [[మైకేల్ డిన్నర్]] * అంబర్ టెంపుల్ మోర్ }}|producer={{Plainlist| * [[కేసీ పప్పాస్]] * జెసికా బ్లెయిర్ * ఎరిక్ అవేలినో * బెన్ బ్రాఫ్మాన్ * కేథరిన్ డి శావినో }}|location=యునైటెడ్ కింగ్డమ్|cinematography={{Plainlist| * మార్క్ పాటన్ * డేవిడ్ లూథర్ * లారీ రోస్ * బాజ్ ఇర్విన్ }}|editor={{Plainlist| * హెజెల్ బైల్లీ * క్రిస్టియన్ శాండినో టేలర్ * కైత్ హెండర్సన్ * జీన్ క్రప్పర్ * హార్వే రోసెన్స్టాక్ }}|runtime=41–62 నిమిషాలు|company={{plainlist| * మీమీర్ ఫిల్మ్స్ * నీమో ఫిల్మ్స్ * ఏఎంసి స్టూడియోస్ * [[యాపిల్ స్టూడియోస్]] (సీజన్ 2) }}|channel=[[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]]|first_aired={{Start date|2023|5|5}}|last_aired={{End date|2025|1|17}}|related=<!--To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations-->|show_name=సైలో}}'''''సైలో''''' అనేది హ్యూ హోవే రచించిన ''సైలో'' ట్రయాలజీ నవలల (వూల్, ''షిఫ్ట్'', అండ్ డస్ట్) ఆధారంగా గ్రాహం యోస్ట్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ డిస్టోపియన్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. దీన్ని ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో సెట్ చేశారు. ఈ కథ ప్రకారం 144 లెవల్స్ తో కూడిన భారీ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో జనం బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఇందులో రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ అనే నటి జూలియట్ నికోలస్ అనే ఇంజనీర్ పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఆ సైలో ముందున్న భవిష్యత్తు ఏమిటి? జరిగిన గతం ఏమిటి? అన్న రహస్యాలు వెతుకుతూ ఉంటుంది. రషీదా జోన్స్, డేవిడ్ ఒయిలోవో, కామన్, టిమ్ రాబిన్స్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, రిక్ గోమెజ్, చినాజా ఉచే, షేన్ మెక్రే, రెమ్మీ మిల్నర్, అలెగ్జాండ్రియా రిలే, క్లేర్ పెర్కిన్స్, బిల్లీ పోస్ట్లెత్వైట్, స్టీవ్ జాన్, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్, రీడ్ బిర్నీ, లారా ఇన్స్, జెస్సిక బ్రౌన్ ఫైండ్లే, మోర్వెన్ క్రిస్టీ, మాట్ క్రావెన్ కూడా ఈ సీరీస్ లో నటించారు. హ్యూ హోవే రాసిన వూల్ అన్న డిస్టోపియన్ సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలను సినిమాగా తీయడానికి 2012లో ప్రయత్నాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ దశాబ్దం ముగిసే నాటికి ప్రాజెక్టు నిలిపివేయాల్సి వచ్చింది. ఆ కథను 2021 మేలో [[యాపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|యాపిల్ టీవీ+]] వారు సీరిస్ కోసం ఎంపిక చేశారు. 2021 ఆగస్టులో చిత్రీకరణ ప్రారంభం అయింది. 2023 మే 5 నాటికి పది ఎపిసోడ్లతో కూడిన మొదటి సీజన్ విడుదల అయింది. రెండో సీజన్ 2024 నవంబరు 15న విడుదల అయింది. మూడో సీజన్ 2026 జూలై 3న విడుదల అయింది. మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి మంచి పాజిటివ్ రివ్యూలు లభించాయి. ప్రధానంగా ఈ సిరీస్ వరల్డ్ బిల్డింగ్, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెసా ఫెర్గుసన్ నటనలకు మంచి మార్కులు దక్కాయి. మూడు సీజన్ల తర్వాత నాలుగో సీజన్ 2024 డిసెంబరు నుంచి తెరకెక్కిస్తున్నారు. ఈ సీరీస్ ఆఖరి సీజన్ అయినా ఈ నాలుగో సీజన్ 2027 జూలై 9న విడుదల కావడానికి సిద్ధం అవుతోంది. == నేపథ్యం == ఈ కథ ఒక డిస్టోపియన్ భవిష్యత్తులో జరుగుతుంది. 144 అంతస్తుల భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో పదివేల మంది జనాభా జీవిస్తూ ఉంటారు. వాళ్లకు పెద్దగా టెక్నాలజీ అందుబాటులో ఉండదు. విద్యుచ్ఛక్తి మాత్రమే ఉంటుంది. ఎవరికీ స్వంత లక్ష్యాలు ఉండవు. సైలో అధికారుల చేతిలో ఉండే రొటీన్ అనుసరిస్తూ జీవిస్తూ ఉంటారు. చాలామంది తాము నియంతృత్వంలో ఉన్నాం అని తెలుసుకున్నా ఎలాగోలా ఎదిరించకుండా బ్రతుకుతూ ఉంటారు. ఎవరైనా నియమాలు అతిక్రమిస్తే ఆ భూగర్భ అపార్టుమెంట్ నుంచి బయటకు పంపించి, అపార్ట్ మెంటు తాలూకు అద్దాలను శుభ్రం చేయిస్తారు. అలా శుభ్రం చేయడానికి వెళ్లినవారు ఎవరూ ప్రాణాలతో తిరిగిరాకపోవడం వల్ల ఇది భయంకరమైన శిక్షగా అక్కడివారు పరిగణిస్తారు. ఈ అపార్టుమెంటులో వీళ్లు 140 ఏళ్లుగా నివసిస్తున్నారు అని అందరికీ తెలుసు. దానికి ముందు కాలానికి చెందిన వస్తువులు ఏవైనా తమ వద్ద ఉంచుకోవడం నేరం. ఇలాంటి పరిస్థితిలో అక్కడ ఉన్న కొందరు ఈ వస్తువులను సంపాదించి గతంలో ఏం జరిగింది, తాము ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చాము, 140 ఏళ్లుగా ఈ భూగర్భ అపార్టుమెంట్లలో ఎందుకు జీవిస్తున్నాం వంటి రహస్యాలను ఛేదించడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటారు. == నిర్మాణం == === అభివృద్ధి === [[File:Hugh_Howey_by_Gage_Skidmore.jpg|ఎడమ|thumb|197x197px|''వూల్'' రచయిత హ్యూ హోవే]] హ్యూ హోవే రచించి ఈ-బుక్ గా ప్రచురించిన మూడు భాగాల ఈ-పుస్తక సిరీస్ ని మొదట [[20త్ సెంచరీ ఫాక్స్]]{{Spaces}}చిత్ర నిర్మాణ సంస్థ ఒక చలన చిత్రంగా నిర్మిస్తామని ప్రకటించారు. అందుకు ఈ నిర్మాణ సంస్థ 2012 మే 11న రచయిత హ్యూ హోవేతో వూల్ నవల సిరీస్ ఈ బుక్స్ ని కొనడానికి చర్చలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 11, 2012|title=20th Century Fox Spins 'Wool' For Scott Free And Film Rites|url=https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305194933/https://deadline.com/2012/05/20th-century-fox-spins-wool-for-scott-free-and-film-rites-270955/|archive-date=March 5, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}ఐదు రోజుల తరువాత 20త్ సెంచరీ ఫాక్స్ వారు ఈ నవలని చిత్రంగా మలిచే హక్కులు సంపాదించి, రిడ్లీ స్కాట్, స్టీవెన్ జైలియన్ లతో కలిసి చిత్ర నిర్మాణం మొదలు పెట్టడానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=May 16, 2012|title=TOLDJA! Fox Acquires Online Book Sensation 'Wool'|url=https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126015421/https://deadline.com/2012/05/toldja-fox-acquires-online-book-sensation-wool-273670/|archive-date=January 26, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {{Spaces}}నవంబర్ 28న, జె. బ్లేక్సన్{{Spaces}} ఈ చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం చేయడం కోసం చర్చలు జరుపుతున్నట్లు ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brodesser-Akner|first=Claude|date=November 28, 2012|title=Exclusive: Fox Looks to Reel In Director J. Blakeson for Adaptation of Self-Published Sci-Fi Hit ''Wool''|url=https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123060250/https://www.vulture.com/2012/11/fox-looks-to-j-blakeson-for-adaptation-of-wool-self-published.html|archive-date=January 23, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Vulture.com|Vulture]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ, తర్వాత బ్లేక్సన్ ఈ ప్రాజెక్ట్లో పాల్గొనడం లేదని నికోల్ పెర్ల్మాన్ స్క్రీన్ ప్లేని తిరిగి వ్రాస్తారని 2015 జూన్ 5న ప్రకటించారు,<ref>{{Cite web|last=Sneider|first=Jeff|date=June 5, 2015|title='Guardians of the Galaxy's' Nicole Perlman to Rewrite Sci-Fi Movie 'Wool' for 20th Century Fox (Exclusive)|url=https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228061130/https://www.thewrap.com/guardians-of-the-galaxys-nicole-perlman-to-rewrite-sci-fi-movie-wool-for-20th-century-fox-exclusive/|archive-date=February 28, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[TheWrap]]}}</ref> {{Spaces}}కానీ [[ద వాల్ట్ డిస్నీ కంపెనీ|డిస్నీ సంస్థ]] 21 వ సెంచరీ ఫాక్స్ను కొనుగోలు చేసిన ఫలితంగా ఈ చిత్రం చివరికి నిలిపివేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=August 8, 2019|title=Fox movies scrapped forever after Disney's big takeover|url=https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212231040/https://www.digitalspy.com/movies/a28657256/fox-movies-cancelled-disney-ben-affleck-taika-waititi-flash-gordon/|archive-date=February 12, 2021|access-date=June 5, 2021|website=[[Digital Spy]]}}</ref> 2018 జూలై 30 నాటికి, ఈ చిత్ర నిర్మాణ ప్రాజెక్టును [[ఏఎంసి (టీవీ ఛానెల్)|ఏఎంసి]] టెలివిజన్ వారు కొత్తగా అభివృద్ధి చేయడం మొదలుపెట్టారు. మొదట ఒప్పందం ప్రకారం లాటోయా మోర్గాన్ ఏఎంసి స్టూడియో నిర్మిస్తున్న ఈ సిరీస్ కి రచయితగా పనిచేయడానికి ఒప్పుకుంది<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=July 30, 2018|title=Hugh Howey's 'Wool' in Development as AMC Series From LaToya Morgan (EXCLUSIVE)|url=https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122400/https://variety.com/2018/tv/news/hugh-howey-wool-amc-laotya-morgan-1202887310/|archive-date=September 15, 2018|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}తర్వాత ఈ సిరీస్ నిర్మాణ హక్కులు 2021 మే 20న [[ఆపిల్ టీవీ (స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్)|ఆపిల్ టీవీ +]]{{Spaces}} దక్కించుకుని పది ఎపిసోడ్లు నిర్మించడానికి ఆర్డర్ అందుకుంది. {{Spaces}}మోర్గాన్ స్థానంలో గ్రాహం యోస్ట్ ని సిరీస్ క్రియేటర్ గా, రచయితగా నియమించారు. ఈ మొత్తం ఒప్పందంలో ఆపిల్ టీవీ + లో అతను మూడు సిరీస్లు నిర్మించాడు. గ్రాహంతో పాటు{{Spaces}}మోర్టెన్ టైల్డమ్ కూడా డైరెక్టర్, ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా బాధ్యతలు తీసుకున్నాడు. గ్రాహం యోస్ట్ షోరన్నర్ గా పని చేశాడు.<ref name="series order">{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=May 20, 2021|title=Rebecca Ferguson to Star in Series Adaptation of Hugh Howey Novel 'Wool' at Apple|url=https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520205427/https://variety.com/2021/tv/news/rebecca-ferguson-wool-hugh-howey-apple-1234977582/|archive-date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> [[దస్త్రం:Hugh C Howey Wool Omnibus.jpg|thumb|182x182px|సైలో సీరీస్ కి మూల కథను సైలో నవలా ట్రయాలజీ నుంచి తీసుకున్నారు. వాటిలో మొదటి నవలే వూల్.]] ''సైలో'' సీరీస్ లో రెండవ సీజన్ తీస్తున్నారని 2023 జూన్ లో ప్రకటించారు.<ref name="deadline.com Silo Renewed For Season 2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 14, 2023|title='Silo' Renewed For Season 2 At Apple TV+|url=https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620062154/https://deadline.com/2023/06/silo-renewed-season-2-apple-tv-plus-1235416567/|archive-date=June 20, 2023|access-date=June 14, 2023|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Spaces}}2024 ఏప్రిల్లో, రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ఒక ఇంటర్వ్యూలో వారు 3, 4 సీజన్లను వరుసగా షూట్ చేయాలని చూస్తున్నారని, దానితో సిరీస్ ముగుస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=April 13, 2024|title='Silo' Season 3 and 4 Might Film Back-to-Back With Latter Ending Series [Exclusive]|url=https://collider.com/silo-season-3-4-filming-schedule-explained-rebecca-ferguson/|access-date=July 5, 2024|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}2024 డిసెంబరు 16న, ఈ సిరీస్ మూడవ సీజన్నీ, చివరి సీజన్ అయినా నాలుగవ సీజన్నీ నిర్మించనున్నట్టు ప్రకటించారు.<ref name="S3+4Renewal">{{Cite web|last=Webb Mitovich|first=Matt|date=December 16, 2024|title=''Silo'' Renewed for 2 More Seasons — Apple TV+ Adaptation to Conclude With Season 4|url=https://www.tvline.com/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-rebecca-ferguson-1235388800/|access-date=December 16, 2024|website=TVLine}}</ref><ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=16 December 2024|title='Silo' to End With Season 4 as Apple TV+ Renews Series for Two More Seasons|url=https://variety.com/2024/tv/news/silo-renewed-season-3-ending-season-4-1236249072/|access-date=27 June 2025|website=Variety}}</ref>{{Spaces}} === రచన === యోస్ట్ తో పాటు, [[జెస్సికా బ్లేర్]], [[కాస్సీ పప్పాస్]], ఇంగ్రిడ్ ఎస్కాజెడా, రెమి ఆబూచాన్, ఆరిక్ అవెలినో, జెఫ్రీ వాంగ్, లెకెథియా డాల్కో, ఫ్రెడ్ గోలన్ మొదటి సీజన్లో రచయితలుగా పనిచేశారు. సాల్ కాలెరోస్, జెన్నీ డి ఆర్మిట్-స్ట్రాన్, కేథరీన్ డిసావినో రెండవ సీజన్లో చేరారు. షెల్లీ బిర్స్ మూడవ సీజన్లో చేరింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=''Silo''|url=https://directories.wga.org/project/1231235/silo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205440/https://directories.wga.org/project/1231235/silo|archive-date=March 6, 2023|access-date=May 27, 2024|website=[[Writers Guild of America West]]}}</ref> === తారాగణం ఎంపిక === సిరీస్ తీస్తున్నట్టు ప్రకటన చేసినప్పుడే రెబెక్కా ఫెర్గూసన్ ప్రధాన పాత్రలో నటిస్తున్నట్లు కూడా ప్రకటించారు.<ref name="series order" /> టిమ్ రాబిన్స్ 2021 ఆగస్టులో సిరీస్ లో చేరాడు, [[రషీదా జోన్స్]], డేవిడ్ ఓయిలోవో, కామన్, హ్యారియెట్ వాల్టర్, అవి నాష్, చినాజా ఉచే తరువాతి నెలల్లో చేరారు.<ref>{{Cite web|last=Goldberg|first=Lesley|date=August 18, 2021|title=Tim Robbins Joins Rebecca Ferguson in Apple TV Drama 'Wool'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906193508/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tim-robbins-wool-rebecca-ferguson-apple-1234999361/|archive-date=September 6, 2021|access-date=August 18, 2021|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=September 22, 2021|title=Rashida Jones & David Oyelowo Join Apple TV+ Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107173603/https://deadline.com/2021/09/rashida-jones-david-oyelowo-join-apple-tv-dystopian-drama-series-wool-1234842330/|archive-date=November 7, 2021|access-date=September 22, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=White|first=Peter|date=October 15, 2021|title=Common Joins Apple's Dystopian Drama Series 'Wool'|url=https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173519/https://deadline.com/2021/10/common-joins-apples-dystopian-drama-series-wool-1234856515/|archive-date=October 24, 2021|access-date=October 15, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=November 1, 2021|title=Wool: Harriet Walter, Avi Nash & Chinaza Uche Join Apple's Dystopian Drama As Series Regulars|url=https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108030003/https://deadline.com/2021/11/wool-harriet-walter-avi-nash-chinaza-uche-join-apple-original-1234865291/|archive-date=November 8, 2021|access-date=November 1, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2024 జూలై 27న, [[శాన్ డియాగో కామిక్-కాన్]] లో స్టీవ్ జాన్ సైలో రెండవ సీజన్ లో తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Gomez|first=Dessi|date=July 27, 2024|title='Silo' Season 2 Sets Release Date, Adds Steve Zahn To Cast|url=https://deadline.com/2024/07/silo-season-2-release-date-steve-zahn-1236024269/|access-date=July 27, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref> 2025 జనవరి 17న, యాష్లే జుకర్మన్, జెస్సికా హెన్విక్ మూడవ సీజన్ నుంచి తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="DanielHelen">{{Cite web|last=Cordero|first=Rosy|date=January 17, 2025|title=Ashley Zukerman & Jessica Henwick Board Apple TV+ Series ''Silo'' For Season 3|url=https://deadline.com/2025/01/ashley-zukerman-jessica-henwick-silo-season-3-1236259476/|access-date=January 17, 2025|website=Deadline Hollywood}}</ref> {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 180 | image1 = Rebecca Ferguson at 82nd Venice International Film Festival-1 (cropped) (cropped).jpg | image2 = Common-byPhilipRomano3.jpg | image3 = Harriet Walter EIBF2025 i198.jpg | image4 = Audrey Zahn Rick Gomez Steve Zahn She Dances-68 (cropped).jpg | footer = రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ (ఎడమ పైన), కామన్ (కుడి పైన), రిక్ గోమెజ్ (కుడి కింద), హారియేట్ వాల్టర్ (ఎడమ కింద) | align = right }} === చిత్రీకరణ === ఈ సీరీస్ చిత్రీకరణ 2021 ఆగస్టులో [[లండన్|లండన్లో]]<nowiki/>ని హోడెస్డన్ ప్రాంతంలో ప్రారంభమైంది. 2022 మధ్య వరకు కొనసాగడానికి ప్రణాళిక వేశారు.<ref>{{Cite web|last=Daniels|first=Nia|date=August 19, 2021|title=Exclusive: AMC films Wool for Apple at temporary UK studio|url=https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831180850/https://www.theknowledgeonline.com/the-knowledge-bulletin/post/2021/08/19/exclusive-amc-films-wool-for-apple-at-temp-uk-studio|archive-date=August 31, 2021|access-date=September 6, 2021|website=The Knowledge}}</ref> మార్క్ ప్యాటెన్, డేవిడ్ లూథర్, లారీ రోజ్ సినిమాటోగ్రాఫర్లుగా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=Beth|first=Amy|date=April 3, 2023|title='Silo': Release Date, Trailer, Cast, and Everything We Know So Far About the Rebecca Ferguson-led Series|url=https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173024/https://collider.com/silo-series-release-date-trailer-cast/|archive-date=April 15, 2023|access-date=April 15, 2023|website=Collider|language=en}}</ref> గావిన్ బోక్వెట్ ప్రొడక్షన్ డిజైనర్, అతను ఈ సీరీస్ కి అత్యంత ముఖ్యమైన భూగర్భ అపార్ట్ మెంట్లను రూపకల్పన చేసి మంచి పేరు సంపాదించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Millman|first=Zosha|date=May 5, 2023|title=Apple TV Plus' Silo needed to build the world's most perfect set of stairs|url=https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619194541/https://www.polygon.com/23710614/silo-apple-tv-staircase-design-show|archive-date=June 19, 2023|access-date=|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en-US}}</ref> రెండవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2023 జూన్ నెల చివరలో లండన్ లోని హోడెస్డెన్ స్టూడియోలో ప్రారంభమైంది, మొదటి సీజన్ కి తయారుచేసిన సెట్లోన్ రెండవ సీజన్ కూడా చిత్రీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Geisinger|first=Gabriella|date=June 20, 2023|title=''Silo'' season 2 begins filming|url=https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620171934/https://www.kftv.com/news/2023/06/20/silo-season-2-begins-filming|archive-date=June 20, 2023|access-date=2023-06-20|website=[[Kemps Film and TV Production Services Handbook]]}}</ref> {{Spaces}}2023లో అమెరికా టెలివిజన్, రేడియో నటీనటులు, జూనియర్ ఆర్టిస్టుల సమ్మె కారణంగా జూలైలో చిత్రీకరణ నిలిపివేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|title='Silo' Season 2 Shoot On Indefinite Hiatus As Strikes Hit Apple's Most-Watched Drama Series|last=Kanter|first=Jake|date=July 25, 2023|access-date=July 25, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725092545/https://deadline.com/2023/07/silo-season-2-shoot-indefinite-hiatus-apple-strike-1235447160/|archive-date=July 25, 2023|agency=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> 2023 డిసెంబరు మొదట్లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమై 2024 మార్చి 8న ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Jaden|date=December 1, 2023|title=Craig Mazin Reveals February Start Date for 'The Last of Us' Season 2 During Variety's A Night in the Writers Room|url=https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201194749/https://variety.com/2023/tv/screenwriters/craig-mazin-last-of-us-season-2-writers-room-1235816800/|archive-date=December 1, 2023|access-date=December 1, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=December 19, 2023|title=Apple TV+'s Silo has resumed production on its second series in the UK|url=https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223020600/https://www.kftv.com/news/2023/12/19/silo-season-2-filming-uk|archive-date=December 23, 2023|access-date=December 22, 2023|website=Kemps Film and TV Production Services Handbook}}</ref><ref>{{Cite web|last=McPherson|first=Chris|date=February 8, 2024|title=Rebecca Ferguson Confirms When 'Silo' Season 2 Will Finish Shooting|url=https://collider.com/silo-season-2-filming-rebecca-ferguson/|access-date=February 10, 2024|website=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> {{Spaces}}మూడవ సీజన్ చిత్రీకరణ 2024 అక్టోబరులో అదే హోడెస్దోన్ స్టూడియోస్ లోనూ, అలాగే కొత్తగా లండన్లోని ఎన్ఫీల్డ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ఓఎంఏ వన్, ఓఎంఏ ఎక్స్ ఫిల్మ్ స్టూడియోలలో ప్రారంచించారు. ఈ చిత్రీకరణ 2025 మేలో పూర్తయింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=October 22, 2024|title=Apple TV+'s ''Silo'' begins series three shoot in the UK|url=https://www.screenglobalproduction.com/news/2024/10/22/apple-tv-silo-series-three-begins-filming-uk|access-date=October 24, 2024|website=[[Screen Global Production]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=O'Rourke|first=Ryan|date=May 2, 2025|title='Silo' Season 3 Digs Up a Massive Update|url=https://collider.com/silo-season-3-filming-update-wraps/|access-date=May 12, 2025|website=Collider}}</ref> {{Spaces}}{{Spaces}} చివరిదైన నాలుగో సీజన్ చిత్రీకరణ 2025 ఆగస్టులో ప్రారంభమై మార్చి 2026లో ముగిసింది.<ref>{{Cite web|last=Calnan|first=Ellie|date=August 5, 2025|title=2025 film and high-end TV productions shooting in the UK and Ireland: latest updates|url=https://www.screendaily.com/news/2025-film-and-high-end-tv-productions-shooting-in-the-uk-and-ireland-latest-updates/5200306.article|access-date=2025-08-05|website=[[Screen Daily]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christoffel|first=Ryan|date=2026-03-06|title=Silo gets exciting update ahead of season 3’s release|url=https://9to5mac.com/2026/03/06/silo-gets-exciting-update-ahead-of-season-3s-release/|access-date=2026-03-07|website=9to5Mac|language=en-US}}</ref>{{Spaces}} == విడుదల == ''సైలో'' సిరీస్ 2023 ఏప్రిల్ 14న ఆ ఏడాది [[కేన్స్ సిరీస్|కేన్స్ సిరీస్లో]] ప్రత్యేక ప్రదర్శన ద్వారా విడుదల చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Hopewell|first=John|last2=Barraclough|first2=Leo|date=28 March 2023|title=Canneseries: 'Dead Ringers,' 'Fatal Attraction,' 'Tapie' Join 'Silo' in Lineup|url=https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427212314/https://variety.com/2023/tv/global/canneseries-dead-ringers-fatal-attraction-silo-1235566405/|archive-date=April 27, 2023|access-date=2 May 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> {{Spaces}}మొదటి సీజన్ 2023 మే 5న ఆపిల్ టీవీ + లో ప్రదర్శించారు, మొదటి రెండు ఎపిసోడ్లు వెంటనే అందుబాటులోకి తెచ్చి, మిగిలినవి జూన్ 30 వరకు వారానికొకసారి ప్రసారం చేస్తూవచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Franken|first=Claire|date=March 6, 2023|title=''Silo'': Watch the Star-Studded Trailer for Apple TV+ Series About a Dystopian Underground Community|url=https://www.tvline.com/news/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video-1234940889/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306140021/https://tvline.com/2023/03/06/silo-release-date-trailer-hugh-howey-wool-adaptation-apple-tv-plus-video/|archive-date=March 6, 2023|access-date=March 6, 2023|website=TVLine}}</ref>{{Spaces}}{{Spaces}} రెండవ సీజన్ 2024 నవంబరు 15న ప్రదర్శించారు.<ref name=":2">{{Cite web|date=July 27, 2024|title=Apple's global hit sci-fi drama ''Silo'' returns for season two on November 15|url=https://www.apple.com/tv-pr/news/2024/07/apples-global-hit-sci-fi-drama-silo-starring-and-executive-produced-by-rebecca-ferguson-returns-for-season-two-on-november-15/|access-date=July 27, 2024|website=Apple TV+ Press}}</ref> మూడవ సీజన్ 2026 జూలై 3న ప్రదర్శించారు.<ref name=":3">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 21, 2026|title=''Silo'' Sets Season 3 Release Date; Unveils Teaser & First-Look Photos|url=https://deadline.com/2026/04/silo-season-3-release-date-trailer-photos-apple-tv-1236866439/|access-date=April 21, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> చివరిదైన నాల్గవ సీజన్ 2027 జూలై 9 నుంచి ప్రీమియర్ చేయాలని ప్రణాళిక వేసుకున్నారు.<ref name="Season4ReleaseDate">{{Cite web|last=Schimkowitz|first=Matt|date=September 4, 2026|title=Rebecca Ferguson's ''Silo'' life as chipper as ever in final season teaser|url=https://www.avclub.com/silo-season-four-teaser|access-date=September 4, 2026|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> == స్పందన == === విమర్శకుల స్పందన === {| class="wikitable" !సీజన్ !రోటెన్ టమాటోస్ !మెటాక్రిటిక్ |- |1 |88 శాతం (69 రివ్యూలు) |75 (20 రివ్యూలు) |- |2 |92 శాతం (53 రివ్యూలు) |80 (12 రివ్యూలు) |- |3 |96 శాతం (78 రివ్యూలు) |77 (12 రివ్యూలు) |} మొదటి సీజన్లో, రోటెన్ టమాటాస్ 69 సమీక్షల ఆధారంగా 88 శాతం మంది విమర్శకుల ఆమోదం ఉందని ప్రచురించింది. వెబ్సైట్లో ప్రచురించిన విమర్శకుల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం రచన, ప్రొడక్షన్ డిజైన్, రెబెక్కా ఫెర్గ్యూసన్ స్టార్ పవర్ విషయంలో మెచ్చుకోలు లభించింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 1 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s01|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> [[మెటాక్రిటిక్]] 20 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 75 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలను సూచిస్తుంది. రెండవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 53 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 92% ఆమోదం రేటింగ్ వచ్చిందని రాసింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 2 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s02|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 80 స్కోర్ను కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" రివ్యూలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది. మూడవ సీజన్లో, రాటెన్ టొమాటోస్ 78 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 96% ఆమోదం రేటింగ్ ఉన్నట్టుగా రాసింది.<ref>{{Cite web|title=Silo: Season 3 {{!}} Rotten Tomatoes|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/silo/s03|access-date=2026-09-21|website=www.rottentomatoes.com|language=en}}</ref> మెటాక్రిటిక్ 12 మంది విమర్శకుల ఆధారంగా 100కి 77 స్కోరును కేటాయించింది, ఇది "సాధారణంగా అనుకూలమైన" సమీక్షలు ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది. మొత్తంగా ఈ సిరీస్ లోని మూడు సీజన్లకు విమర్శకుల నుంచి అనుకూలమైన స్పందన లభించినట్టు రేటింగులు తెలియజేస్తున్నాయి. === పురస్కారాలు === ఈ సీరీస్ కి పలు అవార్డులు, నామినేషన్లు లభించాయి. గెలుచుకున్న పురస్కారాల్లో ముఖ్యమైనవి: ==== 2024 ==== * బ్రిటిష్ అకాడమీ టెలివిజన్ క్రాఫ్ట్ అవార్డ్ ** బెస్ట్ ఒరిజినల్ మ్యూజిక్ (ఫిక్షన్): అట్లీ ఓర్వర్సన్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్: గవిన్ బోక్వెట్, అమాండా బెర్న్స్టైన్ * బ్రిటిష్ సొసైటీ ఆఫ్ సినిమాటోగ్రాఫర్స్ ** జీబీసీటీ ఆపరేషన్స్ అవార్డ్ (టెలివిజన్ డ్రామా): జేమ్స్ లేయ్ టన్, జస్టిన్ హాకిన్స్ * బ్రిటిష్ ఫిల్మ్ డిజైనర్స్ గిల్డ్ అవార్డ్స్ ** బెస్ట్ ప్రొడక్షన్ డిజైన్ (టీవీ బాండ్ 3 & 4 ప్రోగ్రామ్): అమాండా బెర్న్స్టైన్, గవిన్ బోక్వెట్, ఫిల్ హార్వే == మూలాలు == [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్]] [[వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్]] nk45b999iribj1r8tt8nf9h2e62mdpc నాగలక్ష్మి తెలంగాణ రెస్ట్లర్ 0 510772 4963477 2026-09-21T06:56:15Z Jagadeeshkolkondi 152462 [[WP:AES|←]]Created page with ''''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == న...' 4963477 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది.<ref name="ntnews"/> అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు.<ref name="andhrajyothy"/> ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది.<ref name="govt"/> == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు.<ref name="ntnews"/> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా రెజ్లర్లు]] [[వర్గం:ఖేలో ఇండియా పతక విజేతలు]] 690urwaudqydrv6f4w83tih6mppw5kk 4963479 4963477 2026-09-21T06:57:35Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963479 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది.<ref name="ntnews"/> అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు.<ref name="andhrajyothy"/> ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది.<ref name="govt"/> == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు.<ref name="ntnews"/> == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళా రెజ్లర్లు]] [[వర్గం:ఖేలో ఇండియా పతక విజేతలు]] 5nfe54gpaf5yk9qp1994ktj2oc7fe3a 4963480 4963479 2026-09-21T06:58:29Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963480 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది.<ref name="ntnews"/> అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు.<ref name="andhrajyothy"/> ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది.<ref name="govt"/> == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు.<ref name="ntnews"/> == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారుల 3lp3ruswt3t350h2ee657o44z3u59zv 4963481 4963480 2026-09-21T06:59:04Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963481 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది. అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు.<ref name="andhrajyothy"/> ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది. == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు.<ref name="ntnews"/> == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారుల 15rii94qk50ro7j02mrino6gjwmb9ec 4963482 4963481 2026-09-21T06:59:24Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963482 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది. అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు.<ref name= ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది. == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు.<ref name="ntnews"/> == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారుల q96tktedwgxq6r20y5usm887qc1fbew 4963483 4963482 2026-09-21T06:59:49Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963483 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది. అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు. ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది. == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు.<ref name="ntnews"/> == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారుల jf0s4715c7eynx5ikpbcnhsc650jhtj 4963484 4963483 2026-09-21T07:00:24Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963484 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది. అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు. ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది. == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు. == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారుల 5o2xpgoym3gd41tko24vd2ad61x3dkq 4963486 4963484 2026-09-21T07:01:36Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963486 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది. అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు. ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది. == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు. == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 2 https://www.andhrajyothy.com/2026/sports/telangana-wrestlers-win-three-medals-in-khelo-india-tribal-games-nagalakshmi-gold-1509250.html 9ohyrc75lipknsa2sgdgwgpfcc0jnub 4963487 4963486 2026-09-21T07:01:58Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963487 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది. అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు. ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది. == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు. == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 2 https://www.andhrajyothy.com/2026/sports/telangana-wrestlers-win-three-medals-in-khelo-india-tribal-games-nagalakshmi-gold-1509250.html efow2f2vyl8emgcrz73u2x0ap5uu3rr 4963489 4963487 2026-09-21T07:04:16Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963489 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది. అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు. ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది. == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు. == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 2 https://www.andhrajyothy.com/2026/sports/telangana-wrestlers-win-three-medals-in-khelo-india-tribal-games-nagalakshmi-gold-1509250.html వర్గం :తెలంగాణ క్రీడాకారులు వర్గం :భారతీయ మహిళా రెస్ట్లర్లు వర్గం :ఖేలో ఇండియా పతాక విజేతలు a93ry1d1tdy0z041ovnj9wznhsfvtbp 4963502 4963489 2026-09-21T07:33:53Z Rajasekhar1961 2596 /* మూలాలు */ 4963502 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది. అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు. ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది. == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు. == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 2 https://www.andhrajyothy.com/2026/sports/telangana-wrestlers-win-three-medals-in-khelo-india-tribal-games-nagalakshmi-gold-1509250.html [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం :భారతీయ మహిళా రెస్ట్లర్లు]] [[వర్గం:ఖేలో ఇండియా పతాక విజేతలు]] nbrclwswwozl2v1j81hxhcdopa2m146 4963504 4963502 2026-09-21T07:37:35Z Rajasekhar1961 2596 4963504 wikitext text/x-wiki '''నాగలక్ష్మి''' తెలంగాణకు చెందిన మహిళా రెజ్లర్. 2026లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన తొలి [[ఖేలో ఇండియా]] గిరిజన క్రీడల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. == బాల్యం, శిక్షణ == నాగలక్ష్మి తెలంగాణకు చెందిన గిరిజన క్రీడాకారిణి. రెజ్లింగ్ కోచ్ మూడ్ జైపాల్ వద్ద శిక్షణ పొందుతోంది. హనుమకొండ జిల్లా యువజన క్రీడల అధికారి గుగులోతు అశోక్ కుమార్ పర్యవేక్షణలో తెలంగాణ జట్టుకు ఎంపికైంది. == క్రీడా జీవితం == భారత ప్రభుత్వం తొలిసారిగా నిర్వహించిన ఖేలో ఇండియా గిరిజన క్రీడలు 2026 మార్చి 25 నుండి ఏప్రిల్ 3 వరకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని రాయ్‌పూర్, జగదల్‌పూర్, సుర్గుజాలలో జరిగాయి. సుర్గుజాలో జరిగిన రెజ్లింగ్ పోటీల్లో మహిళల 57 కిలోల విభాగంలో ఫైనల్‌లో నాగలక్ష్మి కర్ణాటకకు చెందిన సాయి సిద్ధిపై 10-0 తేడాతో ఏకపక్ష విజయం సాధించి స్వర్ణ పతకం గెలుచుకుంది. అదే పోటీల్లో పురుషుల గ్రీకో రోమన్ 77 కిలోల విభాగంలో జాదవ్ చరణ్ 8-0తో హనీష్ కుమార్‌పై, 135 కిలోల విభాగంలో రాజు కాంస్య పతకాలు సాధించారు. ఈ విజయంతో తెలంగాణ మహిళల రెజ్లింగ్ జట్టు ఓవరాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచింది. == గుర్తింపు == నాగలక్ష్మి విజయాన్ని తెలంగాణ క్రీడల మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి, స్పోర్ట్స్ అథారిటీ చైర్మన్ శివసేనారెడ్డి, ఎండి సోనీ బాలాదేవి అభినందించారు. == మూలాలు == 1 https://tribal.kheloindia.gov.in/participant-profile/1451 2 https://www.andhrajyothy.com/2026/sports/telangana-wrestlers-win-three-medals-in-khelo-india-tribal-games-nagalakshmi-gold-1509250.html [[వర్గం:తెలంగాణ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం :భారతీయ మహిళా రెస్ట్లర్లు]] [[వర్గం:ఖేలో ఇండియా పతాక విజేతలు]] cxjl1cw936n1bftak1cq5kojqho0hn4 వాడుకరి చర్చ:Saaikala Devi 3 510773 4963498 2026-09-21T07:32:33Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963498 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Saaikala Devi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Saaikala Devi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:32, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) b0mp1jf6cqkqak3pof95ltxrxee3ti4 వాడుకరి చర్చ:Ajaymotah 3 510774 4963499 2026-09-21T07:32:53Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963499 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Ajaymotah గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Ajaymotah గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:32, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) d4c5tknld9ifa91d08c7awvwv26qb59 వాడుకరి చర్చ:Little heart18 3 510775 4963500 2026-09-21T07:33:11Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963500 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Little heart18 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Little heart18 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:33, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) bqmryojmgelij2cfa3qxldo267veaf9 వాడుకరి చర్చ:SIDDANTHAPU 3 510776 4963501 2026-09-21T07:33:35Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963501 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">SIDDANTHAPU గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> SIDDANTHAPU గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:33, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) trimcv7x44y0a6ke2hncvw9dyeeo551 2008 పశ్చిమ భారతదేశంలో బాంబు దాడులు 0 510777 4963513 2026-09-21T07:54:24Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[2008 పశ్చిమ భారతదేశంలో బాంబు దాడులు]] పేజీని [[2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4963513 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు]] pkcz7d4pshht31i9vbsf3yihmdptkp9 చర్చ:2008 పశ్చిమ భారతదేశంలో బాంబు దాడులు 1 510778 4963515 2026-09-21T07:54:24Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[చర్చ:2008 పశ్చిమ భారతదేశంలో బాంబు దాడులు]] పేజీని [[చర్చ:2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4963515 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[చర్చ:2008 లో పశ్చిమ భారతదేశంలో జరిగిన బాంబు దాడులు]] i44o4x23qnl164v8wa0i8rmai28zab3 వర్గం:12వ శతాబ్దపు రచనలు 14 510779 4963518 2026-09-21T08:15:25Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4963518 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4963519 4963518 2026-09-21T08:15:37Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:12 వ శతాబ్దం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963519 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:12 వ శతాబ్దం]] hjkpqm3k6g1ts3a8uwjjaebzqpdj6bn సెల్లో 0 510780 4963525 2026-09-21T08:33:25Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1374209649|Cello]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963525 wikitext text/x-wiki   '''వయోలోన్‌సెల్లో''' {{IPAc-en|ˌ|v|aɪ|ə|l|ə|n|ˈ|tʃ|ɛ|l|oʊ}}{{Respell|VY|ə|lən|CHEL|oh}}{{IPA|it|vjolonˈtʃɛllo}} ), <ref>{{Cite web|title=violoncello noun – Pronunciation|url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/pronunciation/english/violoncello|access-date=October 4, 2016|website=Oxfordlearnersdictionaries.com}}</ref> సాధారణంగా '''సెల్లో''' {{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɛ|l|oʊ}} గా సంక్షిప్తీకరించబడుతుంది{{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɛ|l|oʊ}} {{Respell|CHEL|oh}} ), అనేది వయోలిన్ కుటుంబానికి చెందిన, మధ్యస్థ-తక్కువ శృతి గల ఒక [[స్ట్రింగ్ వాయిద్యం|తంత్రీ వాద్యం]] . దీని నాలుగు తీగలను సాధారణంగా పర్ఫెక్ట్ ఫిఫ్త్స్‌లో ట్యూన్ చేస్తారు : తక్కువ నుండి ఎక్కువకు, C <nowiki><sub id="mwHw">2</sub></nowiki>, G <nowiki><sub id="mwIA">2</sub></nowiki>, D <nowiki><sub id="mwIQ">3</sub></nowiki>, A <nowiki><sub id="mwIg">3</sub></nowiki> . వయోలాలోని నాలుగు తీగలు ఒక్కొక్కటి ఒక అష్టకం అధికంగా ఉంటాయి. సెల్లో సంగీతాన్ని సాధారణంగా బాస్ క్లెఫ్‌లో రాస్తారు; అధిక శృతి గల భాగాల కోసం టెనర్ క్లెఫ్, ట్రెబుల్ క్లెఫ్‌లను ఉపయోగిస్తారు. '''సెల్లో వాద్యకారుడు''' లేదా '''వయోలోన్ సెల్లో వాద్యకారుడు''' వాయించే ఈ వాద్యానికి, వాయిద్య సహకారంతో, లేకుండా విస్తృతమైన సోలో ప్రదర్శనలతో పాటు, అనేక కాన్సెర్టోలు కూడా ఉన్నాయి. సోలో వాయిద్యంగా, సెల్లో బాస్ నుండి సోప్రానో వరకు తన పూర్తి శ్రేణిని ఉపయోగిస్తుంది, స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్స్, [[ఆర్కెస్ట్రా]] యొక్క స్ట్రింగ్ సెక్షన్ వంటి [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్|చాంబర్ సంగీతంలో]], ఇది తరచుగా బాస్ భాగాన్ని ప్లే చేస్తుంది, అక్కడ డబుల్ బాస్‌ల ద్వారా ఒక ఆక్టేవ్ తక్కువ స్థాయిలో ఇది బలపరచబడవచ్చు. [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్ యుగం]] నాటి ఫిగర్డ్ బాస్ సంగీతంలో, ఆర్గాన్, హార్ప్‌సికార్డ్, [[లూట్ (వీణ)|ల్యూట్]] లేదా థియోర్బో వంటి స్వర వాద్యాలతో పాటు , బాస్సో కంటిన్యూయో బృందంలో భాగంగా సాధారణంగా సెల్లో, వయోలా డా గాంబా లేదా బాసూన్ ఉంటాయి. ఆధునిక చైనీస్ ఆర్కెస్ట్రాల నుండి సెల్లో రాక్ బ్యాండ్‌ల వరకు, అనేక ఇతర సంగీత బృందాలలో సెల్లోలు కనిపిస్తాయి. == వ్యుత్పత్తి == ''సెల్లో'' అనే పేరు [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్]] పదం ''వయోలోన్సెల్లో'' యొక్క చివరి భాగం నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం "చిన్న వయోలోన్ ". వయోలోన్ ("పెద్ద వయోలా") అనేది వయోల్ (వియోలా డా గాంబా) లేదా [[వయొలిన్|వయోలిన్]] ( వియోలా డా బ్రాసియో ) కుటుంబానికి చెందిన ఒక పెద్ద పరిమాణపు వాయిద్యం. ఈ రోజుల్లో "వియోలోన్" అనే పదం సాధారణంగా వయోల్స్ అనే తీగ వాయిద్యాల కుటుంబంలో అత్యంత తక్కువ శృతి గల వాయిద్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ వాయిద్యాలు ఇంగ్లాండ్, ముఖ్యంగా ఫ్రాన్స్ మినహా చాలా దేశాలలో 17వ శతాబ్దం చివరి నాటికి వాడుకలోంచి కనుమరుగయ్యాయి. అయినప్పటికీ, ఫ్రాన్స్‌లో మాత్రం, మరింత బిగ్గరగా శబ్దం చేసే [[వయొలిన్|వయోలిన్]] కుటుంబం ఎక్కువ ప్రాచుర్యం పొందే వరకు ఇవి మరో అర్ధ శతాబ్దం పాటు మనుగడ సాగించాయి. ఆధునిక [[ఆర్కెస్ట్రా|సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రాలలో]], ఇది మూడవ అతిపెద్ద తంత్రీ వాద్యం ( డబుల్ బాస్, హార్ప్ దీనికంటే పెద్దవి). అందువల్ల, "violoncello" అనే పేరులో "పెద్ద" (" ''-one'' ") అనే వృద్ధి ప్రత్యయం, "చిన్న" (" ''cello'' ") అనే నికృష్ట ప్రత్యయం రెండూ ఉన్నాయి. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, పేరును 'సెల్లో'గా సంక్షిప్తీకరించడం సర్వసాధారణమైంది, ఇందులో అపోస్ట్రఫీ లోపించిన మూల పదాన్ని సూచిస్తుంది. <ref name="countess">{{Cite magazine|last=Delbanco, Nicholas|date=January 1, 2001|title=The Countess of Stanlein Restored|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-70397117.html|magazine=Harper's Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108101905/http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-70397117.html|archive-date=January 8, 2009|access-date=4 October 2016}}</ref> పూర్తి పదనామంగా "cello"ను అపాస్ట్రఫీ లేకుండా ఉపయోగించడం ఇప్పుడు ఆనవాయితీగా మారింది. <ref name="countess" /> ''వయోల్ అనే పదం'' ''వయోలా అనే'' మూల పదం నుండి వచ్చింది, ఇది మధ్యయుగపు లాటిన్ పదం {{Lang|la-x-medieval|vitula}} నుండి ఉద్భవించింది., అంటే తీగ వాయిద్యం. == చరిత్ర == సెల్లో పరిమాణంలో ఉండే వాయిద్యాలతో సహా వయోలిన్ కుటుంబం {{Circa|1500}} వయోలా డా గాంబా కుటుంబం నుండి భిన్నమైన వాయిద్యాల కుటుంబంగా. ఇటలీ నుండి లభించిన వయోలిన్ కుటుంబం యొక్క తొలి చిత్రాలు, {{Circa|1530}}, ప్రస్తుతం మనం [[వయొలిన్|వయోలిన్‌లు]], వయోలాలు, సెల్లోలు అని పిలిచే వాటికి సుమారుగా సరిపోయే మూడు పరిమాణాల వాయిద్యాలను చూపుతుంది. ప్రచారంలో ఉన్న అపోహకు విరుద్ధంగా, సెల్లో వయోలా డా గాంబా నుండి ఉద్భవించలేదు, కానీ సుమారు రెండున్నర శతాబ్దాల పాటు దానితో పాటే ఉనికిలో ఉంది. వయోలిన్ కుటుంబాన్ని వయోలా డా బ్రాసియో (అంటే చేతికి వయోలా) కుటుంబం అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఆ కుటుంబంలోని సభ్యులను ప్రాథమికంగా పట్టుకునే విధానాన్ని సూచిస్తుంది. దీనిని వయోలా డా గాంబా (అంటే కాలుకు సంబంధించిన వయోలా) కుటుంబం నుండి వేరుగా గుర్తించడానికి ఈ విధంగా చేస్తారు, ఆ కుటుంబంలో అన్ని సభ్యులను కాళ్లతో పట్టుకుంటారు. వయోలిన్ కుటుంబానికి పూర్వగాములుగా భావించబడే వాద్యాలలో లీరా డా బ్రాసియో, రెబెక్ ఉన్నాయి. అత్యంత పురాతనమైన సెల్లోలను ఆండ్రియా అమాటి తయారుచేశారు, ఈయన ప్రసిద్ధ లూథియర్ల అమాటి కుటుంబానికి చెందిన మొదటి సభ్యుడిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. <ref>{{Cite web|title=Violoncello by Andrea Amati, Cremona, Mid-16th Century|url=http://collections.nmmusd.org/Cellos/Amati/Amaticello.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220611175837/http://collections.nmmusd.org/Cellos/Amati/Amaticello.html|archive-date=2022-06-11|access-date=2019-11-27|website=collections.nmmusd.org}}</ref> వయోలోన్సెల్లో యొక్క ప్రత్యక్ష పూర్వీకుడు బాస్ వయోలిన్ . <sup>[ ''unt. లైబ్రరీ'' ]</sup> మోంటెవెర్డి ''ఓర్ఫియోలో'' (1607) వాయిద్యాన్ని "బాస్సో డి వయోలా డా బ్రాసియో"గా సూచించాడు. బహుశా 1538లోనే కనుగొనబడిన మొదటి బాస్ వయోలిన్, చాలా మటుకు వయోల్ నుండి ప్రేరణ పొందినప్పటికీ, దానిని వయోలిన్‌తో కలిసి వాయించడం కోసమే సృష్టించారు. అదే కాలంలోని వయోల్స్ లాగానే, బాస్ వయోలిన్‌ను కూడా వాస్తవానికి తరచుగా " ''వియోలోన్'' " లేదా "పెద్ద వయోలా" అని పిలిచేవారు. బాస్ వయోలిన్, ''వయోలా డా గాంబా'' రెండింటి లక్షణాలను పంచుకునే వాయిద్యాలు 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలోని ఇటాలియన్ కళలో కనిపిస్తాయి. [[File:Cello_strung_gut.JPG|ఎడమ|thumb| గట్ తీగలతో కూర్చబడిన బరోక్ సెల్లో. టెయిల్‌పీస్‌పై ఫైన్ ట్యూనర్‌లు లేకపోవడాన్ని గమనించండి.]] సుమారు 1700లో, ఇటాలియన్ వాద్యకారులు ఉత్తర ఐరోపాలో సెల్లోను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు, అయినప్పటికీ ఫ్రాన్స్‌లో మరో రెండు దశాబ్దాల పాటు బాస్ వయోలిన్ (basse de violon) వాడకం కొనసాగింది. <ref>{{Cite web|title=Cello Playing in 18th Century Italy|url=http://www.cello.org/heaven/wasiel/18italy.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303181543/http://www.cello.org/heaven/wasiel/18italy.htm|archive-date=2016-03-03|access-date=2019-11-27|website=www.cello.org}}</ref> స్ట్రాడివేరియస్ అభివృద్ధి చేసిన చిన్న నమూనా ప్రకారం, ఇప్పటికే ఉన్న అనేక బాస్ వయోలిన్‌లను సెల్లోలుగా మార్చడానికి వాటి పరిమాణాన్ని అక్షరాలా తగ్గించారు, అతను అనేక పాత నమూనా పెద్ద సెల్లోలను ('సెర్వైస్') కూడా తయారు చేశాడు. సెల్లో యొక్క పరిమాణాలు, పేర్లు, ట్యూనింగ్‌లు భౌగోళికంగా, కాలక్రమేణా విస్తృతంగా మారాయి. <ref name="vrzuok" /> వియోలా డా గాంబాతో సారూప్యతలు ఉన్నప్పటికీ, సెల్లో వాస్తవానికి వియోలా డా బ్రాసియో కుటుంబానికి చెందినది, దీని అర్థం "చేతి వయోల్", ఈ కుటుంబంలో ఇతర వాద్యాలతో పాటు [[వయొలిన్|వయోలిన్]], వయోలా కూడా ఉన్నాయి. బ్రూగెల్ యొక్క "ది రస్టిక్ వెడ్డింగ్", అతని ''ఎపిటోమ్ మ్యూజికల్‌లోని'' జాంబే డి ఫెర్ వంటి చిత్రాలు బాస్ వయోలిన్‌కు ప్రత్యామ్నాయ వాయించే స్థానాలు ఉన్నాయని సూచించినప్పటికీ, అవి స్వల్పకాలికమైనవే, మరింత ఆచరణాత్మకమైన, ఎర్గోనామిక్ అయిన ''<nowiki/>'ఎ గాంబా''' స్థానం చివరికి వాటి స్థానాన్ని పూర్తిగా భర్తీ చేసింది. [[File:Josephine_van_Lier_plays_violoncello_piccolo.jpg|కుడి|thumb| బాచ్ యొక్క 6వ సెల్లో సూట్ రికార్డింగ్ సెషన్ సమయంలో జోసెఫిన్ వాన్ లియర్, బరోక్ సెల్లో యొక్క ఐదు తీగల రకమైన వయోలోన్సెల్లో పికోలోను వాయిస్తున్నారు.]] బరోక్ -యుగం నాటి సెల్లోలు ఆధునిక వాద్యం కన్నా అనేక విధాలుగా భిన్నంగా ఉండేవి. మెడ భిన్నమైన ఆకారం, కోణాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఇది బరోక్ బాస్-బార్, స్ట్రింగింగ్‌కు సరిపోతుంది. <ref>{{Cite web|title=Violin (Baroque) – Early Music Instrument Database|url=https://caslabs.case.edu/medren/baroque-instruments/violin-baroque/|access-date=2020-07-29|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Baroque Instruments|url=http://baroqueinstrumentss.weebly.com/baroque-instruments.html|access-date=2020-07-29|website=History Of Music}}</ref> బరోక్ సంగీతంలో అత్యంత ఎత్తైన స్వరాలు తరచుగా అవసరం ఉండవు కాబట్టి, ఫింగర్‌బోర్డ్ సాధారణంగా ఆధునిక సెల్లో కంటే పొట్టిగా ఉంటుంది. ఆధునిక సెల్లోలకు వాయిద్యాన్ని ఆసరాగా ఉంచడానికి (కొంత ధ్వనిని నేల ద్వారా ప్రసారం చేయడానికి) దిగువన ఒక ఎండ్‌పిన్ ఉంటుంది, <ref>{{Cite web|last=Marsh, Gregory and Elizabeth|date=March 7, 2016|title=The Endpin – The Classy Musician|url=http://theclassymusician.com/blog/the-endpin|access-date=October 4, 2016|website=Theclassymusician.com}}</ref> అయితే బరోక్ సెల్లోలను వాయించేవారు కేవలం పిక్కలతో మాత్రమే పట్టుకుంటారు. ఆధునిక విల్లులు లోపలికి వంగి, ఫ్రాగ్ వద్ద పట్టుకోబడతాయి; బరోక్ విల్లులు బయటకు వంగి, విల్లు యొక్క సమతుల్య బిందువుకు దగ్గరగా పట్టుకోబడతాయి. ఆధునిక తీగలు సాధారణంగా లోహపు (లేదా సింథటిక్) కోర్‌తో చదునుగా చుట్టబడి ఉంటాయి; బరోక్ తీగలు పేగుతో తయారు చేయబడతాయి, వాటిలో G, C తీగలు తీగలతో చుట్టబడి ఉంటాయి. ఆధునిక సెల్లోలలో తరచుగా తీగలను టెయిల్‌పీస్‌కు అనుసంధానించే ఫైన్ ట్యూనర్‌లు ఉంటాయి, ఇవి వాద్యాన్ని ట్యూన్ చేయడాన్ని చాలా సులభతరం చేస్తాయి, కానీ బరోక్ సెల్లోలలో ఉపయోగించే గట్ తీగల వశ్యత కారణంగా అటువంటి పిన్‌లు ప్రభావహీనంగా మారతాయి. మొత్తం మీద, ఆధునిక వాయిద్యం బరోక్ సెల్లో కంటే చాలా ఎక్కువ తీగ ఒత్తిడిని కలిగి ఉంటుంది, <ref>{{Cite web|title=Cello (Baroque) – Early Music Instrument Database|url=https://caslabs.case.edu/medren/baroque-instruments/cello-baroque/|access-date=2020-07-29|language=en-US}}</ref> ఫలితంగా తక్కువ ఓవర్‌టోన్‌లతో, బిగ్గరగా, మరింత ప్రొజెక్టింగ్ టోన్ వస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఈ వాద్యం పరిమాణంలోనూ, తీగల సంఖ్యలోనూ తక్కువ ప్రామాణీకరణను కలిగి ఉండేది; ఒక చిన్నదైన, ఐదు తీగల రకాన్ని (వియోలోన్సెల్లో పికోలో) సాధారణంగా సోలో వాద్యంగా ఉపయోగించేవారు, బరోక్ సంగీత సంకలనంలో అప్పుడప్పుడు ఐదు తీగల వాద్యాలను కూడా పేర్కొంటారు. BWV 1012 (బాక్ యొక్క 6వ సెల్లో సూట్) 5-తీగల సెల్లో కోసం వ్రాయబడింది. ఐదు తీగల సెల్లోలోని అదనపు హై E తీగ, వయోలిన్‌లోని అదే తీగ కంటే ఒక అష్టకం కింద ఉంటుంది, కాబట్టి వయోలిన్ కోసం వ్రాసిన దేనినైనా 5 తీగల సెల్లోపై వాయించవచ్చు, అది వ్రాసిన దానికంటే ఒక అష్టకం తక్కువగా ధ్వనిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Randvere, Johanna|date=April 2020|title=The Issue of Size: A Glimpse into the History of the Violoncello Piccolo|url=https://taju.uniarts.fi/bitstream/handle/10024/6952/JohannaRandvereVlcpiccolo.pdf|access-date=2023-01-23|language=en-US}}</ref> 18వ శతాబ్దానికి ముందు సెల్లోకు ప్రత్యేకంగా అంకితమైన విద్యాసంబంధమైన రచనలు చాలా తక్కువగా ఉండేవి, ప్రస్తుతం ఉన్నవి కూడా వాద్య సాంకేతిక పద్ధతుల గురించిన సాధారణ వివరణలకు మించి ప్రదర్శకుడికి పెద్దగా విలువను అందించవు. తొలి సెల్లో మాన్యువల్స్‌లో మిచెల్ కొరెట్టె యొక్క ''మెథోడ్, థియోరిక్ ఎట్ ప్రాటిక్ పోర్ అప్రెండ్రే ఎన్ పియు డి టెంప్స్ లే వయోలోన్‌సెల్లే డాన్స్ సా పర్ఫెక్షన్'' (పారిస్, 1741). <ref>{{Cite web|title=Cello Playing in 18th Century Italy|url=http://www.cello.org/heaven/wasiel/18italy.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303181543/http://www.cello.org/heaven/wasiel/18italy.htm|archive-date=March 3, 2016|access-date=October 4, 2016|website=Cello.org}}</ref> [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] 7wbem2nfwegmg54w2649shb4hl61obh 4963598 4963525 2026-09-21T10:55:12Z స్వరలాసిక 13980 4963598 wikitext text/x-wiki   '''వయోలోన్‌సెల్లో''' {{IPAc-en|ˌ|v|aɪ|ə|l|ə|n|ˈ|tʃ|ɛ|l|oʊ}}{{Respell|VY|ə|lən|CHEL|oh}}{{IPA|it|vjolonˈtʃɛllo}} ), <ref>{{Cite web|title=violoncello noun – Pronunciation|url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/pronunciation/english/violoncello|access-date=October 4, 2016|website=Oxfordlearnersdictionaries.com}}</ref> సాధారణంగా '''సెల్లో''' {{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɛ|l|oʊ}} గా సంక్షిప్తీకరించబడుతుంది{{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɛ|l|oʊ}} {{Respell|CHEL|oh}} ), అనేది వయోలిన్ కుటుంబానికి చెందిన, మధ్యస్థ-తక్కువ శృతి గల ఒక [[స్ట్రింగ్ వాయిద్యం|తంత్రీ వాద్యం]] . దీని నాలుగు తీగలను సాధారణంగా పర్ఫెక్ట్ ఫిఫ్త్స్‌లో ట్యూన్ చేస్తారు : తక్కువ నుండి ఎక్కువకు, C <nowiki><sub id="mwHw">2</sub></nowiki>, G <nowiki><sub id="mwIA">2</sub></nowiki>, D <nowiki><sub id="mwIQ">3</sub></nowiki>, A <nowiki><sub id="mwIg">3</sub></nowiki> . వయోలాలోని నాలుగు తీగలు ఒక్కొక్కటి ఒక అష్టకం అధికంగా ఉంటాయి. సెల్లో సంగీతాన్ని సాధారణంగా బాస్ క్లెఫ్‌లో రాస్తారు; అధిక శృతి గల భాగాల కోసం టెనర్ క్లెఫ్, ట్రెబుల్ క్లెఫ్‌లను ఉపయోగిస్తారు. '''సెల్లో వాద్యకారుడు''' లేదా '''వయోలోన్ సెల్లో వాద్యకారుడు''' వాయించే ఈ వాద్యానికి, వాయిద్య సహకారంతో, లేకుండా విస్తృతమైన సోలో ప్రదర్శనలతో పాటు, అనేక కాన్సెర్టోలు కూడా ఉన్నాయి. సోలో వాయిద్యంగా, సెల్లో బాస్ నుండి సోప్రానో వరకు తన పూర్తి శ్రేణిని ఉపయోగిస్తుంది, స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్స్, [[ఆర్కెస్ట్రా]] యొక్క స్ట్రింగ్ సెక్షన్ వంటి [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్|చాంబర్ సంగీతంలో]], ఇది తరచుగా బాస్ భాగాన్ని ప్లే చేస్తుంది, అక్కడ డబుల్ బాస్‌ల ద్వారా ఒక ఆక్టేవ్ తక్కువ స్థాయిలో ఇది బలపరచబడవచ్చు. [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్ యుగం]] నాటి ఫిగర్డ్ బాస్ సంగీతంలో, ఆర్గాన్, హార్ప్‌సికార్డ్, [[లూట్ (వీణ)|ల్యూట్]] లేదా థియోర్బో వంటి స్వర వాద్యాలతో పాటు , బాస్సో కంటిన్యూయో బృందంలో భాగంగా సాధారణంగా సెల్లో, వయోలా డా గాంబా లేదా [[బాసూన్]] ఉంటాయి. ఆధునిక చైనీస్ ఆర్కెస్ట్రాల నుండి సెల్లో రాక్ బ్యాండ్‌ల వరకు, అనేక ఇతర సంగీత బృందాలలో సెల్లోలు కనిపిస్తాయి. == వ్యుత్పత్తి == ''సెల్లో'' అనే పేరు [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్]] పదం ''వయోలోన్సెల్లో'' యొక్క చివరి భాగం నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం "చిన్న వయోలోన్ ". వయోలోన్ ("పెద్ద వయోలా") అనేది వయోల్ (వియోలా డా గాంబా) లేదా [[వయొలిన్|వయోలిన్]] ( వియోలా డా బ్రాసియో ) కుటుంబానికి చెందిన ఒక పెద్ద పరిమాణపు వాయిద్యం. ఈ రోజుల్లో "వియోలోన్" అనే పదం సాధారణంగా వయోల్స్ అనే తీగ వాయిద్యాల కుటుంబంలో అత్యంత తక్కువ శృతి గల వాయిద్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ వాయిద్యాలు ఇంగ్లాండ్, ముఖ్యంగా ఫ్రాన్స్ మినహా చాలా దేశాలలో 17వ శతాబ్దం చివరి నాటికి వాడుకలోంచి కనుమరుగయ్యాయి. అయినప్పటికీ, ఫ్రాన్స్‌లో మాత్రం, మరింత బిగ్గరగా శబ్దం చేసే [[వయొలిన్|వయోలిన్]] కుటుంబం ఎక్కువ ప్రాచుర్యం పొందే వరకు ఇవి మరో అర్ధ శతాబ్దం పాటు మనుగడ సాగించాయి. ఆధునిక [[ఆర్కెస్ట్రా|సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రాలలో]], ఇది మూడవ అతిపెద్ద తంత్రీ వాద్యం ( డబుల్ బాస్, హార్ప్ దీనికంటే పెద్దవి). అందువల్ల, "violoncello" అనే పేరులో "పెద్ద" (" ''-one'' ") అనే వృద్ధి ప్రత్యయం, "చిన్న" (" ''cello'' ") అనే నికృష్ట ప్రత్యయం రెండూ ఉన్నాయి. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, పేరును 'సెల్లో'గా సంక్షిప్తీకరించడం సర్వసాధారణమైంది, ఇందులో అపోస్ట్రఫీ లోపించిన మూల పదాన్ని సూచిస్తుంది. <ref name="countess">{{Cite magazine|last=Delbanco, Nicholas|date=January 1, 2001|title=The Countess of Stanlein Restored|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-70397117.html|magazine=Harper's Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108101905/http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-70397117.html|archive-date=January 8, 2009|access-date=4 October 2016}}</ref> పూర్తి పదనామంగా "cello"ను అపాస్ట్రఫీ లేకుండా ఉపయోగించడం ఇప్పుడు ఆనవాయితీగా మారింది. <ref name="countess" /> ''వయోల్ అనే పదం'' ''వయోలా అనే'' మూల పదం నుండి వచ్చింది, ఇది మధ్యయుగపు లాటిన్ పదం {{Lang|la-x-medieval|vitula}} నుండి ఉద్భవించింది., అంటే తీగ వాయిద్యం. == చరిత్ర == సెల్లో పరిమాణంలో ఉండే వాయిద్యాలతో సహా వయోలిన్ కుటుంబం {{Circa|1500}} వయోలా డా గాంబా కుటుంబం నుండి భిన్నమైన వాయిద్యాల కుటుంబంగా. ఇటలీ నుండి లభించిన వయోలిన్ కుటుంబం యొక్క తొలి చిత్రాలు, {{Circa|1530}}, ప్రస్తుతం మనం [[వయొలిన్|వయోలిన్‌లు]], వయోలాలు, సెల్లోలు అని పిలిచే వాటికి సుమారుగా సరిపోయే మూడు పరిమాణాల వాయిద్యాలను చూపుతుంది. ప్రచారంలో ఉన్న అపోహకు విరుద్ధంగా, సెల్లో వయోలా డా గాంబా నుండి ఉద్భవించలేదు, కానీ సుమారు రెండున్నర శతాబ్దాల పాటు దానితో పాటే ఉనికిలో ఉంది. వయోలిన్ కుటుంబాన్ని వయోలా డా బ్రాసియో (అంటే చేతికి వయోలా) కుటుంబం అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఆ కుటుంబంలోని సభ్యులను ప్రాథమికంగా పట్టుకునే విధానాన్ని సూచిస్తుంది. దీనిని వయోలా డా గాంబా (అంటే కాలుకు సంబంధించిన వయోలా) కుటుంబం నుండి వేరుగా గుర్తించడానికి ఈ విధంగా చేస్తారు, ఆ కుటుంబంలో అన్ని సభ్యులను కాళ్లతో పట్టుకుంటారు. వయోలిన్ కుటుంబానికి పూర్వగాములుగా భావించబడే వాద్యాలలో లీరా డా బ్రాసియో, రెబెక్ ఉన్నాయి. అత్యంత పురాతనమైన సెల్లోలను ఆండ్రియా అమాటి తయారుచేశారు, ఈయన ప్రసిద్ధ లూథియర్ల అమాటి కుటుంబానికి చెందిన మొదటి సభ్యుడిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. <ref>{{Cite web|title=Violoncello by Andrea Amati, Cremona, Mid-16th Century|url=http://collections.nmmusd.org/Cellos/Amati/Amaticello.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220611175837/http://collections.nmmusd.org/Cellos/Amati/Amaticello.html|archive-date=2022-06-11|access-date=2019-11-27|website=collections.nmmusd.org}}</ref> వయోలోన్సెల్లో యొక్క ప్రత్యక్ష పూర్వీకుడు బాస్ వయోలిన్ . <sup>[ ''unt. లైబ్రరీ'' ]</sup> మోంటెవెర్డి ''ఓర్ఫియోలో'' (1607) వాయిద్యాన్ని "బాస్సో డి వయోలా డా బ్రాసియో"గా సూచించాడు. బహుశా 1538లోనే కనుగొనబడిన మొదటి బాస్ వయోలిన్, చాలా మటుకు వయోల్ నుండి ప్రేరణ పొందినప్పటికీ, దానిని వయోలిన్‌తో కలిసి వాయించడం కోసమే సృష్టించారు. అదే కాలంలోని వయోల్స్ లాగానే, బాస్ వయోలిన్‌ను కూడా వాస్తవానికి తరచుగా " ''వియోలోన్'' " లేదా "పెద్ద వయోలా" అని పిలిచేవారు. బాస్ వయోలిన్, ''వయోలా డా గాంబా'' రెండింటి లక్షణాలను పంచుకునే వాయిద్యాలు 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలోని ఇటాలియన్ కళలో కనిపిస్తాయి. [[File:Cello_strung_gut.JPG|ఎడమ|thumb| గట్ తీగలతో కూర్చబడిన బరోక్ సెల్లో. టెయిల్‌పీస్‌పై ఫైన్ ట్యూనర్‌లు లేకపోవడాన్ని గమనించండి.]] సుమారు 1700లో, ఇటాలియన్ వాద్యకారులు ఉత్తర ఐరోపాలో సెల్లోను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు, అయినప్పటికీ ఫ్రాన్స్‌లో మరో రెండు దశాబ్దాల పాటు బాస్ వయోలిన్ (basse de violon) వాడకం కొనసాగింది. <ref>{{Cite web|title=Cello Playing in 18th Century Italy|url=http://www.cello.org/heaven/wasiel/18italy.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303181543/http://www.cello.org/heaven/wasiel/18italy.htm|archive-date=2016-03-03|access-date=2019-11-27|website=www.cello.org}}</ref> స్ట్రాడివేరియస్ అభివృద్ధి చేసిన చిన్న నమూనా ప్రకారం, ఇప్పటికే ఉన్న అనేక బాస్ వయోలిన్‌లను సెల్లోలుగా మార్చడానికి వాటి పరిమాణాన్ని అక్షరాలా తగ్గించారు, అతను అనేక పాత నమూనా పెద్ద సెల్లోలను ('సెర్వైస్') కూడా తయారు చేశాడు. సెల్లో యొక్క పరిమాణాలు, పేర్లు, ట్యూనింగ్‌లు భౌగోళికంగా, కాలక్రమేణా విస్తృతంగా మారాయి. <ref name="vrzuok" /> వియోలా డా గాంబాతో సారూప్యతలు ఉన్నప్పటికీ, సెల్లో వాస్తవానికి వియోలా డా బ్రాసియో కుటుంబానికి చెందినది, దీని అర్థం "చేతి వయోల్", ఈ కుటుంబంలో ఇతర వాద్యాలతో పాటు [[వయొలిన్|వయోలిన్]], వయోలా కూడా ఉన్నాయి. బ్రూగెల్ యొక్క "ది రస్టిక్ వెడ్డింగ్", అతని ''ఎపిటోమ్ మ్యూజికల్‌లోని'' జాంబే డి ఫెర్ వంటి చిత్రాలు బాస్ వయోలిన్‌కు ప్రత్యామ్నాయ వాయించే స్థానాలు ఉన్నాయని సూచించినప్పటికీ, అవి స్వల్పకాలికమైనవే, మరింత ఆచరణాత్మకమైన, ఎర్గోనామిక్ అయిన ''<nowiki/>'ఎ గాంబా''' స్థానం చివరికి వాటి స్థానాన్ని పూర్తిగా భర్తీ చేసింది. [[File:Josephine_van_Lier_plays_violoncello_piccolo.jpg|కుడి|thumb| బాచ్ యొక్క 6వ సెల్లో సూట్ రికార్డింగ్ సెషన్ సమయంలో జోసెఫిన్ వాన్ లియర్, బరోక్ సెల్లో యొక్క ఐదు తీగల రకమైన వయోలోన్సెల్లో పికోలోను వాయిస్తున్నారు.]] బరోక్ -యుగం నాటి సెల్లోలు ఆధునిక వాద్యం కన్నా అనేక విధాలుగా భిన్నంగా ఉండేవి. మెడ భిన్నమైన ఆకారం, కోణాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఇది బరోక్ బాస్-బార్, స్ట్రింగింగ్‌కు సరిపోతుంది. <ref>{{Cite web|title=Violin (Baroque) – Early Music Instrument Database|url=https://caslabs.case.edu/medren/baroque-instruments/violin-baroque/|access-date=2020-07-29|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Baroque Instruments|url=http://baroqueinstrumentss.weebly.com/baroque-instruments.html|access-date=2020-07-29|website=History Of Music}}</ref> బరోక్ సంగీతంలో అత్యంత ఎత్తైన స్వరాలు తరచుగా అవసరం ఉండవు కాబట్టి, ఫింగర్‌బోర్డ్ సాధారణంగా ఆధునిక సెల్లో కంటే పొట్టిగా ఉంటుంది. ఆధునిక సెల్లోలకు వాయిద్యాన్ని ఆసరాగా ఉంచడానికి (కొంత ధ్వనిని నేల ద్వారా ప్రసారం చేయడానికి) దిగువన ఒక ఎండ్‌పిన్ ఉంటుంది, <ref>{{Cite web|last=Marsh, Gregory and Elizabeth|date=March 7, 2016|title=The Endpin – The Classy Musician|url=http://theclassymusician.com/blog/the-endpin|access-date=October 4, 2016|website=Theclassymusician.com}}</ref> అయితే బరోక్ సెల్లోలను వాయించేవారు కేవలం పిక్కలతో మాత్రమే పట్టుకుంటారు. ఆధునిక విల్లులు లోపలికి వంగి, ఫ్రాగ్ వద్ద పట్టుకోబడతాయి; బరోక్ విల్లులు బయటకు వంగి, విల్లు యొక్క సమతుల్య బిందువుకు దగ్గరగా పట్టుకోబడతాయి. ఆధునిక తీగలు సాధారణంగా లోహపు (లేదా సింథటిక్) కోర్‌తో చదునుగా చుట్టబడి ఉంటాయి; బరోక్ తీగలు పేగుతో తయారు చేయబడతాయి, వాటిలో G, C తీగలు తీగలతో చుట్టబడి ఉంటాయి. ఆధునిక సెల్లోలలో తరచుగా తీగలను టెయిల్‌పీస్‌కు అనుసంధానించే ఫైన్ ట్యూనర్‌లు ఉంటాయి, ఇవి వాద్యాన్ని ట్యూన్ చేయడాన్ని చాలా సులభతరం చేస్తాయి, కానీ బరోక్ సెల్లోలలో ఉపయోగించే గట్ తీగల వశ్యత కారణంగా అటువంటి పిన్‌లు ప్రభావహీనంగా మారతాయి. మొత్తం మీద, ఆధునిక వాయిద్యం బరోక్ సెల్లో కంటే చాలా ఎక్కువ తీగ ఒత్తిడిని కలిగి ఉంటుంది, <ref>{{Cite web|title=Cello (Baroque) – Early Music Instrument Database|url=https://caslabs.case.edu/medren/baroque-instruments/cello-baroque/|access-date=2020-07-29|language=en-US}}</ref> ఫలితంగా తక్కువ ఓవర్‌టోన్‌లతో, బిగ్గరగా, మరింత ప్రొజెక్టింగ్ టోన్ వస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఈ వాద్యం పరిమాణంలోనూ, తీగల సంఖ్యలోనూ తక్కువ ప్రామాణీకరణను కలిగి ఉండేది; ఒక చిన్నదైన, ఐదు తీగల రకాన్ని (వియోలోన్సెల్లో పికోలో) సాధారణంగా సోలో వాద్యంగా ఉపయోగించేవారు, బరోక్ సంగీత సంకలనంలో అప్పుడప్పుడు ఐదు తీగల వాద్యాలను కూడా పేర్కొంటారు. BWV 1012 (బాక్ యొక్క 6వ సెల్లో సూట్) 5-తీగల సెల్లో కోసం వ్రాయబడింది. ఐదు తీగల సెల్లోలోని అదనపు హై E తీగ, వయోలిన్‌లోని అదే తీగ కంటే ఒక అష్టకం కింద ఉంటుంది, కాబట్టి వయోలిన్ కోసం వ్రాసిన దేనినైనా 5 తీగల సెల్లోపై వాయించవచ్చు, అది వ్రాసిన దానికంటే ఒక అష్టకం తక్కువగా ధ్వనిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Randvere, Johanna|date=April 2020|title=The Issue of Size: A Glimpse into the History of the Violoncello Piccolo|url=https://taju.uniarts.fi/bitstream/handle/10024/6952/JohannaRandvereVlcpiccolo.pdf|access-date=2023-01-23|language=en-US}}</ref> 18వ శతాబ్దానికి ముందు సెల్లోకు ప్రత్యేకంగా అంకితమైన విద్యాసంబంధమైన రచనలు చాలా తక్కువగా ఉండేవి, ప్రస్తుతం ఉన్నవి కూడా వాద్య సాంకేతిక పద్ధతుల గురించిన సాధారణ వివరణలకు మించి ప్రదర్శకుడికి పెద్దగా విలువను అందించవు. తొలి సెల్లో మాన్యువల్స్‌లో మిచెల్ కొరెట్టె యొక్క ''మెథోడ్, థియోరిక్ ఎట్ ప్రాటిక్ పోర్ అప్రెండ్రే ఎన్ పియు డి టెంప్స్ లే వయోలోన్‌సెల్లే డాన్స్ సా పర్ఫెక్షన్'' (పారిస్, 1741). <ref>{{Cite web|title=Cello Playing in 18th Century Italy|url=http://www.cello.org/heaven/wasiel/18italy.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303181543/http://www.cello.org/heaven/wasiel/18italy.htm|archive-date=March 3, 2016|access-date=October 4, 2016|website=Cello.org}}</ref> [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] 3tf9ruvtxivdvsfrhxlfc7onor9a7ta సెలెస్టా 0 510781 4963544 2026-09-21T09:10:48Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1374350158|Celesta]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963544 wikitext text/x-wiki  {{Reflist|30em}}'''సెలెస్టా''' ( {{IPAc-en|s|ᵻ|ˈ|l|ɛ|s|t|ə}} ) లేదా '''సెలెస్టే''' ( {{IPAc-en|s|ᵻ|ˈ|l|ɛ|s|t}} ), దీనిని '''బెల్-పియానో''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది కీబోర్డు ద్వారా వాయించబడే ఒక [[ఘన వాయిద్యాలు|వాయిద్యం]] . ఇది నాలుగు లేదా ఐదు అష్టపదుల [[పియానో|నిలువు పియానోను]] పోలి ఉంటుంది, కాకపోతే దీని కీలు చిన్నవిగా, క్యాబినెట్ చాలా చిన్నదిగా ఉంటుంది, లేదా ఒక పెద్ద చెక్క మ్యూజిక్ బాక్స్ (మూడు అష్టపదుల) లాగా ఉంటుంది. చెక్క రెసొనేటర్ల పైన వేలాడదీసిన, క్రమంగా అమర్చిన లోహపు (సాధారణంగా ఉక్కు) పలకలు లేదా కడ్డీలను కొట్టే సుత్తులకు ఈ కీలు అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. నాలుగు లేదా ఐదు ఆక్టేవ్ మోడళ్లలో సాధారణంగా ధ్వనిని నిలబెట్టే లేదా తగ్గించే డాంపర్ పెడల్ ఉంటుంది. మూడు అష్టపదుల వాయిద్యాలకు వాటి చిన్న "టేబుల్-టాప్" డిజైన్ కారణంగా పెడల్ ఉండదు. సెలెస్టాను ఉపయోగించే అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో ఒకటి ప్యోటర్ ఇలిచ్ చైకోవ్స్కీ {{Apostrophe}} ''<nowiki/>'ది నట్‌క్రాకర్'లోని'' "డాన్స్ ఆఫ్ ది షుగర్ ప్లమ్ ఫెయిరీ". సెలెస్టా ధ్వని గ్లోకెన్‌స్పీల్ ధ్వనిని పోలి ఉంటుంది, కానీ చాలా మృదువైన, సూక్ష్మమైన ధ్వని లక్షణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఈ లక్షణం కారణంగానే ఆ వాద్యానికి ' ''సెలెస్టే'' ' అనే పేరు వచ్చింది, ఫ్రెంచ్ భాషలో దీనికి "స్వర్గసంబంధమైన" అని అర్థం. మరొక వాయిద్యం లేదా విభాగం వాయించే రాగాన్ని మెరుగుపరచడానికి సెలెస్టాను తరచుగా ఉపయోగిస్తారు. దీని సంగీత భాగాలు తరచుగా వేణువు, వీణ లేదా పియానోపై వాయించే ఒక థీమ్‌కు నకలుగా ఉంటాయి; కొన్నిసార్లు ఒక నిజమైన సోలో భాగం కూడా ఉంటుంది. దీనిని చాంబర్ సంగీతంలో కూడా ఉపయోగిస్తారు, కానీ దీనికోసం రచించిన కాన్సర్టోలు చాలా తక్కువ. ఆ సున్నితమైన, గంట వంటి ధ్వని పూర్తి బృంద ప్రదర్శనలలో ఉపయోగించడానికి తగినంత బిగ్గరగా లేదు. సెలెస్టా అనేది స్వరస్థాయిని మార్చే వాయిద్యం ; ఇది వ్రాసిన స్వరస్థాయి కంటే ఒక అష్టకం ఎక్కువగా ధ్వనిస్తుంది. మూడు నుండి ఐదున్నర అష్టకాల శ్రేణులతో వివిధ పరిమాణాల వాద్య పరికరాలు ఉన్నాయి. దీని నాలుగు అష్టకాల ధ్వని పరిధిని సాధారణంగా [[మ్యూజికల్ నోట్|C <sub>4</sub>]] నుండి C <sub>8</sub> వరకు పరిగణిస్తారు. 4186 ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం&nbsp;Hz దీనిని సాధారణ వాడుకలో ఉన్న అత్యధిక పిచ్‌లలో ఒకటిగా చేస్తుంది. అసలైన ఫ్రెంచ్ వాయిద్యానికి ఐదు అష్టకాల శ్రేణి ఉండేది, కానీ అత్యల్ప అష్టకం కొంత అసంతృప్తికరంగా పరిగణించబడినందున, దానిని తర్వాతి నమూనాల నుండి తొలగించారు. అయితే, సాంకేతికత మెరుగుపడినప్పుడు దానిని తిరిగి చేర్చారు. [[ఆర్కెస్ట్రా|సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రాలలో]] ప్రామాణిక ఫ్రెంచ్ నాలుగు-ఆక్టేవ్ వాయిద్యం స్థానంలో క్రమంగా పెద్దదైన, ఐదు-ఆక్టేవ్ జర్మన్ నమూనాను ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇది పెర్కషన్ వాయిద్యాల విభాగానికి చెందినదే అయినప్పటికీ, ఆర్కెస్ట్రా పరంగా దీనిని కీబోర్డ్ విభాగానికి చెందినదిగా పరిగణించడం మరింత సముచితం, సాధారణంగా దీనిని కీబోర్డిస్ట్ వాయిస్తారు. సెలెస్టా భాగాన్ని సాధారణంగా గ్రాండ్ స్టాఫ్‌పై వ్రాస్తారు. == చరిత్ర == [[File:Celesta_Schiedmayer_mechanism.gif|thumb| ముస్టెల్ సెలెస్టా యంత్రాంగం]] సెలెస్టాను 1886లో పారిస్‌కు చెందిన [[హార్మోనియం]] తయారీదారు అగస్టే ముస్టెల్ కనుగొన్నారు. అతని తండ్రి, చార్లెస్ విక్టర్ ముస్టెల్, 1860లో సెలెస్టాకు పూర్వగామి అయిన టైపోఫోన్‌ను అభివృద్ధి చేశారు. ఈ వాద్యం, సెలెస్టాలో ఉపయోగించే లోహపు పలకలకు బదులుగా , ట్యూనింగ్ ఫోర్క్‌లను కొట్టడం ద్వారా ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేసింది. డల్సిటోన్ టైపోఫోన్ మాదిరిగానే పనిచేసింది, స్కాట్లాండ్‌లో ఏకకాలంలో అభివృద్ధి చేయబడింది; వాటి సృష్టికర్తలకు ఒకరి వాయిద్యం గురించి మరొకరికి తెలుసో లేదో అస్పష్టంగా ఉంది. <ref>{{Cite web|last=Mo|first=Sue|title=Dulcitone|url=https://sumo55.co.uk/dulcitone.html|access-date=28 September 2016|website=Sumo55 Websites & Multi Media Design}}</ref> టైపోఫోన్, డల్సిటోన్ ఉపయోగాలు వాటి తక్కువ శబ్దం కారణంగా పరిమితమయ్యాయి, పూర్తి ఆర్కెస్ట్రాలో కూడా వినబడనంత నిశ్శబ్దంగా ఉండేవి. [[File:Чайковский_Танец_Феи_Драже_из_балета_Щелкунчик.webm|thumb| మాస్కో కన్సర్వేటరీ ఆర్కెస్ట్రా వారిచే ప్రదర్శించబడిన ''<nowiki/>'డాన్స్ ఆఫ్ ది షుగర్ ప్లమ్ ఫెయిరీ''' సంక్షిప్త సంగీత కచేరీ.]] పూర్తి [[ఆర్కెస్ట్రా|సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా]] కోసం రూపొందించిన ఒక రచనలో ఈ వాద్యాన్ని ఉపయోగించిన మొట్టమొదటి ప్రముఖ స్వరకర్తగా ప్యోటర్ ఇలిచ్ చైకోవ్స్కీని సాధారణంగా పేర్కొంటారు. అతను దీనిని మొదట తన [[సింఫోనిక్ పోయెమ్|సింఫోనిక్ పోయెమ్ ']] ''ది వోయెవోడా''', Op. posth లో ఉపయోగించాడు. 78, నవంబర్ 1891లో ప్రదర్శించబడింది. తరువాతి సంవత్సరం, బ్యాలెట్‌మాస్టర్ మారియస్ పెటిపా నుండి "...ఫౌంటెన్ల నుండి బయటకు చిమ్మే నీటి బిందువులను..." పోలి ఉండే సంగీతం కోసం ఇచ్చిన సూచనలకు ప్రతిస్పందనగా, అతను తన బ్యాలెట్ ''ది నట్‌క్రాకర్'' (Op. 71, 1892) లోని భాగాలలో, ముఖ్యంగా ''వేరియేషన్ డి లా ఫీ డ్రాగీ'' (సాధారణంగా ''డాన్స్ ఆఫ్ ది షుగర్ ప్లమ్ ఫెయిరీ'' ''అని'' పిలుస్తారు) లో సెలెస్టాను ఉపయోగించాడు. <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/10185315|title=Tchaikovsky's Ballets|last=Wiley|first=Roland John|date=1985|publisher=Oxford University Press|isbn=9780193153141|location=New York|page=379|author-link=}}</ref> అయితే, ఎర్నెస్ట్ చౌసన్ డిసెంబర్ 1888లో, [[విలియం షేక్‌స్పియర్|విలియం షేక్స్‌పియర్]] ' ''ది టెంపెస్ట్'' ' నాటకానికి మారిస్ బౌచర్ చేసిన ఫ్రెంచ్ అనువాదమైన ' ''లా టెంపెట్'' ' కోసం, ఒక చిన్న ఆర్కెస్ట్రా కొరకు వ్రాసిన తన అనుబంధ సంగీతంలో సెలెస్టాను ఉపయోగించడం ద్వారా చైకోవ్స్కీ కంటే ముందున్నాడు. <ref>Blades, James and Holland, James. "Celesta"; Gallois, Jean. "Chausson, Ernest: Works", [http://www.grovemusic.com Grove Music Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516041031/http://www.grovemusic.com/|date=16 May 2008}} (Accessed 8 April 2006) (subscription required)</ref> గుస్తావ్ మహ్లర్ సింఫనీ నెం. 6 లో, ముఖ్యంగా 1వ, 2వ, 4వ మూవ్‌మెంట్లలో, అలాగే అతని సింఫనీ నెం. 8, ''దాస్ లీడ్ వాన్ డెర్ ఎర్డే'' లలో కూడా సెలెస్టాను ప్రముఖంగా ఉపయోగించారు. కరోల్ స్జిమనోవ్స్కీ తన సింఫనీ నం. 3 లో దీనిని ప్రదర్శించాడు. గుస్తావ్ హోల్స్ట్ తన 1918 ఆర్కెస్ట్రా రచన ''<nowiki/>'ది ప్లానెట్స్'లో'', ముఖ్యంగా చివరి భాగమైన ' ''[[నెప్ట్యూన్]], ది మిస్టిక్'లో'' ఈ వాద్యాన్ని ఉపయోగించారు. ఇది బేలా బార్టోక్ 1936 నాటి ''<nowiki/>'మ్యూజిక్ ఫర్ స్ట్రింగ్స్, పెర్కషన్ అండ్ సెలెస్టా'లో'' కూడా ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది. ఒట్టోరినో రెస్పిఘి దీనిని తన అనేక రచనలలో, ముఖ్యంగా స్వర కవితల "రోమన్ ట్రిప్టిచ్"లో చేర్చారు. జార్జ్ గెర్ష్విన్ ' ''యాన్ అమెరికన్ ఇన్ పారిస్''' స్కోర్‌లో సెలెస్టా సోలోను చేర్చారు. ఫెర్డే గ్రోఫ్ తన ''గ్రాండ్ కాన్యన్ సూట్'' మూడవ భాగంలో ఈ వాయిద్యం కోసం ఒక విస్తృతమైన కాడెంజాను కూడా రచించాడు. డ్మిట్రీ షోస్తాకోవిచ్ తన పదిహేను సింఫనీలలో ఏడింటిలో సెలెస్టా కోసం భాగాలను చేర్చారు, ముఖ్యంగా నాల్గవ సింఫనీ కోడాలో దీనిని ఉపయోగించారు. ఎరిక్ వోల్ఫ్‌గాంగ్ కోర్న్‌గోల్డ్ తన ఒపెరా ' డై టోటే స్టాడ్'లోని మొదటి అంకంలో మరియెట్టా పాడిన గీతం నుండి, తన సినీ ప్రస్థానం పొడవునా, తన వయోలిన్ కాన్సెర్టో (ముఖ్యంగా రెండవ భాగంలో), ఆ తర్వాత కూడా, తన అనేక రచనలలో దీనిని ఉపయోగించారు. ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు అమెరికన్ స్వరకర్త మోర్టన్ ఫెల్డ్‌మాన్, ''క్రిపుల్డ్ సిమెట్రీ'', ''ఫర్ ఫిలిప్ గస్టన్'' వంటి తన అనేక భారీ స్థాయి చాంబర్ సంగీత రచనలలో సెలెస్టాను ఉపయోగించారు, ఇది అతని ఆర్కెస్ట్రా సంగీతం, ఇతర రచనలలో కూడా ఎక్కువగా కనిపించింది. "ఫైవ్ పియానోస్" వంటి కొన్ని రచనలలో, వాద్యకారులలో ఒకరు సెలెస్టాను కూడా వాయిస్తారు. సెలెస్టాను కార్ల్ ఓర్ఫ్ కాంటాటా ''కార్మినా బురానా'' (1936)లో, , ''డెర్ రోసెన్‌కవాలియర్'' (1911)లోని సిల్వర్ రోజ్ సన్నివేశం వంటి కొన్ని 20వ శతాబ్దపు ఒపెరాలలో ఉపయోగిస్తారు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oLw9AAAAIAAJ&q=celesta+rosenkavalier&pg=PA163|title=The instruments of music|last=Luttrell|first=Guy L.|date=1979|publisher=Taylor & Francis|page=165|via=books.google.com}}</ref> మొజార్ట్ ' ''ది మ్యాజిక్ ఫ్లూట్'లోని'' కీబోర్డ్ గ్లోకెన్‌స్పీల్ భాగాన్ని ఈ రోజుల్లో తరచుగా సెలెస్టా వాయిస్తారు. <ref>{{Cite web|title=The keyboard glockenspiel: The celesta's closest relative|url=https://www.yamaha.com/en/musical_instrument_guide/celesta/trivia/trivia005.html|access-date=2026-05-22|website=Musical Instrument Guide|publisher=Yamaha Corporation|location=Hamamatsu, Japan}}</ref> అయితే, కీబోర్డ్ గ్లోకెన్‌స్పీల్ ధ్వని దాని నిర్మాణం, ధ్వని ఉత్పత్తి పద్ధతి కారణంగా చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది, దానిని సెలెస్టా ధ్వనితో పోల్చలేము. అంతేకాకుండా, మోజార్ట్ మరణించిన 100 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం తర్వాత సెలెస్టాను ముస్టెల్ కనుగొనలేదు. ఈ విషయంలో, ది మ్యాజిక్ ఫ్లూట్‌లో సెలెస్టా వాడకం ఆ రచనను తీవ్రంగా తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడాన్ని సూచిస్తుంది. == మూలాలు == [[వర్గం:1886 పరిచయాలు]] [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] pgppij55qooshbfr3ny9cvokl3ux4gb డుమ్మిరి భీమమ్మా 0 510782 4963546 2026-09-21T09:15:39Z Jagadeeshkolkondi 152462 [[WP:AES|←]]Created page with '{{వ్యక్తి | పేరు = డుమ్మిరి భీమమ్మ | జన్మస్థలం = రామన్నపాలెం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | వృత్తి = రచయిత్రి, కవయిత్రి, గిరిజన విద్యా కార్యకర్త | భాష =...' 4963546 wikitext text/x-wiki {{వ్యక్తి | పేరు = డుమ్మిరి భీమమ్మ | జన్మస్థలం = రామన్నపాలెం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | వృత్తి = రచయిత్రి, కవయిత్రి, గిరిజన విద్యా కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ రచనలు = ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి, విజ్జ, మిడ్కోస్ | ఉద్యమం = కోయతూర్ బాట }} '''డుమ్మిరి భీమమ్మ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన తొలి తరం మహిళా రచయిత్రి, కవయిత్రి. లిపి లేని కోయ భాషలో బాల సాహిత్యాన్ని తెలుగు లిపిలో రాసిన మొదటి ఆదివాసీ మహిళగా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. కోయ భాష పరిరక్షణ కోసం కృషి చేస్తున్న 10 మంది మహిళా రచయిత్రులలో ఆమె ప్రముఖురాలు. == జీవిత నేపథ్యం == డుమ్మిరి భీమమ్మ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా చింతూరు మండలం రామన్నపాలెం గ్రామానికి చెందిన కోయ గిరిజన మహిళ. రామన్నపాలెం గోదావరి లోయలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున ఉన్న మారుమూల గిరిజన గ్రామం. ఈ ప్రాంతం కోయ, నాయక్‌పోడ్, కొండ రెడ్డి తెగలకు నిలయం. ఆమె [[కోయతూర్ బాట]] అనే విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయిత్రిగా ఎదిగింది. కోయతూర్ బాట 2001లో సబరి నది ఒడ్డున 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. ఆక్స్‌ఫామ్ ఇండియా సహకారంతో నియో లిటరసీ ప్రోగ్రామ్ తర్వాత ఈ ఉద్యమం పుట్టింది. ఈ ఉద్యమ వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య. ఈ ఉద్యమం ద్వారా 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు విద్య అందించబడింది. == సాహిత్య ప్రస్థానం == డుమ్మిరి భీమమ్మ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, నృత్యాలు, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధం, జీవనోపాధి పద్ధతుల గురించి కవిత్వం, పాటలు రాసింది. ఆమె రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని, ఆధునిక ప్రపంచంలో వారు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆమె మాటల్లోనే - "భవిష్యత్తులో మన భాష గతానికి చెందిన విషయంగా మారకూడదు. పిల్లలే మన భాషను ఇంట్లో మాట్లాడటం ద్వారా, మన భాషలో పాడటం ద్వారా రక్షించే గొప్ప ఏజెంట్లు" 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెంలో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ వేడుకల్లో ఆమె రచనలు ఆవిష్కరించబడ్డాయి. ఈ వేడుకలకు తెలంగాణ రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి కన్వీనర్ సిడామ్ అర్జు, సమతా NGO డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. అక్కడ 55 మంది వ్యవస్థాపకుల చిత్రపటాలు, వారి చిత్రలేఖనాలు కూడా ప్రదర్శించబడ్డాయి. == రచనలు - ఐదు పుస్తకాల ఆవిష్కరణ == డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కోయ గిరిజన బాల సాహిత్యంలో భాగంగా ఐదు పుస్తకాల రూపంలో విడుదలయ్యాయి. ఈ పుస్తకాలు కోయ గిరిజన సంస్కృతిని భావి తరాలకు అందించే ఉద్దేశంతో తెలుగు లిపిలో రాయబడ్డాయి. * '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' - కోయ భాషలో పిల్లల కథల/పాటల పుస్తకం. డుమ్మిరి భీమమ్మ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. ఇది చిన్న కథల పుస్తకంగా కూడా పేర్కొనబడింది. * '''మిడ్కోస్''' - కోయ జీవితం, నృత్యం, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధంపై కవితా సంకలనం. రామన్నపాలెం వాగు ఒడ్డున నివసించే కోయల జీవనంపై రాసింది. * '''విజ్జ''' - వివిధ గిరిజన రచయితలు రాసిన కవితల సంకలనం (సహ రచయిత్రి). ఇందులో పలువురు గిరిజన రచయితల కవితలు ఉన్నాయి. * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - తెల్లం కృష్ణ రాసిన పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఈ ఆవిష్కరణలో డుమ్మిరి భీమమ్మతో కలిసి పాల్గొన్నారు. * '''ఆత్మఘోష''' - పాండు కామ్తేకర్ రాసిన పుస్తకం. పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్వాసిత కుటుంబాల జీవితాన్ని వివరించే పుస్తకం. ఈ పుస్తక ఆవిష్కరణ సందర్భంగా డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కూడా విడుదలయ్యాయి. ఈ ఐదు పుస్తకాలు 2024 మరియు 2026 మధ్య కాలంలో విడుదలయ్యాయి. ఇవన్నీ కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, ఆధునిక సవాళ్లను తెలియజేస్తాయి. == కోయ భాష పరిరక్షణలో పాత్ర == 2023 నాటికి తెలుగు రాష్ట్రాలు, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లలో దాదాపు 7 లక్షల మంది కోయ భాష మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. కానీ పోలవరం ప్రాజెక్టు వల్ల నిర్వాసితులవడం, తెలుగు మాధ్యమ విద్య వల్ల కోయ భాష అంతరించే ప్రమాదంలో ఉంది. డుమ్మిరి భీమమ్మ వంటి రచయిత్రులు కోయ భాషను సజీవంగా ఉంచడానికి కృషి చేస్తున్నారు. 2024 అక్టోబర్‌లో రామన్నపాలెంలో మర్రి చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 ఏళ్లు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. అందులో ఆమె పూనెం బాబురావుతో కలిసి రిసోర్స్ పర్సన్‌గా పిల్లలకు కథలు, కవితలు రాయడం, పాటలు పాడటం నేర్పించింది. ఈ వర్క్‌షాప్‌ను కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నం సమతా NGO సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి. == ప్రాముఖ్యత == లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు అందుబాటులో ఉన్న తెలుగు లిపిని ఉపయోగించి బాల సాహిత్యం రూపొందించడం అరుదైన విషయంగా సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు. ప్రముఖ సంపాదకులు టంకశాల అశోక్ మాట్లాడుతూ "మాతృ భాష పెద్దలకే పరిమితమవుతున్నది, పిల్లలకు దూరమై కనుమరుగు అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అలాంటి పరిస్థితిలో ఇలాంటి లిపి లేని భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయం" అని అన్నారు. 25 ఏళ్లుగా ఎన్నో వర్క్‌షాపులు, ముసలి వాళ్లతో మాట్లాడి పదాల సేకరణ ద్వారా ఈ సాహిత్యం రూపుదిద్దుకుంది. ఒకప్పుడు తమ భాషను తామే చులకనగా చూసేవారు సైతం ఇప్పుడు తమ భాషను గర్వంగా, అస్తిత్వ చిహ్నంగా, ఆత్మ గౌరవానికి ప్రతీకగా చూసే స్థాయికి వచ్చారు. == మూలాలు == <references> <ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/five-books-featuring-koya-tribal-childrens-literature-set-for-release/article68273868.ece |title=Five books featuring Koya tribal children's literature set for release |website=The Hindu |date=2024}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death |website=The Hindu |date=2023}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/godavari-valley-schooled-by-dropouts/article35813578.ece |title=Godavari Valley schooled by dropouts |website=The Hindu |date=2024}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-children-groomed-in-koya-literature/article68765432.ece |title=Koya children groomed in Koya literature |website=The Hindu |date=7 October 2024}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=March 2026}}</ref> </references> [[వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు]] [[వర్గం:గిరిజన రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు]] [[వర్గం:కోయతూర్ బాట]] gtip1djrs6z4b766fya06tp4dtjpk9b 4963550 4963546 2026-09-21T09:18:07Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963550 wikitext text/x-wiki {{వ్యక్తి | పేరు = డుమ్మిరి భీమమ్మ | జన్మస్థలం = రామన్నపాలెం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | వృత్తి = రచయిత్రి, కవయిత్రి, గిరిజన విద్యా కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ రచనలు = ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి, విజ్జ, మిడ్కోస్ | ఉద్యమం = కోయతూర్ బాట }} '''డుమ్మిరి భీమమ్మ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన తొలి తరం మహిళా రచయిత్రి, కవయిత్రి. లిపి లేని కోయ భాషలో బాల సాహిత్యాన్ని తెలుగు లిపిలో రాసిన మొదటి ఆదివాసీ మహిళగా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. కోయ భాష పరిరక్షణ కోసం కృషి చేస్తున్న 10 మంది మహిళా రచయిత్రులలో ఆమె ప్రముఖురాలు. == జీవిత నేపథ్యం == డుమ్మిరి భీమమ్మ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా చింతూరు మండలం రామన్నపాలెం గ్రామానికి చెందిన కోయ గిరిజన మహిళ. రామన్నపాలెం గోదావరి లోయలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున ఉన్న మారుమూల గిరిజన గ్రామం. ఈ ప్రాంతం కోయ, నాయక్‌పోడ్, కొండ రెడ్డి తెగలకు నిలయం. ఆమె [[కోయతూర్ బాట]] అనే విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయిత్రిగా ఎదిగింది. కోయతూర్ బాట 2001లో సబరి నది ఒడ్డున 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. ఆక్స్‌ఫామ్ ఇండియా సహకారంతో నియో లిటరసీ ప్రోగ్రామ్ తర్వాత ఈ ఉద్యమం పుట్టింది. ఈ ఉద్యమ వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య. ఈ ఉద్యమం ద్వారా 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు విద్య అందించబడింది. == సాహిత్య ప్రస్థానం == డుమ్మిరి భీమమ్మ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, నృత్యాలు, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధం, జీవనోపాధి పద్ధతుల గురించి కవిత్వం, పాటలు రాసింది. ఆమె రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని, ఆధునిక ప్రపంచంలో వారు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆమె మాటల్లోనే - "భవిష్యత్తులో మన భాష గతానికి చెందిన విషయంగా మారకూడదు. పిల్లలే మన భాషను ఇంట్లో మాట్లాడటం ద్వారా, మన భాషలో పాడటం ద్వారా రక్షించే గొప్ప ఏజెంట్లు" 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెంలో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ వేడుకల్లో ఆమె రచనలు ఆవిష్కరించబడ్డాయి. ఈ వేడుకలకు తెలంగాణ రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి కన్వీనర్ సిడామ్ అర్జు, సమతా NGO డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. అక్కడ 55 మంది వ్యవస్థాపకుల చిత్రపటాలు, వారి చిత్రలేఖనాలు కూడా ప్రదర్శించబడ్డాయి. == రచనలు - ఐదు పుస్తకాల ఆవిష్కరణ == డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కోయ గిరిజన బాల సాహిత్యంలో భాగంగా ఐదు పుస్తకాల రూపంలో విడుదలయ్యాయి. ఈ పుస్తకాలు కోయ గిరిజన సంస్కృతిని భావి తరాలకు అందించే ఉద్దేశంతో తెలుగు లిపిలో రాయబడ్డాయి. * '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' - కోయ భాషలో పిల్లల కథల/పాటల పుస్తకం. డుమ్మిరి భీమమ్మ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. ఇది చిన్న కథల పుస్తకంగా కూడా పేర్కొనబడింది. * '''మిడ్కోస్''' - కోయ జీవితం, నృత్యం, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధంపై కవితా సంకలనం. రామన్నపాలెం వాగు ఒడ్డున నివసించే కోయల జీవనంపై రాసింది. * '''విజ్జ''' - వివిధ గిరిజన రచయితలు రాసిన కవితల సంకలనం (సహ రచయిత్రి). ఇందులో పలువురు గిరిజన రచయితల కవితలు ఉన్నాయి. * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - తెల్లం కృష్ణ రాసిన పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఈ ఆవిష్కరణలో డుమ్మిరి భీమమ్మతో కలిసి పాల్గొన్నారు. * '''ఆత్మఘోష''' - పాండు కామ్తేకర్ రాసిన పుస్తకం. పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్వాసిత కుటుంబాల జీవితాన్ని వివరించే పుస్తకం. ఈ పుస్తక ఆవిష్కరణ సందర్భంగా డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కూడా విడుదలయ్యాయి. ఈ ఐదు పుస్తకాలు 2024 మరియు 2026 మధ్య కాలంలో విడుదలయ్యాయి. ఇవన్నీ కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, ఆధునిక సవాళ్లను తెలియజేస్తాయి. == కోయ భాష పరిరక్షణలో పాత్ర == 2023 నాటికి తెలుగు రాష్ట్రాలు, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లలో దాదాపు 7 లక్షల మంది కోయ భాష మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. కానీ పోలవరం ప్రాజెక్టు వల్ల నిర్వాసితులవడం, తెలుగు మాధ్యమ విద్య వల్ల కోయ భాష అంతరించే ప్రమాదంలో ఉంది. డుమ్మిరి భీమమ్మ వంటి రచయిత్రులు కోయ భాషను సజీవంగా ఉంచడానికి కృషి చేస్తున్నారు. 2024 అక్టోబర్‌లో రామన్నపాలెంలో మర్రి చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 ఏళ్లు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. అందులో ఆమె పూనెం బాబురావుతో కలిసి రిసోర్స్ పర్సన్‌గా పిల్లలకు కథలు, కవితలు రాయడం, పాటలు పాడటం నేర్పించింది. ఈ వర్క్‌షాప్‌ను కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నం సమతా NGO సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి. == ప్రాముఖ్యత == లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు అందుబాటులో ఉన్న తెలుగు లిపిని ఉపయోగించి బాల సాహిత్యం రూపొందించడం అరుదైన విషయంగా సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు. ప్రముఖ సంపాదకులు టంకశాల అశోక్ మాట్లాడుతూ "మాతృ భాష పెద్దలకే పరిమితమవుతున్నది, పిల్లలకు దూరమై కనుమరుగు అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అలాంటి పరిస్థితిలో ఇలాంటి లిపి లేని భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయం" అని అన్నారు. 25 ఏళ్లుగా ఎన్నో వర్క్‌షాపులు, ముసలి వాళ్లతో మాట్లాడి పదాల సేకరణ ద్వారా ఈ సాహిత్యం రూపుదిద్దుకుంది. ఒకప్పుడు తమ భాషను తామే చులకనగా చూసేవారు సైతం ఇప్పుడు తమ భాషను గర్వంగా, అస్తిత్వ చిహ్నంగా, ఆత్మ గౌరవానికి ప్రతీకగా చూసే స్థాయికి వచ్చారు. == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు]] [[వర్గం:గిరిజన రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు]] [[వర్గం:కోయతూర్ బాట]] c04r2oo64lgcjqw5w82ruw5vr0gdjba 4963551 4963550 2026-09-21T09:18:42Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963551 wikitext text/x-wiki {{వ్యక్తి | పేరు = డుమ్మిరి భీమమ్మ | జన్మస్థలం = రామన్నపాలెం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | వృత్తి = రచయిత్రి, కవయిత్రి, గిరిజన విద్యా కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ రచనలు = ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి, విజ్జ, మిడ్కోస్ | ఉద్యమం = కోయతూర్ బాట '''డుమ్మిరి భీమమ్మ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన తొలి తరం మహిళా రచయిత్రి, కవయిత్రి. లిపి లేని కోయ భాషలో బాల సాహిత్యాన్ని తెలుగు లిపిలో రాసిన మొదటి ఆదివాసీ మహిళగా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. కోయ భాష పరిరక్షణ కోసం కృషి చేస్తున్న 10 మంది మహిళా రచయిత్రులలో ఆమె ప్రముఖురాలు. == జీవిత నేపథ్యం == డుమ్మిరి భీమమ్మ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా చింతూరు మండలం రామన్నపాలెం గ్రామానికి చెందిన కోయ గిరిజన మహిళ. రామన్నపాలెం గోదావరి లోయలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున ఉన్న మారుమూల గిరిజన గ్రామం. ఈ ప్రాంతం కోయ, నాయక్‌పోడ్, కొండ రెడ్డి తెగలకు నిలయం. ఆమె [[కోయతూర్ బాట]] అనే విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయిత్రిగా ఎదిగింది. కోయతూర్ బాట 2001లో సబరి నది ఒడ్డున 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. ఆక్స్‌ఫామ్ ఇండియా సహకారంతో నియో లిటరసీ ప్రోగ్రామ్ తర్వాత ఈ ఉద్యమం పుట్టింది. ఈ ఉద్యమ వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య. ఈ ఉద్యమం ద్వారా 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు విద్య అందించబడింది. == సాహిత్య ప్రస్థానం == డుమ్మిరి భీమమ్మ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, నృత్యాలు, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధం, జీవనోపాధి పద్ధతుల గురించి కవిత్వం, పాటలు రాసింది. ఆమె రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని, ఆధునిక ప్రపంచంలో వారు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆమె మాటల్లోనే - "భవిష్యత్తులో మన భాష గతానికి చెందిన విషయంగా మారకూడదు. పిల్లలే మన భాషను ఇంట్లో మాట్లాడటం ద్వారా, మన భాషలో పాడటం ద్వారా రక్షించే గొప్ప ఏజెంట్లు" 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెంలో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ వేడుకల్లో ఆమె రచనలు ఆవిష్కరించబడ్డాయి. ఈ వేడుకలకు తెలంగాణ రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి కన్వీనర్ సిడామ్ అర్జు, సమతా NGO డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. అక్కడ 55 మంది వ్యవస్థాపకుల చిత్రపటాలు, వారి చిత్రలేఖనాలు కూడా ప్రదర్శించబడ్డాయి. == రచనలు - ఐదు పుస్తకాల ఆవిష్కరణ == డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కోయ గిరిజన బాల సాహిత్యంలో భాగంగా ఐదు పుస్తకాల రూపంలో విడుదలయ్యాయి. ఈ పుస్తకాలు కోయ గిరిజన సంస్కృతిని భావి తరాలకు అందించే ఉద్దేశంతో తెలుగు లిపిలో రాయబడ్డాయి. * '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' - కోయ భాషలో పిల్లల కథల/పాటల పుస్తకం. డుమ్మిరి భీమమ్మ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. ఇది చిన్న కథల పుస్తకంగా కూడా పేర్కొనబడింది. * '''మిడ్కోస్''' - కోయ జీవితం, నృత్యం, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధంపై కవితా సంకలనం. రామన్నపాలెం వాగు ఒడ్డున నివసించే కోయల జీవనంపై రాసింది. * '''విజ్జ''' - వివిధ గిరిజన రచయితలు రాసిన కవితల సంకలనం (సహ రచయిత్రి). ఇందులో పలువురు గిరిజన రచయితల కవితలు ఉన్నాయి. * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - తెల్లం కృష్ణ రాసిన పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఈ ఆవిష్కరణలో డుమ్మిరి భీమమ్మతో కలిసి పాల్గొన్నారు. * '''ఆత్మఘోష''' - పాండు కామ్తేకర్ రాసిన పుస్తకం. పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్వాసిత కుటుంబాల జీవితాన్ని వివరించే పుస్తకం. ఈ పుస్తక ఆవిష్కరణ సందర్భంగా డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కూడా విడుదలయ్యాయి. ఈ ఐదు పుస్తకాలు 2024 మరియు 2026 మధ్య కాలంలో విడుదలయ్యాయి. ఇవన్నీ కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, ఆధునిక సవాళ్లను తెలియజేస్తాయి. == కోయ భాష పరిరక్షణలో పాత్ర == 2023 నాటికి తెలుగు రాష్ట్రాలు, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లలో దాదాపు 7 లక్షల మంది కోయ భాష మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. కానీ పోలవరం ప్రాజెక్టు వల్ల నిర్వాసితులవడం, తెలుగు మాధ్యమ విద్య వల్ల కోయ భాష అంతరించే ప్రమాదంలో ఉంది. డుమ్మిరి భీమమ్మ వంటి రచయిత్రులు కోయ భాషను సజీవంగా ఉంచడానికి కృషి చేస్తున్నారు. 2024 అక్టోబర్‌లో రామన్నపాలెంలో మర్రి చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 ఏళ్లు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. అందులో ఆమె పూనెం బాబురావుతో కలిసి రిసోర్స్ పర్సన్‌గా పిల్లలకు కథలు, కవితలు రాయడం, పాటలు పాడటం నేర్పించింది. ఈ వర్క్‌షాప్‌ను కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నం సమతా NGO సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి. == ప్రాముఖ్యత == లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు అందుబాటులో ఉన్న తెలుగు లిపిని ఉపయోగించి బాల సాహిత్యం రూపొందించడం అరుదైన విషయంగా సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు. ప్రముఖ సంపాదకులు టంకశాల అశోక్ మాట్లాడుతూ "మాతృ భాష పెద్దలకే పరిమితమవుతున్నది, పిల్లలకు దూరమై కనుమరుగు అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అలాంటి పరిస్థితిలో ఇలాంటి లిపి లేని భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయం" అని అన్నారు. 25 ఏళ్లుగా ఎన్నో వర్క్‌షాపులు, ముసలి వాళ్లతో మాట్లాడి పదాల సేకరణ ద్వారా ఈ సాహిత్యం రూపుదిద్దుకుంది. ఒకప్పుడు తమ భాషను తామే చులకనగా చూసేవారు సైతం ఇప్పుడు తమ భాషను గర్వంగా, అస్తిత్వ చిహ్నంగా, ఆత్మ గౌరవానికి ప్రతీకగా చూసే స్థాయికి వచ్చారు. == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు]] [[వర్గం:గిరిజన రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు]] [[వర్గం:కోయతూర్ బాట]] e9jsawyzsmpbzwp8hpqb1iehfqtg4p4 4963552 4963551 2026-09-21T09:19:52Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963552 wikitext text/x-wiki {{వ్యక్తి | పేరు = డుమ్మిరి భీమమ్మ | జన్మస్థలం = రామన్నపాలెం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | వృత్తి = రచయిత్రి, కవయిత్రి, గిరిజన విద్యా కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ రచనలు = ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి, విజ్జ, మిడ్కోస్ | ఉద్యమం = కోయతూర్ బాట '''డుమ్మిరి భీమమ్మ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన తొలి తరం మహిళా రచయిత్రి, కవయిత్రి. లిపి లేని కోయ భాషలో బాల సాహిత్యాన్ని తెలుగు లిపిలో రాసిన మొదటి ఆదివాసీ మహిళగా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. కోయ భాష పరిరక్షణ కోసం కృషి చేస్తున్న 10 మంది మహిళా రచయిత్రులలో ఆమె ప్రముఖురాలు. == జీవిత నేపథ్యం == డుమ్మిరి భీమమ్మ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా చింతూరు మండలం రామన్నపాలెం గ్రామానికి చెందిన కోయ గిరిజన మహిళ. రామన్నపాలెం గోదావరి లోయలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున ఉన్న మారుమూల గిరిజన గ్రామం. ఈ ప్రాంతం కోయ, నాయక్‌పోడ్, కొండ రెడ్డి తెగలకు నిలయం. ఆమె [[కోయతూర్ బాట]] అనే విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయిత్రిగా ఎదిగింది. కోయతూర్ బాట 2001లో సబరి నది ఒడ్డున 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. ఆక్స్‌ఫామ్ ఇండియా సహకారంతో నియో లిటరసీ ప్రోగ్రామ్ తర్వాత ఈ ఉద్యమం పుట్టింది. ఈ ఉద్యమ వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య. ఈ ఉద్యమం ద్వారా 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు విద్య అందించబడింది. == సాహిత్య ప్రస్థానం == డుమ్మిరి భీమమ్మ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, నృత్యాలు, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధం, జీవనోపాధి పద్ధతుల గురించి కవిత్వం, పాటలు రాసింది. ఆమె రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని, ఆధునిక ప్రపంచంలో వారు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆమె మాటల్లోనే - "భవిష్యత్తులో మన భాష గతానికి చెందిన విషయంగా మారకూడదు. పిల్లలే మన భాషను ఇంట్లో మాట్లాడటం ద్వారా, మన భాషలో పాడటం ద్వారా రక్షించే గొప్ప ఏజెంట్లు" 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెంలో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ వేడుకల్లో ఆమె రచనలు ఆవిష్కరించబడ్డాయి. ఈ వేడుకలకు తెలంగాణ రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి కన్వీనర్ సిడామ్ అర్జు, సమతా NGO డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. అక్కడ 55 మంది వ్యవస్థాపకుల చిత్రపటాలు, వారి చిత్రలేఖనాలు కూడా ప్రదర్శించబడ్డాయి. == రచనలు - ఐదు పుస్తకాల ఆవిష్కరణ == డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కోయ గిరిజన బాల సాహిత్యంలో భాగంగా ఐదు పుస్తకాల రూపంలో విడుదలయ్యాయి. ఈ పుస్తకాలు కోయ గిరిజన సంస్కృతిని భావి తరాలకు అందించే ఉద్దేశంతో తెలుగు లిపిలో రాయబడ్డాయి. * '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' - కోయ భాషలో పిల్లల కథల/పాటల పుస్తకం. డుమ్మిరి భీమమ్మ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. ఇది చిన్న కథల పుస్తకంగా కూడా పేర్కొనబడింది. * '''మిడ్కోస్''' - కోయ జీవితం, నృత్యం, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధంపై కవితా సంకలనం. రామన్నపాలెం వాగు ఒడ్డున నివసించే కోయల జీవనంపై రాసింది. * '''విజ్జ''' - వివిధ గిరిజన రచయితలు రాసిన కవితల సంకలనం (సహ రచయిత్రి). ఇందులో పలువురు గిరిజన రచయితల కవితలు ఉన్నాయి. * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - తెల్లం కృష్ణ రాసిన పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఈ ఆవిష్కరణలో డుమ్మిరి భీమమ్మతో కలిసి పాల్గొన్నారు. * '''ఆత్మఘోష''' - పాండు కామ్తేకర్ రాసిన పుస్తకం. పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్వాసిత కుటుంబాల జీవితాన్ని వివరించే పుస్తకం. ఈ పుస్తక ఆవిష్కరణ సందర్భంగా డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కూడా విడుదలయ్యాయి. ఈ ఐదు పుస్తకాలు 2024 మరియు 2026 మధ్య కాలంలో విడుదలయ్యాయి. ఇవన్నీ కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, ఆధునిక సవాళ్లను తెలియజేస్తాయి. == కోయ భాష పరిరక్షణలో పాత్ర == 2023 నాటికి తెలుగు రాష్ట్రాలు, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లలో దాదాపు 7 లక్షల మంది కోయ భాష మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. కానీ పోలవరం ప్రాజెక్టు వల్ల నిర్వాసితులవడం, తెలుగు మాధ్యమ విద్య వల్ల కోయ భాష అంతరించే ప్రమాదంలో ఉంది. డుమ్మిరి భీమమ్మ వంటి రచయిత్రులు కోయ భాషను సజీవంగా ఉంచడానికి కృషి చేస్తున్నారు. 2024 అక్టోబర్‌లో రామన్నపాలెంలో మర్రి చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 ఏళ్లు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. అందులో ఆమె పూనెం బాబురావుతో కలిసి రిసోర్స్ పర్సన్‌గా పిల్లలకు కథలు, కవితలు రాయడం, పాటలు పాడటం నేర్పించింది. ఈ వర్క్‌షాప్‌ను కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నం సమతా NGO సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి. == ప్రాముఖ్యత == లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు అందుబాటులో ఉన్న తెలుగు లిపిని ఉపయోగించి బాల సాహిత్యం రూపొందించడం అరుదైన విషయంగా సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు. ప్రముఖ సంపాదకులు టంకశాల అశోక్ మాట్లాడుతూ "మాతృ భాష పెద్దలకే పరిమితమవుతున్నది, పిల్లలకు దూరమై కనుమరుగు అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అలాంటి పరిస్థితిలో ఇలాంటి లిపి లేని భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయం" అని అన్నారు. 25 ఏళ్లుగా ఎన్నో వర్క్‌షాపులు, ముసలి వాళ్లతో మాట్లాడి పదాల సేకరణ ద్వారా ఈ సాహిత్యం రూపుదిద్దుకుంది. ఒకప్పుడు తమ భాషను తామే చులకనగా చూసేవారు సైతం ఇప్పుడు తమ భాషను గర్వంగా, అస్తిత్వ చిహ్నంగా, ఆత్మ గౌరవానికి ప్రతీకగా చూసే స్థాయికి వచ్చారు. == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు]] [[వర్గం:గిరిజన రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు]] [[వర్గం:కోయతూర్ బాట]] ozzq6fymskgzq1xgpiciuueogu83xrp 4963553 4963552 2026-09-21T09:20:55Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963553 wikitext text/x-wiki {{వ్యక్తి | పేరు = డుమ్మిరి భీమమ్మ | జన్మస్థలం = రామన్నపాలెం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | వృత్తి = రచయిత్రి, కవయిత్రి, గిరిజన విద్యా కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ రచనలు = ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి, విజ్జ, మిడ్కోస్ | ఉద్యమం = కోయతూర్ బాట '''డుమ్మిరి భీమమ్మ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన తొలి తరం మహిళా రచయిత్రి, కవయిత్రి. లిపి లేని కోయ భాషలో బాల సాహిత్యాన్ని తెలుగు లిపిలో రాసిన మొదటి ఆదివాసీ మహిళగా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. కోయ భాష పరిరక్షణ కోసం కృషి చేస్తున్న 10 మంది మహిళా రచయిత్రులలో ఆమె ప్రముఖురాలు. == జీవిత నేపథ్యం == డుమ్మిరి భీమమ్మ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా చింతూరు మండలం రామన్నపాలెం గ్రామానికి చెందిన కోయ గిరిజన మహిళ. రామన్నపాలెం గోదావరి లోయలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున ఉన్న మారుమూల గిరిజన గ్రామం. ఈ ప్రాంతం కోయ, నాయక్‌పోడ్, కొండ రెడ్డి తెగలకు నిలయం. ఆమె [[కోయతూర్ బాట]] అనే విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయిత్రిగా ఎదిగింది. కోయతూర్ బాట 2001లో సబరి నది ఒడ్డున 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. ఆక్స్‌ఫామ్ ఇండియా సహకారంతో నియో లిటరసీ ప్రోగ్రామ్ తర్వాత ఈ ఉద్యమం పుట్టింది. ఈ ఉద్యమ వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య. ఈ ఉద్యమం ద్వారా 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు విద్య అందించబడింది. == సాహిత్య ప్రస్థానం == డుమ్మిరి భీమమ్మ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, నృత్యాలు, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధం, జీవనోపాధి పద్ధతుల గురించి కవిత్వం, పాటలు రాసింది. ఆమె రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని, ఆధునిక ప్రపంచంలో వారు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆమె మాటల్లోనే - "భవిష్యత్తులో మన భాష గతానికి చెందిన విషయంగా మారకూడదు. పిల్లలే మన భాషను ఇంట్లో మాట్లాడటం ద్వారా, మన భాషలో పాడటం ద్వారా రక్షించే గొప్ప ఏజెంట్లు" 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెంలో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ వేడుకల్లో ఆమె రచనలు ఆవిష్కరించబడ్డాయి. ఈ వేడుకలకు తెలంగాణ రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి కన్వీనర్ సిడామ్ అర్జు, సమతా NGO డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. అక్కడ 55 మంది వ్యవస్థాపకుల చిత్రపటాలు, వారి చిత్రలేఖనాలు కూడా ప్రదర్శించబడ్డాయి. == రచనలు - ఐదు పుస్తకాల ఆవిష్కరణ == డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కోయ గిరిజన బాల సాహిత్యంలో భాగంగా ఐదు పుస్తకాల రూపంలో విడుదలయ్యాయి. ఈ పుస్తకాలు కోయ గిరిజన సంస్కృతిని భావి తరాలకు అందించే ఉద్దేశంతో తెలుగు లిపిలో రాయబడ్డాయి. * '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' - కోయ భాషలో పిల్లల కథల/పాటల పుస్తకం. డుమ్మిరి భీమమ్మ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. ఇది చిన్న కథల పుస్తకంగా కూడా పేర్కొనబడింది. * '''మిడ్కోస్''' - కోయ జీవితం, నృత్యం, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధంపై కవితా సంకలనం. రామన్నపాలెం వాగు ఒడ్డున నివసించే కోయల జీవనంపై రాసింది. * '''విజ్జ''' - వివిధ గిరిజన రచయితలు రాసిన కవితల సంకలనం (సహ రచయిత్రి). ఇందులో పలువురు గిరిజన రచయితల కవితలు ఉన్నాయి. * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - తెల్లం కృష్ణ రాసిన పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఈ ఆవిష్కరణలో డుమ్మిరి భీమమ్మతో కలిసి పాల్గొన్నారు. * '''ఆత్మఘోష''' - పాండు కామ్తేకర్ రాసిన పుస్తకం. పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్వాసిత కుటుంబాల జీవితాన్ని వివరించే పుస్తకం. ఈ పుస్తక ఆవిష్కరణ సందర్భంగా డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కూడా విడుదలయ్యాయి. ఈ ఐదు పుస్తకాలు 2024 మరియు 2026 మధ్య కాలంలో విడుదలయ్యాయి. ఇవన్నీ కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, ఆధునిక సవాళ్లను తెలియజేస్తాయి. == కోయ భాష పరిరక్షణలో పాత్ర == 2023 నాటికి తెలుగు రాష్ట్రాలు, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లలో దాదాపు 7 లక్షల మంది కోయ భాష మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. కానీ పోలవరం ప్రాజెక్టు వల్ల నిర్వాసితులవడం, తెలుగు మాధ్యమ విద్య వల్ల కోయ భాష అంతరించే ప్రమాదంలో ఉంది. డుమ్మిరి భీమమ్మ వంటి రచయిత్రులు కోయ భాషను సజీవంగా ఉంచడానికి కృషి చేస్తున్నారు. 2024 అక్టోబర్‌లో రామన్నపాలెంలో మర్రి చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 ఏళ్లు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. అందులో ఆమె పూనెం బాబురావుతో కలిసి రిసోర్స్ పర్సన్‌గా పిల్లలకు కథలు, కవితలు రాయడం, పాటలు పాడటం నేర్పించింది. ఈ వర్క్‌షాప్‌ను కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నం సమతా NGO సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి. == ప్రాముఖ్యత == లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు అందుబాటులో ఉన్న తెలుగు లిపిని ఉపయోగించి బాల సాహిత్యం రూపొందించడం అరుదైన విషయంగా సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు. ప్రముఖ సంపాదకులు టంకశాల అశోక్ మాట్లాడుతూ "మాతృ భాష పెద్దలకే పరిమితమవుతున్నది, పిల్లలకు దూరమై కనుమరుగు అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అలాంటి పరిస్థితిలో ఇలాంటి లిపి లేని భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయం" అని అన్నారు. 25 ఏళ్లుగా ఎన్నో వర్క్‌షాపులు, ముసలి వాళ్లతో మాట్లాడి పదాల సేకరణ ద్వారా ఈ సాహిత్యం రూపుదిద్దుకుంది. ఒకప్పుడు తమ భాషను తామే చులకనగా చూసేవారు సైతం ఇప్పుడు తమ భాషను గర్వంగా, అస్తిత్వ చిహ్నంగా, ఆత్మ గౌరవానికి ప్రతీకగా చూసే స్థాయికి వచ్చారు. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/five-books-featuring-koya-tribal-childrens-literature-set-for-release/article68273868.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు]] [[వర్గం:గిరిజన రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు]] [[వర్గం:కోయతూర్ బాట]] 3onfa66125v79g3f7qx9hgptvdq2oad 4963562 4963553 2026-09-21T09:35:58Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963562 wikitext text/x-wiki వ్యక్తి పేరు = డుమ్మిరి భీమమ్మ జన్మస్థలం = రామన్నపాలెం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ వృత్తి = రచయిత్రి, కవయిత్రి, గిరిజన విద్యా కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ రచనలు = ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి, విజ్జ, మిడ్కోస్ | ఉద్యమం = కోయతూర్ బాట '''డుమ్మిరి భీమమ్మ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన తొలి తరం మహిళా రచయిత్రి, కవయిత్రి. లిపి లేని కోయ భాషలో బాల సాహిత్యాన్ని తెలుగు లిపిలో రాసిన మొదటి ఆదివాసీ మహిళగా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. కోయ భాష పరిరక్షణ కోసం కృషి చేస్తున్న 10 మంది మహిళా రచయిత్రులలో ఆమె ప్రముఖురాలు. == జీవిత నేపథ్యం == డుమ్మిరి భీమమ్మ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా చింతూరు మండలం రామన్నపాలెం గ్రామానికి చెందిన కోయ గిరిజన మహిళ. రామన్నపాలెం గోదావరి లోయలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున ఉన్న మారుమూల గిరిజన గ్రామం. ఈ ప్రాంతం కోయ, నాయక్‌పోడ్, కొండ రెడ్డి తెగలకు నిలయం. ఆమె [[కోయతూర్ బాట]] అనే విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయిత్రిగా ఎదిగింది. కోయతూర్ బాట 2001లో సబరి నది ఒడ్డున 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. ఆక్స్‌ఫామ్ ఇండియా సహకారంతో నియో లిటరసీ ప్రోగ్రామ్ తర్వాత ఈ ఉద్యమం పుట్టింది. ఈ ఉద్యమ వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య. ఈ ఉద్యమం ద్వారా 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు విద్య అందించబడింది. == సాహిత్య ప్రస్థానం == డుమ్మిరి భీమమ్మ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, నృత్యాలు, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధం, జీవనోపాధి పద్ధతుల గురించి కవిత్వం, పాటలు రాసింది. ఆమె రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని, ఆధునిక ప్రపంచంలో వారు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆమె మాటల్లోనే - "భవిష్యత్తులో మన భాష గతానికి చెందిన విషయంగా మారకూడదు. పిల్లలే మన భాషను ఇంట్లో మాట్లాడటం ద్వారా, మన భాషలో పాడటం ద్వారా రక్షించే గొప్ప ఏజెంట్లు" 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెంలో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ వేడుకల్లో ఆమె రచనలు ఆవిష్కరించబడ్డాయి. ఈ వేడుకలకు తెలంగాణ రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి కన్వీనర్ సిడామ్ అర్జు, సమతా NGO డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. అక్కడ 55 మంది వ్యవస్థాపకుల చిత్రపటాలు, వారి చిత్రలేఖనాలు కూడా ప్రదర్శించబడ్డాయి. == రచనలు - ఐదు పుస్తకాల ఆవిష్కరణ == డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కోయ గిరిజన బాల సాహిత్యంలో భాగంగా ఐదు పుస్తకాల రూపంలో విడుదలయ్యాయి. ఈ పుస్తకాలు కోయ గిరిజన సంస్కృతిని భావి తరాలకు అందించే ఉద్దేశంతో తెలుగు లిపిలో రాయబడ్డాయి. * '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' - కోయ భాషలో పిల్లల కథల/పాటల పుస్తకం. డుమ్మిరి భీమమ్మ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. ఇది చిన్న కథల పుస్తకంగా కూడా పేర్కొనబడింది. * '''మిడ్కోస్''' - కోయ జీవితం, నృత్యం, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధంపై కవితా సంకలనం. రామన్నపాలెం వాగు ఒడ్డున నివసించే కోయల జీవనంపై రాసింది. * '''విజ్జ''' - వివిధ గిరిజన రచయితలు రాసిన కవితల సంకలనం (సహ రచయిత్రి). ఇందులో పలువురు గిరిజన రచయితల కవితలు ఉన్నాయి. * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - తెల్లం కృష్ణ రాసిన పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఈ ఆవిష్కరణలో డుమ్మిరి భీమమ్మతో కలిసి పాల్గొన్నారు. * '''ఆత్మఘోష''' - పాండు కామ్తేకర్ రాసిన పుస్తకం. పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్వాసిత కుటుంబాల జీవితాన్ని వివరించే పుస్తకం. ఈ పుస్తక ఆవిష్కరణ సందర్భంగా డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కూడా విడుదలయ్యాయి. ఈ ఐదు పుస్తకాలు 2024 మరియు 2026 మధ్య కాలంలో విడుదలయ్యాయి. ఇవన్నీ కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, ఆధునిక సవాళ్లను తెలియజేస్తాయి. == కోయ భాష పరిరక్షణలో పాత్ర == 2023 నాటికి తెలుగు రాష్ట్రాలు, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లలో దాదాపు 7 లక్షల మంది కోయ భాష మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. కానీ పోలవరం ప్రాజెక్టు వల్ల నిర్వాసితులవడం, తెలుగు మాధ్యమ విద్య వల్ల కోయ భాష అంతరించే ప్రమాదంలో ఉంది. డుమ్మిరి భీమమ్మ వంటి రచయిత్రులు కోయ భాషను సజీవంగా ఉంచడానికి కృషి చేస్తున్నారు. 2024 అక్టోబర్‌లో రామన్నపాలెంలో మర్రి చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 ఏళ్లు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. అందులో ఆమె పూనెం బాబురావుతో కలిసి రిసోర్స్ పర్సన్‌గా పిల్లలకు కథలు, కవితలు రాయడం, పాటలు పాడటం నేర్పించింది. ఈ వర్క్‌షాప్‌ను కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నం సమతా NGO సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి. == ప్రాముఖ్యత == లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు అందుబాటులో ఉన్న తెలుగు లిపిని ఉపయోగించి బాల సాహిత్యం రూపొందించడం అరుదైన విషయంగా సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు. ప్రముఖ సంపాదకులు టంకశాల అశోక్ మాట్లాడుతూ "మాతృ భాష పెద్దలకే పరిమితమవుతున్నది, పిల్లలకు దూరమై కనుమరుగు అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అలాంటి పరిస్థితిలో ఇలాంటి లిపి లేని భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయం" అని అన్నారు. 25 ఏళ్లుగా ఎన్నో వర్క్‌షాపులు, ముసలి వాళ్లతో మాట్లాడి పదాల సేకరణ ద్వారా ఈ సాహిత్యం రూపుదిద్దుకుంది. ఒకప్పుడు తమ భాషను తామే చులకనగా చూసేవారు సైతం ఇప్పుడు తమ భాషను గర్వంగా, అస్తిత్వ చిహ్నంగా, ఆత్మ గౌరవానికి ప్రతీకగా చూసే స్థాయికి వచ్చారు. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/five-books-featuring-koya-tribal-childrens-literature-set-for-release/article68273868.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు]] [[వర్గం:గిరిజన రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు]] [[వర్గం:కోయతూర్ బాట]] ll6kf7gq5q6vv5dijaixk3dr1gln4k9 4963563 4963562 2026-09-21T09:36:35Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963563 wikitext text/x-wiki వ్యక్తి పేరు = డుమ్మిరి భీమమ్మ జన్మస్థలం = రామన్నపాలెం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ వృత్తి = రచయిత్రి, కవయిత్రి, గిరిజన విద్యా కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ రచనలు = ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి, విజ్జ, మిడ్కోస్ ఉద్యమం = కోయతూర్ బాట '''డుమ్మిరి భీమమ్మ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన తొలి తరం మహిళా రచయిత్రి, కవయిత్రి. లిపి లేని కోయ భాషలో బాల సాహిత్యాన్ని తెలుగు లిపిలో రాసిన మొదటి ఆదివాసీ మహిళగా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. కోయ భాష పరిరక్షణ కోసం కృషి చేస్తున్న 10 మంది మహిళా రచయిత్రులలో ఆమె ప్రముఖురాలు. == జీవిత నేపథ్యం == డుమ్మిరి భీమమ్మ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా చింతూరు మండలం రామన్నపాలెం గ్రామానికి చెందిన కోయ గిరిజన మహిళ. రామన్నపాలెం గోదావరి లోయలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున ఉన్న మారుమూల గిరిజన గ్రామం. ఈ ప్రాంతం కోయ, నాయక్‌పోడ్, కొండ రెడ్డి తెగలకు నిలయం. ఆమె [[కోయతూర్ బాట]] అనే విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయిత్రిగా ఎదిగింది. కోయతూర్ బాట 2001లో సబరి నది ఒడ్డున 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. ఆక్స్‌ఫామ్ ఇండియా సహకారంతో నియో లిటరసీ ప్రోగ్రామ్ తర్వాత ఈ ఉద్యమం పుట్టింది. ఈ ఉద్యమ వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య. ఈ ఉద్యమం ద్వారా 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు విద్య అందించబడింది. == సాహిత్య ప్రస్థానం == డుమ్మిరి భీమమ్మ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, నృత్యాలు, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధం, జీవనోపాధి పద్ధతుల గురించి కవిత్వం, పాటలు రాసింది. ఆమె రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని, ఆధునిక ప్రపంచంలో వారు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆమె మాటల్లోనే - "భవిష్యత్తులో మన భాష గతానికి చెందిన విషయంగా మారకూడదు. పిల్లలే మన భాషను ఇంట్లో మాట్లాడటం ద్వారా, మన భాషలో పాడటం ద్వారా రక్షించే గొప్ప ఏజెంట్లు" 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెంలో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ వేడుకల్లో ఆమె రచనలు ఆవిష్కరించబడ్డాయి. ఈ వేడుకలకు తెలంగాణ రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి కన్వీనర్ సిడామ్ అర్జు, సమతా NGO డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. అక్కడ 55 మంది వ్యవస్థాపకుల చిత్రపటాలు, వారి చిత్రలేఖనాలు కూడా ప్రదర్శించబడ్డాయి. == రచనలు - ఐదు పుస్తకాల ఆవిష్కరణ == డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కోయ గిరిజన బాల సాహిత్యంలో భాగంగా ఐదు పుస్తకాల రూపంలో విడుదలయ్యాయి. ఈ పుస్తకాలు కోయ గిరిజన సంస్కృతిని భావి తరాలకు అందించే ఉద్దేశంతో తెలుగు లిపిలో రాయబడ్డాయి. * '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' - కోయ భాషలో పిల్లల కథల/పాటల పుస్తకం. డుమ్మిరి భీమమ్మ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. ఇది చిన్న కథల పుస్తకంగా కూడా పేర్కొనబడింది. * '''మిడ్కోస్''' - కోయ జీవితం, నృత్యం, సంప్రదాయాలు, నదులతో అనుబంధంపై కవితా సంకలనం. రామన్నపాలెం వాగు ఒడ్డున నివసించే కోయల జీవనంపై రాసింది. * '''విజ్జ''' - వివిధ గిరిజన రచయితలు రాసిన కవితల సంకలనం (సహ రచయిత్రి). ఇందులో పలువురు గిరిజన రచయితల కవితలు ఉన్నాయి. * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - తెల్లం కృష్ణ రాసిన పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఈ ఆవిష్కరణలో డుమ్మిరి భీమమ్మతో కలిసి పాల్గొన్నారు. * '''ఆత్మఘోష''' - పాండు కామ్తేకర్ రాసిన పుస్తకం. పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్వాసిత కుటుంబాల జీవితాన్ని వివరించే పుస్తకం. ఈ పుస్తక ఆవిష్కరణ సందర్భంగా డుమ్మిరి భీమమ్మ రచనలు కూడా విడుదలయ్యాయి. ఈ ఐదు పుస్తకాలు 2024 మరియు 2026 మధ్య కాలంలో విడుదలయ్యాయి. ఇవన్నీ కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, ఆధునిక సవాళ్లను తెలియజేస్తాయి. == కోయ భాష పరిరక్షణలో పాత్ర == 2023 నాటికి తెలుగు రాష్ట్రాలు, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లలో దాదాపు 7 లక్షల మంది కోయ భాష మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. కానీ పోలవరం ప్రాజెక్టు వల్ల నిర్వాసితులవడం, తెలుగు మాధ్యమ విద్య వల్ల కోయ భాష అంతరించే ప్రమాదంలో ఉంది. డుమ్మిరి భీమమ్మ వంటి రచయిత్రులు కోయ భాషను సజీవంగా ఉంచడానికి కృషి చేస్తున్నారు. 2024 అక్టోబర్‌లో రామన్నపాలెంలో మర్రి చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 ఏళ్లు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. అందులో ఆమె పూనెం బాబురావుతో కలిసి రిసోర్స్ పర్సన్‌గా పిల్లలకు కథలు, కవితలు రాయడం, పాటలు పాడటం నేర్పించింది. ఈ వర్క్‌షాప్‌ను కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నం సమతా NGO సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి. == ప్రాముఖ్యత == లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు అందుబాటులో ఉన్న తెలుగు లిపిని ఉపయోగించి బాల సాహిత్యం రూపొందించడం అరుదైన విషయంగా సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు. ప్రముఖ సంపాదకులు టంకశాల అశోక్ మాట్లాడుతూ "మాతృ భాష పెద్దలకే పరిమితమవుతున్నది, పిల్లలకు దూరమై కనుమరుగు అయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అలాంటి పరిస్థితిలో ఇలాంటి లిపి లేని భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయం" అని అన్నారు. 25 ఏళ్లుగా ఎన్నో వర్క్‌షాపులు, ముసలి వాళ్లతో మాట్లాడి పదాల సేకరణ ద్వారా ఈ సాహిత్యం రూపుదిద్దుకుంది. ఒకప్పుడు తమ భాషను తామే చులకనగా చూసేవారు సైతం ఇప్పుడు తమ భాషను గర్వంగా, అస్తిత్వ చిహ్నంగా, ఆత్మ గౌరవానికి ప్రతీకగా చూసే స్థాయికి వచ్చారు. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/five-books-featuring-koya-tribal-childrens-literature-set-for-release/article68273868.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయిత్రులు]] [[వర్గం:గిరిజన రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రచయితలు]] [[వర్గం:కోయతూర్ బాట]] pf5p0al098l8uwwui8vovxocnho43jk ట్యూబులర్ బెల్స్ 0 510783 4963559 2026-09-21T09:32:05Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1367970867|Tubular bells]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4963559 wikitext text/x-wiki   [[File:Tubular_bells_-_dusseldorf_germany_-_2014_12_27.webm|thumb| ఒక పెద్ద సంగీత కూర్పులో భాగంగా ట్యూబులర్ బెల్స్ వాయించబడుతున్నాయి.]] [[File:Adams_Bass_Chimes.jpg|thumb|349x349px|F 3 –B 3 శ్రేణి గల ఆడమ్స్ బాస్ చైమ్స్]] '''ట్యూబులర్ బెల్స్''' ('''గొట్టపు గంటలు,''' '''చైమ్స్''' అని కూడా పిలుస్తారు) అనేవి శృతి గల లోహపు గొట్టాలతో కూడిన ఒక తాళ వాయిద్యం . ఈ గొట్టాలు సాధారణంగా ఇత్తడితో తయారు చేయబడతాయి, క్రోమ్ పూత పూయబడి ఉండవచ్చు. <ref>{{Cite book|title=The Study of Orchestration|last=Adler|first=Samuel|date=2002|publisher=Norton|isbn=978-0-393-97572-7|edition=3rd|pages=441|oclc=42692271}}</ref> అవి సుమారుగా{{Convert abbreviated|30|-|38|mm|in}} , వాటి పొడవును మార్చడం ద్వారా ట్యూన్ చేయబడతాయి. వాటి శబ్దం చర్చి గంటలు, క్యారిల్లాన్‌లు లేదా [[ఘంట స్తంభం|గంటల గోపురం]] శబ్దాన్ని పోలి ఉంటుంది; అసలైన ట్యూబులర్ బెల్స్‌ను ఒక బృందంలో అటువంటి శబ్దాలను పునఃసృష్టించడానికి తయారు చేశారు. ట్యూబులర్ బెల్స్‌ను సాధారణంగా గొట్టాల పై అంచులపై పచ్చి తోలు లేదా ప్లాస్టిక్ తల ఉన్న సుత్తితో కొడతారు. అన్ని గంటల శబ్దాన్ని ఒకేసారి తగ్గించడానికి, తగ్గించడానికి వీలుగా, సాధారణంగా వాయిద్యానికి సస్టెయిన్ పెడల్ జతచేయబడుతుంది. వయోలిన్ విల్లుతో గొట్టాల అడుగుభాగాలను కంపింపజేయడం ద్వారా చాలా బిగ్గరైన, తీవ్రమైన ఓవర్‌టోన్‌లను ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. సాధారణంగా చైమ్‌ల యొక్క వ్రాతపూర్వక శ్రేణి C 4 నుండి F 5 వరకు కనిపిస్తుంది, అయితే కొన్ని వృత్తిపరమైన నమూనాలు G <sub>5</sub> చేరుకుంటాయి. <ref>{{Cite book|title=A Dictionary for the Modern Percussionist and Drummer|last=Strain, James Allen|publisher=Rowman & Littlefield|year=2017|isbn=978-0-8108-8692-6|pages=305|oclc=972798459}}</ref> అష్టకం యొక్క ఖచ్చితమైన స్థానభ్రంశంపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి, కొంతమంది తయారీదారులు అత్యల్ప స్వరంగా C 5 ను పేర్కొంటున్నారు. అదనంగా, కొంతమంది శ్రోతలు స్వరస్థాయిని, వ్రాసిన దానికంటే ఒక అష్టకం దిగువన ఉన్న 3 గా భావిస్తారు. వాయిద్యంతో ముడిపడి ఉన్న సంక్లిష్టమైన ఓవర్‌టోన్‌ల కారణంగా ఇది జరుగుతుంది. <ref>{{Cite book|title=The Technique of Orchestration|last=Kennan|first=Kent|last2=Grantham|first2=Donald|date=2023|publisher=Routledge|isbn=978-1-0008-7409-9|edition=7th|pages=242|oclc=1430661440|quote=There has long been disagreement regarding the octave in which the tubular bells sound.}}</ref> ట్యూబులర్ బెల్స్‌లో, మోడ్స్ 4, 5, 6 స్ట్రైక్ టోన్‌ను నిర్ణయిస్తున్నట్లు కనిపిస్తాయి, వాటి ఫ్రీక్వెన్సీలు 9 <sup>:2</sup> : 11: <sup>2</sup> : 13: <sup>2</sup> (లేదా 81:121:169) నిష్పత్తులలో ఉంటాయి, ఇవి 2:3:4 నిష్పత్తులకు చాలా దగ్గరగా ఉంటాయి, దీనివల్ల చెవి వాటిని దాదాపు హార్మోనిక్‌గా పరిగణించి, ఒక వర్చువల్ పిచ్‌ను స్థాపించడానికి వాటిని ఆధారంగా ఉపయోగించుకుంటుంది. అందువల్ల గ్రహించిన "స్ట్రైక్ పిచ్" నాల్గవ మోడ్ కంటే ఒక అష్టకం తక్కువగా ఉంటుంది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xqbNlVUsTU4C&dq=tubaphone&pg=PA67|title=Science of Percussion Instruments|last=Rossing|first=Thomas D.|publisher=World Scientific|year=2000|isbn=978-9-8102-4158-2|pages=67–69|oclc=45679450}}</ref> == రిపర్టరీ == గొట్టపు గంటలు మొట్టమొదట ''రిగోలెట్టో'' (1851), ''ఇల్ ట్రోవాటోర్'' (1853), ''అన్ బలో ఇన్ మాస్చెరా'' (1859)లో గియుసేప్ వెర్డిచే ఆర్కెస్ట్రాలో ఉపయోగించబడ్డాయి. శాస్త్రీయ సంగీతంలో ఇతర ముఖ్యమైన ఉపయోగాలు: * మోడెస్ట్ ముస్సోర్గ్స్కీ – ''బోరిస్ గొడునోవ్'' (1869, 1872, 1874) * ప్యోటర్ ఇలిచ్ చైకోవ్స్కీ – ''1812 ఓవర్చర్'' (1880) * పియట్రో మస్కాగ్ని – ''కావల్లెరియా రుస్టికానా'' (1890) * రుగ్గెరో లియోన్‌కావాల్లో – ''పగ్లియాకి'' (1892) * గుస్తావ్ మహ్లర్ – సింఫనీ నెం. 2 (1895) * గియాకోమో పుకిని – ''టోస్కా'' (1900) * అలెగ్జాండర్ స్క్రియాబిన్ – ''లే పోయెమ్ డి ఎల్ ఎక్స్‌టేస్'' (1908) * క్లాడ్ డెబస్సీ – ''ఇబెరియా'' (1910) * గుస్తావ్ హోల్స్ట్ – ''గ్రహాలు'' (1914–1916) * గియాకోమో పుకిని – ''టురాండోట్'' (1926) * ఎడ్గార్డ్ వరేస్ – ''అయనీకరణ'' (1931) * రిచర్డ్ స్ట్రాస్ – ''డై ష్వేగ్‌సేమ్ ఫ్రా'' (1935) * పాల్ హిండెమిత్ – ''కార్ల్ మరియా వాన్ వెబర్ యొక్క థీమ్‌ల సింఫోనిక్ మెటామోర్ఫోసిస్'' (1944) * బెంజమిన్ బ్రిటన్ - ''ఆల్బర్ట్ హెర్రింగ్'' (1945) * ఆరోన్ కోప్లాండ్ – సింఫనీ నెం. 3 (1946) * ఒలివియర్ మెస్సియాన్ – ''తురంగలిలా-సింఫోనీ'' (1946–1948) * కార్ల్ ఓర్ఫ్ - ''యాంటిగోనే'' (1949) * డిమిత్రి షోస్తాకోవిచ్ – సింఫనీ నెం. 11 (1957) * ఒలివియర్ మెస్సియాన్ – ''క్రోనోక్రోమీ'' (1959–1960) * ఆర్వో పార్ట్ – ''కాంటస్ ఇన్ మెమోరియం బెంజమిన్ బ్రిటన్'' (1977) * డారన్ హేగన్ – ''షైనింగ్ బ్రో'' (1993) బహుళ వాయిద్యకారుడైన మైక్ ఓల్డ్‌ఫీల్డ్ యొక్క మొదటి ఆల్బమ్ ''<nowiki/>'ట్యూబులర్ బెల్స్'<nowiki/>'' (ఇది 1973లో వచ్చిన ''<nowiki/>'ది ఎక్సోర్సిస్ట్''' చిత్రానికి సంగీత నేపథ్యాన్ని అందించింది) రూపుదిద్దుకోవడానికి కారణం , ఇంగ్లాండ్‌లోని ఆక్స్‌ఫర్డ్‌షైర్‌లో ఉన్న 'ది మేనర్ స్టూడియో'లో, అంతకుముందు అక్కడ రికార్డింగ్ చేసిన సంగీతకారుడైన జాన్ కేల్ ఉపయోగించిన కొన్ని ట్యూబులర్ బెల్స్‌ను అతను కనుగొనడమే. == పైప్ ఆర్గాన్ గంటలు == పైప్ ఆర్గాన్‌లలో తరచుగా "చైమ్స్" అని పిలువబడే గొట్టపు గంటలు అమర్చబడి ఉంటాయి. "చైమ్స్" స్టాప్‌ను లాగినప్పుడు, వీటిని కీబోర్డుల నుండి, కొన్నిసార్లు పెడల్స్ నుండి కూడా వాయించవచ్చు. కన్సోల్ కీబోర్డుల నుండి విద్యుత్ సంకేతం అందినప్పుడు, విద్యుత్ లేదా వాయుచాలిత యంత్రాంగాల ద్వారా ప్రేరేపించబడిన సుత్తుల ద్వారా ఈ గంటలు మోగించబడతాయి (అయితే కొన్ని యాంత్రిక యంత్రాంగాలు కూడా ఉన్నాయి). == ఇతర ఉపయోగాలు == డెన్మార్క్‌లోని [[కోపెన్‌హాగన్|కోపెన్‌హాగన్‌లో]] ఉన్న సెయింట్ ఆల్బన్స్ ఆంగ్లికన్ చర్చి వంటి చర్చిలలో గొట్టపు గంటలను చర్చి గంటలుగా ఉపయోగించవచ్చు. వీటిని కింగ్ [[చార్లెస్ III]] (అప్పటి వేల్స్ యువరాజు) విరాళంగా ఇచ్చారు. ట్యూబులర్ బెల్స్‌ను లాంగ్‌కేస్ గడియారాలలో కూడా ఉపయోగిస్తారు, ముఖ్యంగా ఇవి గోంగ్‌లు, సాధారణ చైమ్-రాడ్‌ల కంటే పెద్ద శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి, అందువల్ల వాటి శబ్దాన్ని మరింత సులభంగా వినవచ్చు. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]] j0pl4prd7n9lz08dxce1bxwg5vedbxk వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్ 14 510784 4963565 2026-09-21T09:39:20Z Ramkottapalli 62180 [[WP:AES|←]]Created page with '.' 4963565 wikitext text/x-wiki . 6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb వర్గం:యాపిల్ టీవీ ఒరిజినల్ సిరీస్ 14 510785 4963566 2026-09-21T09:39:37Z Ramkottapalli 62180 [[WP:AES|←]]Created page with '.' 4963566 wikitext text/x-wiki . 6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb వర్గం:మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం ప్రచురణలు 14 510786 4963575 2026-09-21T09:51:37Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4963575 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4963576 4963575 2026-09-21T09:52:17Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963576 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]] bz2bet27em5l8l2adsnht2lxxneojj9 వర్గం:1877 స్థాపితాలు 14 510787 4963578 2026-09-21T10:00:50Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4963578 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4963579 4963578 2026-09-21T10:01:04Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1877]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963579 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:1877]] icl42mhcsmixeyp7e7ek3kbsw099v38 4963580 4963579 2026-09-21T10:01:10Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1877]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963580 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4963581 4963580 2026-09-21T10:01:24Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1877]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963581 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:1877]] icl42mhcsmixeyp7e7ek3kbsw099v38 వాడుకరి చర్చ:Vegeta the Fourth 3 510788 4963597 2026-09-21T10:39:10Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4963597 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Vegeta the Fourth గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Vegeta the Fourth గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 10:39, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) rep8811jj6dz0a0u0olp8sktr47tnvp తెల్లం కృష్ణ ట్రైబల్ రైటర్ 0 510789 4963601 2026-09-21T11:02:18Z Jagadeeshkolkondi 152462 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox person | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = చిన్నూ బంగారం | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశ...' 4963601 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = చిన్నూ బంగారం | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] hx4lexcygz76rtd7b0ofluxkvvj0tbk 4963603 4963601 2026-09-21T11:03:26Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963603 wikitext text/x-wiki | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = చిన్నూ బంగారం | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] syq8nzh6zsvjh6kuqt5t94vqhbdv64k 4963604 4963603 2026-09-21T11:03:42Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963604 wikitext text/x-wiki | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = చిన్నూ బంగారం | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] c21z1ysjtokfk2jen2piljr6ct7bcnq 4963605 4963604 2026-09-21T11:04:01Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963605 wikitext text/x-wiki | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = చిన్నూ బంగారం | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] 9wvulh1t177f69qr8fchxep9e3rrb6v 4963606 4963605 2026-09-21T11:04:29Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963606 wikitext text/x-wiki | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = --- | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] la9xxs1sdz6vo19obaozwlc3kmzoedm 4963607 4963606 2026-09-21T11:04:49Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963607 wikitext text/x-wiki | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = --- | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] 7ccarbo9ijod2raoyhx6pcxvmn283jp 4963608 4963607 2026-09-21T11:05:03Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963608 wikitext text/x-wiki | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = --- | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] oq9t0iwyqvzbn1m5ip7ut4sf87yehlu 4963609 4963608 2026-09-21T11:05:21Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963609 wikitext text/x-wiki | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = --- | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] pog551md9fdqyl2j6cqa6u901sahb0v 4963610 4963609 2026-09-21T11:05:36Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963610 wikitext text/x-wiki | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = --- | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] ag8tkkqr84lde43dv39nodmfkliqf40 4963611 4963610 2026-09-21T11:05:55Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963611 wikitext text/x-wiki | పేరు = తెల్లం కృష్ణ | ఇతర_పేర్లు = --- | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] rkvysatz7wlhxdznmirxonqj9gcdcnm 4963613 4963611 2026-09-21T11:06:36Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963613 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- | సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ | పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు | వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త | భాష = కోయ భాష, తెలుగు | ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ | ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన }} '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] slsk9nhrpe9xmimw38f5sw3kq9jrn0a 4963615 4963613 2026-09-21T11:09:30Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963615 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] gb24khaaujyd04appb4hehxkn1khasd 4963618 4963615 2026-09-21T11:10:32Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963618 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] 82kus5u0wsidenctmp84mojh2k6kv8n 4963619 4963618 2026-09-21T11:11:51Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963619 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల |website=The Federal Telangana |date=8 March 2026}}</ref> తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] et80p7ypb29faiga92gamftnp8hwxur 4963622 4963619 2026-09-21T11:15:15Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963622 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] iacbggluh59olhxd67565flvpkmbao9 4963624 4963622 2026-09-21T11:15:50Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963624 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] qn9qo0mi6rsga9kqrzpq6h6n1y8qfv4 4963625 4963624 2026-09-21T11:16:13Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963625 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}}</ref> అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] gi68dx0y2bq73gegy2m1ope987of77n 4963626 4963625 2026-09-21T11:16:34Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963626 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu |date=9 August 2023}} అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] 3cgfv8zotl7u1nvuvwauvwyv9s5fc90 4963628 4963626 2026-09-21T11:16:53Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963628 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh |website=The Hindu అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] ql7t7vsr2t9rp3vonha6emhrwdykt4b 4963629 4963628 2026-09-21T11:17:14Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963629 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67234512.ece |title=Striving to protect Koya language from slow death in Alluri Sitarama Raju district in Andhra Pradesh | అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] csnmk08gc31bryxvlbr1cnyru63savt 4963630 4963629 2026-09-21T11:18:13Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963630 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు. అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు.<ref name="threebooks">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/three-books-of-koya-tribal-writers-released/article69307411.ece |title=Three books of Koya tribal writers released |website=The Hindu |date=8 March 2026}}</ref> === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] jallr5zi5s4otv2li0p486haldw1q4g 4963631 4963630 2026-09-21T11:18:58Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963631 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు. అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=https://telangana.thefederal.com/telugu/children-literature-in-koya-adivasi-language-released |title=లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] 100gtar7231rsbehosehc1dhydv00cb 4963633 4963631 2026-09-21T11:19:57Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963633 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు. అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు.లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] lji1t9obewcaacj1b933v23aflxb6fz 4963635 4963633 2026-09-21T11:21:58Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963635 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు. అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు. లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] nhxy0lfkevi2k5r204t2ao2a9q25rf4 4963638 4963635 2026-09-21T11:22:50Z Jagadeeshkolkondi 152462 4963638 wikitext text/x-wiki పేరు = తెల్లం కృష్ణ ఇతర_పేర్లు = --- సొంత_ఊరు = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం సమీపం, చింతూరు మండలం, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ పుట్టిన_ప్రదేశం = తెల్లంవారిగూడెం, రామన్నగూడెం, చింతూరు వృత్తి = కోయ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత, బాల సాహిత్యవేత్త, గిరిజన హక్కుల కార్యకర్త భాష = కోయ భాష, తెలుగు ప్రసిద్ధ_రచనలు = గాలి గాలి కుక్కూ ప్రసిద్ధి = కోయ భాష పరిరక్షణ, 110 పాఠశాలల్లో కోయ భాషా బోధన '''తెల్లం కృష్ణ''' కోయ గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రముఖ భాషా ఉపాధ్యాయుడు, రచయిత మరియు బాల సాహిత్యవేత్త. లిపి లేని కోయ భాషను అంతరించిపోకుండా కాపాడేందుకు గోదావరి మరియు శబరి నదుల పరివాహక ప్రాంతంలోని 110 ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు కోయ భాషను బోధిస్తున్నాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా [[కోయతూర్ బాట]] విద్యా ఉద్యమంలో విద్యనభ్యసించి రచయితగా ఎదిగాడు. == బాల్యం, విద్య == తెల్లం కృష్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (పూర్వ తూర్పు గోదావరి జిల్లా) చింతూరు ఏజెన్సీలోని తెల్లంవారిగూడెం గ్రామానికి చెందినవాడు. తెల్లం అనేది కోయ తెగలో ఒక గట్టు (వంశం) పేరు. చిన్నతనంలో బడి మానేశాడు. తరువాత 2001లో [[జి. యాదయ్య]] స్థాపించిన కోయతూర్ బాట విద్యా ఉద్యమంలో చేరాడు. కోయతూర్ బాట శబరి నది ఒడ్డున రామన్నగూడెంలో 55 మంది గిరిజన బడి మానేసిన విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. 2001-2013 మధ్య కాలంలో దాదాపు 3,000 మంది కోయ యువతకు ఈ ఉద్యమం ద్వారా విద్య అందించబడింది. == కోయ భాషా పరిరక్షణ ఉద్యమం == తెల్లం కృష్ణ తన 40వ ఏట నుంచి కోయ భాష పరిరక్షణనే జీవిత లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. "ప్రతి కోయ పిల్లవాడు కోయ భాష నేర్చుకోవాలి, దానిని స్లో డెత్ (నెమ్మదిగా అంతరించిపోవడం) నుండి కాపాడాలి" అని అతను పేర్కొన్నాడు. అతను మూసం సత్యనారాయణతో కలిసి కోయతూర్ బాట మరియు విశాఖపట్నంకు చెందిన [[సమత]] అనే స్వచ్ఛంద సంస్థల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న కోయ భాషా ప్రాజెక్టులో పూర్తి సమయ వాలంటీర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. గోదావరి, శబరి నదుల వెంబడి ఉన్న వి.ఆర్.పురం, ఎటపాక, చింతూరు మండలాల్లోని 110 నుండి 150 ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వీరు సందర్శిస్తున్నారు. == సాహిత్య ప్రస్థానం == తెల్లం కృష్ణ కోయ సంస్కృతి, జీవన విధానం, అడవి, నదులు, పండుగలు, నృత్యాలు, పిల్లల ఆటపాటల గురించి కథలు, పాటలు రాశాడు. బడి మానేసిన విద్యార్థిగా కోయతూర్ బాటలో చేరి తెలుగు లిపిలో కోయ భాషలో రాయడం నేర్చుకున్నాడు. అతని రచనల్లో కోయ ప్రజల గోదావరి లోయ జీవితం, సోకిలేరు వాగు, మహువా చెట్టు, చల్లా గాలి, అడవి తల్లితో అనుబంధం కనిపిస్తుంది. 2026 మార్చి 7న రామన్నపాలెం (పోలవరం జిల్లా)లో జరిగిన కోయతూర్ బాట రజతోత్సవ (25 సంవత్సరాలు) వేడుకల్లో తెల్లం కృష్ణ రచన ఆవిష్కరించబడింది. ఈ వేడుకకు రాజ్ గోండ్ సేవా సమితి తెలంగాణ కన్వీనర్ సిడాం అర్జు, సమత సంస్థ డైరెక్టర్ రెబ్బప్రగడ రవి, కోయతూర్ బాట వ్యవస్థాపకుడు జి. యాదయ్య ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు. === రచనలు === * '''గాలి గాలి కుక్కూ''' - కోయ భాషలో పిల్లల పాటల పుస్తకం. ఇది తెల్లం కృష్ణ రాసిన స్వతంత్ర పుస్తకం. బడి మానేసిన విద్యార్థి నుండి రచయితగా ఎదిగిన అతని తొలి పుస్తకం ఇదే. ఈ పుస్తకంలో కోయ పిల్లలు పాడుకునే జానపద పాటలు, గాలితో, పక్షులతో మాట్లాడే పాటలు, అడవిలో తిరిగే అనుభూతులు ఉన్నాయి. "గాలి గాలి కుక్కూ" అంటే కోయ భాషలో పక్షుల కూత, గాలి సవ్వడిని అనుకరించే పిల్లల పాట. ఈ పుస్తకం [[డుమ్మిరి భీమమ్మ]] రాసిన '''ఆలిం-బిలీమ్ కోటాయి''' (పిల్లల కథలు/పాటలు), '''విజ్జ''' (వివిధ గిరిజన రచయితల కవితా సంకలనం) అనే పుస్తకాలతో పాటు ఒకే వేదికపై విడుదలైంది. ఈ మూడు పుస్తకాలు తెలుగు లిపిలో రాసిన కోయ బాల సాహిత్యంలో భాగం. లిపి లేని ఆదివాసీ భాషకు తెలుగు లిపిలో బాల సాహిత్యం రావడం అరుదైన విషయమని సాహితీవేత్తలు పేర్కొన్నారు. లిపి లేని ఆదివాసీ కోయ భాషలో బాల సాహిత్యం విడుదల. తెల్లం కృష్ణ రచనలు కోయ గిరిజనుల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, జీవన విధానం, నదులతో అనుబంధం, పోలవరం నిర్వాసితుల బాధలను తెలియజేస్తాయి. అతని పాటలు పిల్లలు ఇంట్లో అమ్మా నాన్నలతో కోయ భాషలో మాట్లాడేలా ప్రేరేపిస్తాయి. === శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రభావం === 2024 అక్టోబర్ 7-9 తేదీల్లో రామన్నపాలెంలో సోకిలేరు వాగు ఒడ్డున మహువా చెట్టు కింద 50 మంది పిల్లలకు (6-14 సంవత్సరాలు, చాలా మంది బాలికలు) కోయ సాహిత్యంపై 5 రోజుల వర్క్‌షాప్ నిర్వహించారు. కోయతూర్ బాట, సమత సంస్థలు ఈ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించాయి. ఈ వర్క్‌షాప్‌లో తెల్లం కృష్ణ, పూనెం బాబురావు, డుమ్మిరి భీమమ్మ, మూసం సత్యనారాయణ రిసోర్స్ పర్సన్లుగా పిల్లలకు కథలు, కవితలు, పాటలు నేర్పించారు. కుంజవారిగూడెం, తెల్లంవారిగూడెం గ్రామాల పిల్లలు పాల్గొన్నారు. పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుండే రచయితలుగా తీర్చిదిద్దడం ఈ వర్క్‌షాప్ లక్ష్యం. == మూలాలు == 1 https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/koya-tribals-celebrate-gondi-language-day/article69839050.ece/amp/ 2 https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/striving-to-protect-koya-language-from-slow-death-in-alluri-sitarama-raju-district-in-andhra-pradesh/article67173130.ece [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు] [[వర్గం:కోయ తెగ]] [[వర్గం:బాల సాహిత్య రచయితలు]] b232boa9o7n5ha8y8h4i4bvho6vv7yn రతన్ థియం 0 510790 4963602 2026-09-21T11:03:23Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4963602 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ నాటక దర్శకుడు (1948–2025)}} {{Use British English|date=August 2025}} {{Use dmy dates|date=August 2025}} {{Infobox person | name = రతన్ థియం | image = The Vice President, Shri M. Venkaiah Naidu presenting the Legends of India - Lifetime Achievement Award to renowned Theatre personality, Shri Ratan Thiyam, in New Delhi on August 31, 2018.JPG | alt = | caption = 2018లో [[ఎం. వెంకయ్య నాయుడు]] చేతుల మీదుగా "లెజెండ్స్ ఆఫ్ ఇండియా - లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు" అందుకుంటున్న థియం | birth_date = {{Birth date|df=yes|1948|01|20}} | birth_place = [[నవద్వీప్]], పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం <ref name="exp2325"/> | death_date = {{Death date and age|df=yes|2025|07|23|1948|01|20}} | death_place = లాంఫెల్‌పాట్, [[ఇంఫాల్]], భారతదేశం | other_names = ''ఓజా'' | education = [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] | known_for = | occupation = నాటక రచయిత, నాటక దర్శకుడు<br/>స్థాపకుడు ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'', 1976 | years_active = 1974–2024 | employer = | organization = కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ | awards = 1987లో దర్శకత్వంలో [[సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం]]<br/>[[పద్మశ్రీ]] (1989)<br> 2012లో [[సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ జాబితా|సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్]] }} '''రతన్ థియం''' (20 జనవరి 1948 – 23 జూలై 2025) [[మణిపూర్]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ నాటక రచయిత, దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత [[భారతీయ నాటకరంగం|భారతీయ నాటకరంగంలో]] వలసవాద నిర్మూలన కోసం జరిగిన "''థియేటర్ ఆఫ్ రూట్స్''" ఉద్యమంలో ఆయన ముఖ్య నాయకుడు. ఆయనతో పాటు [[కె.ఎన్. పణిక్కర్]], [[బి.వి. కారంత్]], [[హబీబ్ తన్వీర్]], [[బన్సీ కౌల్]], [[జబ్బార్ పటేల్]] లాంటి దిగ్గజాలు ఇందులో ఉన్నారు.<ref name="times24"/> ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన తన కెరీర్‌లో సాంప్రదాయ [[మణిపురి నృత్యం|మణిపురి ప్రదర్శన శైలులను]] సమకాలీన నాటక రూపాలతో మిళితం చేసి కొత్త ఒరవడిని సృష్టించారు. ''ఉరు భంగం'', ''కర్ణభారం'', ''చక్రవ్యూహ'', ''ఋతుసంహార'', ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' లాంటి నాటకాలతో ఆయన ఈ గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు.<ref name="exp24"/><ref name="c293">{{cite web | last=Shirin | first=Babie | title=Ratan Thiyam, Indian playwright and theatre icon, dies at 77 | website=India Today | date=23 July 2025 | url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/ratan-thiyam-indian-playwright-theatre-icon-dies-at-77-2760116-2025-07-23 | access-date=27 July 2025}}</ref><ref name=co>[[#Co|Cody, p. 1348]]</ref><ref name="exp2025"/> 1976లో మణిపూర్‌లోని [[ఇంఫాల్|ఇంఫాల్‌లో]] ఏర్పాటైన తన నాటక సంస్థ ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'' ద్వారా ఆయనకు భారతదేశంతో పాటు అంతర్జాతీయంగా కూడా విమర్శకుల ప్రశంసలు లభించాయి. త్వరలోనే అది ప్రయోగాత్మక, దృశ్యపరంగా అత్యుత్తమమైన, సామాజిక బాధ్యత కలిగిన నాటకాలకు జాతీయ కేంద్రంగా మారింది.<ref name="times24">{{cite web | last=Kalita | first=Prabin | title=Ratan Thiyam: A Visionary Who Revolutionized Indian Theatre | website=The Times of India | date=24 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/ratan-thiyam-a-visionary-who-revolutionized-indian-theatre/articleshow/122865308.cms | access-date=29 July 2025}}</ref> ''థియం నెమై'', ''ఓజా'' (మైతీ భాషలో ఉపాధ్యాయుడు) అని కూడా పిలవబడే రతన్ థియం ప్రాచీన [[భారతదేశంలో నాటకరంగం|భారతీయ నాటకరంగ]] సంప్రదాయాలను, రూపాలను సమకాలీన కోణంలో ఉపయోగించి నాటకాలను రాయడం, ప్రదర్శించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref>[http://manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm Thiyam Nemai] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm |date= 6 July 2007 }}</ref> గతంలో చిత్రకారుడిగా ఉన్న థియం దర్శకత్వం, రూపకల్పన, స్క్రిప్ట్, సంగీతంలో నిష్ణాతుడు. ఆయన తరచుగా ప్రముఖ సమకాలీన నాటక గురువులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతారు.<ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2DC1130F937A25753C1A9609C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all Theater in Review – 'Nine Hills One Valley'] by Jason Zinoman, ''[[New York Times]]'', 14 October 2006.</ref> 1974లో మణిపూర్ రాష్ట్రం నుండి [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]]లో పట్టభద్రుడైన మొదటి వ్యక్తి థియం. తరువాత 2013 నుండి 2017 వరకు దానికి చైర్‌పర్సన్‌గా పనిచేశారు.<ref name="exp2025">{{cite web | last=Baruah | first=Sukrita | title=Ratan Thiyam, first NSD graduate from Manipur who went on to become its director, passes away | website=The Indian Express | date=23 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/india/ratan-thiyam-dead-theatre-artist-manipur-nsd-director-10144126/ | access-date=27 July 2025}}</ref> ఎన్‌ఎస్‌డీలో చేరడానికి ముందు ఆయన [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] వైస్ చైర్మన్‌గా కూడా పనిచేశారు. 1987 నుండి 1989 వరకు నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా డైరెక్టర్‌గా కూడా సేవలందించారు.<ref name=hindu2008>[https://web.archive.org/web/20121104012601/http://www.hindu.com/mp/2008/12/30/stories/2008123050210600.htm The world's a stage: Theatredoyen Ratan Thiyam on how he conquers space] ''[[The Hindu]]'', 30 December 2008.</ref> ఆయనకు 1987లో దర్శకత్వ విభాగంలో [[సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం|సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు]] లభించింది. ఈ అవార్డును భారతదేశ జాతీయ సంగీత, నృత్య, నాటక అకాడమీ అయిన [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] ప్రదానం చేసింది. అలాగే 1989లో [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారంతో సత్కరించింది.{{cn|date=July 2026}} 2012లో ప్రదర్శన కళలలో అత్యున్నత పురస్కారమైన [[సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ జాబితా|సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్‌]] అందుకున్నారు. దీన్ని సంగీత నాటక అకాడమీ ప్రదానం చేస్తుంది.{{cn|date=July 2026}} 2013 సంవత్సరంలో రతన్ థియం సిల్చార్‌లోని అస్సాం విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డి.లిట్. అందుకున్నారు.{{cn|date=July 2026}} ==తొలినాటి జీవితం, విద్య== థియం తల్లిదండ్రులు థియం తరుణ్ కుమార్, బిలాసిని దేవి ప్రముఖ [[మణిపురి నృత్యం|మణిపురి నృత్యకారులు]], ఉపాధ్యాయులు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని నవద్వీప్‌లో పర్యటిస్తున్నప్పుడు థియం జన్మించారు. ఆయన ఇంఫాల్‌లో పెరిగారు. తరచుగా తన తల్లిదండ్రుల బృందంతో కలిసి ప్రయాణించేవారు.<ref name="exp2325">{{cite web | last=Nath | first=Dipanita | title=Ratan Thiyam: Outspoken theatre director who forced audiences to reconsider stereotypes of heroes, villains | website=The Indian Express | date=23 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/theatre-director-ratan-thiyam-dies-in-imphal-10144430/ | access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="air">{{cite web | title=Padma Shri Awardee & theatre legend Ratan Thiyam dies at 77 | website=newsonair.gov.in (Akashvani)| date=23 July 2025 | url=https://www.newsonair.gov.in/padma-shri-awardee-theatre-legend-ratan-thiyam-dies-at-77/ | access-date=27 July 2025}}</ref><ref name="exp24"/> ఆయన 1974లో న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యారు, అక్కడ ఆయన నాటకరంగ దిగ్గజం [[ఇబ్రహీం అల్కాజీ]] వద్ద శిక్షణ పొందారు.<ref>[http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf NSD Graduates] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718213711/http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf |date=18 July 2011 }}</ref><ref name="exp24">{{cite web | title=Ratan Thiyam showed that the more rooted you are, the more universal you become | website=The Indian Express | date=24 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/ratan-thiyam-passes-away-tribute-manipur-theatre-10147245/ | access-date=27 July 2025}}</ref> ఈ కాలంలో ఆయన అల్కాజీ ప్రముఖ నాటకం ''అంధా యుగ్''లో నటించారు. కబుకి శైలిలో [[పురానా ఖిలా]] ఓపెన్-ఎయిర్ థియేటర్‌లో ప్రదర్శించిన ఈ నాటకంలో ఆయన [[యుయుత్సుడు|యుయుత్సుడి]] పాత్రను పోషించారు.<ref name="exp24"/> ==వృత్తి జీవితం== [[File:Chorus Repertory Theater.jpg|thumb|right|1976లో రతన్ థియం స్థాపించిన ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'']] ఆయన 1976లో మణిపూర్‌లోని [[ఇంఫాల్|ఇంఫాల్‌లో]] కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ అనే నాటక బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>[http://www.chorusimphal.com/c/a.php chorusimphal]</ref> ఆయన కొంతకాలం న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] (NSD) డైరెక్టర్‌గా కూడా పనిచేశారు (1987–88).<ref name=co/> ఆయన నాటకం ''చక్రవ్యూహ'' (1984) అతనికి తక్షణ ప్రశంసలు తెచ్చిపెట్టింది, ఇది ఇప్పుడు ఆధునిక క్లాసిక్‌గా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="f828">{{cite web | title=As an artist and storyteller, Ratan Thiyam always came back to Manipur | website=The Indian Express | date=25 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/as-an-artist-and-storyteller-ratan-thiyam-always-came-back-to-manipur-10147853/ | access-date=27 July 2025}}</ref> [[మైతీ భాష|మైతీ భాషలో]] ఆయన రూపొందించిన అజ్ఞేయ నాటకం ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' 1999లో ఢిల్లీలోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా (NSD) వార్షిక నాటక ఉత్సవం 1వ [[భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్]] (BRM)లో ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite news |title=All the world's classics, on a stage |url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19990318/ile18004.html |newspaper=[[The Indian Express]] |date=18 March 1999}}</ref> [[కాళిదాసు]] ఇతిహాస కావ్యం ''[[ఋతుసంహారం]]'' ఆధారంగా ఆయన ప్రదర్శించిన నాటకం 2002లో జరిగిన 4వ బీఆర్‌ఎం ముగింపు వేడుకలో ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite web |title=BHARAT RANG MAHOTSAV : A RETROSPECTIVE|author= Kavita Nagpal |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2002/fapr2002/f170420021.html |date=16 April 2002 |publisher=Press Information Bureau ([[Govt. of India]]) }}</ref> ఆ తరువాత 2008లో జరిగిన 10వ బీఆర్‌ఎం ప్రారంభోత్సవంలో ఆయన నాటకం ''ప్రోలాగ్''ను ప్రదర్శించారు. న్యూఢిల్లీలోని [[కమానీ ఆడిటోరియం|కమానీ ఆడిటోరియంలో]] జరిగిన ఈ ఎన్‌ఎస్‌డీ స్వర్ణోత్సవ వేడుకలకు పూర్వ విద్యార్థులంతా హాజరయ్యారు. ఈ నాటకం ఆయన రచించిన మణిపూర్ త్రయంలో మొదటి భాగం.<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/Features/Culture_Cauldron/National_School_of_Drama_celebrates_golden_jubilee_in_style/rssarticleshow/2694072.cms National School of Drama celebrates golden jubilee in style] [[The Economic Times]], 12 January 2008.</ref><ref>{{cite news |title=Celebrating 50 years of NSD|author=Manisha Jha|url=http://www.hindu.com/2007/12/27/stories/2007122750620200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230102238/http://www.hindu.com/2007/12/27/stories/2007122750620200.htm |url-status=dead |archive-date=30 December 2007 |newspaper=[[The Hindu]] |date=27 December 2007 |location=Chennai, India}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/the-graduates/255144/|title=The Graduates|date=28 December 2007|newspaper=Indian Express|access-date=2 April 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004221012/http://www.expressindia.com/latest-news/the-graduates/255144/|archive-date=4 October 2012}}</ref> జనవరి 2010లో జరిగిన 12వ బీఆర్‌ఎంలో రతన్ థియం నాటకం ''వెన్ వి డెడ్ అవేకెన్'' ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite news |title=Talking theatre|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article74498.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=2 January 2010 |location=Chennai, India |first=P. |last=Anima}}</ref> ==రతన్ థియం నాటకాలు== [[File:Mahesh Sharma at the “Valedictory Ceremony of Bharat Rang Mahotsav”, organised by the National School of Drama, in New Delhi.jpg|thumb|2016లో [[కమానీ ఆడిటోరియం|కమానీ ఆడిటోరియంలో]] జరిగిన "[[భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్]]" ముగింపు వేడుకలో రతన్ థియం]] ఆయన రచనలు ఆధునిక ప్రపంచ రాజకీయ గందరగోళం మధ్య సామాజిక సంక్షేమం, ఆధ్యాత్మిక వాంఛల పట్ల లోతైన ఆందోళనను వ్యక్తపరుస్తాయి. ఆయన నాటకాలు అనేక దృక్కోణాల హేతుబద్ధమైన, బహుముఖ విశ్లేషణను కలిగి ఉంటాయి. అద్భుతమైన నాటక రంగస్థల కళాకౌశలాన్ని ఉపయోగించి తీర్చిదిద్దిన ఆయన నాటకాలు సాహిత్య సౌందర్యంతో పాటు లోతైన అర్థాన్ని కలిగి ఉంటాయి. రతన్ థియం నాటకాలలో ఎక్కువ భాగం భారతీయ ఇతివృత్తాలతో ఉండి, సార్వత్రిక ఆకర్షణతో నిండి ఉంటాయి. ఆయన నాటకాలు ఎక్కువగా అతని మాతృభాష అయిన [[మణిపురి భాష|మణిపురి]] (మైతీ) లోనే ఉన్నాయి. వాటిలో మణిపురి కథా రూపమైన 'వారీ లిబా', యుద్ధ కళల శైలి అయిన '[[తంగ్-తా]]', మణిపురి డ్రమ్ '[[పుంగ్ చోలమ్|పుంగ్]]' లాంటి దేశీయ సంప్రదాయాలను పొందుపరిచారు.<ref name="f828"/> ఆయన తంగ్-తాలో కూడా నిష్ణాతుడు.<ref name="exp24"/> ఆయన ప్రదర్శనలు పకడ్బందీగా నృత్యదర్శకత్వం వహించిన కదలికలు, దృశ్యరూపాలు, కర్మల పునరావృత్తులు, నిశ్శబ్దం, తక్కువ సంభాషణలు, సూక్ష్మమైన లైటింగ్ డిజైన్‌లతో పాటు ధ్యానమగ్నమైన నాటక అనుభవాన్ని సృష్టిస్తాయి.<ref name="exp2325"/> ఆయన రచనలు క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దంలో [[భరత ముని|భరతుడు]] ప్రతిపాదించిన భారతీయ నాటక శైలి [[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రం]] ద్వారా తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాయి. అంతేకాకుండా ప్రాచీన [[గ్రీకు నాటకం]], జపాన్‌కు చెందిన [[నోహ్]] థియేటర్, మైతీ ప్రదర్శన కళల ప్రభావం కూడా వీటిపై ఉంది. సాంప్రదాయ మైతీ ప్రదర్శన కళల ప్రముఖుల ఆధ్వర్యంలో ఆయన చేసిన సంవత్సరాల అధ్యయనంతో నాటకరంగం పట్ల ఆయన దృక్పథం రూపుదిద్దుకుంది. థియం తన నాటకాలలో సాంప్రదాయ యుద్ధ కళలను, ముఖ్యంగా [[తంగ్-తా]]ను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. సంస్కృత నాటక రచయిత [[భాసుడు|భాసుడి]] ''[[ఊరుభంగం]]'' (విరిగిన తొడ) నాటకంలో ఆయన ఈ కళను వాడారు. ఇది ఇతిహాసం ''[[మహాభారతం]]''లోని ఒక ఘట్టం ఆధారంగా రూపొందింది. ''చక్రవ్యూహ'' నాటకంతో పాటు ఇది ఆయన అత్యుత్తమ రచనలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>[https://books.google.com/books?id=maGU4ziPQJQC&dq=ratan+thiyam&pg=PA146 India – Ratan Thiyam] ''The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Asia/Pacific'', by Don Rubin. Published by Taylor & Francis, 2001. {{ISBN|0-415-26087-6}}. ''Page 146''.</ref> 1986లో ఆయన జీన్ అనౌల్త్ రచించిన "యాంటిగోన్" నాటకాన్ని ''లెంగ్‌షోన్నేయ్''గా స్వీకరించి మార్పులు చేశారు. రాష్ట్రంలోని రాజకీయ పరిస్థితులను చక్కదిద్దడంలో విఫలమైన రాజకీయ నాయకుల వ్యక్తిగత ప్రవర్తనపై ఇది ఒక విమర్శ.<ref name=co/> 1996లో నాటక రచయిత, కవి అయిన [[అజ్ఞేయ]] రాసిన హిందీ పద్య నాటకానికి అనుసరణగా ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' రూపొందింది. ఇది [[అశోకుడు|అశోక]] చక్రవర్తి విముక్తి కథ ఆధారంగా సాగుతుంది. ఒక మనిషి తనలోని చీకటి కోణానికి వ్యతిరేకంగా చేసే పోరాటం, భవిష్యత్ తరాలపై దాని ప్రభావాన్ని తెలుసుకుని శాంతి కోసం చేసే అభ్యర్థన ఇందులో కనిపిస్తాయి. అప్పటి నుండి ఈ నాటకం దక్షిణాసియా, ఆస్ట్రేలియా, అమెరికాలోని అనేక ప్రాంతాలలో ప్రదర్శితమైంది.<ref name=ba/><ref>{{cite news |title=Next Wave Festival Review; In Stirring Ritual Steps, Past and Present Unfold|author=Margo Jefferson|url=http://theater.nytimes.com/mem/theater/treview.html?pagewanted=print&res=990ce6dc1131f934a15753c1a9669c8b63 |newspaper=New York Times |date=27 October 2000 }}</ref> యుగపు ఇతివృత్తం చుట్టూ తీవ్రమైన అనుభూతిని సృష్టించడానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఆయన నాటకం ''[[అంధా యుగ్]]''. 1994 ఆగస్టు 5న [[హిరోషిమా]] అణు విపత్తు నలభై తొమ్మిదవ వార్షికోత్సవానికి ఒక రోజు ముందు జపాన్‌లోని టోంగాలో జరిగిన బహిరంగ ప్రదర్శనలో ఇది ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>[[#Da|Dharwadker, p. 196]]</ref> ఆయన ముఖ్యమైన నాటకాలలో ''ఋతుసంహారం'' ఒకటి. నేటి ప్రపంచంలోని గందరగోళం, హింస మధ్య ఈ నాటకం ఓదార్పును, వివేకాన్ని అన్వేషిస్తుంది.<ref>[http://manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm Profile at manipuronline] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm |date= 6 July 2007 }}</ref> 2014లో థియం మణిపురిలో ''మ్యాక్‌బెత్'' అనుసరణను ప్రదర్శించారు, పాత్రల పేర్లను మార్చకుండా చారిత్రక మైతీ నేపథ్యానికి దాన్ని మార్చారు. ఇది 2019 ప్రారంభ బంగ్లాదేశ్ అంతర్జాతీయ నాటకోత్సవంలో ప్రారంభ నాటకంగా నిలిచింది.<ref>{{cite news|author=Vikram Phukan |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/desi-drama-subcontinental-style/article28221870.ece |title=Desi drama, subcontinental style |work=‘’The Hindu’’ |date=29 June 2019 |access-date=29 June 2019 |location=Mumbai, India}}</ref> ==మరణం== కోవిడ్ తదనంతర ఆరోగ్య సమస్యలతో సుదీర్ఘకాలం పాటు అనారోగ్యంతో బాధపడిన థియం, 77 సంవత్సరాల వయసులో 2025 జూలై 23న ఇంఫాల్‌లోని లాంఫెల్‌పాట్‌లో ఉన్న రీజనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్‌లో (రిమ్స్) మరణించారు.<ref name="x556">{{cite web | last=Choudhury | first=Ratnadip | title=Theatre Doyen Ratan Thiyam Dies At 77 In Manipur After Long Battle With Post-Covid Complications | website=www.ndtv.com | date=23 July 2025 | url=https://www.ndtv.com/lifestyle/theatre-doyen-ratan-thiyam-dies-at-77-in-manipur-after-long-battle-with-post-covid-complications-8930346 | access-date=28 July 2025}}</ref><ref>[https://english.mathrubhumi.com/news/india/ratan-thiyam-passes-away-d5cqv3tj Renowned theatre maestro Ratan Thiyam passes away]</ref> ఆయన మరణం పట్ల [[మణిపూర్ ప్రభుత్వం]] ఒక రోజు రాష్ట్ర సంతాప దినాన్ని ప్రకటించింది. తన సందేశంలో ఆయన్ని "భారతీయ నాటకరంగంలో అత్యున్నత వ్యక్తి, మణిపూర్ సాంస్కృతిక చిహ్నం" అని కొనియాడింది.<ref name="r711">{{cite web | last=Jaiswal | first=Umanand | title=Manipur observes daylong state mourning as mark of respect to theatre legend Ratan Thiyam | website=Telegraph India | date=25 July 2025 | url=https://www.telegraphindia.com/north-east/manipur-observes-daylong-state-mourning-as-mark-of-respect-to-theatre-legend-ratan-thiyam-prnt/cid/2114898#goog_rewarded | access-date=27 July 2025}}</ref> అతని కుమారుడు తవాయ్ థియం కూడా నాటక నటుడు, దర్శకుడు, కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్‌లో సభ్యుడు. గ్రీకు విషాద నాటకమైన ''[[బాకే (థియం నాటకం)|బాకే]]''కి మైతీ భాషా అనుసరణగా ఆయన అదే పేరుతో నాటకానికి దర్శకత్వం వహించారు.<ref name="exp2325"/> ==నాటకాల జాబితా== [[File:The Shrine at Chorus.jpg|thumb|రతన్ థియం కోరస్ రిపర్టరీ ప్రధాన థియేటర్ అయిన 'ది ష్రైన్', ఇంఫాల్]] * ''కర్ణభారం'' (1979) (సంస్కృత నాటక రచయిత [[భాసుడు|భాసుడి]] కర్ణ-భార) <ref name=Da>[[#Da|Dharwadker, p. 105]]</ref> * ''ఇంఫాల్ ఇంఫాల్'' (1982) * ''చక్రవ్యూహ'' (1984) * ''లెంగ్‌షోన్నేయ్'' (1986) ([[జీన్ అనౌల్త్]] రచించిన ''[[యాంటిగోన్ (అనౌల్త్)|యాంటిగోన్]]'' అనుసరణ) * ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' (హిందీ నాటక రచయిత [[అజ్ఞేయ]] రచన) (1996)<ref name=ba>[http://www.ballet.co.uk/magazines/yr_00/dec00/rr_rev_crt_1000.htm Review: Uttarpriyadarshi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205221756/http://www.ballet.co.uk/magazines/yr_00/dec00/rr_rev_crt_1000.htm |date=5 February 2012 }} by Renee Renouf, ''ballet magazine'', December 2000,</ref> * ''చింగ్లోన్ మాపన్ తంపాక్ అమా'' (తొమ్మిది కొండలు ఒక లోయ)<ref>[http://www.asiasociety.org/arts/chorus/contextDissent.htm Asia society] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926225350/http://www.asiasociety.org/arts/chorus/contextDissent.htm |date=26 September 2007 }}</ref> * ''ఋతుసంహారం'' (సంస్కృత నాటక రచయిత [[కాళిదాసు]] రచన ''[[ఋతుసంహారం]]'')<ref>[https://web.archive.org/web/20050204151236/http://www.hindu.com/mag/2005/01/30/stories/2005013000450500.htm "Real art attacks the wrong system" and director-playwright Ratan Thiyam's plays bear testimony to his words] ''[[The Hindu]]'', 30 January 2005</ref> * ''[[అంధా యుగ్]]'' (హిందీ నాటక రచయిత [[ధర్మవీర్ భారతి]] రచన)<ref>[http://www.fordham.edu/campus_resources/public_affairs/inside_fordham/inside_fordham_archi/november_2004/news/renowned_playwright__18831.asp Ratan Thiyam at Fordham University] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609200656/http://www.fordham.edu/campus_resources/public_affairs/inside_fordham/inside_fordham_archi/november_2004/news/renowned_playwright__18831.asp |date= 9 June 2007 }}</ref> * ''వాహౌదోక్'' (ప్రోలాగ్)<ref>''Bharatrangmohotsav'' (theater Festival) 2008, [[National School of Drama]], New Delhi, India.</ref> * ''అషిబగీ ఇషీ'' (నార్వేజియన్ నాటక రచయిత [[హెన్రిక్ ఇబ్సెన్]] రచన 'వెన్ వి డెడ్ అవేకెన్' ఆధారంగా) (2008)<ref>[http://www.e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=reviews.theatre.When_We_Dead_Awaken Delhi Ibsen Festival : When We Dead Awaken – Play]</ref><ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130203175734/http://www.telegraphindia.com/1090306/jsp/northeast/story_10626902.jsp|title=Another play by Ratan Thiyam, another astonishing splash.}} ''[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]'', 6 March 2009.</ref> * [[లైరెంబిగీ ఇషీ]] (అప్సరసల గీతం) * ''ది కింగ్ ఆఫ్ డార్క్ ఛాంబర్'' (రాజా, 2012), [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] నాటకం ''[[రాజా (నాటకం)|రాజా]]'' (1910) ఆధారంగా.<ref>{{cite web | title = The National School of Drama's Bharat Rang Mahotsav... Featuring 96 productions...| url =http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/Articles/12/jan/06-the-national-school-of-dramas-bharat-rang-mahotsav-featuring-96-productions.asp|publisher=MumbaiTheatreGuide.com |date=12 January 2012| access-date = 24 December 2013 }}</ref> ==పురస్కారాలు== [[File:Ratan Thiyam The Man of Theater — Meitei language cinema — Manipuri language cinema — Based on the life of Ratan Thiyam, the Chairperson (2013 to 2017) & Director (1987 to 1989) of the prestigious National School of Drama (NSD).jpg|thumb|రతన్ థియం జీవితం ఆధారంగా రూపొందిన "రతన్ థియం ది మ్యాన్ ఆఫ్ థియేటర్" (2022) నాటకం]] * 1984: ఇండో-గ్రీక్ ఫ్రెండ్‌షిప్ అవార్డు (గ్రీస్) * 1987: [[సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం]]<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234019/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=27 July 2011 }}</ref> * 1987: ఎడిన్‌బర్గ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ నుండి ఫ్రింజ్ ఫస్ట్స్ అవార్డు<ref name="air"/> * 1989: [[పద్మశ్రీ]]<ref>[http://www.rediff.com/news/2001/jul/20mani.htm which he returned in July 2001]</ref><ref>{{cite web|title=Padma Awards|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php}}</ref> * 1990: డిప్లొమా ఆఫ్ సెర్వాంటినో ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ (మెక్సికో) * 2005: [[కాళిదాస్ సమ్మాన్]] * 2008: జాన్ డి. రాక్‌ఫెల్లర్ అవార్డు * 2011: భరత ముని సమ్మాన్<ref>{{cite web |url= http://odisha.360.batoi.com/2011/12/18/ratan-thiyam-received-bharat-muni-samman/ |title=Ratan Thiyam Received Bharat Muni Samman |work=odisha.360.batoi.com |year=2011 |quote=Ratan Thiyam, the doyen of theatre was awarded Bharat Muni Samman for the year 2011 |access-date=28 December 2012}}</ref> * 2012: [[సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ జాబితా|సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్]] (అకాడమీ రత్న)<ref>{{cite web |title=Sangeet Natak Akademi Fellowships and Akademi Awards 2012 |url=http://pib.nic.in/archieve/others/2012/dec/d2012122401.pdf |publisher=Press Information Bureau, Govt. of India |access-date=28 May 2012}}</ref> * 2013: [[భూపేన్ హజారికా]] ఫౌండేషన్ అవార్డు<ref>{{cite web |title=Ratan Thiyam – the doyen of Indian theatre |url=http://www.india-north-east.com/2013/11/ratan-thiyam-doyen-of-indian-theatre.html |publisher=India-north-east.com |access-date=29 November 2013 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2016: [[కె.సి. దాస్ కామర్స్ కళాశాల]] జాతీయ అచీవర్ అవార్డు <ref>{{cite web |title=City college honours Biren Datta, Thiyam |date=15 September 2010 |url=https://assamtribune.com/city-college-honours-biren-datta-thiyam |publisher=The Assam Tribune}}</ref><ref>{{cite web |title=K-Cian 2016-17 |url=https://kcdccollege.ac.in/pdf/newsletters/K-CIAN-20162017.pdf |publisher=K.C. Das Commerce College}}</ref> ==జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో== కవితా జోషి, మాలతీ రావు రూపొందించిన 2003 నాటి డాక్యుమెంటరీ ''సమ్ రూట్స్ గ్రో అప్‌వర్డ్స్'' రతన్ థియం జీవితం, కృషి ఆధారంగా తెరకెక్కింది. ముఖ్యంగా ఆయన రాజకీయ సిద్ధాంతాలు, నాటకరంగాన్ని రాజకీయ నిరసన మాధ్యమంగా ఆయన ఎలా ఉపయోగించుకున్నారనే అంశాలపై ఇది దృష్టి సారించింది.<ref>[http://portal.unesco.org/ci/en/files/13357/10675953141open_frame_report.rtf/open_frame_report.rtf Open Frame 2003– August 21–27 2003] [[India Habitat Centre]], New Delhi.</ref> ==మూలాలు== {{Reflist|3}} ==ఆధారాలు== * {{cite book |title=Theatres of independence: drama, theory, and urban performance in India since 1947 |author=Aparna Bhargava Dharwadker|year=2005 |publisher=University of Iowa Press|isbn=0-87745-961-4 |url=https://books.google.com/books?id=mLQaz-12Eo8C&q=ratan+thiyam&pg=PA105 |ref=Dh }} * {{cite book |title=The Columbia encyclopedia of modern drama, Volume 2 |author=Gabrielle H. Cody |author2=Evert Sprinchorn |publisher=[[Columbia University Press]]|year=2007|isbn=978-0-231-14424-7|url=https://books.google.com/books?id=aQqOKWmjdQUC&q=%22Shyamanand+Jalan%22&pg=PA1117 |ref=Co }} ==బయటి లింకులు== {{commons category|Ratan Thiyam}} * {{IMDb name| 8327132}} * [http://www.chorusimphal.com కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm మణిపూర్ ఆన్‌లైన్‌లో ప్రొఫైల్] {{SangeetNatakAkademiFellowship}} {{Padma Shri Award Recipients in Art}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Thiyam, Ratan}} [[వర్గం:1948 జననాలు]] [[వర్గం:2025 మరణాలు]] g95dptli7at5et6oxiuug9m6w26ydan 4963612 4963602 2026-09-21T11:06:06Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4963612 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ నాటక దర్శకుడు (1948–2025)}} {{Use British English|date=August 2025}} {{Use dmy dates|date=August 2025}} {{Infobox person | name = రతన్ థియం | image = The Vice President, Shri M. Venkaiah Naidu presenting the Legends of India - Lifetime Achievement Award to renowned Theatre personality, Shri Ratan Thiyam, in New Delhi on August 31, 2018.JPG | alt = | caption = 2018లో [[ఎం. వెంకయ్య నాయుడు]] చేతుల మీదుగా "లెజెండ్స్ ఆఫ్ ఇండియా - లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు" అందుకుంటున్న థియం | birth_date = {{Birth date|df=yes|1948|01|20}} | birth_place = [[నవద్వీప్]], పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం <ref name="exp2325"/> | death_date = {{Death date and age|df=yes|2025|07|23|1948|01|20}} | death_place = లాంఫెల్‌పాట్, [[ఇంఫాల్]], భారతదేశం | other_names = ''ఓజా'' | education = [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] | known_for = | occupation = నాటక రచయిత, నాటక దర్శకుడు<br/>స్థాపకుడు ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'', 1976 | years_active = 1974–2024 | employer = | organization = కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ | awards = 1987లో దర్శకత్వంలో [[సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం]]<br/>[[పద్మశ్రీ]] (1989)<br> 2012లో [[సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ జాబితా|సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్]] }} '''రతన్ థియం''' (20 జనవరి 1948 – 23 జూలై 2025) [[మణిపూర్]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ నాటక రచయిత, దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారతీయ నాటకరంగంలో వలసవాద నిర్మూలన కోసం జరిగిన "''థియేటర్ ఆఫ్ రూట్స్''" ఉద్యమంలో ఆయన ముఖ్య నాయకుడు. ఆయనతో పాటు కె.ఎన్. పణిక్కర్, [[బి.వి. కారంత్]], [[హబీబ్ తన్వీర్]], [[బన్సీ కౌల్]], [[జబ్బార్ పటేల్]] లాంటి దిగ్గజాలు ఇందులో ఉన్నారు.<ref name="times24"/> ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన తన కెరీర్‌లో సాంప్రదాయ మణిపురి ప్రదర్శన శైలులను సమకాలీన నాటక రూపాలతో మిళితం చేసి కొత్త ఒరవడిని సృష్టించారు. ''ఉరు భంగం'', ''కర్ణభారం'', ''చక్రవ్యూహ'', ''ఋతుసంహార'', ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' లాంటి నాటకాలతో ఆయన ఈ గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు.<ref name="exp24"/><ref name="c293">{{cite web | last=Shirin | first=Babie | title=Ratan Thiyam, Indian playwright and theatre icon, dies at 77 | website=India Today | date=23 July 2025 | url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/ratan-thiyam-indian-playwright-theatre-icon-dies-at-77-2760116-2025-07-23 | access-date=27 July 2025}}</ref><ref name=co>[[#Co|Cody, p. 1348]]</ref><ref name="exp2025"/> 1976లో మణిపూర్‌లోని [[ఇంఫాల్|ఇంఫాల్‌లో]] ఏర్పాటైన తన నాటక సంస్థ ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'' ద్వారా ఆయనకు భారతదేశంతో పాటు అంతర్జాతీయంగా కూడా విమర్శకుల ప్రశంసలు లభించాయి. త్వరలోనే అది ప్రయోగాత్మక, దృశ్యపరంగా అత్యుత్తమమైన, సామాజిక బాధ్యత కలిగిన నాటకాలకు జాతీయ కేంద్రంగా మారింది.<ref name="times24">{{cite web | last=Kalita | first=Prabin | title=Ratan Thiyam: A Visionary Who Revolutionized Indian Theatre | website=The Times of India | date=24 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/ratan-thiyam-a-visionary-who-revolutionized-indian-theatre/articleshow/122865308.cms | access-date=29 July 2025}}</ref> ''థియం నెమై'', ''ఓజా'' (మైతీ భాషలో ఉపాధ్యాయుడు) అని కూడా పిలవబడే రతన్ థియం ప్రాచీన భారతీయ నాటకరంగ సంప్రదాయాలను, రూపాలను సమకాలీన కోణంలో ఉపయోగించి నాటకాలను రాయడం, ప్రదర్శించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref>[http://manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm Thiyam Nemai] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm |date= 6 July 2007 }}</ref> గతంలో చిత్రకారుడిగా ఉన్న థియం దర్శకత్వం, రూపకల్పన, స్క్రిప్ట్, సంగీతంలో నిష్ణాతుడు. ఆయన తరచుగా ప్రముఖ సమకాలీన నాటక గురువులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతారు.<ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2DC1130F937A25753C1A9609C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all Theater in Review – 'Nine Hills One Valley'] by Jason Zinoman, ''[[New York Times]]'', 14 October 2006.</ref> 1974లో మణిపూర్ రాష్ట్రం నుండి [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]]లో పట్టభద్రుడైన మొదటి వ్యక్తి థియం. తరువాత 2013 నుండి 2017 వరకు దానికి చైర్‌పర్సన్‌గా పనిచేశారు.<ref name="exp2025">{{cite web | last=Baruah | first=Sukrita | title=Ratan Thiyam, first NSD graduate from Manipur who went on to become its director, passes away | website=The Indian Express | date=23 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/india/ratan-thiyam-dead-theatre-artist-manipur-nsd-director-10144126/ | access-date=27 July 2025}}</ref> ఎన్‌ఎస్‌డీలో చేరడానికి ముందు ఆయన [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] వైస్ చైర్మన్‌గా కూడా పనిచేశారు. 1987 నుండి 1989 వరకు నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా డైరెక్టర్‌గా కూడా సేవలందించారు.<ref name=hindu2008>[https://web.archive.org/web/20121104012601/http://www.hindu.com/mp/2008/12/30/stories/2008123050210600.htm The world's a stage: Theatredoyen Ratan Thiyam on how he conquers space] ''[[The Hindu]]'', 30 December 2008.</ref> ఆయనకు 1987లో దర్శకత్వ విభాగంలో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు లభించింది. ఈ అవార్డును భారతదేశ జాతీయ సంగీత, నృత్య, నాటక అకాడమీ అయిన [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] ప్రదానం చేసింది. అలాగే 1989లో [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారంతో సత్కరించింది.{{cn|date=July 2026}} 2012లో ప్రదర్శన కళలలో అత్యున్నత పురస్కారమైన సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్‌ అందుకున్నారు. దీన్ని సంగీత నాటక అకాడమీ ప్రదానం చేస్తుంది.{{cn|date=July 2026}} 2013 సంవత్సరంలో రతన్ థియం సిల్చార్‌లోని అస్సాం విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డి.లిట్. అందుకున్నారు.{{cn|date=July 2026}} ==తొలినాటి జీవితం, విద్య== థియం తల్లిదండ్రులు థియం తరుణ్ కుమార్, బిలాసిని దేవి ప్రముఖ మణిపురి నృత్యకారులు, ఉపాధ్యాయులు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని నవద్వీప్‌లో పర్యటిస్తున్నప్పుడు థియం జన్మించారు. ఆయన ఇంఫాల్‌లో పెరిగారు. తరచుగా తన తల్లిదండ్రుల బృందంతో కలిసి ప్రయాణించేవారు.<ref name="exp2325">{{cite web | last=Nath | first=Dipanita | title=Ratan Thiyam: Outspoken theatre director who forced audiences to reconsider stereotypes of heroes, villains | website=The Indian Express | date=23 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/theatre-director-ratan-thiyam-dies-in-imphal-10144430/ | access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="air">{{cite web | title=Padma Shri Awardee & theatre legend Ratan Thiyam dies at 77 | website=newsonair.gov.in (Akashvani)| date=23 July 2025 | url=https://www.newsonair.gov.in/padma-shri-awardee-theatre-legend-ratan-thiyam-dies-at-77/ | access-date=27 July 2025}}</ref><ref name="exp24"/> ఆయన 1974లో న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యారు, అక్కడ ఆయన నాటకరంగ దిగ్గజం [[ఇబ్రహీం అల్కాజీ]] వద్ద శిక్షణ పొందారు.<ref>[http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf NSD Graduates] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718213711/http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf |date=18 July 2011 }}</ref><ref name="exp24">{{cite web | title=Ratan Thiyam showed that the more rooted you are, the more universal you become | website=The Indian Express | date=24 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/ratan-thiyam-passes-away-tribute-manipur-theatre-10147245/ | access-date=27 July 2025}}</ref> ఈ కాలంలో ఆయన అల్కాజీ ప్రముఖ నాటకం ''అంధా యుగ్''లో నటించారు. కబుకి శైలిలో పురానా ఖిలా ఓపెన్-ఎయిర్ థియేటర్‌లో ప్రదర్శించిన ఈ నాటకంలో ఆయన [[యుయుత్సుడు|యుయుత్సుడి]] పాత్రను పోషించారు.<ref name="exp24"/> ==వృత్తి జీవితం== [[File:Chorus Repertory Theater.jpg|thumb|right|1976లో రతన్ థియం స్థాపించిన ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'']] ఆయన 1976లో మణిపూర్‌లోని [[ఇంఫాల్|ఇంఫాల్‌లో]] కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ అనే నాటక బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>[http://www.chorusimphal.com/c/a.php chorusimphal]</ref> ఆయన కొంతకాలం న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] (NSD) డైరెక్టర్‌గా కూడా పనిచేశారు (1987–88).<ref name=co/> ఆయన నాటకం ''చక్రవ్యూహ'' (1984) అతనికి తక్షణ ప్రశంసలు తెచ్చిపెట్టింది, ఇది ఇప్పుడు ఆధునిక క్లాసిక్‌గా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="f828">{{cite web | title=As an artist and storyteller, Ratan Thiyam always came back to Manipur | website=The Indian Express | date=25 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/as-an-artist-and-storyteller-ratan-thiyam-always-came-back-to-manipur-10147853/ | access-date=27 July 2025}}</ref> మైతీ భాషలో ఆయన రూపొందించిన అజ్ఞేయ నాటకం ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' 1999లో ఢిల్లీలోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా (NSD) వార్షిక నాటక ఉత్సవం 1వ భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్ (BRM)లో ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite news |title=All the world's classics, on a stage |url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19990318/ile18004.html |newspaper=[[The Indian Express]] |date=18 March 1999}}</ref> [[కాళిదాసు]] ఇతిహాస కావ్యం ''ఋతుసంహారం'' ఆధారంగా ఆయన ప్రదర్శించిన నాటకం 2002లో జరిగిన 4వ బీఆర్‌ఎం ముగింపు వేడుకలో ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite web |title=BHARAT RANG MAHOTSAV : A RETROSPECTIVE|author= Kavita Nagpal |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2002/fapr2002/f170420021.html |date=16 April 2002 |publisher=Press Information Bureau ([[Govt. of India]]) }}</ref> ఆ తరువాత 2008లో జరిగిన 10వ బీఆర్‌ఎం ప్రారంభోత్సవంలో ఆయన నాటకం ''ప్రోలాగ్''ను ప్రదర్శించారు. న్యూఢిల్లీలోని కమానీ ఆడిటోరియంలో జరిగిన ఈ ఎన్‌ఎస్‌డీ స్వర్ణోత్సవ వేడుకలకు పూర్వ విద్యార్థులంతా హాజరయ్యారు. ఈ నాటకం ఆయన రచించిన మణిపూర్ త్రయంలో మొదటి భాగం.<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/Features/Culture_Cauldron/National_School_of_Drama_celebrates_golden_jubilee_in_style/rssarticleshow/2694072.cms National School of Drama celebrates golden jubilee in style] [[The Economic Times]], 12 January 2008.</ref><ref>{{cite news |title=Celebrating 50 years of NSD|author=Manisha Jha|url=http://www.hindu.com/2007/12/27/stories/2007122750620200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230102238/http://www.hindu.com/2007/12/27/stories/2007122750620200.htm |url-status=dead |archive-date=30 December 2007 |newspaper=[[The Hindu]] |date=27 December 2007 |location=Chennai, India}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/the-graduates/255144/|title=The Graduates|date=28 December 2007|newspaper=Indian Express|access-date=2 April 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004221012/http://www.expressindia.com/latest-news/the-graduates/255144/|archive-date=4 October 2012}}</ref> జనవరి 2010లో జరిగిన 12వ బీఆర్‌ఎంలో రతన్ థియం నాటకం ''వెన్ వి డెడ్ అవేకెన్'' ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite news |title=Talking theatre|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article74498.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=2 January 2010 |location=Chennai, India |first=P. |last=Anima}}</ref> ==రతన్ థియం నాటకాలు== [[File:Mahesh Sharma at the “Valedictory Ceremony of Bharat Rang Mahotsav”, organised by the National School of Drama, in New Delhi.jpg|thumb|2016లో కమానీ ఆడిటోరియంలో జరిగిన "భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్" ముగింపు వేడుకలో రతన్ థియం]] ఆయన రచనలు ఆధునిక ప్రపంచ రాజకీయ గందరగోళం మధ్య సామాజిక సంక్షేమం, ఆధ్యాత్మిక వాంఛల పట్ల లోతైన ఆందోళనను వ్యక్తపరుస్తాయి. ఆయన నాటకాలు అనేక దృక్కోణాల హేతుబద్ధమైన, బహుముఖ విశ్లేషణను కలిగి ఉంటాయి. అద్భుతమైన నాటక రంగస్థల కళాకౌశలాన్ని ఉపయోగించి తీర్చిదిద్దిన ఆయన నాటకాలు సాహిత్య సౌందర్యంతో పాటు లోతైన అర్థాన్ని కలిగి ఉంటాయి. రతన్ థియం నాటకాలలో ఎక్కువ భాగం భారతీయ ఇతివృత్తాలతో ఉండి, సార్వత్రిక ఆకర్షణతో నిండి ఉంటాయి. ఆయన నాటకాలు ఎక్కువగా అతని మాతృభాష అయిన [[మణిపురి భాష|మణిపురి]] (మైతీ) లోనే ఉన్నాయి. వాటిలో మణిపురి కథా రూపమైన 'వారీ లిబా', యుద్ధ కళల శైలి అయిన '[[తంగ్-తా]]', మణిపురి డ్రమ్ '[[పుంగ్ చోలమ్|పుంగ్]]' లాంటి దేశీయ సంప్రదాయాలను పొందుపరిచారు.<ref name="f828"/> ఆయన తంగ్-తాలో కూడా నిష్ణాతుడు.<ref name="exp24"/> ఆయన ప్రదర్శనలు పకడ్బందీగా నృత్యదర్శకత్వం వహించిన కదలికలు, దృశ్యరూపాలు, కర్మల పునరావృత్తులు, నిశ్శబ్దం, తక్కువ సంభాషణలు, సూక్ష్మమైన లైటింగ్ డిజైన్‌లతో పాటు ధ్యానమగ్నమైన నాటక అనుభవాన్ని సృష్టిస్తాయి.<ref name="exp2325"/> ఆయన రచనలు క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దంలో భరతుడు ప్రతిపాదించిన భారతీయ నాటక శైలి [[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రం]] ద్వారా తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాయి. అంతేకాకుండా ప్రాచీన గ్రీకు నాటకం, జపాన్‌కు చెందిన నోహ్ థియేటర్, మైతీ ప్రదర్శన కళల ప్రభావం కూడా వీటిపై ఉంది. సాంప్రదాయ మైతీ ప్రదర్శన కళల ప్రముఖుల ఆధ్వర్యంలో ఆయన చేసిన సంవత్సరాల అధ్యయనంతో నాటకరంగం పట్ల ఆయన దృక్పథం రూపుదిద్దుకుంది. థియం తన నాటకాలలో సాంప్రదాయ యుద్ధ కళలను, ముఖ్యంగా తంగ్-తాను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. సంస్కృత నాటక రచయిత [[భాసుడు|భాసుడి]] ''ఊరుభంగం'' (విరిగిన తొడ) నాటకంలో ఆయన ఈ కళను వాడారు. ఇది ఇతిహాసం ''[[మహాభారతం]]''లోని ఒక ఘట్టం ఆధారంగా రూపొందింది. ''చక్రవ్యూహ'' నాటకంతో పాటు ఇది ఆయన అత్యుత్తమ రచనలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>[https://books.google.com/books?id=maGU4ziPQJQC&dq=ratan+thiyam&pg=PA146 India – Ratan Thiyam] ''The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Asia/Pacific'', by Don Rubin. Published by Taylor & Francis, 2001. {{ISBN|0-415-26087-6}}. ''Page 146''.</ref> 1986లో ఆయన జీన్ అనౌల్త్ రచించిన "యాంటిగోన్" నాటకాన్ని ''లెంగ్‌షోన్నేయ్''గా స్వీకరించి మార్పులు చేశారు. రాష్ట్రంలోని రాజకీయ పరిస్థితులను చక్కదిద్దడంలో విఫలమైన రాజకీయ నాయకుల వ్యక్తిగత ప్రవర్తనపై ఇది ఒక విమర్శ.<ref name=co/> 1996లో నాటక రచయిత, కవి అయిన అజ్ఞేయ రాసిన హిందీ పద్య నాటకానికి అనుసరణగా ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' రూపొందింది. ఇది [[అశోకుడు|అశోక]] చక్రవర్తి విముక్తి కథ ఆధారంగా సాగుతుంది. ఒక మనిషి తనలోని చీకటి కోణానికి వ్యతిరేకంగా చేసే పోరాటం, భవిష్యత్ తరాలపై దాని ప్రభావాన్ని తెలుసుకుని శాంతి కోసం చేసే అభ్యర్థన ఇందులో కనిపిస్తాయి. అప్పటి నుండి ఈ నాటకం దక్షిణాసియా, ఆస్ట్రేలియా, అమెరికాలోని అనేక ప్రాంతాలలో ప్రదర్శితమైంది.<ref name=ba/><ref>{{cite news |title=Next Wave Festival Review; In Stirring Ritual Steps, Past and Present Unfold|author=Margo Jefferson|url=http://theater.nytimes.com/mem/theater/treview.html?pagewanted=print&res=990ce6dc1131f934a15753c1a9669c8b63 |newspaper=New York Times |date=27 October 2000 }}</ref> యుగపు ఇతివృత్తం చుట్టూ తీవ్రమైన అనుభూతిని సృష్టించడానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఆయన నాటకం ''అంధా యగ్''. 1994 ఆగస్టు 5న [[హిరోషిమా]] అణు విపత్తు నలభై తొమ్మిదవ వార్షికోత్సవానికి ఒక రోజు ముందు జపాన్‌లోని టోంగాలో జరిగిన బహిరంగ ప్రదర్శనలో ఇది ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>[[#Da|Dharwadker, p. 196]]</ref> ఆయన ముఖ్యమైన నాటకాలలో ''ఋతుసంహారం'' ఒకటి. నేటి ప్రపంచంలోని గందరగోళం, హింస మధ్య ఈ నాటకం ఓదార్పును, వివేకాన్ని అన్వేషిస్తుంది.<ref>[http://manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm Profile at manipuronline] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm |date= 6 July 2007 }}</ref> 2014లో థియం మణిపురిలో ''మ్యాక్‌బెత్'' అనుసరణను ప్రదర్శించారు, పాత్రల పేర్లను మార్చకుండా చారిత్రక మైతీ నేపథ్యానికి దాన్ని మార్చారు. ఇది 2019 ప్రారంభ బంగ్లాదేశ్ అంతర్జాతీయ నాటకోత్సవంలో ప్రారంభ నాటకంగా నిలిచింది.<ref>{{cite news|author=Vikram Phukan |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/desi-drama-subcontinental-style/article28221870.ece |title=Desi drama, subcontinental style |work=‘’The Hindu’’ |date=29 June 2019 |access-date=29 June 2019 |location=Mumbai, India}}</ref> ==మరణం== కోవిడ్ తదనంతర ఆరోగ్య సమస్యలతో సుదీర్ఘకాలం పాటు అనారోగ్యంతో బాధపడిన థియం, 77 సంవత్సరాల వయసులో 2025 జూలై 23న ఇంఫాల్‌లోని లాంఫెల్‌పాట్‌లో ఉన్న రీజనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్‌లో (రిమ్స్) మరణించారు.<ref name="x556">{{cite web | last=Choudhury | first=Ratnadip | title=Theatre Doyen Ratan Thiyam Dies At 77 In Manipur After Long Battle With Post-Covid Complications | website=www.ndtv.com | date=23 July 2025 | url=https://www.ndtv.com/lifestyle/theatre-doyen-ratan-thiyam-dies-at-77-in-manipur-after-long-battle-with-post-covid-complications-8930346 | access-date=28 July 2025}}</ref><ref>[https://english.mathrubhumi.com/news/india/ratan-thiyam-passes-away-d5cqv3tj Renowned theatre maestro Ratan Thiyam passes away]</ref> ఆయన మరణం పట్ల [[మణిపూర్ ప్రభుత్వం]] ఒక రోజు రాష్ట్ర సంతాప దినాన్ని ప్రకటించింది. తన సందేశంలో ఆయన్ని "భారతీయ నాటకరంగంలో అత్యున్నత వ్యక్తి, మణిపూర్ సాంస్కృతిక చిహ్నం" అని కొనియాడింది.<ref name="r711">{{cite web | last=Jaiswal | first=Umanand | title=Manipur observes daylong state mourning as mark of respect to theatre legend Ratan Thiyam | website=Telegraph India | date=25 July 2025 | url=https://www.telegraphindia.com/north-east/manipur-observes-daylong-state-mourning-as-mark-of-respect-to-theatre-legend-ratan-thiyam-prnt/cid/2114898#goog_rewarded | access-date=27 July 2025}}</ref> అతని కుమారుడు తవాయ్ థియం కూడా నాటక నటుడు, దర్శకుడు, కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్‌లో సభ్యుడు. గ్రీకు విషాద నాటకమైన ''[[బాకే (థియం నాటకం)|బాకే]]''కి మైతీ భాషా అనుసరణగా ఆయన అదే పేరుతో నాటకానికి దర్శకత్వం వహించారు.<ref name="exp2325"/> ==నాటకాల జాబితా== [[File:The Shrine at Chorus.jpg|thumb|రతన్ థియం కోరస్ రిపర్టరీ ప్రధాన థియేటర్ అయిన 'ది ష్రైన్', ఇంఫాల్]] * ''కర్ణభారం'' (1979) (సంస్కృత నాటక రచయిత [[భాసుడు|భాసుడి]] కర్ణ-భార) <ref name=Da>[[#Da|Dharwadker, p. 105]]</ref> * ''ఇంఫాల్ ఇంఫాల్'' (1982) * ''చక్రవ్యూహ'' (1984) * ''లెంగ్‌షోన్నేయ్'' (1986) (జీన్ అనౌల్త్ రచించిన ''యాంటిగోన్'' అనుసరణ) * ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' (హిందీ నాటక రచయిత [[అజ్ఞేయ]] రచన) (1996)<ref name=ba>[http://www.ballet.co.uk/magazines/yr_00/dec00/rr_rev_crt_1000.htm Review: Uttarpriyadarshi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205221756/http://www.ballet.co.uk/magazines/yr_00/dec00/rr_rev_crt_1000.htm |date=5 February 2012 }} by Renee Renouf, ''ballet magazine'', December 2000,</ref> * ''చింగ్లోన్ మాపన్ తంపాక్ అమా'' (తొమ్మిది కొండలు ఒక లోయ)<ref>[http://www.asiasociety.org/arts/chorus/contextDissent.htm Asia society] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926225350/http://www.asiasociety.org/arts/chorus/contextDissent.htm |date=26 September 2007 }}</ref> * ''ఋతుసంహారం'' (సంస్కృత నాటక రచయిత [[కాళిదాసు]] రచన ''ఋతుసంహారం'')<ref>[https://web.archive.org/web/20050204151236/http://www.hindu.com/mag/2005/01/30/stories/2005013000450500.htm "Real art attacks the wrong system" and director-playwright Ratan Thiyam's plays bear testimony to his words] ''[[The Hindu]]'', 30 January 2005</ref> * ''అంధా యుగ్'' (హిందీ నాటక రచయిత [[ధర్మవీర్ భారతి]] రచన)<ref>[http://www.fordham.edu/campus_resources/public_affairs/inside_fordham/inside_fordham_archi/november_2004/news/renowned_playwright__18831.asp Ratan Thiyam at Fordham University] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609200656/http://www.fordham.edu/campus_resources/public_affairs/inside_fordham/inside_fordham_archi/november_2004/news/renowned_playwright__18831.asp |date= 9 June 2007 }}</ref> * ''వాహౌదోక్'' (ప్రోలాగ్)<ref>''Bharatrangmohotsav'' (theater Festival) 2008, [[National School of Drama]], New Delhi, India.</ref> * ''అషిబగీ ఇషీ'' (నార్వేజియన్ నాటక రచయిత హెన్రిక్ ఇబ్సెన్ రచన 'వెన్ వి డెడ్ అవేకెన్' ఆధారంగా) (2008)<ref>[http://www.e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=reviews.theatre.When_We_Dead_Awaken Delhi Ibsen Festival : When We Dead Awaken – Play]</ref><ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130203175734/http://www.telegraphindia.com/1090306/jsp/northeast/story_10626902.jsp|title=Another play by Ratan Thiyam, another astonishing splash.}} ''[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]'', 6 March 2009.</ref> * లైరెంబిగీ ఇషీ (అప్సరసల గీతం) * ''ది కింగ్ ఆఫ్ డార్క్ ఛాంబర్'' (రాజా, 2012), [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] నాటకం ''రాజా'' (1910) ఆధారంగా.<ref>{{cite web | title = The National School of Drama's Bharat Rang Mahotsav... Featuring 96 productions...| url =http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/Articles/12/jan/06-the-national-school-of-dramas-bharat-rang-mahotsav-featuring-96-productions.asp|publisher=MumbaiTheatreGuide.com |date=12 January 2012| access-date = 24 December 2013 }}</ref> ==పురస్కారాలు== [[File:Ratan Thiyam The Man of Theater — Meitei language cinema — Manipuri language cinema — Based on the life of Ratan Thiyam, the Chairperson (2013 to 2017) & Director (1987 to 1989) of the prestigious National School of Drama (NSD).jpg|thumb|రతన్ థియం జీవితం ఆధారంగా రూపొందిన "రతన్ థియం ది మ్యాన్ ఆఫ్ థియేటర్" (2022) నాటకం]] * 1984: ఇండో-గ్రీక్ ఫ్రెండ్‌షిప్ అవార్డు (గ్రీస్) * 1987: సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234019/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=27 July 2011 }}</ref> * 1987: ఎడిన్‌బర్గ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ నుండి ఫ్రింజ్ ఫస్ట్స్ అవార్డు<ref name="air"/> * 1989: [[పద్మశ్రీ]]<ref>[http://www.rediff.com/news/2001/jul/20mani.htm which he returned in July 2001]</ref><ref>{{cite web|title=Padma Awards|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php}}</ref> * 1990: డిప్లొమా ఆఫ్ సెర్వాంటినో ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ (మెక్సికో) * 2005: [[కాళిదాస్ సమ్మాన్]] * 2008: జాన్ డి. రాక్‌ఫెల్లర్ అవార్డు * 2011: భరత ముని సమ్మాన్<ref>{{cite web |url= http://odisha.360.batoi.com/2011/12/18/ratan-thiyam-received-bharat-muni-samman/ |title=Ratan Thiyam Received Bharat Muni Samman |work=odisha.360.batoi.com |year=2011 |quote=Ratan Thiyam, the doyen of theatre was awarded Bharat Muni Samman for the year 2011 |access-date=28 December 2012}}</ref> * 2012: [[సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ జాబితా|సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్]] (అకాడమీ రత్న)<ref>{{cite web |title=Sangeet Natak Akademi Fellowships and Akademi Awards 2012 |url=http://pib.nic.in/archieve/others/2012/dec/d2012122401.pdf |publisher=Press Information Bureau, Govt. of India |access-date=28 May 2012}}</ref> * 2013: [[భూపేన్ హజారికా]] ఫౌండేషన్ అవార్డు<ref>{{cite web |title=Ratan Thiyam – the doyen of Indian theatre |url=http://www.india-north-east.com/2013/11/ratan-thiyam-doyen-of-indian-theatre.html |publisher=India-north-east.com |access-date=29 November 2013 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2016: కె.సి. దాస్ కామర్స్ కళాశాల జాతీయ అచీవర్ అవార్డు <ref>{{cite web |title=City college honours Biren Datta, Thiyam |date=15 September 2010 |url=https://assamtribune.com/city-college-honours-biren-datta-thiyam |publisher=The Assam Tribune}}</ref><ref>{{cite web |title=K-Cian 2016-17 |url=https://kcdccollege.ac.in/pdf/newsletters/K-CIAN-20162017.pdf |publisher=K.C. Das Commerce College}}</ref> ==జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో== కవితా జోషి, మాలతీ రావు రూపొందించిన 2003 నాటి డాక్యుమెంటరీ ''సమ్ రూట్స్ గ్రో అప్‌వర్డ్స్'' రతన్ థియం జీవితం, కృషి ఆధారంగా తెరకెక్కింది. ముఖ్యంగా ఆయన రాజకీయ సిద్ధాంతాలు, నాటకరంగాన్ని రాజకీయ నిరసన మాధ్యమంగా ఆయన ఎలా ఉపయోగించుకున్నారనే అంశాలపై ఇది దృష్టి సారించింది.<ref>[http://portal.unesco.org/ci/en/files/13357/10675953141open_frame_report.rtf/open_frame_report.rtf Open Frame 2003– August 21–27 2003] [[India Habitat Centre]], New Delhi.</ref> ==మూలాలు== {{Reflist|3}} ==ఆధారాలు== * {{cite book |title=Theatres of independence: drama, theory, and urban performance in India since 1947 |author=Aparna Bhargava Dharwadker|year=2005 |publisher=University of Iowa Press|isbn=0-87745-961-4 |url=https://books.google.com/books?id=mLQaz-12Eo8C&q=ratan+thiyam&pg=PA105 |ref=Dh }} * {{cite book |title=The Columbia encyclopedia of modern drama, Volume 2 |author=Gabrielle H. Cody |author2=Evert Sprinchorn |publisher=[[Columbia University Press]]|year=2007|isbn=978-0-231-14424-7|url=https://books.google.com/books?id=aQqOKWmjdQUC&q=%22Shyamanand+Jalan%22&pg=PA1117 |ref=Co }} ==బయటి లింకులు== {{commons category|Ratan Thiyam}} * {{IMDb name| 8327132}} * [http://www.chorusimphal.com కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm మణిపూర్ ఆన్‌లైన్‌లో ప్రొఫైల్] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Thiyam, Ratan}} [[వర్గం:1948 జననాలు]] [[వర్గం:2025 మరణాలు]] bt9yigrj5maezcej878srwy8pi2e2k3 4963614 4963612 2026-09-21T11:07:57Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4963614 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ నాటక దర్శకుడు (1948–2025)}} {{Use British English|date=August 2025}} {{Use dmy dates|date=August 2025}} {{Infobox person | name = రతన్ థియం | image = The Vice President, Shri M. Venkaiah Naidu presenting the Legends of India - Lifetime Achievement Award to renowned Theatre personality, Shri Ratan Thiyam, in New Delhi on August 31, 2018.JPG | alt = | caption = 2018లో [[వెంకయ్య నాయుడు]] చేతుల మీదుగా "లెజెండ్స్ ఆఫ్ ఇండియా - లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు" అందుకుంటున్న థియం | birth_date = {{Birth date|df=yes|1948|01|20}} | birth_place = [[నవద్వీప్]], పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం <ref name="exp2325"/> | death_date = {{Death date and age|df=yes|2025|07|23|1948|01|20}} | death_place = లాంఫెల్‌పాట్, [[ఇంఫాల్]], భారతదేశం | other_names = ''ఓజా'' | education = [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] | known_for = | occupation = నాటక రచయిత, నాటక దర్శకుడు<br/>స్థాపకుడు ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'', 1976 | years_active = 1974–2024 | employer = | organization = కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ | awards = 1987లో దర్శకత్వంలో [[సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం]]<br/>[[పద్మశ్రీ]] (1989)<br> 2012లో [[సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ జాబితా|సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్]] }} '''రతన్ థియం''' (20 జనవరి 1948 – 23 జూలై 2025) [[మణిపూర్]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ నాటక రచయిత, దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారతీయ నాటకరంగంలో వలసవాద నిర్మూలన కోసం జరిగిన "''థియేటర్ ఆఫ్ రూట్స్''" ఉద్యమంలో ఆయన ముఖ్య నాయకుడు. ఆయనతో పాటు కె.ఎన్. పణిక్కర్, [[బి.వి. కారంత్]], [[హబీబ్ తన్వీర్]], [[బన్సీ కౌల్]], [[జబ్బార్ పటేల్]] లాంటి దిగ్గజాలు ఇందులో ఉన్నారు.<ref name="times24"/> ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన తన కెరీర్‌లో సాంప్రదాయ మణిపురి ప్రదర్శన శైలులను సమకాలీన నాటక రూపాలతో మిళితం చేసి కొత్త ఒరవడిని సృష్టించారు. ''ఉరు భంగం'', ''కర్ణభారం'', ''చక్రవ్యూహ'', ''ఋతుసంహార'', ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' లాంటి నాటకాలతో ఆయన ఈ గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు.<ref name="exp24"/><ref name="c293">{{cite web | last=Shirin | first=Babie | title=Ratan Thiyam, Indian playwright and theatre icon, dies at 77 | website=India Today | date=23 July 2025 | url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/ratan-thiyam-indian-playwright-theatre-icon-dies-at-77-2760116-2025-07-23 | access-date=27 July 2025}}</ref><ref name=co>[[#Co|Cody, p. 1348]]</ref><ref name="exp2025"/> 1976లో మణిపూర్‌లోని [[ఇంఫాల్|ఇంఫాల్‌లో]] ఏర్పాటైన తన నాటక సంస్థ ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'' ద్వారా ఆయనకు భారతదేశంతో పాటు అంతర్జాతీయంగా కూడా విమర్శకుల ప్రశంసలు లభించాయి. త్వరలోనే అది ప్రయోగాత్మక, దృశ్యపరంగా అత్యుత్తమమైన, సామాజిక బాధ్యత కలిగిన నాటకాలకు జాతీయ కేంద్రంగా మారింది.<ref name="times24">{{cite web | last=Kalita | first=Prabin | title=Ratan Thiyam: A Visionary Who Revolutionized Indian Theatre | website=The Times of India | date=24 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/ratan-thiyam-a-visionary-who-revolutionized-indian-theatre/articleshow/122865308.cms | access-date=29 July 2025}}</ref> ''థియం నెమై'', ''ఓజా'' (మైతీ భాషలో ఉపాధ్యాయుడు) అని కూడా పిలవబడే రతన్ థియం ప్రాచీన భారతీయ నాటకరంగ సంప్రదాయాలను, రూపాలను సమకాలీన కోణంలో ఉపయోగించి నాటకాలను రాయడం, ప్రదర్శించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref>[http://manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm Thiyam Nemai] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm |date= 6 July 2007 }}</ref> గతంలో చిత్రకారుడిగా ఉన్న థియం దర్శకత్వం, రూపకల్పన, స్క్రిప్ట్, సంగీతంలో నిష్ణాతుడు. ఆయన తరచుగా ప్రముఖ సమకాలీన నాటక గురువులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతారు.<ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2DC1130F937A25753C1A9609C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all Theater in Review – 'Nine Hills One Valley'] by Jason Zinoman, ''[[New York Times]]'', 14 October 2006.</ref> 1974లో మణిపూర్ రాష్ట్రం నుండి [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]]లో పట్టభద్రుడైన మొదటి వ్యక్తి థియం. తరువాత 2013 నుండి 2017 వరకు దానికి చైర్‌పర్సన్‌గా పనిచేశారు.<ref name="exp2025">{{cite web | last=Baruah | first=Sukrita | title=Ratan Thiyam, first NSD graduate from Manipur who went on to become its director, passes away | website=The Indian Express | date=23 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/india/ratan-thiyam-dead-theatre-artist-manipur-nsd-director-10144126/ | access-date=27 July 2025}}</ref> ఎన్‌ఎస్‌డీలో చేరడానికి ముందు ఆయన [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] వైస్ చైర్మన్‌గా కూడా పనిచేశారు. 1987 నుండి 1989 వరకు నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా డైరెక్టర్‌గా కూడా సేవలందించారు.<ref name=hindu2008>[https://web.archive.org/web/20121104012601/http://www.hindu.com/mp/2008/12/30/stories/2008123050210600.htm The world's a stage: Theatredoyen Ratan Thiyam on how he conquers space] ''[[The Hindu]]'', 30 December 2008.</ref> ఆయనకు 1987లో దర్శకత్వ విభాగంలో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు లభించింది. ఈ అవార్డును భారతదేశ జాతీయ సంగీత, నృత్య, నాటక అకాడమీ అయిన [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] ప్రదానం చేసింది. అలాగే 1989లో [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారంతో సత్కరించింది.{{cn|date=July 2026}} 2012లో ప్రదర్శన కళలలో అత్యున్నత పురస్కారమైన సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్‌ అందుకున్నారు. దీన్ని సంగీత నాటక అకాడమీ ప్రదానం చేస్తుంది.{{cn|date=July 2026}} 2013 సంవత్సరంలో రతన్ థియం సిల్చార్‌లోని అస్సాం విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డి.లిట్. అందుకున్నారు.{{cn|date=July 2026}} ==తొలినాటి జీవితం, విద్య== థియం తల్లిదండ్రులు థియం తరుణ్ కుమార్, బిలాసిని దేవి ప్రముఖ మణిపురి నృత్యకారులు, ఉపాధ్యాయులు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని నవద్వీప్‌లో పర్యటిస్తున్నప్పుడు థియం జన్మించారు. ఆయన ఇంఫాల్‌లో పెరిగారు. తరచుగా తన తల్లిదండ్రుల బృందంతో కలిసి ప్రయాణించేవారు.<ref name="exp2325">{{cite web | last=Nath | first=Dipanita | title=Ratan Thiyam: Outspoken theatre director who forced audiences to reconsider stereotypes of heroes, villains | website=The Indian Express | date=23 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/theatre-director-ratan-thiyam-dies-in-imphal-10144430/ | access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="air">{{cite web | title=Padma Shri Awardee & theatre legend Ratan Thiyam dies at 77 | website=newsonair.gov.in (Akashvani)| date=23 July 2025 | url=https://www.newsonair.gov.in/padma-shri-awardee-theatre-legend-ratan-thiyam-dies-at-77/ | access-date=27 July 2025}}</ref><ref name="exp24"/> ఆయన 1974లో న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యారు, అక్కడ ఆయన నాటకరంగ దిగ్గజం [[ఇబ్రహీం అల్కాజీ]] వద్ద శిక్షణ పొందారు.<ref>[http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf NSD Graduates] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718213711/http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf |date=18 July 2011 }}</ref><ref name="exp24">{{cite web | title=Ratan Thiyam showed that the more rooted you are, the more universal you become | website=The Indian Express | date=24 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/ratan-thiyam-passes-away-tribute-manipur-theatre-10147245/ | access-date=27 July 2025}}</ref> ఈ కాలంలో ఆయన అల్కాజీ ప్రముఖ నాటకం ''అంధా యుగ్''లో నటించారు. కబుకి శైలిలో పురానా ఖిలా ఓపెన్-ఎయిర్ థియేటర్‌లో ప్రదర్శించిన ఈ నాటకంలో ఆయన [[యుయుత్సుడు|యుయుత్సుడి]] పాత్రను పోషించారు.<ref name="exp24"/> ==వృత్తి జీవితం== [[File:Chorus Repertory Theater.jpg|thumb|right|1976లో రతన్ థియం స్థాపించిన ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'']] ఆయన 1976లో మణిపూర్‌లోని [[ఇంఫాల్|ఇంఫాల్‌లో]] కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ అనే నాటక బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>[http://www.chorusimphal.com/c/a.php chorusimphal]</ref> ఆయన కొంతకాలం న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] (NSD) డైరెక్టర్‌గా కూడా పనిచేశారు (1987–88).<ref name=co/> ఆయన నాటకం ''చక్రవ్యూహ'' (1984) అతనికి తక్షణ ప్రశంసలు తెచ్చిపెట్టింది, ఇది ఇప్పుడు ఆధునిక క్లాసిక్‌గా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="f828">{{cite web | title=As an artist and storyteller, Ratan Thiyam always came back to Manipur | website=The Indian Express | date=25 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/as-an-artist-and-storyteller-ratan-thiyam-always-came-back-to-manipur-10147853/ | access-date=27 July 2025}}</ref> మైతీ భాషలో ఆయన రూపొందించిన అజ్ఞేయ నాటకం ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' 1999లో ఢిల్లీలోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా (NSD) వార్షిక నాటక ఉత్సవం 1వ భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్ (BRM)లో ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite news |title=All the world's classics, on a stage |url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19990318/ile18004.html |newspaper=[[The Indian Express]] |date=18 March 1999}}</ref> [[కాళిదాసు]] ఇతిహాస కావ్యం ''ఋతుసంహారం'' ఆధారంగా ఆయన ప్రదర్శించిన నాటకం 2002లో జరిగిన 4వ బీఆర్‌ఎం ముగింపు వేడుకలో ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite web |title=BHARAT RANG MAHOTSAV : A RETROSPECTIVE|author= Kavita Nagpal |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2002/fapr2002/f170420021.html |date=16 April 2002 |publisher=Press Information Bureau ([[Govt. of India]]) }}</ref> ఆ తరువాత 2008లో జరిగిన 10వ బీఆర్‌ఎం ప్రారంభోత్సవంలో ఆయన నాటకం ''ప్రోలాగ్''ను ప్రదర్శించారు. న్యూఢిల్లీలోని కమానీ ఆడిటోరియంలో జరిగిన ఈ ఎన్‌ఎస్‌డీ స్వర్ణోత్సవ వేడుకలకు పూర్వ విద్యార్థులంతా హాజరయ్యారు. ఈ నాటకం ఆయన రచించిన మణిపూర్ త్రయంలో మొదటి భాగం.<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/Features/Culture_Cauldron/National_School_of_Drama_celebrates_golden_jubilee_in_style/rssarticleshow/2694072.cms National School of Drama celebrates golden jubilee in style] [[The Economic Times]], 12 January 2008.</ref><ref>{{cite news |title=Celebrating 50 years of NSD|author=Manisha Jha|url=http://www.hindu.com/2007/12/27/stories/2007122750620200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230102238/http://www.hindu.com/2007/12/27/stories/2007122750620200.htm |url-status=dead |archive-date=30 December 2007 |newspaper=[[The Hindu]] |date=27 December 2007 |location=Chennai, India}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/the-graduates/255144/|title=The Graduates|date=28 December 2007|newspaper=Indian Express|access-date=2 April 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004221012/http://www.expressindia.com/latest-news/the-graduates/255144/|archive-date=4 October 2012}}</ref> జనవరి 2010లో జరిగిన 12వ బీఆర్‌ఎంలో రతన్ థియం నాటకం ''వెన్ వి డెడ్ అవేకెన్'' ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite news |title=Talking theatre|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article74498.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=2 January 2010 |location=Chennai, India |first=P. |last=Anima}}</ref> ==రతన్ థియం నాటకాలు== [[File:Mahesh Sharma at the “Valedictory Ceremony of Bharat Rang Mahotsav”, organised by the National School of Drama, in New Delhi.jpg|thumb|2016లో కమానీ ఆడిటోరియంలో జరిగిన "భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్" ముగింపు వేడుకలో రతన్ థియం]] ఆయన రచనలు ఆధునిక ప్రపంచ రాజకీయ గందరగోళం మధ్య సామాజిక సంక్షేమం, ఆధ్యాత్మిక వాంఛల పట్ల లోతైన ఆందోళనను వ్యక్తపరుస్తాయి. ఆయన నాటకాలు అనేక దృక్కోణాల హేతుబద్ధమైన, బహుముఖ విశ్లేషణను కలిగి ఉంటాయి. అద్భుతమైన నాటక రంగస్థల కళాకౌశలాన్ని ఉపయోగించి తీర్చిదిద్దిన ఆయన నాటకాలు సాహిత్య సౌందర్యంతో పాటు లోతైన అర్థాన్ని కలిగి ఉంటాయి. రతన్ థియం నాటకాలలో ఎక్కువ భాగం భారతీయ ఇతివృత్తాలతో ఉండి, సార్వత్రిక ఆకర్షణతో నిండి ఉంటాయి. ఆయన నాటకాలు ఎక్కువగా అతని మాతృభాష అయిన [[మణిపురి భాష|మణిపురి]] (మైతీ) లోనే ఉన్నాయి. వాటిలో మణిపురి కథా రూపమైన 'వారీ లిబా', యుద్ధ కళల శైలి అయిన '[[తంగ్-తా]]', మణిపురి డ్రమ్ '[[పుంగ్ చోలమ్|పుంగ్]]' లాంటి దేశీయ సంప్రదాయాలను పొందుపరిచారు.<ref name="f828"/> ఆయన తంగ్-తాలో కూడా నిష్ణాతుడు.<ref name="exp24"/> ఆయన ప్రదర్శనలు పకడ్బందీగా నృత్యదర్శకత్వం వహించిన కదలికలు, దృశ్యరూపాలు, కర్మల పునరావృత్తులు, నిశ్శబ్దం, తక్కువ సంభాషణలు, సూక్ష్మమైన లైటింగ్ డిజైన్‌లతో పాటు ధ్యానమగ్నమైన నాటక అనుభవాన్ని సృష్టిస్తాయి.<ref name="exp2325"/> ఆయన రచనలు క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దంలో భరతుడు ప్రతిపాదించిన భారతీయ నాటక శైలి [[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రం]] ద్వారా తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాయి. అంతేకాకుండా ప్రాచీన గ్రీకు నాటకం, జపాన్‌కు చెందిన నోహ్ థియేటర్, మైతీ ప్రదర్శన కళల ప్రభావం కూడా వీటిపై ఉంది. సాంప్రదాయ మైతీ ప్రదర్శన కళల ప్రముఖుల ఆధ్వర్యంలో ఆయన చేసిన సంవత్సరాల అధ్యయనంతో నాటకరంగం పట్ల ఆయన దృక్పథం రూపుదిద్దుకుంది. థియం తన నాటకాలలో సాంప్రదాయ యుద్ధ కళలను, ముఖ్యంగా తంగ్-తాను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. సంస్కృత నాటక రచయిత [[భాసుడు|భాసుడి]] ''ఊరుభంగం'' (విరిగిన తొడ) నాటకంలో ఆయన ఈ కళను వాడారు. ఇది ఇతిహాసం ''[[మహాభారతం]]''లోని ఒక ఘట్టం ఆధారంగా రూపొందింది. ''చక్రవ్యూహ'' నాటకంతో పాటు ఇది ఆయన అత్యుత్తమ రచనలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>[https://books.google.com/books?id=maGU4ziPQJQC&dq=ratan+thiyam&pg=PA146 India – Ratan Thiyam] ''The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Asia/Pacific'', by Don Rubin. Published by Taylor & Francis, 2001. {{ISBN|0-415-26087-6}}. ''Page 146''.</ref> 1986లో ఆయన జీన్ అనౌల్త్ రచించిన "యాంటిగోన్" నాటకాన్ని ''లెంగ్‌షోన్నేయ్''గా స్వీకరించి మార్పులు చేశారు. రాష్ట్రంలోని రాజకీయ పరిస్థితులను చక్కదిద్దడంలో విఫలమైన రాజకీయ నాయకుల వ్యక్తిగత ప్రవర్తనపై ఇది ఒక విమర్శ.<ref name=co/> 1996లో నాటక రచయిత, కవి అయిన అజ్ఞేయ రాసిన హిందీ పద్య నాటకానికి అనుసరణగా ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' రూపొందింది. ఇది [[అశోకుడు|అశోక]] చక్రవర్తి విముక్తి కథ ఆధారంగా సాగుతుంది. ఒక మనిషి తనలోని చీకటి కోణానికి వ్యతిరేకంగా చేసే పోరాటం, భవిష్యత్ తరాలపై దాని ప్రభావాన్ని తెలుసుకుని శాంతి కోసం చేసే అభ్యర్థన ఇందులో కనిపిస్తాయి. అప్పటి నుండి ఈ నాటకం దక్షిణాసియా, ఆస్ట్రేలియా, అమెరికాలోని అనేక ప్రాంతాలలో ప్రదర్శితమైంది.<ref name=ba/><ref>{{cite news |title=Next Wave Festival Review; In Stirring Ritual Steps, Past and Present Unfold|author=Margo Jefferson|url=http://theater.nytimes.com/mem/theater/treview.html?pagewanted=print&res=990ce6dc1131f934a15753c1a9669c8b63 |newspaper=New York Times |date=27 October 2000 }}</ref> యుగపు ఇతివృత్తం చుట్టూ తీవ్రమైన అనుభూతిని సృష్టించడానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఆయన నాటకం ''అంధా యగ్''. 1994 ఆగస్టు 5న [[హిరోషిమా]] అణు విపత్తు నలభై తొమ్మిదవ వార్షికోత్సవానికి ఒక రోజు ముందు జపాన్‌లోని టోంగాలో జరిగిన బహిరంగ ప్రదర్శనలో ఇది ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>[[#Da|Dharwadker, p. 196]]</ref> ఆయన ముఖ్యమైన నాటకాలలో ''ఋతుసంహారం'' ఒకటి. నేటి ప్రపంచంలోని గందరగోళం, హింస మధ్య ఈ నాటకం ఓదార్పును, వివేకాన్ని అన్వేషిస్తుంది.<ref>[http://manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm Profile at manipuronline] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm |date= 6 July 2007 }}</ref> 2014లో థియం మణిపురిలో ''మ్యాక్‌బెత్'' అనుసరణను ప్రదర్శించారు, పాత్రల పేర్లను మార్చకుండా చారిత్రక మైతీ నేపథ్యానికి దాన్ని మార్చారు. ఇది 2019 ప్రారంభ బంగ్లాదేశ్ అంతర్జాతీయ నాటకోత్సవంలో ప్రారంభ నాటకంగా నిలిచింది.<ref>{{cite news|author=Vikram Phukan |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/desi-drama-subcontinental-style/article28221870.ece |title=Desi drama, subcontinental style |work=‘’The Hindu’’ |date=29 June 2019 |access-date=29 June 2019 |location=Mumbai, India}}</ref> ==మరణం== కోవిడ్ తదనంతర ఆరోగ్య సమస్యలతో సుదీర్ఘకాలం పాటు అనారోగ్యంతో బాధపడిన థియం, 77 సంవత్సరాల వయసులో 2025 జూలై 23న ఇంఫాల్‌లోని లాంఫెల్‌పాట్‌లో ఉన్న రీజనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్‌లో (రిమ్స్) మరణించారు.<ref name="x556">{{cite web | last=Choudhury | first=Ratnadip | title=Theatre Doyen Ratan Thiyam Dies At 77 In Manipur After Long Battle With Post-Covid Complications | website=www.ndtv.com | date=23 July 2025 | url=https://www.ndtv.com/lifestyle/theatre-doyen-ratan-thiyam-dies-at-77-in-manipur-after-long-battle-with-post-covid-complications-8930346 | access-date=28 July 2025}}</ref><ref>[https://english.mathrubhumi.com/news/india/ratan-thiyam-passes-away-d5cqv3tj Renowned theatre maestro Ratan Thiyam passes away]</ref> ఆయన మరణం పట్ల [[మణిపూర్ ప్రభుత్వం]] ఒక రోజు రాష్ట్ర సంతాప దినాన్ని ప్రకటించింది. తన సందేశంలో ఆయన్ని "భారతీయ నాటకరంగంలో అత్యున్నత వ్యక్తి, మణిపూర్ సాంస్కృతిక చిహ్నం" అని కొనియాడింది.<ref name="r711">{{cite web | last=Jaiswal | first=Umanand | title=Manipur observes daylong state mourning as mark of respect to theatre legend Ratan Thiyam | website=Telegraph India | date=25 July 2025 | url=https://www.telegraphindia.com/north-east/manipur-observes-daylong-state-mourning-as-mark-of-respect-to-theatre-legend-ratan-thiyam-prnt/cid/2114898#goog_rewarded | access-date=27 July 2025}}</ref> అతని కుమారుడు తవాయ్ థియం కూడా నాటక నటుడు, దర్శకుడు, కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్‌లో సభ్యుడు. గ్రీకు విషాద నాటకమైన ''[[బాకే (థియం నాటకం)|బాకే]]''కి మైతీ భాషా అనుసరణగా ఆయన అదే పేరుతో నాటకానికి దర్శకత్వం వహించారు.<ref name="exp2325"/> ==నాటకాల జాబితా== [[File:The Shrine at Chorus.jpg|thumb|రతన్ థియం కోరస్ రిపర్టరీ ప్రధాన థియేటర్ అయిన 'ది ష్రైన్', ఇంఫాల్]] * ''కర్ణభారం'' (1979) (సంస్కృత నాటక రచయిత [[భాసుడు|భాసుడి]] కర్ణ-భార) <ref name=Da>[[#Da|Dharwadker, p. 105]]</ref> * ''ఇంఫాల్ ఇంఫాల్'' (1982) * ''చక్రవ్యూహ'' (1984) * ''లెంగ్‌షోన్నేయ్'' (1986) (జీన్ అనౌల్త్ రచించిన ''యాంటిగోన్'' అనుసరణ) * ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' (హిందీ నాటక రచయిత [[అజ్ఞేయ]] రచన) (1996)<ref name=ba>[http://www.ballet.co.uk/magazines/yr_00/dec00/rr_rev_crt_1000.htm Review: Uttarpriyadarshi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205221756/http://www.ballet.co.uk/magazines/yr_00/dec00/rr_rev_crt_1000.htm |date=5 February 2012 }} by Renee Renouf, ''ballet magazine'', December 2000,</ref> * ''చింగ్లోన్ మాపన్ తంపాక్ అమా'' (తొమ్మిది కొండలు ఒక లోయ)<ref>[http://www.asiasociety.org/arts/chorus/contextDissent.htm Asia society] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926225350/http://www.asiasociety.org/arts/chorus/contextDissent.htm |date=26 September 2007 }}</ref> * ''ఋతుసంహారం'' (సంస్కృత నాటక రచయిత [[కాళిదాసు]] రచన ''ఋతుసంహారం'')<ref>[https://web.archive.org/web/20050204151236/http://www.hindu.com/mag/2005/01/30/stories/2005013000450500.htm "Real art attacks the wrong system" and director-playwright Ratan Thiyam's plays bear testimony to his words] ''[[The Hindu]]'', 30 January 2005</ref> * ''అంధా యుగ్'' (హిందీ నాటక రచయిత [[ధర్మవీర్ భారతి]] రచన)<ref>[http://www.fordham.edu/campus_resources/public_affairs/inside_fordham/inside_fordham_archi/november_2004/news/renowned_playwright__18831.asp Ratan Thiyam at Fordham University] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609200656/http://www.fordham.edu/campus_resources/public_affairs/inside_fordham/inside_fordham_archi/november_2004/news/renowned_playwright__18831.asp |date= 9 June 2007 }}</ref> * ''వాహౌదోక్'' (ప్రోలాగ్)<ref>''Bharatrangmohotsav'' (theater Festival) 2008, [[National School of Drama]], New Delhi, India.</ref> * ''అషిబగీ ఇషీ'' (నార్వేజియన్ నాటక రచయిత హెన్రిక్ ఇబ్సెన్ రచన 'వెన్ వి డెడ్ అవేకెన్' ఆధారంగా) (2008)<ref>[http://www.e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=reviews.theatre.When_We_Dead_Awaken Delhi Ibsen Festival : When We Dead Awaken – Play]</ref><ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130203175734/http://www.telegraphindia.com/1090306/jsp/northeast/story_10626902.jsp|title=Another play by Ratan Thiyam, another astonishing splash.}} ''[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]'', 6 March 2009.</ref> * లైరెంబిగీ ఇషీ (అప్సరసల గీతం) * ''ది కింగ్ ఆఫ్ డార్క్ ఛాంబర్'' (రాజా, 2012), [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] నాటకం ''రాజా'' (1910) ఆధారంగా.<ref>{{cite web | title = The National School of Drama's Bharat Rang Mahotsav... Featuring 96 productions...| url =http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/Articles/12/jan/06-the-national-school-of-dramas-bharat-rang-mahotsav-featuring-96-productions.asp|publisher=MumbaiTheatreGuide.com |date=12 January 2012| access-date = 24 December 2013 }}</ref> ==పురస్కారాలు== [[File:Ratan Thiyam The Man of Theater — Meitei language cinema — Manipuri language cinema — Based on the life of Ratan Thiyam, the Chairperson (2013 to 2017) & Director (1987 to 1989) of the prestigious National School of Drama (NSD).jpg|thumb|రతన్ థియం జీవితం ఆధారంగా రూపొందిన "రతన్ థియం ది మ్యాన్ ఆఫ్ థియేటర్" (2022) నాటకం]] * 1984: ఇండో-గ్రీక్ ఫ్రెండ్‌షిప్ అవార్డు (గ్రీస్) * 1987: సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234019/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=27 July 2011 }}</ref> * 1987: ఎడిన్‌బర్గ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ నుండి ఫ్రింజ్ ఫస్ట్స్ అవార్డు<ref name="air"/> * 1989: [[పద్మశ్రీ]]<ref>[http://www.rediff.com/news/2001/jul/20mani.htm which he returned in July 2001]</ref><ref>{{cite web|title=Padma Awards|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php}}</ref> * 1990: డిప్లొమా ఆఫ్ సెర్వాంటినో ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ (మెక్సికో) * 2005: [[కాళిదాస్ సమ్మాన్]] * 2008: జాన్ డి. రాక్‌ఫెల్లర్ అవార్డు * 2011: భరత ముని సమ్మాన్<ref>{{cite web |url= http://odisha.360.batoi.com/2011/12/18/ratan-thiyam-received-bharat-muni-samman/ |title=Ratan Thiyam Received Bharat Muni Samman |work=odisha.360.batoi.com |year=2011 |quote=Ratan Thiyam, the doyen of theatre was awarded Bharat Muni Samman for the year 2011 |access-date=28 December 2012}}</ref> * 2012: [[సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ జాబితా|సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్]] (అకాడమీ రత్న)<ref>{{cite web |title=Sangeet Natak Akademi Fellowships and Akademi Awards 2012 |url=http://pib.nic.in/archieve/others/2012/dec/d2012122401.pdf |publisher=Press Information Bureau, Govt. of India |access-date=28 May 2012}}</ref> * 2013: [[భూపేన్ హజారికా]] ఫౌండేషన్ అవార్డు<ref>{{cite web |title=Ratan Thiyam – the doyen of Indian theatre |url=http://www.india-north-east.com/2013/11/ratan-thiyam-doyen-of-indian-theatre.html |publisher=India-north-east.com |access-date=29 November 2013 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2016: కె.సి. దాస్ కామర్స్ కళాశాల జాతీయ అచీవర్ అవార్డు <ref>{{cite web |title=City college honours Biren Datta, Thiyam |date=15 September 2010 |url=https://assamtribune.com/city-college-honours-biren-datta-thiyam |publisher=The Assam Tribune}}</ref><ref>{{cite web |title=K-Cian 2016-17 |url=https://kcdccollege.ac.in/pdf/newsletters/K-CIAN-20162017.pdf |publisher=K.C. Das Commerce College}}</ref> ==జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో== కవితా జోషి, మాలతీ రావు రూపొందించిన 2003 నాటి డాక్యుమెంటరీ ''సమ్ రూట్స్ గ్రో అప్‌వర్డ్స్'' రతన్ థియం జీవితం, కృషి ఆధారంగా తెరకెక్కింది. ముఖ్యంగా ఆయన రాజకీయ సిద్ధాంతాలు, నాటకరంగాన్ని రాజకీయ నిరసన మాధ్యమంగా ఆయన ఎలా ఉపయోగించుకున్నారనే అంశాలపై ఇది దృష్టి సారించింది.<ref>[http://portal.unesco.org/ci/en/files/13357/10675953141open_frame_report.rtf/open_frame_report.rtf Open Frame 2003– August 21–27 2003] [[India Habitat Centre]], New Delhi.</ref> ==మూలాలు== {{Reflist|3}} ==ఆధారాలు== * {{cite book |title=Theatres of independence: drama, theory, and urban performance in India since 1947 |author=Aparna Bhargava Dharwadker|year=2005 |publisher=University of Iowa Press|isbn=0-87745-961-4 |url=https://books.google.com/books?id=mLQaz-12Eo8C&q=ratan+thiyam&pg=PA105 |ref=Dh }} * {{cite book |title=The Columbia encyclopedia of modern drama, Volume 2 |author=Gabrielle H. Cody |author2=Evert Sprinchorn |publisher=[[Columbia University Press]]|year=2007|isbn=978-0-231-14424-7|url=https://books.google.com/books?id=aQqOKWmjdQUC&q=%22Shyamanand+Jalan%22&pg=PA1117 |ref=Co }} ==బయటి లింకులు== {{commons category|Ratan Thiyam}} * {{IMDb name| 8327132}} * [http://www.chorusimphal.com కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm మణిపూర్ ఆన్‌లైన్‌లో ప్రొఫైల్] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Thiyam, Ratan}} [[వర్గం:1948 జననాలు]] [[వర్గం:2025 మరణాలు]] s2fif0i2ua6sjp95zogrffjazohcy9i 4963616 4963614 2026-09-21T11:09:50Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రతన్ థియం నాటకాలు */ 4963616 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ నాటక దర్శకుడు (1948–2025)}} {{Use British English|date=August 2025}} {{Use dmy dates|date=August 2025}} {{Infobox person | name = రతన్ థియం | image = The Vice President, Shri M. Venkaiah Naidu presenting the Legends of India - Lifetime Achievement Award to renowned Theatre personality, Shri Ratan Thiyam, in New Delhi on August 31, 2018.JPG | alt = | caption = 2018లో [[వెంకయ్య నాయుడు]] చేతుల మీదుగా "లెజెండ్స్ ఆఫ్ ఇండియా - లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు" అందుకుంటున్న థియం | birth_date = {{Birth date|df=yes|1948|01|20}} | birth_place = [[నవద్వీప్]], పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం <ref name="exp2325"/> | death_date = {{Death date and age|df=yes|2025|07|23|1948|01|20}} | death_place = లాంఫెల్‌పాట్, [[ఇంఫాల్]], భారతదేశం | other_names = ''ఓజా'' | education = [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] | known_for = | occupation = నాటక రచయిత, నాటక దర్శకుడు<br/>స్థాపకుడు ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'', 1976 | years_active = 1974–2024 | employer = | organization = కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ | awards = 1987లో దర్శకత్వంలో [[సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం]]<br/>[[పద్మశ్రీ]] (1989)<br> 2012లో [[సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ జాబితా|సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్]] }} '''రతన్ థియం''' (20 జనవరి 1948 – 23 జూలై 2025) [[మణిపూర్]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ నాటక రచయిత, దర్శకుడు, ఉపాధ్యాయుడు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారతీయ నాటకరంగంలో వలసవాద నిర్మూలన కోసం జరిగిన "''థియేటర్ ఆఫ్ రూట్స్''" ఉద్యమంలో ఆయన ముఖ్య నాయకుడు. ఆయనతో పాటు కె.ఎన్. పణిక్కర్, [[బి.వి. కారంత్]], [[హబీబ్ తన్వీర్]], [[బన్సీ కౌల్]], [[జబ్బార్ పటేల్]] లాంటి దిగ్గజాలు ఇందులో ఉన్నారు.<ref name="times24"/> ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన తన కెరీర్‌లో సాంప్రదాయ మణిపురి ప్రదర్శన శైలులను సమకాలీన నాటక రూపాలతో మిళితం చేసి కొత్త ఒరవడిని సృష్టించారు. ''ఉరు భంగం'', ''కర్ణభారం'', ''చక్రవ్యూహ'', ''ఋతుసంహార'', ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' లాంటి నాటకాలతో ఆయన ఈ గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు.<ref name="exp24"/><ref name="c293">{{cite web | last=Shirin | first=Babie | title=Ratan Thiyam, Indian playwright and theatre icon, dies at 77 | website=India Today | date=23 July 2025 | url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/ratan-thiyam-indian-playwright-theatre-icon-dies-at-77-2760116-2025-07-23 | access-date=27 July 2025}}</ref><ref name=co>[[#Co|Cody, p. 1348]]</ref><ref name="exp2025"/> 1976లో మణిపూర్‌లోని [[ఇంఫాల్|ఇంఫాల్‌లో]] ఏర్పాటైన తన నాటక సంస్థ ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'' ద్వారా ఆయనకు భారతదేశంతో పాటు అంతర్జాతీయంగా కూడా విమర్శకుల ప్రశంసలు లభించాయి. త్వరలోనే అది ప్రయోగాత్మక, దృశ్యపరంగా అత్యుత్తమమైన, సామాజిక బాధ్యత కలిగిన నాటకాలకు జాతీయ కేంద్రంగా మారింది.<ref name="times24">{{cite web | last=Kalita | first=Prabin | title=Ratan Thiyam: A Visionary Who Revolutionized Indian Theatre | website=The Times of India | date=24 July 2025 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/ratan-thiyam-a-visionary-who-revolutionized-indian-theatre/articleshow/122865308.cms | access-date=29 July 2025}}</ref> ''థియం నెమై'', ''ఓజా'' (మైతీ భాషలో ఉపాధ్యాయుడు) అని కూడా పిలవబడే రతన్ థియం ప్రాచీన భారతీయ నాటకరంగ సంప్రదాయాలను, రూపాలను సమకాలీన కోణంలో ఉపయోగించి నాటకాలను రాయడం, ప్రదర్శించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref>[http://manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm Thiyam Nemai] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm |date= 6 July 2007 }}</ref> గతంలో చిత్రకారుడిగా ఉన్న థియం దర్శకత్వం, రూపకల్పన, స్క్రిప్ట్, సంగీతంలో నిష్ణాతుడు. ఆయన తరచుగా ప్రముఖ సమకాలీన నాటక గురువులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతారు.<ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CE2DC1130F937A25753C1A9609C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all Theater in Review – 'Nine Hills One Valley'] by Jason Zinoman, ''[[New York Times]]'', 14 October 2006.</ref> 1974లో మణిపూర్ రాష్ట్రం నుండి [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]]లో పట్టభద్రుడైన మొదటి వ్యక్తి థియం. తరువాత 2013 నుండి 2017 వరకు దానికి చైర్‌పర్సన్‌గా పనిచేశారు.<ref name="exp2025">{{cite web | last=Baruah | first=Sukrita | title=Ratan Thiyam, first NSD graduate from Manipur who went on to become its director, passes away | website=The Indian Express | date=23 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/india/ratan-thiyam-dead-theatre-artist-manipur-nsd-director-10144126/ | access-date=27 July 2025}}</ref> ఎన్‌ఎస్‌డీలో చేరడానికి ముందు ఆయన [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] వైస్ చైర్మన్‌గా కూడా పనిచేశారు. 1987 నుండి 1989 వరకు నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా డైరెక్టర్‌గా కూడా సేవలందించారు.<ref name=hindu2008>[https://web.archive.org/web/20121104012601/http://www.hindu.com/mp/2008/12/30/stories/2008123050210600.htm The world's a stage: Theatredoyen Ratan Thiyam on how he conquers space] ''[[The Hindu]]'', 30 December 2008.</ref> ఆయనకు 1987లో దర్శకత్వ విభాగంలో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు లభించింది. ఈ అవార్డును భారతదేశ జాతీయ సంగీత, నృత్య, నాటక అకాడమీ అయిన [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] ప్రదానం చేసింది. అలాగే 1989లో [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారంతో సత్కరించింది.{{cn|date=July 2026}} 2012లో ప్రదర్శన కళలలో అత్యున్నత పురస్కారమైన సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్‌ అందుకున్నారు. దీన్ని సంగీత నాటక అకాడమీ ప్రదానం చేస్తుంది.{{cn|date=July 2026}} 2013 సంవత్సరంలో రతన్ థియం సిల్చార్‌లోని అస్సాం విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డి.లిట్. అందుకున్నారు.{{cn|date=July 2026}} ==తొలినాటి జీవితం, విద్య== థియం తల్లిదండ్రులు థియం తరుణ్ కుమార్, బిలాసిని దేవి ప్రముఖ మణిపురి నృత్యకారులు, ఉపాధ్యాయులు. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని నవద్వీప్‌లో పర్యటిస్తున్నప్పుడు థియం జన్మించారు. ఆయన ఇంఫాల్‌లో పెరిగారు. తరచుగా తన తల్లిదండ్రుల బృందంతో కలిసి ప్రయాణించేవారు.<ref name="exp2325">{{cite web | last=Nath | first=Dipanita | title=Ratan Thiyam: Outspoken theatre director who forced audiences to reconsider stereotypes of heroes, villains | website=The Indian Express | date=23 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/theatre-director-ratan-thiyam-dies-in-imphal-10144430/ | access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="air">{{cite web | title=Padma Shri Awardee & theatre legend Ratan Thiyam dies at 77 | website=newsonair.gov.in (Akashvani)| date=23 July 2025 | url=https://www.newsonair.gov.in/padma-shri-awardee-theatre-legend-ratan-thiyam-dies-at-77/ | access-date=27 July 2025}}</ref><ref name="exp24"/> ఆయన 1974లో న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యారు, అక్కడ ఆయన నాటకరంగ దిగ్గజం [[ఇబ్రహీం అల్కాజీ]] వద్ద శిక్షణ పొందారు.<ref>[http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf NSD Graduates] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718213711/http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf |date=18 July 2011 }}</ref><ref name="exp24">{{cite web | title=Ratan Thiyam showed that the more rooted you are, the more universal you become | website=The Indian Express | date=24 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/ratan-thiyam-passes-away-tribute-manipur-theatre-10147245/ | access-date=27 July 2025}}</ref> ఈ కాలంలో ఆయన అల్కాజీ ప్రముఖ నాటకం ''అంధా యుగ్''లో నటించారు. కబుకి శైలిలో పురానా ఖిలా ఓపెన్-ఎయిర్ థియేటర్‌లో ప్రదర్శించిన ఈ నాటకంలో ఆయన [[యుయుత్సుడు|యుయుత్సుడి]] పాత్రను పోషించారు.<ref name="exp24"/> ==వృత్తి జీవితం== [[File:Chorus Repertory Theater.jpg|thumb|right|1976లో రతన్ థియం స్థాపించిన ''కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్'']] ఆయన 1976లో మణిపూర్‌లోని [[ఇంఫాల్|ఇంఫాల్‌లో]] కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ అనే నాటక బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref>[http://www.chorusimphal.com/c/a.php chorusimphal]</ref> ఆయన కొంతకాలం న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] (NSD) డైరెక్టర్‌గా కూడా పనిచేశారు (1987–88).<ref name=co/> ఆయన నాటకం ''చక్రవ్యూహ'' (1984) అతనికి తక్షణ ప్రశంసలు తెచ్చిపెట్టింది, ఇది ఇప్పుడు ఆధునిక క్లాసిక్‌గా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="f828">{{cite web | title=As an artist and storyteller, Ratan Thiyam always came back to Manipur | website=The Indian Express | date=25 July 2025 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/as-an-artist-and-storyteller-ratan-thiyam-always-came-back-to-manipur-10147853/ | access-date=27 July 2025}}</ref> మైతీ భాషలో ఆయన రూపొందించిన అజ్ఞేయ నాటకం ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' 1999లో ఢిల్లీలోని నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా (NSD) వార్షిక నాటక ఉత్సవం 1వ భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్ (BRM)లో ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite news |title=All the world's classics, on a stage |url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19990318/ile18004.html |newspaper=[[The Indian Express]] |date=18 March 1999}}</ref> [[కాళిదాసు]] ఇతిహాస కావ్యం ''ఋతుసంహారం'' ఆధారంగా ఆయన ప్రదర్శించిన నాటకం 2002లో జరిగిన 4వ బీఆర్‌ఎం ముగింపు వేడుకలో ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite web |title=BHARAT RANG MAHOTSAV : A RETROSPECTIVE|author= Kavita Nagpal |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2002/fapr2002/f170420021.html |date=16 April 2002 |publisher=Press Information Bureau ([[Govt. of India]]) }}</ref> ఆ తరువాత 2008లో జరిగిన 10వ బీఆర్‌ఎం ప్రారంభోత్సవంలో ఆయన నాటకం ''ప్రోలాగ్''ను ప్రదర్శించారు. న్యూఢిల్లీలోని కమానీ ఆడిటోరియంలో జరిగిన ఈ ఎన్‌ఎస్‌డీ స్వర్ణోత్సవ వేడుకలకు పూర్వ విద్యార్థులంతా హాజరయ్యారు. ఈ నాటకం ఆయన రచించిన మణిపూర్ త్రయంలో మొదటి భాగం.<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/Features/Culture_Cauldron/National_School_of_Drama_celebrates_golden_jubilee_in_style/rssarticleshow/2694072.cms National School of Drama celebrates golden jubilee in style] [[The Economic Times]], 12 January 2008.</ref><ref>{{cite news |title=Celebrating 50 years of NSD|author=Manisha Jha|url=http://www.hindu.com/2007/12/27/stories/2007122750620200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230102238/http://www.hindu.com/2007/12/27/stories/2007122750620200.htm |url-status=dead |archive-date=30 December 2007 |newspaper=[[The Hindu]] |date=27 December 2007 |location=Chennai, India}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/the-graduates/255144/|title=The Graduates|date=28 December 2007|newspaper=Indian Express|access-date=2 April 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004221012/http://www.expressindia.com/latest-news/the-graduates/255144/|archive-date=4 October 2012}}</ref> జనవరి 2010లో జరిగిన 12వ బీఆర్‌ఎంలో రతన్ థియం నాటకం ''వెన్ వి డెడ్ అవేకెన్'' ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{cite news |title=Talking theatre|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article74498.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=2 January 2010 |location=Chennai, India |first=P. |last=Anima}}</ref> ==రతన్ థియం నాటకాలు== [[File:Mahesh Sharma at the “Valedictory Ceremony of Bharat Rang Mahotsav”, organised by the National School of Drama, in New Delhi.jpg|thumb|2016లో కమానీ ఆడిటోరియంలో జరిగిన "భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్" ముగింపు వేడుకలో రతన్ థియం]] ఆయన రచనలు ఆధునిక ప్రపంచ రాజకీయ గందరగోళం మధ్య సామాజిక సంక్షేమం, ఆధ్యాత్మిక వాంఛల పట్ల లోతైన ఆందోళనను వ్యక్తపరుస్తాయి. ఆయన నాటకాలు అనేక దృక్కోణాల హేతుబద్ధమైన, బహుముఖ విశ్లేషణను కలిగి ఉంటాయి. అద్భుతమైన నాటక రంగస్థల కళాకౌశలాన్ని ఉపయోగించి తీర్చిదిద్దిన ఆయన నాటకాలు సాహిత్య సౌందర్యంతో పాటు లోతైన అర్థాన్ని కలిగి ఉంటాయి. రతన్ థియం నాటకాలలో ఎక్కువ భాగం భారతీయ ఇతివృత్తాలతో ఉండి, సార్వత్రిక ఆకర్షణతో నిండి ఉంటాయి. ఆయన నాటకాలు ఎక్కువగా అతని మాతృభాష అయిన [[మణిపురి భాష|మణిపురి]] (మైతీ) లోనే ఉన్నాయి. వాటిలో మణిపురి కథా రూపమైన 'వారీ లిబా', యుద్ధ కళల శైలి అయిన 'తంగ్-తా', మణిపురి డ్రమ్ 'పుంగ్' లాంటి దేశీయ సంప్రదాయాలను పొందుపరిచారు.<ref name="f828"/> ఆయన తంగ్-తాలో కూడా నిష్ణాతుడు.<ref name="exp24"/> ఆయన ప్రదర్శనలు పకడ్బందీగా నృత్యదర్శకత్వం వహించిన కదలికలు, దృశ్యరూపాలు, కర్మల పునరావృత్తులు, నిశ్శబ్దం, తక్కువ సంభాషణలు, సూక్ష్మమైన లైటింగ్ డిజైన్‌లతో పాటు ధ్యానమగ్నమైన నాటక అనుభవాన్ని సృష్టిస్తాయి.<ref name="exp2325"/> ఆయన రచనలు క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దంలో భరతుడు ప్రతిపాదించిన భారతీయ నాటక శైలి [[నాట్య శాస్త్రం|నాట్య శాస్త్రం]] ద్వారా తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాయి. అంతేకాకుండా ప్రాచీన గ్రీకు నాటకం, జపాన్‌కు చెందిన నోహ్ థియేటర్, మైతీ ప్రదర్శన కళల ప్రభావం కూడా వీటిపై ఉంది. సాంప్రదాయ మైతీ ప్రదర్శన కళల ప్రముఖుల ఆధ్వర్యంలో ఆయన చేసిన సంవత్సరాల అధ్యయనంతో నాటకరంగం పట్ల ఆయన దృక్పథం రూపుదిద్దుకుంది. థియం తన నాటకాలలో సాంప్రదాయ యుద్ధ కళలను, ముఖ్యంగా తంగ్-తాను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. సంస్కృత నాటక రచయిత [[భాసుడు|భాసుడి]] ''ఊరుభంగం'' (విరిగిన తొడ) నాటకంలో ఆయన ఈ కళను వాడారు. ఇది ఇతిహాసం ''[[మహాభారతం]]''లోని ఒక ఘట్టం ఆధారంగా రూపొందింది. ''చక్రవ్యూహ'' నాటకంతో పాటు ఇది ఆయన అత్యుత్తమ రచనలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>[https://books.google.com/books?id=maGU4ziPQJQC&dq=ratan+thiyam&pg=PA146 India – Ratan Thiyam] ''The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Asia/Pacific'', by Don Rubin. Published by Taylor & Francis, 2001. {{ISBN|0-415-26087-6}}. ''Page 146''.</ref> 1986లో ఆయన జీన్ అనౌల్త్ రచించిన "యాంటిగోన్" నాటకాన్ని ''లెంగ్‌షోన్నేయ్''గా స్వీకరించి మార్పులు చేశారు. రాష్ట్రంలోని రాజకీయ పరిస్థితులను చక్కదిద్దడంలో విఫలమైన రాజకీయ నాయకుల వ్యక్తిగత ప్రవర్తనపై ఇది ఒక విమర్శ.<ref name=co/> 1996లో నాటక రచయిత, కవి అయిన అజ్ఞేయ రాసిన హిందీ పద్య నాటకానికి అనుసరణగా ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' రూపొందింది. ఇది [[అశోకుడు|అశోక]] చక్రవర్తి విముక్తి కథ ఆధారంగా సాగుతుంది. ఒక మనిషి తనలోని చీకటి కోణానికి వ్యతిరేకంగా చేసే పోరాటం, భవిష్యత్ తరాలపై దాని ప్రభావాన్ని తెలుసుకుని శాంతి కోసం చేసే అభ్యర్థన ఇందులో కనిపిస్తాయి. అప్పటి నుండి ఈ నాటకం దక్షిణాసియా, ఆస్ట్రేలియా, అమెరికాలోని అనేక ప్రాంతాలలో ప్రదర్శితమైంది.<ref name=ba/><ref>{{cite news |title=Next Wave Festival Review; In Stirring Ritual Steps, Past and Present Unfold|author=Margo Jefferson|url=http://theater.nytimes.com/mem/theater/treview.html?pagewanted=print&res=990ce6dc1131f934a15753c1a9669c8b63 |newspaper=New York Times |date=27 October 2000 }}</ref> యుగపు ఇతివృత్తం చుట్టూ తీవ్రమైన అనుభూతిని సృష్టించడానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఆయన నాటకం ''అంధా యగ్''. 1994 ఆగస్టు 5న [[హిరోషిమా]] అణు విపత్తు నలభై తొమ్మిదవ వార్షికోత్సవానికి ఒక రోజు ముందు జపాన్‌లోని టోంగాలో జరిగిన బహిరంగ ప్రదర్శనలో ఇది ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref>[[#Da|Dharwadker, p. 196]]</ref> ఆయన ముఖ్యమైన నాటకాలలో ''ఋతుసంహారం'' ఒకటి. నేటి ప్రపంచంలోని గందరగోళం, హింస మధ్య ఈ నాటకం ఓదార్పును, వివేకాన్ని అన్వేషిస్తుంది.<ref>[http://manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm Profile at manipuronline] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm |date= 6 July 2007 }}</ref> 2014లో థియం మణిపురిలో ''మ్యాక్‌బెత్'' అనుసరణను ప్రదర్శించారు, పాత్రల పేర్లను మార్చకుండా చారిత్రక మైతీ నేపథ్యానికి దాన్ని మార్చారు. ఇది 2019 ప్రారంభ బంగ్లాదేశ్ అంతర్జాతీయ నాటకోత్సవంలో ప్రారంభ నాటకంగా నిలిచింది.<ref>{{cite news|author=Vikram Phukan |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/desi-drama-subcontinental-style/article28221870.ece |title=Desi drama, subcontinental style |work=‘’The Hindu’’ |date=29 June 2019 |access-date=29 June 2019 |location=Mumbai, India}}</ref> ==మరణం== కోవిడ్ తదనంతర ఆరోగ్య సమస్యలతో సుదీర్ఘకాలం పాటు అనారోగ్యంతో బాధపడిన థియం, 77 సంవత్సరాల వయసులో 2025 జూలై 23న ఇంఫాల్‌లోని లాంఫెల్‌పాట్‌లో ఉన్న రీజనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్‌లో (రిమ్స్) మరణించారు.<ref name="x556">{{cite web | last=Choudhury | first=Ratnadip | title=Theatre Doyen Ratan Thiyam Dies At 77 In Manipur After Long Battle With Post-Covid Complications | website=www.ndtv.com | date=23 July 2025 | url=https://www.ndtv.com/lifestyle/theatre-doyen-ratan-thiyam-dies-at-77-in-manipur-after-long-battle-with-post-covid-complications-8930346 | access-date=28 July 2025}}</ref><ref>[https://english.mathrubhumi.com/news/india/ratan-thiyam-passes-away-d5cqv3tj Renowned theatre maestro Ratan Thiyam passes away]</ref> ఆయన మరణం పట్ల [[మణిపూర్ ప్రభుత్వం]] ఒక రోజు రాష్ట్ర సంతాప దినాన్ని ప్రకటించింది. తన సందేశంలో ఆయన్ని "భారతీయ నాటకరంగంలో అత్యున్నత వ్యక్తి, మణిపూర్ సాంస్కృతిక చిహ్నం" అని కొనియాడింది.<ref name="r711">{{cite web | last=Jaiswal | first=Umanand | title=Manipur observes daylong state mourning as mark of respect to theatre legend Ratan Thiyam | website=Telegraph India | date=25 July 2025 | url=https://www.telegraphindia.com/north-east/manipur-observes-daylong-state-mourning-as-mark-of-respect-to-theatre-legend-ratan-thiyam-prnt/cid/2114898#goog_rewarded | access-date=27 July 2025}}</ref> అతని కుమారుడు తవాయ్ థియం కూడా నాటక నటుడు, దర్శకుడు, కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్‌లో సభ్యుడు. గ్రీకు విషాద నాటకమైన ''[[బాకే (థియం నాటకం)|బాకే]]''కి మైతీ భాషా అనుసరణగా ఆయన అదే పేరుతో నాటకానికి దర్శకత్వం వహించారు.<ref name="exp2325"/> ==నాటకాల జాబితా== [[File:The Shrine at Chorus.jpg|thumb|రతన్ థియం కోరస్ రిపర్టరీ ప్రధాన థియేటర్ అయిన 'ది ష్రైన్', ఇంఫాల్]] * ''కర్ణభారం'' (1979) (సంస్కృత నాటక రచయిత [[భాసుడు|భాసుడి]] కర్ణ-భార) <ref name=Da>[[#Da|Dharwadker, p. 105]]</ref> * ''ఇంఫాల్ ఇంఫాల్'' (1982) * ''చక్రవ్యూహ'' (1984) * ''లెంగ్‌షోన్నేయ్'' (1986) (జీన్ అనౌల్త్ రచించిన ''యాంటిగోన్'' అనుసరణ) * ''ఉత్తర్ ప్రియదర్శి'' (హిందీ నాటక రచయిత [[అజ్ఞేయ]] రచన) (1996)<ref name=ba>[http://www.ballet.co.uk/magazines/yr_00/dec00/rr_rev_crt_1000.htm Review: Uttarpriyadarshi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205221756/http://www.ballet.co.uk/magazines/yr_00/dec00/rr_rev_crt_1000.htm |date=5 February 2012 }} by Renee Renouf, ''ballet magazine'', December 2000,</ref> * ''చింగ్లోన్ మాపన్ తంపాక్ అమా'' (తొమ్మిది కొండలు ఒక లోయ)<ref>[http://www.asiasociety.org/arts/chorus/contextDissent.htm Asia society] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926225350/http://www.asiasociety.org/arts/chorus/contextDissent.htm |date=26 September 2007 }}</ref> * ''ఋతుసంహారం'' (సంస్కృత నాటక రచయిత [[కాళిదాసు]] రచన ''ఋతుసంహారం'')<ref>[https://web.archive.org/web/20050204151236/http://www.hindu.com/mag/2005/01/30/stories/2005013000450500.htm "Real art attacks the wrong system" and director-playwright Ratan Thiyam's plays bear testimony to his words] ''[[The Hindu]]'', 30 January 2005</ref> * ''అంధా యుగ్'' (హిందీ నాటక రచయిత [[ధర్మవీర్ భారతి]] రచన)<ref>[http://www.fordham.edu/campus_resources/public_affairs/inside_fordham/inside_fordham_archi/november_2004/news/renowned_playwright__18831.asp Ratan Thiyam at Fordham University] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609200656/http://www.fordham.edu/campus_resources/public_affairs/inside_fordham/inside_fordham_archi/november_2004/news/renowned_playwright__18831.asp |date= 9 June 2007 }}</ref> * ''వాహౌదోక్'' (ప్రోలాగ్)<ref>''Bharatrangmohotsav'' (theater Festival) 2008, [[National School of Drama]], New Delhi, India.</ref> * ''అషిబగీ ఇషీ'' (నార్వేజియన్ నాటక రచయిత హెన్రిక్ ఇబ్సెన్ రచన 'వెన్ వి డెడ్ అవేకెన్' ఆధారంగా) (2008)<ref>[http://www.e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=reviews.theatre.When_We_Dead_Awaken Delhi Ibsen Festival : When We Dead Awaken – Play]</ref><ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20130203175734/http://www.telegraphindia.com/1090306/jsp/northeast/story_10626902.jsp|title=Another play by Ratan Thiyam, another astonishing splash.}} ''[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]'', 6 March 2009.</ref> * లైరెంబిగీ ఇషీ (అప్సరసల గీతం) * ''ది కింగ్ ఆఫ్ డార్క్ ఛాంబర్'' (రాజా, 2012), [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] నాటకం ''రాజా'' (1910) ఆధారంగా.<ref>{{cite web | title = The National School of Drama's Bharat Rang Mahotsav... Featuring 96 productions...| url =http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/Articles/12/jan/06-the-national-school-of-dramas-bharat-rang-mahotsav-featuring-96-productions.asp|publisher=MumbaiTheatreGuide.com |date=12 January 2012| access-date = 24 December 2013 }}</ref> ==పురస్కారాలు== [[File:Ratan Thiyam The Man of Theater — Meitei language cinema — Manipuri language cinema — Based on the life of Ratan Thiyam, the Chairperson (2013 to 2017) & Director (1987 to 1989) of the prestigious National School of Drama (NSD).jpg|thumb|రతన్ థియం జీవితం ఆధారంగా రూపొందిన "రతన్ థియం ది మ్యాన్ ఆఫ్ థియేటర్" (2022) నాటకం]] * 1984: ఇండో-గ్రీక్ ఫ్రెండ్‌షిప్ అవార్డు (గ్రీస్) * 1987: సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234019/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archive-date=27 July 2011 }}</ref> * 1987: ఎడిన్‌బర్గ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ నుండి ఫ్రింజ్ ఫస్ట్స్ అవార్డు<ref name="air"/> * 1989: [[పద్మశ్రీ]]<ref>[http://www.rediff.com/news/2001/jul/20mani.htm which he returned in July 2001]</ref><ref>{{cite web|title=Padma Awards|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php}}</ref> * 1990: డిప్లొమా ఆఫ్ సెర్వాంటినో ఇంటర్నేషనల్ ఫెస్టివల్ (మెక్సికో) * 2005: [[కాళిదాస్ సమ్మాన్]] * 2008: జాన్ డి. రాక్‌ఫెల్లర్ అవార్డు * 2011: భరత ముని సమ్మాన్<ref>{{cite web |url= http://odisha.360.batoi.com/2011/12/18/ratan-thiyam-received-bharat-muni-samman/ |title=Ratan Thiyam Received Bharat Muni Samman |work=odisha.360.batoi.com |year=2011 |quote=Ratan Thiyam, the doyen of theatre was awarded Bharat Muni Samman for the year 2011 |access-date=28 December 2012}}</ref> * 2012: [[సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్ జాబితా|సంగీత నాటక అకాడమీ ఫెలోషిప్]] (అకాడమీ రత్న)<ref>{{cite web |title=Sangeet Natak Akademi Fellowships and Akademi Awards 2012 |url=http://pib.nic.in/archieve/others/2012/dec/d2012122401.pdf |publisher=Press Information Bureau, Govt. of India |access-date=28 May 2012}}</ref> * 2013: [[భూపేన్ హజారికా]] ఫౌండేషన్ అవార్డు<ref>{{cite web |title=Ratan Thiyam – the doyen of Indian theatre |url=http://www.india-north-east.com/2013/11/ratan-thiyam-doyen-of-indian-theatre.html |publisher=India-north-east.com |access-date=29 November 2013 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2016: కె.సి. దాస్ కామర్స్ కళాశాల జాతీయ అచీవర్ అవార్డు <ref>{{cite web |title=City college honours Biren Datta, Thiyam |date=15 September 2010 |url=https://assamtribune.com/city-college-honours-biren-datta-thiyam |publisher=The Assam Tribune}}</ref><ref>{{cite web |title=K-Cian 2016-17 |url=https://kcdccollege.ac.in/pdf/newsletters/K-CIAN-20162017.pdf |publisher=K.C. Das Commerce College}}</ref> ==జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో== కవితా జోషి, మాలతీ రావు రూపొందించిన 2003 నాటి డాక్యుమెంటరీ ''సమ్ రూట్స్ గ్రో అప్‌వర్డ్స్'' రతన్ థియం జీవితం, కృషి ఆధారంగా తెరకెక్కింది. ముఖ్యంగా ఆయన రాజకీయ సిద్ధాంతాలు, నాటకరంగాన్ని రాజకీయ నిరసన మాధ్యమంగా ఆయన ఎలా ఉపయోగించుకున్నారనే అంశాలపై ఇది దృష్టి సారించింది.<ref>[http://portal.unesco.org/ci/en/files/13357/10675953141open_frame_report.rtf/open_frame_report.rtf Open Frame 2003– August 21–27 2003] [[India Habitat Centre]], New Delhi.</ref> ==మూలాలు== {{Reflist|3}} ==ఆధారాలు== * {{cite book |title=Theatres of independence: drama, theory, and urban performance in India since 1947 |author=Aparna Bhargava Dharwadker|year=2005 |publisher=University of Iowa Press|isbn=0-87745-961-4 |url=https://books.google.com/books?id=mLQaz-12Eo8C&q=ratan+thiyam&pg=PA105 |ref=Dh }} * {{cite book |title=The Columbia encyclopedia of modern drama, Volume 2 |author=Gabrielle H. Cody |author2=Evert Sprinchorn |publisher=[[Columbia University Press]]|year=2007|isbn=978-0-231-14424-7|url=https://books.google.com/books?id=aQqOKWmjdQUC&q=%22Shyamanand+Jalan%22&pg=PA1117 |ref=Co }} ==బయటి లింకులు== {{commons category|Ratan Thiyam}} * {{IMDb name| 8327132}} * [http://www.chorusimphal.com కోరస్ రిపర్టరీ థియేటర్ అధికారిక వెబ్‌సైట్] * [https://web.archive.org/web/20070706071507/http://www.manipuronline.com/Profiles/thiyam.htm మణిపూర్ ఆన్‌లైన్‌లో ప్రొఫైల్] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Thiyam, Ratan}} [[వర్గం:1948 జననాలు]] [[వర్గం:2025 మరణాలు]] 4frdaxpwl9l7xsm28ln767ppkhhexy5 వర్గం:1088 స్థాపితాలు 14 510791 4963653 2026-09-21T11:41:53Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4963653 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4963655 4963653 2026-09-21T11:43:00Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1088]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963655 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:1088]] 8lt8nwkxfqbik0d0j7obit8jnl912bu వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు 14 510792 4963664 2026-09-21T11:51:11Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4963664 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4963672 4963664 2026-09-21T11:53:07Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963672 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం]] hsls2bk6x28p3xyldb608ujt0w4usm0 పర్షియన్ గల్ఫ్ 0 510793 4963666 2026-09-21T11:51:16Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[పర్షియన్ గల్ఫ్]] పేజీని [[పర్షియన్ సింధుశాఖ]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4963666 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[పర్షియన్ సింధుశాఖ]] genvzagpt7fv3jrh1ekywlgfwhdg8qa ఒమన్ గల్ఫ్ 0 510794 4963668 2026-09-21T11:51:28Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[ఒమన్ గల్ఫ్]] పేజీని [[ఒమన్ సింధుశాఖ]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4963668 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[ఒమన్ సింధుశాఖ]] m5yytkvsdg4yhehg8p9cq1rzg563slu చర్చ:ఒమన్ గల్ఫ్ 1 510795 4963670 2026-09-21T11:51:28Z Chaduvari 97 Chaduvari, [[చర్చ:ఒమన్ గల్ఫ్]] పేజీని [[చర్చ:ఒమన్ సింధుశాఖ]] కు తరలించారు: మరింత సరైన పేరు 4963670 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[చర్చ:ఒమన్ సింధుశాఖ]] jjyjiqs7ms0z1lop6dh3sn4a09rjlif వర్గం:లండన్ విశ్వవిద్యాలయం 14 510796 4963673 2026-09-21T11:53:49Z Rajasekhar1961 2596 ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు 4963673 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 4963674 4963673 2026-09-21T11:54:05Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:విశ్వవిద్యాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4963674 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:విశ్వవిద్యాలయాలు]] jotqg69ii9hx6v537smktb4g9m1v84o పురానా ఖిలా 0 510797 4963676 2026-09-21T11:57:05Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4963676 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఢిల్లీలోని చారిత్రక కోట}} {{Use dmy dates|date=January 2019}} {{Infobox historic site | name = పురానా ఖిలా | native_name = | native_name_lang = | native_name2 = | native_name_lang2 = | native_name3 = | native_name_lang3 = | other_name = పాత కోట | image = {{multiple image |direction=vertical| align = center| total_width = 280 | image1 = Purana Qila 01.jpg | image2 = Purana Qila ramparts, Delhi.jpg}} | image_size = | pushpin_relief = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = ఢిల్లీలో పురానా ఖిలా | coordinates = {{Coord|28|36|34|N|77|14|39|E|region:IN-DL_type:landmark_scale:50|display=inline,title}} | pushpin_map = India New Delhi | gbgridref = | etymology = | location = [[ఢిల్లీ]], భారతదేశం | nearest_city = | area = | elevation = | height = | beginning_label = | beginning_date = | formed = | founded = {{start date and age|1538}} | founder = [[హుమాయున్]], మొఘల్ చక్రవర్తి; <br> [[షేర్ షా సూరి]], సూర్ సుల్తాన్ | original_use = కోట | demolished = | rebuilt = | restored = | restored_by = | current_use = | architect = | sculptor = | architecture = | visitors_num = | visitors_year = | visitors_ref = | governing_body = | owner = | website = }} '''పురానా ఖిలా''' (పాత కోట) భారతదేశంలోని [[ఢిల్లీ]]లో గల పురాతన కోటలలో ఒకటి.{{Citation needed|date=June 2026}} దీనిని రెండవ మొఘల్ చక్రవర్తి [[హుమాయున్]], [[సూర్ సామ్రాజ్యం|సూరిడ్]] [[సుల్తాన్]] అయిన [[షేర్ షా సూరి]] నిర్మించారు.<ref>{{cite web | url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000003459u00000000.html | title=The Purana Qila, Delhi | access-date=8 February 2022 | archive-date=8 February 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220208113738/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000003459u00000000.html | url-status=dead }}</ref> ఈ కోట దీన్‌పనాహ్ నగరం లోపలి కోటగా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite book |last=Sengupta |first=Gautam |title=Monuments Of Delhi - Archaeological Survey Of India |publisher=Government of India |year=2011 |pages=12}}</ref> ఇది విశాలమైన [[ప్రగతి మైదాన్]] ప్రదర్శన మైదానం సమీపంలో ఉంది. దీనిని [[మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ నేషనల్ స్టేడియం|ధ్యాన్‌చంద్ స్టేడియం]] నుండి [[మధుర రోడ్డు, ఢిల్లీ|మధుర రోడ్డు]] వేరు చేస్తుంది. == చరిత్ర == === ఇస్లామిక్ పూర్వ నివాసం, ఇంద్రప్రస్థ సిద్ధాంతం === క్రీస్తుపూర్వం 1000 నుండి, [[పెయింటెడ్ గ్రే వేర్ సంస్కృతి|పెయింటెడ్ గ్రే వేర్]] కాలం నాటి నివాసాల ఆనవాళ్లు తవ్వకాలలో బయటపడ్డాయి. అప్పటి [[ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా]] (ASI) డైరెక్టర్ [[బి.బి. లాల్ (పురావస్తు శాస్త్రవేత్త)|బి. బి. లాల్]] ఆధ్వర్యంలో 1954–55, 1969–72 మధ్య జరిగిన మొదటి రెండు విడతల తవ్వకాలలో [[పెయింటెడ్ గ్రే వేర్ సంస్కృతి]] జాడలు వెలుగుచూశాయి. చరిత్రకారుడు [[అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్హామ్]] ఈ కోటను ఇంద్రప్రస్థ కోటగా గుర్తించాడు, అయితే ప్రస్తుత నిర్మాణాన్ని ముస్లిం పాలకులు నిర్మించినట్లు పేర్కొన్నాడు.<ref name="Bergahn"/><ref>{{cite book|first=Mrinali|last=Rajagopalan|title=Building Histories: The Archival and Affective Lives of Five Monuments in Modern Delhi|date=March 2017|url=https://books.google.com/books?id=DdQZDgAAQBAJ&q=cunningham+humayun+indraprastha&pg=PA129|page= 129|publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226331898}}</ref> 20వ శతాబ్దపు తొలి భాగం వరకు పురానా ఖిలాను ''పాండవోం కా ఖిలా'' (పాండవుల కోట) అని, మొత్తం సముదాయాన్ని [[ఇంద్రప్రస్థం|ఇంద్రప్రస్థ]] గ్రామంగా పిలిచేవారు.<ref>{{cite book|title=Lost Mythological Cities of India|author=Urmila Verma|publisher=Publications Division, Ministry of Information & Broadcasting, Government of India, 2010|page=24}}</ref> భౌతిక పురావస్తు సంస్కృతిని సాహిత్యంతో సమన్వయం చేయడం పద్ధతి ప్రకారం దాదాపు అసాధ్యమని గుర్తుంచుకోవాలి.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Upinder |title=A history of ancient and early medieval India: from the Stone Age to the 12th century |date=2015 |publisher=Pearson |isbn=978-81-317-1677-9 |edition=7. Impression |series= |location=Delhi |pages=20}}</ref> === దీన్‌పనాహ్ === పురానా ఖిలా మూలాలు దీన్‌పనాహ్ గోడలలో ఉన్నాయి, పురాతన ఇంద్రప్రస్థ శిధిలాల సమీపంలో [[మొఘల్ చక్రవర్తులు|మొఘల్]] చక్రవర్తి [[హుమాయున్]] నిర్మిస్తున్న కొత్త ఢిల్లీ నగరం ఇది.<ref>''Muqarnas: An Annual on Islamic Art and Architecture'', by Oleg Grabar. Published by BRILL, 1987. {{ISBN|90-04-08155-0}}. ''Page 133''.</ref> పురాతన ఇంద్రప్రస్థం ఉన్న ప్రదేశంలోనే అతడు కోటను నిర్మించినట్లు [[అబుల్ ఫజల్]] పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite book|first=Upinder|last=Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&q=humayun+indraprat+abul+fazl&pg=PA20|pages= 20|publisher=Pearson Education India |isbn=9788131711200}}</ref> [[సూర్ సామ్రాజ్యం]] స్థాపకుడు [[షేర్ షా సూరి]] హుమాయున్‌ను ఓడించి కోటలో మార్పులు చేశాడు, దాని ప్రాకారాలను బలోపేతం చేసి గోడలను పూర్తి చేశాడు. అతడు అక్కడ ''షేర్‌ఘర్'' అనే మరో కోటను కూడా నిర్మించాడు, అందులో గవర్నర్ నివాసం ఉండేవాడు. అయితే, అతని ప్రాజెక్ట్ రాజధాని నగరం కోసం హుమాయున్ ప్రారంభించిన కోట నిర్మాణ కొనసాగింపు మాత్రమే. అతడు కోట లోపల అనేక నిర్మాణాలు కూడా చేశాడు. అతని పాలన తర్వాత కూడా కోటలో చేర్పులు జరిగినట్లు భావిస్తున్నారు. కోట నిర్మాణంలో అతని కృషి ఎంతవరకు ఉందనేది వివాదాస్పదం. ప్రాథమిక వనరుల ఆధారంగా చూస్తే దీని నిర్మాణం ఎవరిదనే చారిత్రక ఆపాదింపు కూడా అనిశ్చితంగా ఉంది. హుమాయున్ [[యమునా నది|యమునా]] సమీపంలోని ఒక మట్టిదిబ్బపై నగరానికి పునాది వేశాడని [[ముహమ్మద్ ఖ్వాందమీర్]] చెప్పాడు. హుమాయున్ కాలం నాటికే గోడలు, ప్రాకారాల నిర్మాణం దాదాపు పూర్తయింది. తారిఖ్-ఇ-దావూదీ ప్రకారం షేర్ షా సూరి రాజధాని నిర్మాణం అతని మరణం నాటికి అసంపూర్ణంగా ఉండిపోయింది, అతడు తన కోటకు షేర్‌ఘర్ అని పేరు పెట్టాడు. అతడు నిర్మిస్తున్న రెండు కోటలు అతని మరణం నాటికి అసంపూర్ణంగా ఉన్నాయని [[అబ్బాస్ సర్వానీ]] పేర్కొన్నాడు. హుమాయున్ నిర్మించిన దీన్‌పనాహ్‌ను రక్షించే గోడను [[ఇస్లాం షా సూరి|సలీమ్ షా సూరి]] నిర్మించాడని తారిఖ్-ఇ-ఖాన్-జహాన్ చెబుతోంది.<ref>{{cite book|first=Diana|last=D'Ayala|title=Structural Analysis of Historic Construction: Preserving Safety and Significance|date=2 June 2008|url=https://books.google.com/books?id=TVnRBQAAQBAJ&q=humayun+sher+shah+purana+qila&pg=PA289|pages= 289, 290, 291|publisher=CRC Press |isbn=9781439828229}}</ref> పురానా ఖిలా, దాని పరిసరాలు ఢిల్లీ "ఆరవ నగరం"గా వర్ధిల్లాయి. 1556 అక్టోబర్ 7న అక్బర్ దళాలను [[ఢిల్లీ యుద్ధం (1556)]]లో ఓడించిన హిందూ రాజు [[హేమ చంద్ర విక్రమాదిత్య|హేమూ]] పురానా ఖిలాలో పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు. ఆ తర్వాత ఒక నెల వ్యవధిలోనే మొఘలులు రెండవ పానిపట్ యుద్ధంలో హేమూను, అతని సైన్యాన్ని నిర్ణయాత్మకంగా ఓడించారు.{{citation needed|date=June 2023}} === బ్రిటిష్ కాలం === 1920లలో [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] నూతన రాజధాని న్యూఢిల్లీకి రూపకల్పన చేసిన [[ఎడ్విన్ ల్యుట్యెన్స్]], ప్రస్తుత [[రాజ్‌పథ్]] (కర్తవ్యపథ్)ను పురానా ఖిలాతో అనుసంధానించాడు.<ref>{{cite book |title=Delhi, old & new|last=Polk|first=Emily |year= 1963 |publisher= Rand McNally|page= 76 }}</ref> ఆగస్టు 1947లో [[భారతదేశ విభజన]] సమయంలో పురానా ఖిలాతో పాటు పొరుగున ఉన్న [[హుమాయున్ సమాధి]], కొత్తగా ఏర్పడిన పాకిస్తాన్‌కు వలస వెళ్తున్న ముస్లింల ఆశ్రయ శిబిరాలుగా మారాయి. పాకిస్తాన్‌లో సేవలు అందించేందుకు ఎంచుకున్న 12,000 మందికి పైగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, 1,50,000–2,00,000 మంది ముస్లిం శరణార్థులు ఇందులో ఉన్నారు.<ref>{{cite book |title= Bearing Witness: Partition, Independence, End of the Raj|last=Kamra |first=Sukeshi |year=2002|publisher=[[University of Calgary Press]]|isbn=1-55238-041-6 |page= 174|url=https://books.google.com/books?id=Td6TRRMBFVUC&pg=PA174 }}</ref> సెప్టెంబర్ 1947 నాటికి భారత ప్రభుత్వం ఈ రెండు శిబిరాల నిర్వహణను చేపట్టింది. పాకిస్తాన్‌కు వెళ్లే రైళ్లు అక్టోబర్ 1947 వరకు ప్రారంభం కాకపోవడంతో పురానా ఖిలా శిబిరం 1948 ఆరంభం వరకు కొనసాగింది.<ref>{{cite book |title= The long partition and the making of modern South Asia: refugees, boundaries, histories|last=Zamindar |first=Vazira Fazila-Yacoobali |year=2007|publisher=[[Columbia University Press]]|isbn=978-0-231-13846-8 |page= 34|url=https://books.google.com/books?id=EfhqQLr96VgC&pg=PA34 }}</ref> === రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం === ఆసియా-పసిఫిక్ యుద్ధం (1941–1945) కాలంలో, బ్రిటిష్ ఇండియాలో 2000 మందికి పైగా జపనీస్ పౌరులను బంధించారు, వారిలో సుమారు 554 మంది మహిళలు, 224 మంది పిల్లలు ఉన్నారు. జూలై 1940 నాటికే ఇటువంటి ప్రణాళికలు రూపొందించారు. ఫిబ్రవరి 1941 నాటికి నిర్బంధ శిబిరాలు తెరవడానికి సన్నాహాలు చేశారు. జపాన్‌కు, మిత్రదేశాలకు మధ్య యుద్ధం ప్రారంభమైన తర్వాత, మలయా, సింగపూర్ వంటి వివిధ బ్రిటిష్ వలస ప్రాంతాల పౌరులతో పాటు జపనీస్ పౌరులను కూడా నిర్బంధించారు. భారతదేశంలోని రెండు ముఖ్యమైన పౌర నిర్బంధ శిబిరాలు ఢిల్లీలోని పురానా ఖిలా, రాజ్‌పుతానా ఎడారిలోని డియోలీ.<ref>[https://www.eventscribe.com/2019/ICAS11/fsPopup.asp?efp=VExBUURHREE2NDc4&PresentationID=563824&rnd=0.4883311&mode=presinfo “Three Chinese Maids”, Two Internment Camps, and a War: Civilian Internment in British India in the Asia-Pacific War July 2019-Christine de Matos University of Notre Dame Australia, Australia]</ref> భారతదేశంలో ఉన్న జపనీయుల పరిస్థితి భయానకంగా ఉండేది. దీనికి ప్రతీకారంగానే మిత్రరాజ్యాల యుద్ధ ఖైదీలను జపాన్ దారుణంగా చూస్తోందని బ్రిటీష్ వారు భావించారు. డిసెంబర్ 1942 నాటికి ఢిల్లీ వెలుపల ఉన్న పురానా ఖిలా శిబిరంలో 2,115 మంది జపనీస్ ఖైదీలు ఉన్నారు, వీరు ప్రధానంగా సింగపూర్ నుండి వచ్చినవారు. శీతాకాలపు చలి నుండి, ఎండాకాలపు 120 డిగ్రీల వేడి నుండి రక్షించలేని గుడారాలలో వారిని ఉంచారు.{{Clarify|date=May 2023|reason=What temperature scale? Fahrenheit? Celsius? Kelvin? }} ఆహారం, వంటకాని, స్నాన, పారిశుద్ధ్య సౌకర్యాలు సరిగా లేవని జపాన్ ప్రభుత్వం నిరసన వ్యక్తం చేసింది. అయితే బ్రిటీష్ వారు దీనిని తోసిపుచ్చారు: జపనీయులు 'విపరీతమైన వేడి లేదా చలిని తట్టుకోలేరు' అని పేర్కొన్నారు. ఆసియా ప్రమాణాల ప్రకారం ఈ రేషన్లు 'సరైన పోషణకు సరిపోతాయి' అని అధికారులు అభిప్రాయపడ్డారు. === ఇటీవలి సంవత్సరాలు === 1970లలో పురానా ఖిలా ప్రాకారాలను తొలిసారిగా నాటకాలకు నేపథ్యంగా ఉపయోగించారు. [[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]] వారు [[ఇబ్రహీం అల్కాజీ]] దర్శకత్వంలో తుగ్లక్, అంధా యుగ్, సుల్తాన్ రజియా అనే మూడు నాటకాలను ఇక్కడ ప్రదర్శించారు. తర్వాతి దశాబ్దాలలో ఇది వివిధ ముఖ్యమైన నాటక ప్రదర్శనలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, సంగీత కచేరీలకు వేదికగా మారింది.<ref>{{cite news |title=A little peek into history |url=http://www.hindu.com/fr/2008/05/02/stories/2008050250120300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109020307/http://www.hindu.com/fr/2008/05/02/stories/2008050250120300.htm|url-status=dead|archive-date=9 November 2012|work=[[The Hindu]] |date=2 May 2008 }}</ref> నేడు, సూర్యాస్తమయం తర్వాత ఇంద్రప్రస్థం నుండి న్యూఢిల్లీ వరకు ఉన్న "ఢిల్లీ ఏడు నగరాల" చరిత్రపై రోజూ సౌండ్ అండ్ లైట్ షోను ఇక్కడ నిర్వహిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.india9.com/i9show/Sound-and-Light-Show-at-Purana-Quila-55388.htm|title=Sound and Light Show at Purana Quila in New Delhi India|website=www.india9.com}}</ref> == తవ్వకాలు == [[File:Gallery - Archaeological Museum - Old Fort - New Delhi 2014-05-13 3081.JPG|thumb|ఆర్కియాలజికల్ మ్యూజియం]] [[ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా]] (ASI) 1954–55లో, మళ్లీ 1969 నుండి 1973 వరకు [[బి.బి. లాల్ (పురావస్తు శాస్త్రవేత్త)|బి. బి. లాల్]] ఆధ్వర్యంలో, 2013-14, 2017-18లో వసంత్ కుమార్ స్వర్ణకార్ ఆధ్వర్యంలో పురానా ఖిలాలో తవ్వకాలు జరిపింది. ఇక్కడ లభించిన వస్తువులను పురానా ఖిలాలోని ఆర్కియాలజికల్ మ్యూజియంలో ప్రదర్శనకు ఉంచారు. క్రీస్తుపూర్వం 1000 నాటి [[పెయింటెడ్ గ్రే వేర్ సంస్కృతి|పెయింటెడ్ గ్రే వేర్]] ఆనవాళ్లు, మౌర్య, శుంగ, కుషాణ, గుప్త, రాజ్‌పుత్, ఢిల్లీ సుల్తానేట్, మొఘల్ కాలం నాటి నిరంతర నివాసాన్ని సూచించే వివిధ వస్తువులు, కుండల శకలాలు ఇందులో ఉన్నాయి.<ref>[http://www.asi.nic.in/asi_museums_delhi_archaeological.asp Archaeological Museum, Purana Qila (New Delhi)] [[Archaeological Survey of India]] website.</ref><ref name="Bergahn">{{cite book |title=Delhi: Ancient History |last= Singh |first= Upinder|year= 2006|publisher= Berghahn Books |isbn= 81-87358-29-7|page=53 |url=https://books.google.com/books?id=KkpdLnZpm78C&pg=PA53 |access-date=11 August 2009}}</ref> రాజ్‌పుత్‌ల కాలంలో ఇళ్లు ఇతర నిర్మాణాలలో ఉపయోగించిన ఇటుకలతో పాటు మట్టి ఇటుకలతో నిర్మించారు. 30 మీటర్ల పొడవైన కోట గోడ కూడా కనుగొన్నారు. ఢిల్లీ సుల్తానేట్ కాలంలో, పూర్వపు నిర్మాణాల శిధిలాలపై పునర్వినియోగించిన ఇటుకలతో నిర్మాణాలు చేశారు. మొఘల్ శకం నాటి నిర్మాణాలు అంతకు ముందున్న కట్టడాలపై లోతైన గుంటలు తవ్వి కట్టడం విశేషం.<ref>{{cite book |title=Delhi: Ancient History |last= Singh |first= Upinder|year= 2006|publisher= Berghahn Books |isbn= 81-87358-29-7|page=55 |url=https://books.google.com/books?id=KkpdLnZpm78C&pg=PA55 |access-date=6 June 2019}}</ref> ఈ తవ్వకాలలో పునర్వినియోగించిన ఇటుకలు, రాళ్లు, లఖోరీ ఇటుకలతో కూడిన మొఘల్ శకానికి చెందిన మూడు దశల నిర్మాణాలు బయటపడ్డాయి.<ref>{{cite book |title=Delhi, Threshold of the Orient: Studies in Archaeological Investigations |last= Mani |first= Buddha Rashmi|year= 1997|isbn=9788173051289|publisher= Aryan Books International|pages=40–41}}</ref> == భౌతిక లక్షణాలు == కోట గోడలు 18 మీటర్ల ఎత్తులో సుమారు 1.5 కి.మీ. మేర విస్తరించి ఉంటాయి. వీటికి మూడు ఆర్చ్ గల ద్వారాలు ఉన్నాయి: పశ్చిమ ముఖంగా ఉన్న ''బడా దర్వాజా'' (పెద్ద గేటు) నేటికీ వాడుకలో ఉంది; దక్షిణ గేటును 'హుమాయున్ గేటు' అని కూడా పిలుస్తారు (దీనిని హుమాయున్ నిర్మించినందువల్ల లేదా అక్కడి నుండి [[హుమాయున్ సమాధి]] కనిపిస్తుంది కాబట్టి ఆ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చు); మూడవది 'తలాఖీ గేటు', దీనిని తరచుగా "నిషిద్ధ ద్వారం" అని కూడా అంటారు. అన్ని గేట్లు ఎర్ర ఇసుకరాయితో నిర్మించిన రెండంతస్తుల నిర్మాణాలు. వీటికి రెండు వైపులా భారీ అర్ధ వృత్తాకార బురుజులు ఉన్నాయి. వీటిని తెలుపు రంగు పాలరాయి పొదుగులు, నీలం రంగు పలకలతో అలంకరించారు. అలంకరించబడిన బాల్కనీలు లేదా ''ఝరోఖాలు'', పైకప్పుపై స్తంభాలతో కూడిన మంటపాలు (''ఛత్రీలు'') ఉన్నాయి. ఉత్తర దక్షిణ ద్వారాలలో కనిపించే రాజస్థానీ వాస్తుశిల్పాన్ని తలపించే ఈ లక్షణాలు భవిష్యత్తులోని మొఘల్ వాస్తుశిల్పంలో కూడా విస్తృతంగా పునరావృతమయ్యాయి. బాహ్య సౌందర్యం ఎంత ఉన్నప్పటికీ, షేర్ షా నిర్మించిన ఖిలా-ఇ-కుహ్నా మసీదు, షేర్ మండల్ మినహా లోపలి నిర్మాణాలేవీ ప్రస్తుతం మిగలలేదు.<ref>{{cite book |title=Dictionary of Islamic architecture |last=Petersen |first= Andrew |year=1996|publisher=Routledge |isbn= 0-415-06084-2|page= [https://archive.org/details/dictionaryofisla00andr/page/201 201]|url= https://archive.org/details/dictionaryofisla00andr|url-access=registration |access-date=11 August 2009}}</ref> === ఖిలా-ఇ-కుహ్నా మసీదు === {{Main|ఖిలా-ఇ-కుహ్నా మసీదు}} [[File:Qila Kuhna Masjid inside Puran Qila, Delhi.jpg|right|thumb|పురానా ఖిలా లోపల ఉన్న ఖిలా కుహ్నా మసీదు]] 1541లో షేర్ షా నిర్మించిన ఒకే గోపురం గల [[ఖిలా-ఇ-కుహ్నా మసీదు]] పూర్వ-మొఘల్ డిజైన్‌కు అద్భుతమైన ఉదాహరణ. హార్స్‌షూ ఆకారపు తోరణాలతో ఉన్న ఐదు ద్వారాలు ఈ ప్రాంతంలో పాయింటెడ్ ఆర్చ్‌ను విస్తృతంగా ఉపయోగించారని చెప్పడానికి తొలి ఉదాహరణగా నిలుస్తాయి. ఇది సుల్తాన్, అతని దర్బారీలకు జామి మసీదు లేదా శుక్రవారపు మసీదుగా రూపొందించబడింది. ప్రార్థనా మందిరం 51.20 మీ. పొడవు, 14.90 మీ. వెడల్పు ఉండి, పశ్చిమ గోడపై ఐదు సొగసైన ఆర్చ్ ప్రార్థన గూళ్లు లేదా మిహ్రాబ్‌లను కలిగి ఉంటుంది. కేంద్ర ఇవాన్‌పై కాలిగ్రాఫిక్ శాసనాల కోసం ఎరుపు, తెలుపు, స్లేట్ రంగుల పాలరాయిని ఉపయోగించారు, ఇది లోఢీ రాజవంశం నుండి మొఘల్ వాస్తుశిల్పానికి పరివర్తనను సూచిస్తుంది. ఒకప్పుడు ప్రాంగణంలో ఫౌంటెన్‌తో కూడిన నిస్సారమైన ట్యాంక్ ఉండేది. ప్రార్థనా మందిరం నుండి మెట్ల ద్వారా చేరుకునే రెండవ అంతస్తులో, స్త్రీలు ప్రార్థన చేయడానికి స్థలం ఏర్పాటు చేశారు. ఎడమ గోడపై అలంకరించబడిన ఝరోఖాలతో ఉన్న వంపు ఉన్న ద్వారం రాజకుటుంబ సభ్యులకు మాత్రమే కేటాయించారు.<ref>[http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2205 Qila-i Kuhna Mosque] {{webarchive|url=http://archive.wikiwix.com/cache/20141123115419/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2205 |date=23 November 2014 }} archnet.org.</ref> మసీదులోని ఒక పాలరాయి పలకపై ఉన్న శాసనం ఇలా చెబుతోంది: "భూమిపై మానవులు ఉన్నంత కాలం, ఈ కట్టడం సందర్శించబడాలి, ప్రజలు ఇందులో సంతోషంగా ఉల్లాసంగా ఉండాలి".<ref name=indra>''Delhi city guide'', by Eicher Goodearth Limited, Delhi Tourism. Published by Eicher Goodearth Limited, 1998. {{ISBN|81-900601-2-0}}. ''Page 162''</ref> నేడు ఇది పురానా ఖిలాలో అత్యుత్తమంగా సంరక్షించబడిన భవనం.<ref>''Islamic architecture of the Indian Subcontinent'', by Bianca Maria Alfieri. Laurence King Pub., 2000. {{ISBN|3-8238-5443-7}}. ''Page 193''.</ref><ref>{{cite news |title=Delhi's Belly: Unknown city, Glimpses of Delhi's past through monuments that dot almost every neighbourhood|url=https://www.livemint.com/2011/04/01205634/Delhi8217s-Belly--Unkown-c.html |work=[[Live Mint]] |date=1 April 2011}}</ref> === షేర్ మండల్ === {{Main|షేర్ మండల్}} [[File:Old Fort Humayuns private library Purana Qila and Hammam.jpg|thumb|పురానా ఖిలాలో హుమాయున్ వ్యక్తిగత గ్రంథాలయం (షేర్ మండల్), హమామ్]] ''షేర్ మండల్'' కు ఫరీద్ (షేర్ షా) పేరు పెట్టారు. బాబర్ ఆదేశించిన నిర్మాణాన్ని అతడు పూర్తి చేయడానికి ప్రయత్నించాడు కానీ ప్రారంభ దశలోనే మరణించాడు. దానితో హుమాయున్ వచ్చే వరకు నిర్మాణం ఆగిపోయింది. ఎర్ర ఇసుకరాయితో నిర్మించిన ఈ రెండంతస్తుల అష్టభుజి ఆకారపు టవర్ ప్రస్తుత ఎత్తు కంటే ఎక్కువ ఎత్తులో నిర్మించాలని ఉద్దేశించారు. దీని అసలు నిర్మాత బాబర్. అతడు తన కుమారుడు హుమాయున్ కోసం వ్యక్తిగత నక్షత్రశాల (అబ్జర్వేటరీ), లైబ్రరీగా దీని నిర్మాణాన్ని ఆదేశించాడు. హుమాయున్ కోటను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత దీని నిర్మాణం పూర్తయింది. ఇది ఢిల్లీలోని మొదటి అబ్జర్వేటరీలలో ఒకటి. 14వ శతాబ్దంలో ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ నిర్మించిన హిందూ రావు దగ్గరి పీర్ గాలిబ్ అత్యంత పురాతనమైనది.{{Clarify|date=April 2014}} దీని పైభాగంలో ఎనిమిది స్తంభాల మద్దతుతో అష్టభుజి ఛత్రీ ఉంది. ఇది సాధారణ మొఘల్ శైలిలో తెలుపు పాలరాయితో అలంకరించబడింది. లోపల, అలంకార ప్లాస్టర్-వర్క్ అవశేషాలు, పుస్తకాలు ఉంచడానికి అనుగుణంగా రాతి అల్మారాల గుర్తులు కనిపిస్తాయి. 1556 జనవరి 24న హుమాయున్ ఇక్కడే రెండవ అంతస్తు నుండి పడి మరణించాడు. సాయంత్రం ప్రార్థనల కోసం త్వరగా వెళ్తూ జారి పడ్డాడు. ఈ ప్రైవేట్ అబ్జర్వేటరీ పైభాగంలో ఖగోళ నక్షత్రాలను వీక్షించడం అతని అభిరుచి. మెట్ల పైనుంచి కింద పడిన అతడు గాయాలపాలై రెండు రోజుల తర్వాత మరణించాడు. గ్రంథాలయం లోపలికి ప్రవేశం ఇప్పుడు నిషేధించబడింది.{{citation needed|date=August 2016}} === చుట్టుపక్కల స్మారక కట్టడాలు === అక్బర్ పెంపుడు తల్లి [[మహమ్ అంగా]] నిర్మించిన ఖైరుల్ మంజిల్‌ అనే మసీదు వంటి అనేక ఇతర స్మారక కట్టడాలు ఈ సముదాయం చుట్టూ ఉన్నాయి, దీనిని తరువాత మదర్సాగా ఉపయోగించారు. షేర్‌ఘర్‌కు దక్షిణ ద్వారం అయిన షేర్ షా సూరి గేట్ లేదా ''లాల్ దర్వాజా'' కూడా మధుర రోడ్డుకు అవతలి వైపు ఖైరుల్ మంజిల్‌కు ఆగ్నేయంగా పురానా ఖిలా సముదాయానికి ఎదురుగా ఉంటుంది. == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Humayun gate purana qila.jpg|హుమాయున్ గేట్ File:West Gate.jpg|పశ్చిమ గేటు, 'బడా దర్వాజా', బురుజుతో కూడిన ప్రస్తుత ప్రధాన ప్రవేశద్వారం File:Purana Qila in Delhi 03-2016 img1.jpg|పురానా ఖిలా బయట ఉన్న సరస్సు File:Purana Qila, Delhi.JPG|వెలుపలి పెద్ద గోడల అవశేషాలు File:Central iwan of Qila-i-Kuhna mosque, Purana Qila.jpg|ఖిలా-ఇ-కుహ్నా మసీదు 'పెష్తక్' (ప్రవేశ వంపు) File:North Gate, or Talaqi Darwaza.jpg|నార్త్ గేట్, లేదా 'తలాఖీ దర్వాజా' File:North Gate interior.jpg|నార్త్ గేట్ లోపలి భాగం File:South Gate1.jpg|దక్షిణ ద్వారం, పక్కనే ఉన్న [[నేషనల్ జూలాజికల్ పార్క్ ఢిల్లీ|ఢిల్లీ జూ]] నుండి కనిపిస్తున్న దృశ్యం File:Khairul Manazil, Purana Qila, Delhi.jpg|పురానా ఖిలాకు ఎదురుగా ఉన్న మసీదు, తర్వాతికాలంలో మదర్సాగా ఉపయోగించిన [[ఖైరుల్ మనాజిల్]] File:Hammam_Khana_New_Delhi.jpg|పురానా ఖిలాలో హమామ్ ఖానా (స్నానవాటిక) File:Reverse of the Sainya Seva Medal, instituted on 26 January 1960 by the Government of India, with the approval of the President of India.jpg|పురానా ఖిలా చిత్రంతో ఉన్న సైన్య సేవా పతకం వెనుక భాగం. </gallery> == మరింత చదవడానికి == * ''ది సెవెన్ సిటీస్ ఆఫ్ ఢిల్లీ'', రచయిత హెర్న్, గోర్డాన్ రిస్లీ. 2005. {{ISBN|81-7305-300-6}}. * ''ఇన్విజిబుల్ సిటీ-ది హిడెన్ మాన్యుమెంట్స్ ఆఫ్ ఢిల్లీ'', రచయిత రక్షాంద జలీల్, ఫోటోలు ప్రభాస్ రాయ్, నియోగి బుక్స్. 2008. {{ISBN|81-89738-14-3}}. * [[wikisource:Oriental_Scenery/Part_1/Plate_13|ఓరియంటల్ సీనరీ]], మొదటి సిరీస్, ప్లేట్ 13, రచయితలు [[థామస్ డానియెల్]], [[విలియం డానియెల్]] == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అగ్రసేన్ కీ బావలి]] * [[ఢిల్లీ చరిత్ర]] * [[ఎర్ర కోట]] * [[కన్స్ ఖిలా]] * [[ఖిలా రాయ్ పితోరా]] * [[సిరి ఫోర్ట్]] * [[తుగ్లకాబాద్ కోట]] == మూలాలు == {{Reflist|2}} == బయటి లింకులు == *{{commons category-inline}} * [https://www.flickr.com/photos/varunshiv/collections/72157618569006168/ ఫ్లికర్‌లో పురానా ఖిలా సముదాయం చిత్రాలు] * [https://web.archive.org/web/20160303165203/http://www.panoramio.com/user/116638/tags/Lodhi పాత కోట 360° పనోరమిక్ వీక్షణ] * [https://www.pentaaz.com/tempo-traveller-on-rent/ పురానా ఖిలా సందర్శన కోసం వాహన అద్దె] {{ఢిల్లీ}}{{భారతదేశంలోని కోటలు}} [[వర్గం:1538లో పూర్తయిన భవనాలు, కట్టడాలు]] [[వర్గం:ఢిల్లీలోని కోటలు]] [[వర్గం:1538లో భారతదేశంలో స్థాపించినవి]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని 16వ శతాబ్దపు కోటలు]] [[వర్గం:ఢిల్లీలోని జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారక కట్టడాలు]] [[వర్గం:మొఘల్ కోటలు]] [[వర్గం:సూర్ సామ్రాజ్యం]] 3lpi5aibkif79dh44iz34yylaiini3r